Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Żywym językiem plakatu

Слово Просвіти, №32 за 2012 рік

Mykoła CIWIRKO Dowiedziawszy się o otwarciu wystawy dzieł Tamary i Tymofija Ljaszczuków w jednej z sal Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie, Switłana Urbańska, utalentowana ukraińska artystka, niekwestionowana mistrzyni wycinanki, rozmawiając z autorką tych wierszy, powiedziała: „Odwiedzenie tej wystawy oznacza dotknięcie historii ojczyzny plakatu, poczucie jego oryginalnego ducha, ocenienie jego najlepszych wzorów… Tymofij Ljaszczuk… Człowiek-legenda w naszej sztuce plastycznej. Podobnie jak jego wierna żona Tamara”. „Plakaty czasów przedkomunizmu”… Ta nieco wręcz dziwaczna nazwa wystawy wywołała skojarzenie z innym „triumfem plakatu” — bez przesady wydarzeniem nr 1 w Domu Artysty pod koniec lat 80. ubiegłego stulecia. To, co Ljaszczukowie dziś, z wysokiej perspektywy naszej epoki, nazwali „przedkomunizmem”, wtedy żyło swoje ostatnie miesiące, jeśli nie tygodnie. A jednak ukraińscy artyści-graficy wyprzedzili lokomotywę najnowszej historii — przede wszystkim desperacką śmiałością poruszanych tematów, połączoną z błyskotliwie przetworzonym i oryginalnie dowcipnym ich wcieleniem. Bo w tym czasie Towarzystwo Języka Ukraińskiego i Ruch Ludowy dopiero się rodziły, a o niepodległości Ukrainy nie mówiło się głośno. Kijowska inteligencja, dla której ta wystawa stała się prawdziwym objawieniem, odwiedzała ją po kilka razy, zabierała na nią krewnych i znajomych, jak na seans politycznego i narodowo-kulturalnego liknepu. „Plakaty czasów przedkomunizmu” według pomysłu ich twórców Tamary i Tymofija (Tymoszy) Ljaszczuków to dorobek okresu, który poprzedzał ten „przełom” końca lat 80. W to łatwo się przekonać, pobieżnie przeglądając ekspozycję. Zaskakująco wyraziste, ciepłe, można by rzec, liryczne afisze do znanych z dzieciństwa filmów fabularnych i przedstawień. Oczywiście chodzi o pokolenie ludzi, którzy dziś mają 50 lat i więcej. Młodszym trzeba wyjaśniać niektóre anachronizmy i historyzmy, opowiadać o filmach, których oni nie widzieli i być może nigdy nie zobaczą. Jednak afisze — prawdziwe dzieła sztuki graficznej, wykonane przeważnie w oryginalnym stylu (wyraźny rysunek ołówkiem z późniejszym akwarelowym kolorowaniem) — stanowią znaczną, lecz tylko część ekspozycji. Są też klasyczne plakaty sztalugowe. Zrozumiale, to właśnie one jakby miały nieść ten ładunek „przedkomunizmu”. Niby cóż poradzisz — taki był czas!.. „Chwała pracy!”, „udarnicy pięciolatek”, „weterani”, „bohaterowie” itd. Mimowolnie filtrowałam ich treść „agitacyjną” i skupiałam uwagę na wyrazistości obrazu i czcionkach, którymi wykonano te napisy, znając drobną tajemnicę: autorką tych czcionek zarówno na jej, jak i na mężowskich plakatach zazwyczaj jest Tamara Ljaszczuk. Czcionki to jej żywioł. A wspomniany „ładunek”… To, co wtórne, sztuczne, zideologizowane, odpadło i zdmuchnął je wiatr historii, a dusza włożona w dzieło nie tylko pozostała jako ślad, lecz nadal porusza miłością prawdziwego artysty do człowieka-współczesnego. Niewyrażalną serdeczność i człowieczeństwo w artystycznym przedstawieniu zauważyłam na długo przed tą wystawą. Dziś, idąc do muzeum Szewczenki, prawie nie miałam wątpliwości, że zobaczę na jej otwarciu ojca Bohdana Pietuchowa, proboszcza cerkwi Świętobłagowieszczeńskiej przy Narodowym Uniwersytecie „Kijowsko-Mohylańska Akademia”, parafianami której jest rodzina Ljaszczuków. O freskach świątyni nie wiem, ale obrazy przy wejściu do niej — portrety grupowe parafian, pejzaże z obowiązkowym elementem — cerkwią lub jednym i drugim w połączeniu, które należą do pędzla Tymofija Ljaszczuka, nie sposób było nie zauważyć i nie polubić. Nie pomyliłam się w swoich przeczuciach — ojciec Bohdan przybył na otwarcie wystawy swoich духовных dzieci, wygłosił swoje ważne słowo i szczerze zaśpiewał im oraz ich potomkom „Mnogaja lita”. Od kontemplowania ekspozycji koneserzy sztuki otrzymali prawdziwą przyjemność, którą organizatorzy wystawy — projekt artystyczny „Afisza”, jej kurator Ruslan Runo — dzielili przez cały lipiec.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин