Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

W hetmańskiej wsi — kozacki festiwal

Слово Просвіти, №32 за 2012 рік

Switłana CZORNA Zdjęcia autorki O świcie w Kulczycach zagrzmiały trąby. Cichą wiejską uliczką, od cerkwi świętych męczenników Flora i Ławra, przed którą zwolnił pędzącego konia spiżowy Konaszewicz-Sahajdaczny, który na znak wielu kozackich zwycięstw wysoko, nad całą rodzinną wsią, uniósł buławę, ku wzgórzom, na których niby na pisance ktoś wśród zieleni i kwiatów namalował chatki, stukotał kopytami oddział zaporożców w świątecznych wyszywankach i czerwonych szarawarach. Chwila — i ulica wypełniła się dźwiękami kozackiego marszu, powiewaniem żółto-niebieskich sztandarów, chorągwiami i karmazynowymi flagami, z którymi przeciwko najeźdźcom, którzy ze wszystkich stron oblegali bogate ukraińskie ziemie, szli do boju sławni rycerze-kozacy. A jeszcze uroczystymi cerkiewnymi dzwonami, radosnym gwarem i pieśniami, którymi ten młody i pełen zapału zaporoski oddział ludzie przyszli odprowadzić w nowy pochód — po sławę i zwycięstwo dzisiejszych dni. Tak co roku, już po raz czwarty, pod koniec lipca rozpoczyna się we wsi Kulczyce w rejonie samborskim na Lwowszczyźnie, w ojczyźnie sławnego hetmana Piotra Konaszewicza-Sahajdacznego, festiwal ukraińskiej sławy „Kulczyce-fest”, który tradycyjnie odbywa się przy wsparciu Głównego zarządu ds. turystyki, integracji europejskiej, stosunków zagranicznych i inwestycji Lwowskiej obwodowej administracji państwowej, społeczności wsi oraz towarzystw kozackich. Od wsi do wsi kozacka sława się rozniosła Europa i świat wiekami dziwiły się śmiałości i męstwu kozaków, którzy, broniąc swojej woli i wolności, wyruszali w wyprawy przeciwko potężnej Wysokiej Porcie, Morzem Czarnym na Krym, Małą Azję i Konstantynopol, zburzyli Synop, wypalili okolice sułtańskiej stolicy, gromili Warnę i Trapezunt, Kafę, główny targ niewolników na krymskim półwyspie, walczyli pod Chocimiem, we Francji pod Dunkierką, ratowali w 1683 roku Wiedeń od osmańskiego zniewolenia. Świat dziwił się i zachwycał kunsztem wojskowym, żołnierską dzielnością, lekceważeniem i pogardą dla śmierci, rycerskością kozaków, dla których ponad wszystko honor i wolność. Dlatego na festiwal do niewielkiej wsi, gdzie żyje i gospodaruje półtora tysiąca rodaków Sahajdacznego, przyjeżdżają nie tylko z różnych zakątków Ukrainy, ale z innych krajów: z Polski, Włoch, Niemiec, Estonii. I nie tylko, żeby zobaczyć, jak współcześni kozacy tańczą hopaka czy ścierają się w pojedynku wręcz, posłuchać ludowych pieśni i niepowtarzalnej ukraińskiej muzyki, podziwiać narodowy strój uczestników festi- Zaporoscy kozacy — uczestnicy festiwalu ukraińskiej sławy „Kulczyce-fest” że Piotr Konaszewicz „od małego przyuczył się do broni, umiejętności naciągania łuku oraz konia z rąk nie wypuszczać, z niepogodą walczyć nie okryciami, a wytrwałością, łatwo znosić wszelkie trudy, głód, ciężką pracę, nie bać się wroga i w niebezpieczeństwie okazywać męstwo”. W Akademii Ostrogskiej Sahajdaczny otrzymuje dobre wykształcenie, tam kształtuje się jego światopogląd ukraińskiego patrioty. W 1595 lub 1596 roku Piotr Konaszewicz pojawia się na Siczy. Działalność wojskowa w tamtych latach uważana była za sprawę rycerską, ona też stała się powołaniem dla kozaka, który całe życie poświęcił walce z wrogami Ukrainy. Dzięki wysokiemu wykształceniu, silnemu charakterowi, talentowi dowódcy Sahajdacznego obierają hetmanem. Stało się to w 1598 lub 1606 roku. Z imieniem Piotra Konaszewicza związane są wyprawy morskie w latach 1606, 1613—1616, 1620. Aktywnie działał przeciwko Imperium Osmańskiemu oraz państwu moskiewskiemu. W 1618 roku z całym Wojskiem Zaporoskim wstąpił do „Ligi chrześcijańskiej milicji” — międzynarodowego sojuszu, stworzonego do walki z turecką agresją. Był głównodowodzącym wojska kozackiego w wyprawie moskiewskiej 1618 roku i w wojnie chocimskiej 1621 roku, podczas której kozacy przyjmowali na siebie główne uderzenia tureckich ataków. Wtedy przeciwko zjednoczonemu wojsku ukraińsko-polskiemu wystąpiło ponad 200 tysięcy Osmanów, którzy mieli na uzbrojeniu 260 dział. Wojsko polskie, pobite wcześniej na polach cecorskich w Mołdawii, liczyło 35 tysięcy, kozackie — 42. Głównym czynnikiem zwycięstwa w tamtej wojnie stał się kozacki zapał, który zatrzymał posuwanie się armii Osmana II na Podole i Galicję oraz na całe pół wieku zniweczył plany natarcia przeciwko chrześcijańskiej Europie w tym kierunku. A jeszcze śmiałość Sahajdacznego, o którym polski król Jakub Sobieski, uczestnik bitwy, świadczył: „Był to człowiek wielkiego ducha, który sam szukał niebezpieczeństwa, lekceważył życie, w bitwie był pierwszy, kiedy przychodziło się wycofywać — ostatni, był zwinny, działający, mało spał i nie pił”. Pod Chocimiem hetman został zraniony zatrutą strzałą, lecz mimo to dowodził zaporożcami do pełnego zwycięstwa. Przed śmiercią Konaszewicz-Sahajdaczny, dzięki którego wysiłkom założono m.in. Kijowską szkołę bracką, która rozwinęła się w Akademię Kijowsko-Mohylańską, przeprowadzono reformowanie wojska kozackiego, odnowiono w 1620 roku, po unii brzeskiej, hierarchię prawosławną, zapisuje swój majątek cerkwi i szkołom „na naukę i ćwiczenie (wychowanie) dzieci ukraińskich i uczonych bakałarzy”. Nasz ród jednak nie zaginie Prawie czterysta lat po tych wydarzeniach powrócił hetman do Kulczyc w brązie, na narowistym koniu, trzymając przed sobą w siodle małego chłopca w wyszywance, jednego z tych, komu zapisał swój majątek na naukę. — Potomkowie Sahajdacznego, nie zważając na imperialne zakazy, zawsze strzegli pamięci o hetmanie, — opowiada dyrektor miejscowego muzeum historyczno-krajoznawczego Bohdan Andrijowycz Sydor. — Cerkiew świętych Flora i Ławra odnowili w tym samym miejscu, gdzie stała za Konaszewicza, przy lipach, jak przekazują, zasadzonych jego rękami. W 1960 roku nasza społeczność zwróciła się do władz z wnioskiem o ustanowienie pomnika dowódcy. Rada Najwyższa dała zezwolenie, ale przez biurokrację i niechęć władzy do propagowania kozactwa sprawa z miejsca tak i nie ruszyła. Pod koniec lat osiemdziesiątych z Kulczyc do Kijowa pojechała nowa delegacja od społeczności, prosić o pomnik. Z współmieszkańcami nie raz obijał wysokie władzowe i ministerialne progi także B. A. Sydor, wtedy inżynier miejscowego kołchozu imienia Piotra Sahajdacznego. W 1989 roku wieś po raz drugi otrzymała zezwolenie na ustanowienie pomnika, środki na który wyasygnował kołchoz oraz zbierała cała Samborszczyzna. 11 października 1992 roku, w przeddzień święta Opieki Najświętszej Bogurodzicy, na które teraz przypada jeszcze Dzień Ukraińskiego Kozactwa, pomnik uroczyście odsłonięto. Teraz monument, jak i muzeum Sahajdacznego, wpisano do tras turystycznych Lwowszczyzny. Pracując w grupie inicjatywnej, Bohdan Andrijowycz, historyk z zawodu, zebrał niemało materiałów o sławnym hetmanie oraz jego pobratymcach. W domowej szafie stało się im ciasno, dokumenty, książki, przedmioty kozackiego bytowania prosiły się do muzealnej ekspozycji. Więc kolejnym etapem dla historyka stało się stworzenie wiejskiego muzeum. Ekspozycja pomieściła się w pomieszczeniu starej, jeszcze austro-węgierskiej, szkoły podstawowej. Obecnie w zbiorach muzeum jest 900 eksponatów: portrety hetmanów, sławnych rodaków, kozacka broń, odzież. Przed wejściem — dwa pomniki, jeden Konaszewiczowi-Sahajdacznemu, drugi bohaterowi obrony Wiednia 1683 roku Jurijowi Kulczyckiemu, na ścianie przy drzwiach, żeby było widać z ulicy — herby dwóch tych sławnych rodów. Muzealne obejście wygląda jak obrazek z rajskiego życia. Obok starodawnej bojkowskiej chaty zrębowej, którą Bohdan Sydor przeniósł z podwórka gospodarza budującego nowy dom, a stary po prostu spisał na opał, i gdzie teraz znajduje się wystawa przedmiotów ludowego gospodarstwa, stoją ule z pobielonych od czasu kłód ze słomianymi daszkami. Takie niegdyś stały obok wielu bojkowskich chat. Na cembrowinie studni, której głębokość codziennie mierzy drewniane wiaderko, przysiadły odpocząć jaskółki. W wiklinie, obok strumyczka szemrzącego na dnie wąwozu, gospodaruje bocian. Od czasu do czasu przechadza się wokół studni, wzdłuż płotu z garnkami, oplecionego powojami i ukwieconego rumiankami oraz słonecznikami, które jesienią oddadzą swoje żółte kapelusze, pełne czarnych słodkich nasion, wróblom i sójkom. I studnia, i płot, i bocian zaglądają w otwarte drzwi muzeum, zacienione winoroślą. Od progu szerokie kamienne schody prowadzą w dół, do kawiarni „Pod niebieską butelką”. Właśnie tak niegdyś nazwał swoją kawiarnię, pierwszą w Wiedniu, prawosławny szlachcic z Kulczyc Jurij Franc Kulczycki. Jego droga życiowa, podobnie jak Sahajdacznego, wiodła na Sicz. W jednej z bitew trafił do tureckiej niewoli, gdzie nauczył się języka i zwyczajów Turków. Ta wiedza pomogła mu w 1683 roku, kiedy wielki wezyr Kara Mustafa z 300-tysięczną armią oblegał Wiedeń, przejść przez wrogie zasieki i sprowadzić pomoc wycieńczonym głodem i chorobami obrońcom miasta. Wśród tych, którzy wyzwalali Wiedeń spod osmańskiej nawały, było także 14 tysięcy zaporoskich kozaków. W nagrodę za wyczyn wiedeńczycy pozwolili Kulczyckiemu wziąć ze zdobytych na sułtanie trofeów wszystko, co tylko zapragnie. Jurij poprosił o 500 worków ziaren kawy, które wszyscy uważali za paszę dla wielbłądów. Tak rozpoczęła się historia kawy w Europie. Kontynuowali ją w Kulczycach, w muzeum Sahajdacznego, gdzie w okopconej piwnicy na węgiel Bohdan Sydor z przyjaciółmi urządzili kawiarnię. Oczyszczając z gruzu i resztek węgla pomieszczenie, muzealnicy natarli do blasku ściany i sufit z czerwonej austriackiej cegły, wyłożyli podłogę granitem, niczym bruk, skonstruowali kominek. Bliżej kominka, gdzie w chłodną pogodę zawsze trzaska ogień, postawili długi drewniany stół, przy nim wystarcza miejsca wielu gościom, w kącie — bar, gdzie brązowy Jurij Kulczycki, spoglądając w okno, w którym, tak jak w Wiedniu, błyszczy ogniem butelka z grubego niebieskiego szkła, nalewa do filiżanek aromatyczną kawę kulczycką. Zatem zapraszamy w gościnę, szczerze zaprasza dyrektor muzeum Bohdan Andrijowycz Sydor. Założyciel i dyrektor Muzeum Sahajdacznego we wsi Kulczyce Bohdan Andrijowycz Sydor dzieli się sekretami pracy muzealnej oraz uprawy winorośli

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин