Zdjęcie Olesia Dmytrenki
ŚWIAT UKRAIŃSKI – W KIJOWIE
DLACZEGO MILCZY EUROPA?
Машинний переклад
— Pawle Michajłowiczu, kolejna rocznica Niepodległości, wojna kaukaska i jej wyzwania dla Ukrainy — wszystko to, jak się wydaje, splata się w ciasny kłębek. Mamy się nad czym zastanowić, by w najbliższej perspektywie nie powtórzyły się nowe Kaukazy. — W tych dniach obchodzimy 17. rocznicę niepodległej Państwa Ukraińskiego. Wydarzenie ważne, historyczne, oczekiwane, niezapomniane… Ale… Ale tylko jeden procent społeczeństwa, a nawet mniej, uczyniliśmy niezależnym od państwa, narodu, ukraińskiej tradycji, historii, perspektywy — od wszystkiego, co ukraińskie. Oni są prawdziwymi gospodarzami Ukrainy, bo posiadają wszystkie jej skarby i dobra. I, niestety, wszyscy braliśmy udział w kształtowaniu takiej Ukrainy, sądząc, że z rynkowym środowiskiem bronimy sprawy ukraińskiej, a w rzeczywistości byliśmy narzędziem w rękach tych, którzy budowali własną Ukrainę, Ukrainę dla siebie, pod siebie, bez realnego ukraińskiego narodowego wypełnienia. Może to brzmi nie tak, jak należy w dni święta. Ale nie widzę perspektywy dla takiej Ukrainy i nie ma siły politycznej, która zmieniłaby sytuację na Ukrainie. Przypomnijmy, że w przededniu proklamowania Niepodległości istniała potężna i jedyna skonsolidowana narodowa siła patriotyczna — Ruch Ludowy Ukrainy. Należeli do niego przedstawiciele wszystkich warstw społeczeństwa, w tym członkowie Ukraińskiego Związku Helsińskiego, których poznaliśmy już na marszu. Znałem wielkiego, mężnego Stusa, Iwana Switłycznego, Mykołę Rudenka, których duch oporu przenikał naród, elektryzował go. Ale ich imion zakazano, ich dzieł poskrobano. Byliśmy wtedy naładowani ogromnym zasobem ukraińskiej inteligencji, do której należeli przede wszystkim inżynierowie, oświatowcy, literaci, artyści. Wszystko, co było ukraińskie — od haftujących kobiet i garncarzy po nauczycieli, lekarzy — tworzyło ogromny narodowy masyw, który wydawał się zniszczony w okresie Krawczuka — Kuczmy, lecz przypomniał o sobie w czasie miesięcy „pomarańczowych” w stolicy Ukrainy… Ale politycznej siły narodowej rozczłonkowano, rozdrobniono, zniwelowano, rozebrano według list… Wyłuskano z tych list… — Ma Pan na myśli listy wyborcze? — Przede wszystkim listy przedstawicieli partii w różnych gałęziach władzy. Inteligencję ukraińską stamtąd stopniowo wypierano. Ogólnie jest wypchnięta na margines. I kiedy widzę fora podobne do obecnego Światowego Kongresu Ukraińców, pojawiają się smutne myśli: dlaczego nie ma tu tych, którzy kształtowali Państwo Ukraińskie, jego ideologię, naładowali naród energią, by zmienić jego kolonialny stan? I teraz mowa o jakimś bezpieczeństwie? Kto jeszcze, poza Prezydentem, codziennie mówi o tym, że
Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, deputowany ludowy Ukrainy, odpowiada na pytania naszej gazety.
zagraża Ukrainie? Kto realizuje narodową ideologię?.. Panuje duch przystosowania… — Zaczęliśmy rozmowę od Kaukazu. — Smutniejszej lekcji, niż już wcześniej dała światu Rosja w Czeczenii, nie było, bo faktycznie zniszczono cały etnos. A co robiła wspólnota światowa? Grała w swoje globalne gry. Dlatego aktualność poematu Szewczenki „Kaukaz” jest niezwykła, on przewidział wiele. I dlaczego nic nie wynieśliśmy z tej lekcji z Czeczenią, nic nie zrobiliśmy dla własnego bezpieczeństwa? W okresie Kuczmy wszystko jasne: był on moskiewskim graczem. Ale dlaczego ostatnie lata były tak bezpieczne? Dlaczego ci, którzy są blisko Prezydenta, nie myślą, że zagrożenia dla Ukrainy są realne, że na integralność terytorialną zamachują się nie tylko moskiewscy politycy — od Łużkowa do Zatulina? Czym będziemy bronić swojego przyczółka, jeśli wciąż nie mamy wyraźnej państwowej ideologii? Nie mogę wybaczyć też wielu obecnym tutaj, na święcie, tym, od których zależało przyjęcie koncepcji rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego. Rok temu na Światowym Forum Ukraińców przyjęliśmy ten dokument, drukowaliśmy go w „Słowie Proświty”. Jeśli język nie konsoliduje, to co, kto? Strach? Ale strach rozbraja. Czym pokonujemy swój strach? Niedawno na otwarciu Kongresu byliśmy świadkami, jak „Marsz kozacki” Adamcewycza, genialnego naszego kobzarza, na koncercie został zdeformowany. Hymn, który nas ładował 17 lat temu, zamieniono w taniec. Kto to robi? Sami Ukraińcy. — To jest rozbrajanie? — Dlaczego to rozbrajanie trwa? Czy jeden Prezydent ma stać na pierwszej linii? Chcielibyśmy widzieć miliony obok niego. Bo byliśmy milionami na Majdanie, gdy wyrażaliśmy swój sprzeciw wobec polityki klęski, kapitulacji, beznadziei, polityki Kuczmy. Dlaczego teraz tak się stało? Nie można zapętlać się tylko na temacie Hołodomoru. A jeśli o tym mówimy, to dlaczego teraz nie widzę na tej międzynarodowej akcji Iwana Dracza, który jako pierwszy w epoce radzieckiej poruszył temat Hołodomoru? Dlaczego nie ma Borysa Ołijnyka, który jako pierwszy ustawił Dzwon pamięci w klasztorze na Połtawszczyźnie? Tak samo pytam: dlaczego dziś nie buduje się Ukraińskiej Twierdzy? Mam na myśli Twierdzę Ducha. Ona kształtuje się nie w trzy miesiące — latami. Dlaczego nie uformowano pierwszych szeregów? Ci ludzie nigdzie nie przepadli. Jest Lina Kostenko, Jurij Iljenko, Iwan Marczuk, Roman Iwaniczuk, Dmytro Pawlyczko, Wołodymyr Czerniak, Iwan Dracz, Wiaczesław Briuchowecki. Mogę dalej wymieniać tę pierwszą linię, która przyniosła Ukrainie niepodległość, obroniła ją. To także 110 deputowanych — członków Rady Ludowej w pierwszym składzie Rady Najwyższej. Gdzie oni są teraz, dokąd ich odsunięto? A na ich miejsce przychodzą ci z portfelami i dla portfeli, a nie dla Ukrainy. Dlatego pytam: gdzie perspektywa? We mgle. Jest Prezydent, premier, która walczy z korupcją. A Rosja jest zainteresowana, żeby poróżnić Julię z
Zakończenie na s. 2
ŚWIĘTO KSIĄŻKI
SKARBY PROFESORA FOMENKA
Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” Nr rachunku 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
nie zdemontowano ani jednego pomnika. W związku z tym przedstawiciele partii politycznych Ludowy Związek „Nasza Ukraina”, Ludowy Ruch Ukrainy oraz rejonowej palanki kozackiej zwrócili się do Prezydenta Ukrainy z żądaniem natychmiastowego zwolnienia przewodniczącego Ananiwskiej Rejonowej Administracji Państwowej. W apelu podkreślono: „Uważamy, że urzędnicy państwowi, którzy nie wykonują dekretów Prezydenta Ukrainy i podają oficjalne informacje niezgodne z rzeczywistością, nie mają prawa zajmować stanowisk państwowych”. Grupą roboczą, która w rejonie ananiwskim obwodu odeskiego zajmuje się realizacją dekretu Prezydenta Ukrainy w sprawie przemianowania ulic i demontażu pomników działaczy reżimu komunistycznego, kieruje O. Dembycki, w przeszłości instruktor rejonowego komitetu kompartii w Ananiwie, obecnie zastępca przewodniczącego Ananiwskiej Rejonowej Administracji Państwowej, zastępcą przewodniczącego grupy jest W. Mudryk, w przeszłości instruktor rejonowego komitetu w Ananiwie, obecnie zastępca przewodniczącego rejonowej administracji państwowej. Przewodniczący Ananiwskiej Rejonowej Administracji Państwowej W. Wielkow to w przeszłości pierwszy sekretarz rejonowego komitetu komsomołu w Białogrodzie nad Dniestrem. Fotoreportaż Olesia Dmytrenki
Машинний переклад
Закінчення статті «BUDUJMY FORTECE DUCHA!», с. 1
Zakończenie. Początek na s. 1. Witią, potem Witią z Witią. To ich technologia — nie pozwolić skonsolidować się narodowi. — “Dziel i rządź”. — Tak. Podrzucają obce tematy i tezy: Konstytucja, republika parlamentarna, prezydencka. A najważniejsze — Ukraina. Gdzie jej stabilność, gdzie Twierdza Ducha? Może to “obcięty” Kanał Narodowy? Z jednej strony rano siedzi Derkacz, w nocy Derkacz, a pomiędzy nimi — Kanał Narodowy. Dlaczego nie zwrócono kluczy do Kanału Narodowego? Trzy lata minęły. Brakowało inicjatyw Mowczana? Apelowałem, mówiłem: przywróćcie Kanałowi Narodowemu jego status. Najpierw Pluszcz wszystko przeciągał, potem Moroz, teraz regionalni, bo właściciel kanału przesiadł się na inną ławę polityczną. — Czyżby Kaukaz nas niczego nie uczył? — Kaukaz to dla mnie czerwona lampka sygnalizacyjna. Zapaliła się bardzo jaskrawo. Gdyby nie było stref napięcia, albo, jak powiedział Prezydent, “zamrożonych stref konfliktów”, można by stwierdzić: “Czas wszystko wyrówna”. To, nawiasem mówiąc, filozofia wielu naszych liderów. Niestety, nie wyrównuje. Zamrożone obowiązkowo rozmarznie, wybuchnie. Jeśli dzisiaj na ciebie, Ukraińca, reagują na Krymie jak na wroga ich interesów, to o jakiej Ukrainie mówić? Piąta kolumna u nas jest realna. — Już jej nawet rosyjskie paszporty rozdają. — Została spaszportyzowana z jednej strony przez Rosjan, z innych — przez Rumunów, Węgrów, Słowaków, Czechów. To obliczone na rozbicie Ukrainy. Mam wadę: przewidywanie, stąd i moja nieobojętność. Bardzo dobrze jest być ślepcem. Ale kiedy choć trochę, choć o pół kroku przewidujesz, to cię męczy. I wszystko to, o czym mówią na forach, kongresach — będzie rozbite, rozmyte, rozproszone. Postąpią tak, jak z Gruzją, tylko o wiele straszniej. Niewiarygodnie poważna sytuacja, jeśli Rosja poszła tak daleko, rzucając wyzwanie USA, Europie, całemu światu. Ale oni dzisiaj sformułowali doktrynę. Prawo siły — to straszne prawo, ono z niczym się nie liczy. — Co więc mamy robić? — Nasze ratowanie — w nas samych. Przecież są ci, którzy inwestują w rosyjską kulturę i którzy zebrali na jubileusz swojego teścia na Krymie całą moskiewską brać i zademonstrowali: powiedzmy, my jesteśmy lepsi niż Juszczenko, chcemy przyjaźni. Ich biznes jest zespawany elektrodą rosyjskiej konstrukcji. Ale u nas jest wystarczająco dużo ludzi, my — wielka siła. Co jeszcze robić? Swego czasu tutaj, w Domu Ukraińskim, przeprowadzaliśmy akcję “Obrońmy Ukrainę”. Jeśli władza nie chce, jednoczmy się sami. Pomóżmy Prezydentowi, premierowi, nie myśląc o jutrzejszych czy pojutrzejszych wyborach. Rosji jest obojętne, kto będzie naszym Prezydentem, dla nich najważniejsze — poróżnić, rozdzielić nas. A nam robić swoje: pielęgnować słowo, dbać o historię, pamięć. A najważniejsze — wychowywać patriotów. Ich formują nie tylko żałosne wezwania “Zapalmy świeczkę”. Zapalmy ziemię pod nogami wroga Ukrainy! Rozmawiał Petro ANTONENKO. = Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. T. Szewczenki głęboko smuci się z powodu tragicznej śmierci znanego działacza państwowego i społecznego, deputowanego ludowego Ukrainy Mychajła Dmytrowycza SYROTY i wyraża współczucie rodzinie oraz bliskim zmarłego.
Машинний переклад
Petro ANTONENKO
I to jest symboliczne, bo obala bajki polityków o dwóch różnych Ukrainach. Wiosną podczas prac nad odrodzeniem stolicy hetmańskiej Batурина odnaleziono podziemny korytarz. Pojawiło się pytanie, co zrobić z tym korytarzem, skoro zachował się tylko jego początek, a dalsza część jest zasypana i zniszczona. Pojawiła się myśl, by go zrekonstruować i uczynić kolejnym obiektem wycieczkowym Narodowego Rezerwatu „Baturyn — stolica hetmańska”. Tym bardziej że w obwodzie są dobrzy specjaliści w zakresie badania i konserwacji architektury podziemnej. Przecież w Czernihowie od wielu lat jako obiekt turystyczny funkcjonują słynne jaskinie Antoniewskie. Ideę zaczęto realizować w ramach wielkiego programu odbudowy twierdzy baturyńskiej, który obecnie trwa pełną parą. Na Cytadeli wybudowano już mury fortecy, odbudowuje się pałac hetmana Mazepy, który kiedyś tu stał, a kilka metrów od niego odnaleziono początek podziemnego korytarza. Nad jego odtworzeniem pracuje brygada górników ZAT „Donwuhilliapostacz” z Czerwonoarmiejska w obwodzie donieckim. W ciągu dwóch tygodni brygada wykopała 57 metrów podziemnego korytarza o przekroju 4 metrów. Na powierzchnię wywieziono setki ton gruntu. Czas ucieka, więc donieccy górnicy pracowali całodobowo. Mówią, że technologia prac niewiele różni się od drążenia szybów. Oczywiście wyposażenie techniczne XVII i XXI wieku nie do porównania. Dlatego robotnicy z szacunkiem wypowiadają się o obronnych budowlach naszych przodków. Jak powiedział główny inżynier ZAT „Donwuhilliapostacz” Walerij Wasyljew, donieccy górnicy z przyjemnością pracują w stolicy hetmańskiej: „Po raz pierwszy uczestniczymy w takim projekcie. To bardzo ciekawe, bo każdy z nas wnosi swój wkład we wspólną sprawę odrodzenia zabytku historycznego”. Górnicy z Donbasu na własne ręce odkrywają dla siebie nieznaną im historię.
Машинний переклад
Włodymyr Siedow, deputowany Ananijiwskiej Rady Rejonowej, obwód odeski
W rejonie ananijiwskim na Odessczyźnie prawdziwy skandal. Podczas deputackiej kontroli rejonowej rady dotyczącej wykonania Dekretu Prezydenta „O środkach związanych z 75. rocznicą Hołodomoru 1932–1933 lat”, w którym organom władzy wykonawczej powierzono demontaż pomników i pamiątkowych znaków osobom, które mają związek z organizacją Hołodomoru i represjami politycznymi, a także zmianę nazw ulic, placów, zaułków, alei, parków i skwerów w miejscowościach, których nazwy są związane z takimi działaczami, ustalono oto co. Mimo oficjalnych sprawozdań urzędników, że już zdemontowano dwa pomniki i przemianowano cztery ulice, w rzeczywistości nie przemianowano żadnej ulicy oraz
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
narodowości. Zwracam się do Rady Najwyższej z propozycją uchwalenia ustawy, na mocy której posiadacz tego paszportu miałby prawo do konkretnej, choćby nawet niewielkiej ulgi ze strony państwa ukraińskiego. Mogą to być niższe ceny na ukraiński transport, na ukraińskie książki, niższa opłata za edukację w ukraińskich wyższych uczelniach. W czerwcu tego roku Międzynarodowy Instytut Edukacji, Kultury i Kontaktów z Diasporą Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska” pod kierownictwem Iryny Klucz przez nieporozumienia między rządem a Sekretariatem Prezydenta. W tym niepokojącym czasie rosyjskiej agresji przeciwko Gruzji musimy powiedzieć głośno o tym, o czym mówimy po cichu, bojąc się dotknąć rany, którą pragniemy, lecz nie umiemy zagoić. Nie ma wątpliwości, że niepokorna i gorąca opozycja w Gruzji wobec prezydenta, która zmusiła go do pójścia na przedterminowe wybory prezydenckie, a po udanych dla Saakaszwilego wyborach przeprowadzała masowe demonstracje i wiece przeciwko niemu, dawała nadzieję agresorom na wojnę domową między Gruzinami. Ale Gruzini zjednoczyli się, parlament zagłosował za wyjściem Gruzji z WNP, cokolwiek by się dalej nie stało, interesy narodowe zwyciężyły małostkową międzypartyjną wrogość, zwyciężył i będzie zwyciężał naród gruziński. Z zachowania bazującej na Ukrainie rosyjskiej Floty Czarnomorskiej, z oświadczeń rosyjskich szowinistycznie nastawionych polityków widać, że Ukraina może stać się następnym poligonem dla rosyjskiej broni. „Zagrożenie suwerenności terytorialnej kogokolwiek — to zagrożenie naszej suwerenności terytorialnej” — powiedział Wiktor Juszczenko. Państwo ukraińskie jest w niebezpieczeństwie. Dlatego, dopóki nie obudzi się Rada Najwyższa, proponuję naszemu zjazdowi, który ma status światowego parlamentu Ukraińców, zatwierdzić apel do rządów i parlamentów krajów NATO oraz Unii Europejskiej z wezwaniem do odwrócenia od naszego kraju zagrożenia atakiem Rosji. Ale odwrócenie tego zagrożenia leży także w nas. Czyżby nasi wysocy urzędnicy i politycy nie zjednoczyli się, nie zamurowali szczelin między sobą, gdzie wróg już zakłada śmiertelne miny? Zobaczyliśmy już, że nasza opozycja parlamentarna uważa politykę zagraniczną Ukrainy za niekompetentną, bo stanęliśmy po stronie małego, a nie wielkiego brata. A nam, Ukraińcom świata, wypada całą duszą wesprzeć Prezydenta Ukrainy za jego odważną i uczciwą postawę, za politykę nie tylko kompetentną, ale i głęboko przemyślaną, która znajduje się na poziomie historycznej walki naszych narodowych proroków, książąt i hetmanów, Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz UPA. Wiktor Juszczenko na scenie w Tbilisi stanął takim, jakim był na scenie pomarańczowej rewolucji w Kijowie, a Julia Tymoszenko okazała spokój, wysyłała pomoc Gruzji i swoją działalnością była obok Prezydenta. Oskarżenie Julii Tymoszenko o zdradę jest bezpodstawne — służby specjalne Rosji liczyły na pogłębienie wrogości między Prezydentem a premierem. Pragniemy, aby obchody 17. rocznicy odnowienia naszego państwa stały się początkiem naszej zasadniczo nowej historii, kiedy w imię ukraińskiej idei narodowej zjednoczą się nasi przywódcy, pomarańczowe i biało-sercowe sztandary, wszystkie ukraińskie serca pod jedynym niebiesko-żółtym sztandarem! Sława Ukrainie! Notatki ze zjazdu ŚRK czytajcie w następnym numerze.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
lwowskiej nagrodzie, dla zagranicznych działaczy różnych dziedzin, którzy wnieśli wybitny wkład w umocnienie i rozwój kultury i państwowości ukraińskiej. Tacy ludzie są w wielu krajach (na przykład w Rosji — Tetiana Jakowlewa, która napisała prawdziwą monografię o Iwanie Mazepie, a w Ameryce — Zbigniew Brzeziński, który konsekwentnie wspiera Ukrainę swoimi wystąpieniami politycznymi). Oczywiste jest, że Ukraińcy świata, jako żywe komórki ukraińskiej państwowości, domagają się od Ojczyzny uwagi wobec siebie, lecz ponad wszystko pragną, aby Ukraina była ukraińska. Mogą wybaczyć naszym przywódcom nieudolność w wielu drugorzędnych kwestiach, ale nigdy nie będą w stanie usprawiedliwić waśni między nimi, które osłabiają nasze państwo i czynią je łatwym łupem wroga. Sądzę, że tylko z powodu nieporozumień między wodzami brakuje nam politycznej woli, by zakazać w Ukrainie transmisji zagranicznych kanałów telewizyjnych, które występują przeciwko całości Ukraińskiej
Dom Ukraiński
Машинний переклад
Dmytro PAWŁYCZKO Szanowne towarzystwo! Przede wszystkim w imieniu Prezydium Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej pragnę podtrzymać tradycję Światowego Kongresu Ukraińców, by swoje zjazdy i zgromadzenia przeprowadzać na Ukrainie. UŚRK i SKU to organizacje o tożsamych zadaniach: zachowywać i rozwijać tożsamość narodową ukraińskiej diaspory oraz pomagać narodowi ukraińskiemu wzmacniać swoją państwowość, podnosić międzynarodowy autorytet Ukrainy. Dla UŚRK Światowy Kongres Ukraińców to najważniejsza organizacja, której działalność przenika wszystkie nasze plany, i niemal wszystko, czego UŚRK nie jest w stanie wykonać z powodu braku swoich struktur terenowych, wykonuje SKU. Zatem byłoby dobrze, gdyby UŚRK oraz SKU zaczęły pracować razem, a w tym celu struktura wykonawcza, egzekutywa SKU, powinna mieć swoje stałe przedstawicielstwo w Kijowie. Musimy przyzwyczajać światowe ukraiństwo do tego, że jego centrum nie są miasta za oceanem, lecz Kijów. Byłoby nam o wiele łatwiej wpływać na działalność rządu, parlamentu, Prezydenta, aby wreszcie zrozumieli, jak ważna i wszechogarniająca jest zależność Ukrainy od ukraińskiej planetarnej diaspory jako donora naszego państwowego i duchowego życia. Niezaprzeczalną prawdą jest, że odrodzenie państwa ukraińskiego w 1991 roku stało się możliwe w znacznej mierze dzięki Ukraińcom świata zachodniego, dzięki SKU, który na pierwszym zjeździe w 1967 roku postawił sobie za cel wyzwolenie narodu ukraińskiego spod komuno-moskiewskiego jarzma. Zależność Ukrainy od swojej diaspory nie zmniejszyła się, a zwiększyła w nowych okolicznościach, gdy nasze państwo pokonuje trudności rozwoju gospodarczego i przeżywa stawanie się zarówno w historycznym, jak i współczesnym politycznym rozumieniu jako część Europy. Obecnie w krajach Unii Europejskiej żyje ponad trzy miliony Ukraińców, którzy ze stanu pracowników najemnych przechodzą do kategorii zauważalnych obywateli kraju nowego osiedlenia. Zdobyli szacunek narodów, wśród których żyją, i pod tym względem są podobni do naszych wpływowych mniejszości narodowych w Kanadzie, USA, Australii, Ameryce Łacińskiej. Każde nowoczesne państwo, a tym bardziej Ukraina, żyje nie tylko na swoim prawnym terytorium, w swoich granicach, bo każde ma swój naród, rozsiany po całej ziemi. A każde ukraińskie serce, gdziekolwiek by nie było, to żywe terytorium języka, kultury, ducha, a zatem i ukraińskiej państwowości. Ukraińcy Europy Zachodniej to niezastąpiony i potężny czynnik zdobycia przez Ukrainę członkostwa w NATO i Unii Europejskiej. Ale czy ukraińska elita polityczna rozumie znaczenie naszej diaspory? Nie, nie rozumie. Prezydium UŚRK zwracało się do tych, którzy tworzyli przed wyborami do Rady Najwyższej 30 września 2007 roku listy przyszłych deputowanych, proponując wpisanie na nie nazwisk trzech obywateli Ukrainy, którzy przebywają na zarobkach za granicą. Nie usłyszano nas. Wiadomo: do włoskiego parlamentu wybierają swoich przedstawicieli włoskie wspólnoty w Kanadzie i USA. W naszym kraju taka praktyka jest niemożliwa, bo deputowanymi Rady Najwyższej nie mogą być ludzie z podwójnym obywatelstwem. Ale obywatele Ukrainy, którzy przebywają latami poza granicami naszego państwa, powinni mieć prawo być wybieranymi do Rady Najwyższej. Zwróćcie także uwagę na paszport zagranicznego Ukraińca, który nic nie oznacza, a jedynie zaświadcza, że dana osoba jest ukraińskiego pochodzenia. Zorganizował kongres „Diaspora jako czynnik umocnienia państwa Ukraina w społeczności międzynarodowej”. W kongresie wzięło udział ponad dwustu przedstawicieli ukraińskich wspólnot zagranicznych. Poruszono i przedyskutowano dziesiątki kwestii, napisano apel do naszego rządu z konkretnymi propozycjami dotyczącymi rozwoju oświatowych i kulturalnych ukraińskich ośrodków oraz placówek za granicą, głęboko przeanalizowano to, czego potrzebuje diaspora od Ukrainy dla swojego normalnego życia. Zwracam się do rządu Ukrainy z prośbą: założyć instytuty, podobne do lwowskich, na uniwersytetach w Doniecku, Charkowie i Odessie. Potrzeba, aby problemy diaspory badali i znali nie tylko we Lwowie, ale także na wschodzie i południu Ukrainy, bo taka wiedza będzie pracować na jedność regionów naszego państwa. Przecież nasza diaspora, mimo swojego zachodnioukraińskiego i wschodnioukraińskiego pochodzenia, stworzyła za oceanem i tworzy nad Morzem Śródziemnym kulturową, językową, a nawet religijną jedność narodową, szanując wspólnotę Cerkwi Prawosławnej i Greckokatolickiej. We Lwowie byli ludzie z Kanady, Ameryki, Rosji, Kazachstanu; nie było tylko zaproszonych i ważnych gości z Kijowa, którzy polecili swoim urzędnikom witać kongres, zapominając, że na Ukrainie już w czasach radzieckich nasłuchaliśmy się bezprzedmiotowych powitań „z góry”. Zatem zademonstrowano obojętny stosunek państwowego Kijowa do swojego obowiązku nie tylko chwalenia, ale i rozświetlania myślami gwiazd kosmosu ukraiństwa. Ale dla mnie jako przewodniczącego UŚRK to nie nowina. UŚRK to rajski ptak, który ma skrzydła, ale nie ma nóg. Nie ma nie tylko w centrach obwodowych, ale nawet w stolicy swoich struktur terenowych. Wydzielają nam niewielkie środki tylko na przeprowadzenie wydarzeń, a jeśli ktoś z UŚRK musi pojechać do Portugalii czy Kazachstanu, proś o środki gdzie chcesz, albo proś się, jak to udawało mi się dwukrotnie, do świty Prezydenta Ukrainy, który odwiedza dany kraj. Nie pojmuję, dlaczego „Polonia” — polski odpowiednik UŚRK — otrzymuje od państwa 57 milionów dolarów rocznie, ma 97 pracowników, buduje kompleks polskiego uniwersytetu w Wilnie, polskie szkoły na Ukrainie, a ja przyjeżdżam do ukraińskich wspólnot zagranicznych bez kopiejki i wygłaszam patriotyczne przemówienia, jak biedny rebe, którego nikt nie chce słuchać. Wiem, że Ukraina przez swoją służbę dyplomatyczną, ministerstwa oświaty i kultury pomaga diasporze, wydaje miliony hrywien i to dobrze; ale UŚRK tak samo powinno mieć środki na tę pomoc, bo inaczej swoich zadań wykonywać nie będziemy mogli. Mimo naszych apeli w tej sprawie do Rady Najwyższej, asygnaty na działalność UŚRK co roku zmniejszają. Chcę zwrócić uwagę zjazdu na smutny fakt. Przez lata niepodległości ukraińska władza ani razu nie zatroszczyła się o eksport kultury narodowej, a przede wszystkim wybitnych dzieł ukraińskich pisarzy. Jako Ambasador Ukrainy w Polsce byłem świadkiem tego, że Niemcy co roku opłacają tłumaczenia i wydania przynajmniej pięćdziesięciu książek niemieckich autorów w języku polskim. A w ukraińskim budżecie zupełnie nie ma artykułu na wydawanie ukraińskich filozofów i pisarzy w językach świata. Nasi urzędnicy myślą, że eksport ukraińskiego zboża, żelaza, produktów chemicznych, wyposażenia wojskowego podniesie nasze międzynarodowe znaczenie do takiego poziomu, jak dzieła Szekspira czy Goethego podnoszą znaczenie Anglii czy Niemiec. Nasze zagraniczne dążenia skoncentrowano na gospodarce, a tymczasem nas, Ukraińców, będą postrzegać nie według jakości naszej stali (bo nie gorszą stal i Zachód produkuje), a według jakości ducha, inicjatywnego filozoficznego myślenia, naszego tragicznego losu i walki o swoją godność narodową i samodzielność. Zwracam się do Prezydenta Wiktora Juszczenki z propozycją założenia na Ukrainie Instytutu Iwana Franki z międzynarodowymi uprawnieniami, jakie mają Instytut Goethego w Niemczech i Instytut Cervantesa w Hiszpanii. Instytut Franki powinien otrzymywać środki od państwa i od dobroczynnych obywateli ukraińskich na tłumaczenia i wydania ukraińskich autorów w językach świata. Proszę założyć Międzynarodową nagrodę imienia Iwana Franki, pod względem finansowym równoznaczną z Noblowską
Uczestnicy zjazdu państwa prowadzą antyukraińską propagandę, tworzą atmosferę ludobójstwa dla języka i kultury ukraińskiej. Wrogie zagraniczne mass media czują się u nas jak w domu, a dlatego obecnie na każdy egzemplarz gazety ukraińskojęzycznej wydaje się dziesiątki egzemplarzy rosyjskojęzycznych, a tylko jedna dziesiąta, a nawet dwudziesta nakładu książek u nas jest ukraińskojęzyczna. Rosyjskie wydawnictwa zasypały nas swoją produkcją; to kulturowa agresja, którą można i trzeba zatrzymać podatkami za prawo bycia na ukraińskim rynku książki. Rozpasana demokracja i tak zwana wolność słowa w interpretacji przyjezdnych zręcznych mistrzów wulgarnego dziennikarstwa szkaluje ukraińską historię, wymyślając galerie wielkich Ukraińców na czele z Leninem. Na terenach naszego północnego sąsiada aktywistów ukraińskiej diaspory odstrzeliwują, a u naszych zachodnich sąsiadów aktywnie odtwarzają agresywne moskalofilstwo pod pozorem rusiństwa. Niepokoi nas i boli chaos polityczny, który ogarnął demokratyczną koalicję w parlamencie cze-
Машинний переклад
Leonid BOJKO, kandydat nauk filologicznych, laureat nagrody im. Iwana Bahrianego, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. Zakończenie. Początek w nr 32 z 2008 r. Wreszcie książka „Ukraińcy na Kubaniu” ujrzała światło dzienne. Wydawnictwo „Proświta” przesłało egzemplarz autorowi. I choć nie wywołała ona oczekiwanego zadowolenia, mimo wszystko zachęciła go do dalszej współpracy z „Proświtą”. Zresztą, sądźcie sami, czytelniku: „Wielce Szanowny Borysie Dmytrowyczu! Książeczkę otrzymałem — dziękuję! Ależ poznać jej nie można: doświadczona ręka redaktora pracowała przy niej i nadała jakąś »oprawę«. Ja cały czas byłem pochłonięty sprawami nauczycielskimi: zjazdami, wykładami, zebraniami Towarzystwa itp. Ależ nie zapominałem i o swoim słowie — pisałem Hist. Św., nawet chętnie pracowałem nad nią. Lecz… niestety, nijak nie mogę skłonić się do pisania Hist. »Starego Testamentu«. »Nowy« chętnie napiszę i nawet szybko zakończę. Kiedy »Proświta« weźmie sam »Nowy Testament«, ja wyślę go. Bądźcie łaskawi, zawiadomić o tym. Z poważaniem, P. Kapelhorodśkyj. 20/X. 1907 r.” Półtora tygodnia później P. Kapelhorodśkyj zwraca się do B. D. Hrinczenki z listem-propozycją: „Wielce Szanowny Borysie Dmytrowyczu! Czekam na odpowiedź na moje pytanie, czy weźmie »Proświta« historię samego »Nowego Testamentu«. Do tego dodaję, że do nas do szkoły przyjechał nauczyciel — Ukrainiec z wykształceniem teologicznym i literacką iskierką Mykoła Stryszynśkyj. Obiecuje on napisać historię »Starego Testamentu« i, zapewne, napisze ją dobrze. Kiedy trzeba koniecznie i »Stary Testament«, ja przycisnę do niego. »Nowy Testament« jest już gotowy zgodnie z programem M. N. Oświaty. Mogę przepisać i wysłać. Swoją drogą, ja nie znam nowego adresu »Proświty«. Z poważaniem, P. Kapelhorodśkyj. 1907.X. 31. Konokowo, Władyk. ż. d.” Od czasu, gdy młody P. Kapelhorodśkyj zaczął pisać wiersze w samodzielnie zrobionym zeszycie, który zachował się w archiwum, odważa się zwrócić do Iwana Franki: „Do Iwana Franki 1904 r. Mar. 4 d. »Wysokoszanowny Dobrodzieju! Zwracam się do Pana ze swoimi wierszami w tej nadziei, że, może, i moja kropla nie przepadnie, a przyda się. Pan sam jest poetą i, zapewne, wie, jak trudno pierwszy raz oddawać wiersze do druku: tego ja i nie boję się oddać ich w Pana ręce. Prawda, wiersze »Mojej żonie«, »W niepogodę«, »Z Lermontowa«, »Wiosenna melodia« i »Staremu człowiekowi« drukowane są przez M. P. Staryćkiego, ale jeszcze tylko drukowane. Jeśli Pana łaska, proszę dać znać, czy przyjmie Pan moje wiersze: wtedy można będzie przysłać jeszcze niemało drobiazgów. Z prawdziwym poważaniem, P. Kapelhorodśkyj.«” U młodego poety P. Kapelhorodśkiego zebrało się kilkadziesiąt wierszy, które drukowano w periodykach w latach 1904—1907. Z nich wyłonił się pierwszy zbiór poetycki, więc zwraca się on z listem do B. Hrinczenki o radę: „Do Pana mam sprawę, jak do dawnego doświadczonego wydawcy. Pokornie proszę Pana o udzielenie mi rad-
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
gdy znajdą Państwo wolną chwilę. Pewien dobrodziej (“burżuj” według terminologii “towarzyszy”) wymyślił, by wydać moje wiersze, drukowane i niedrukowane. Choć ma on “głupie pieniądze”, jak to mówią, ale nieładnie byłoby, gdyby zostały wydane na marne. Zatem proszę Pana, jeśli łaska, o udzielenie pewnych wskazówek: 1. Jak przystąpić do wydania, by ominąć cenzurę? 2. Ile kosztowałoby wydanie 2 lub 3 tysięcy egzemplarzy po 70—80 stron (format Pana “Na rozdrożu”, zdaje się “in octavo”), około 16 000 wierszy. 3. Czy warto w ogóle wydawać tę książkę? To znaczy, czy nie dość już “chałupniczych” wierszy na literackim bazarze? Byłbym bardzo wdzięczny za to. A przy okazji proszę napisać również (jeśli choć w przybliżeniu) wyjdą “Ukraińcy na Kubaniu” (jeśli rzeczywiście wyjdą). Mam nadzieję, że wtedy kijowska “Proświta” nie odmówi przyjęcia mnie w poczet członków choćby awansem, bo jeśli nawet na to nie zapracowałem, to zapewne zapracuję choćby drobiazgami. Kłaniam się wielce szanownej pani Zahirnej. Szczerze oddany P. Kapelhorodski”. W tamtym czasie Borys Hrynczenko już dobrze znał (wprawdzie korespondencyjnie) Pyłypa Kapelhorodskiego jako autora licznych wierszy, ostrych artykułów publicystycznych, szkiców, opowiadań w ukraińskich gazetach, czasopismach i zbiorach zbiorowych początku XX wieku; wiedział, że “bohaterami” jego utworów publicystycznych i satyrycznych byli, według słów samego pisarza, “…biurokraci, plutokraci, fabrykanci, komersanci, generałowie, admirałowie, ci, co darli, ci, co kradli, popi, mnisi i władyki, i ziemianie wielcy, i mali żywiołaki, i sprzedajne wszystkie istoty — co w górę ze skóry pnąc się po plecach, co się zgięły…” I nie ogólnie, a z nazwiska, z tytułami. Latem 1907 roku autor rękopisu przyjeżdża z Kubania do Kijowa, pragnąc twarzą w twarz spotkać się z Borysem Hrynczenką, poznać się z nim, własnoręcznie nanieść poprawki i przekazać do wysłanej w listopadzie 1906 roku książeczki “Ukraińcy na Kubaniu” obiecaną mapę. Niestety, w tym czasie wydarzenia na Kubaniu, a zwłaszcza we wsi Uspenskie, rozwijały się tak gwałtownie i niepokojąco, a czasem i tragicznie, że ledwie pisarz zdążył poznać się z Borysem Dmytrowyczem, nieco dodać do rękopisu, a już zmuszony był w pośpiechu opuścić Kijów i wrócić z powrotem do wsi Uspenskie, do szkoły i rodziny — żony z dwojgiem dzieci, którym groziło niebezpieczeństwo: poecie i publicyście mogli zemścić się za ostre artykuły krytyczne, pamflety, listy otwarte w kubańskiej prasie, w których dotkliwie krytykował miejscowych możnowładców. A wróciwszy na Kubań, do Uspenki, i odczuwając pewien dyskomfort sytuacji, w której mimo woli się znalazł, P. Kapelhorodski śpieszy wyjaśnić to Borysowi Hrynczeńce: “Wielce szanowny Borysie Dmytrowyczu! Niespodziewany wyjazd z Kijowa nie dał mi możliwości dodania do “Ukraińców” mapy. Jeśli nie jest za późno, przesyłam ją z Kubania. Sytuacja nie jest zbyt przyjemna. Chłopi się niepokoją. Codziennie aktywne wybryki. Ziemianie ustępują-
Przyszły pisarz wśród pobratymców — słuchaczy Połtawskiego Seminarium Duchownego. 1902 r.
się, ale bezrobotni nie są z tego zadowoleni. Nawet do kozackiej stanicy Bezskarbnaja wyjeżdżał oddział karny. Czekamy na represje, a tam, gdzie się one zaczynają, kara spada na winnego i niewinnego. Z prawdziwym szacunkiem, P. Kapelhorodski. 1907 r. 3/VII. Jeśli jest jakaś praca (dla „Proświty”), mogę wziąć ją na siebie — byle tylko była w moim zasięgu, bo na wsi niełatwo zdobyć materiały”. Pierwszym, który zauważył ukazanie się książeczki P. Kapelhorodskiego i publicznie na nią zareagował, był dawny kolega Symon Petlura, z którym razem uczyli się w Połtawskim Seminarium Duchownym i skąd zostali wydaleni za wszczęty bunt. S. Petlura pisał w recenzji książeczki P. Kapelhorodskiego, wydrukowanej w gazecie „Słowo”, którą wydawał (1907 r., nr 23, s. 16): „Kijowska „Proświta” dobrze zrobiła, że zaczęła wydawać popularne książki o życiu Ukraińców w różnych miejscach naszego kraju. Takie książki są bardzo potrzebne dla uświadamiania naszego narodu, dla zapoznania go z tymi miejscami, gdzie żyje, gdzie przychodzi mu cierpieć. Gdyby śladem książki P. Kapelhorodskiego Kijowska „Proświta” wydała książeczkę o tej samej treści także o Ukraińcach Prawobrzeżnej i Lewobrzeżnej Ukrainy, o Ukraińcach, którzy żyją na Słobożanszczyźnie i Chersońszczyźnie, to takie wydania należałoby tylko powitać. Ale tylko, skoro już Kijowska „Proświta” zechciała przysłużyć się uświadamianiu naszego narodu książeczkami, podobnymi do książeczki p. Kapelhorodskiego, życzylibyśmy sobie, aby te wydania były bardziej systematyczne niż książka „Ukraińcy na Kubaniu”. P. Kapelhorodski dobrze zna temat, o którym pisze, ale jego pisarstwu brakuje właśnie tej systematyczności, społeczności, bez których każda książka, zwłaszcza przeznaczona dla ludu, wiele traci. Obrazu pełnego życia „Ukraińców na Kubaniu” w książce Kapelhorodskiego nie znajdziemy. Od popularnej książki nie można, oczywiście, wymagać tego. Ale główne, najbardziej ważne, powinno tam być”. Symon Petlura bardzo żałował, że w części historycznej, gdzie autor opowiada o współczesnym życiu Ukraińców na Kubaniu, „spotykamy wielkie luki”. Recenzent zarzucił pisarzowi, że rzekomo „nie zwrócił uwagi na walkę kozactwa czarnomorskiego o prawa kozackie, które nadała im Katarzyna II, a które potem zostały odebrane, a kozaków zamieniono w zwykłych Moskali. Mało miejsca poświęcił autor w swojej książce także historii przesiedlenia na Kubań tak zwanych inogorodnich (osadników spoza stanu kozackiego), podczas gdy „inogodni” odegrali wielką rolę w historii Kubania, w jego życiu kulturalnym i gospodarczym. Chciałoby się zobaczyć w książce więcej informacji o warunkach życia robotników na Kubaniu, o formach pracy robotniczej i produkcji rzemieślniczej itd. Gdyby takich informacji w książce było więcej — tylko by na tym zyskała i stałaby się bardziej użyteczna przy zapoznawaniu naszych robotników z krajem, dokąd chodzą na zarobek”. Lecz mimo wszystkich uwag, S. Petlura doszedł do wniosku, że „nie patrząc na to, książka p. Kapelhorodskiego może i teraz przydać się czytelnikom „z ludu”. Napisana jest żywo, zrozumiałym żywym językiem, a do tego jeszcze na taki temat, który ma wielkie zainteresowanie, zwłaszcza w naszych czasach, kiedy budzi się świadomość narodowa naszego narodu, a wraz z nią rośnie i zainteresowanie tym krajem, w którym przychodzi mu cierpieć i walczyć o lepsze życie”. Ostro publicystyczne artykuły i pamflety P. Kapelhorodskiego w prasie zauważyła Łesia Ukrainka, wyrażając żal, że w ostatnim czasie imię młodego utalentowanego publicysty z jakiegoś powodu zniknęło ze stron bliskiego jej czasopisma „Ridnyj kraj”. Troszcząc się o los ukraińskiej periodyki, Łesia Ukrainka w liście do matki — Ołeny Pcziłki jako jednej ze współwydawczyń czasopisma zwróciła się z radą-propozycją: „Co do stałych współpracowników, to czy nie spróbowałabyś skontaktować się z Kapelhorodskim (adres jest w „Proświcie”) — wyrabia się z niego całkiem niezły publicysta i może nawet mógłby przenieść się do Kijowa, gdyby miał tam stałą pracę, coś jakby napomykał o tym w listach do ziomków”. Dokładnie nie wiadomo, czy Ołena Pcziłka wzięła pod uwagę propozycję Łesi Ukrainki, ale od tego czasu P. Kapelhorodski stał się pożądanym autorem czasopisma „Ridnyj kraj”, choć ze względu na okoliczności pozostał na Połtawszczyźnie. W sierpniu 1906 roku gazeta „Hromadska dumka” nr 182 wydrukowała artykuł P. Kapelhorodskiego „Z powodu pytania o sprawę narodowo-szkolną”, który wywołał ostrą polemikę i rezonans w prasie. 28 września tego samego roku w gazecie „Rada” nr 12 pojawił się artykuł, podpisany pseudonimem „Dziad Mychajło”, „Dlaczego i po co?”. Kto ukrywał się za tym pseudonimem, ciężko powiedzieć, bo nie wspomniano o nim nawet w „Słowniku ukraińskich pseudonimów i kryptonimów XVI—XX w.” (wydawnictwo „Naukowa dumka”, 1969). „Dziad Mychajło” subiektywnie, uprzedzenie, a przez to nieprzekonująco skrytykował P. Kapelhorodskiego, bezpodstawnie oskarżając go o pesymizm i inne wymyślone grzechy. Pyłyp Kapelhorodski natychmiast zareagował na te zarzuty i dał godną odpowiedź tajemniczemu „Dziadowi Mychajle” oraz jego bezpodstawnym zarzutom w gazecie „Rada” nr 37 z 27 października 1906 roku. Pisarz zrobił to godnie i przekonująco, jak zawsze, gdy brał się za pióro. Być może do takiej odpowiedzi Pyłypa Kapelhorodskiego popchnął artykuł Borysa Hrinczenki „Nie chwal się, a do dzieła bierz się”, który od razu wystąpił w obronie P. Kapelhorodskiego, nazywając jego artykuł „dobrym i mądrym”, a krytykę „Dziada Mychajły”, któremu „bardzo nie spodobał się artykuł Kapelhorodskiego” za to, że rzekomo „nawiawa beznadziejność”, odrzucił. Przeciwnie, w przekonaniu Borysa Dmytrowycza, P. Kapelhorodski „nie do beznadziejności skłania, a do nadziei i energicznej pracy dla lepszej przyszłości”, on „mówi nauczycielowi: nie trać czasu, bierz się i rób zaraz, a Dziad Mychajło pozwala nauczycielowi gnić aż dotąd, dopóki ktoś zdejmie z niego obowiązek „torturowania duszy ludowej”. Lecz któż będzie tym „kimś”? — polemicznie pyta B. Hrinczenko i odpowiada, że tym „kimś” przede wszystkim musi być sam nauczyciel, bo „kto chce mieć prawo, musi umieć je zdobyć. Niech sam nauczyciel zrzuci z siebie haniebny obowiązek „torturowania duszy ludowej”, a kiedy sam nie zdoła, to niech zadba o to, żeby inne siły, zobaczywszy tę troskę, przyszły mu z pomocą”.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
podczas nabożeństw, często spotyka się z księżmi, pracuje na zebraniach, konferencjach. Razem z członkiniami Związku Ukrainek organizuje poczęstunek dla żołnierzy garnizonu owocami poświęconymi w święto Przemienienia Pańskiego, a nowicjuszom klasztoru męskiego w legendarnych Hurbach wraz z siostrami-prośwityjankami przywozi własnoręcznie wyhodowane warzywa i owoce. Wyjątkowe, romantyczne i niepowtarzalne małżeństwo — Jewhenija i Mychajło. Wraz z mężem Mychajłem Borejkiem wierna żona, inspiratorka i generatorka pomysłów zdołała zorganizować ludzi szczerych i oddanych sprawie „Proświty”, sprawie Ukrainy. Gościnne mieszkanie Borejków-Hładunowych jest zawsze otwarte dla dobrych ludzi. Bywają tu nie tylko krewni (dzieci, wnuki), ale także przyjaciele ze wszystkich zakątków obwodu. Ścisła współpraca łączy rodzinę z prośwityjanami z obwodu tarnopolskiego, sumskiego, ługańskiego i Krymu. A korespondencja liczy setki adresatów — od poleskiej wsi po daleką Amerykę, gdzie działacze, przyjaciele i towarzysze broni bezinteresownie służą Ukrainie. A do tego Jewhenija Mychajliwna jest dobrą gospodynią, piecze smaczne pierożki i placki. Zarówno w domu, jak i w przytulnym salonie miejskiej „Proświty”, którym opiekują się pani Jewhenija i pan Mychajło, znajduje się wiele książek nabytych przez Borejków-Hładunowych, wydanych z inicjatywy i przy wsparciu Mychajła Semenowycza; panuje aura spokoju, łaski i dobra, ukraińskości. Przyjemnie jest tu bywać, rozmawiać, pracować nad nowymi twórczymi projektami, które rodzą się z miłości do ludzi, do Ukrainy i są obowiązkowo wcielane w życie przez Rówieńską „Proświtę”, której niezmiennym członkiem zarządu jest Jewhenija Hładunowa, honorowa obywatelka Równego, Budownicza Ukrainy, prośwityjańska Berehynia. „PROŚWITA”
Машинний переклад
Tut wypada zrobić niewielką, lecz bardzo istotną dygresję. W gazecie „Słowo” opublikowano wierszowany felieton Stepana Wasylczenki „Duma-caca” (pieśń „istinnie-russkich” patriotów), podłożony pod artykuł S. Petlury „Nowa Duma i kwestia narodowa”. „...Czy uciemiężone narody Rosji mogą mieć nadzieję na to, że poprawi ona ich los, da im wolność narodową i zapewni państwowymi prawami ich rozwój? Nie, nie mogą. Działalność nowej Dumy będzie skierowana wcale nie na to, czego spodziewają się uciemiężone narody i klasy państwa rosyjskiego. „Głosem wołającego” będzie skarga, na przykład, ukraińskiego deputowanego na te niemożliwe warunki, w których przyjdzie żyć narodowi ukraińskiemu”. „...Ordynacja wyborcza okroiła prawa wyborcze uciemiężonych narodów i, na przykład, Ukraińcy nie będą mieli w Dumie takiej reprezentacji, jaką mieli w drugiej Dumie. Ci pańscy deputaci, których wysłała Ukraina, nie będą tak przychylnie odnosić się do kwestii narodowej, jak odnosiła się Ukraińska Hromada Pracy drugiej Dumy. Niektórzy z nich choć może i odezwą się w Dumie jako Ukraińcy, lecz będą to pańskie głosy, głosy burżuazji, która nie odczuwa na sobie tak dotkliwie ucisku narodowego, jaki odczuwają szerokie masy ludowe narodu ukraińskiego. Na działalności trzeciej Dumy uciemiężone narody zobaczą i przekonają się, że kwestii narodowej burżuazja nie jest w stanie rozwiązać, że ten obowiązek mogą wypełnić tylko ci, którzy sami doświadczyli cierpienia i ucisku, czyli społecznie skrzywdzone klasy obywatelstwa”. Kijowski „tymczasowy komitet do spraw prasy” niezwłocznie rozpoczął śledztwo przeciwko S. Petlurze za jego „nacjonalistyczny, a zatem wywrotowy” artykuł w „Słowie” nr 22, a także postanowił skonfiskować numer 23 gazety „Słowo” z recenzją S. Petlury książki P. Kapelhorodskiego „Ukraińcy na Kubaniu”. Co prawda, dwa tygodnie później prokurator Kijowskiej Izby Sądowej wstrzymał śledztwo. Według naszego głębokiego przekonania, D. Doroszenko bezpodstawnie i stronniczo wyrzucał P. Kapelhorodskiemu, że rzekomo w jego książeczce jest „wiele słów galicyjskich lub czysto literackich”, które, jakoby, „prostemu ludowi u nas są zupełnie niezrozumiałe”, takie jak: „aby”, „odtąd”, „bezoględny”, „o tyle”, „kawałek”, „strajkują”, „pociechy życia religijnego” lub „z innego powiatu”, „im mocniej”, „cały rok”, „rodzinny” itd., w związku z czym Doroszenko krytykuje rękopis za to, że rzekomo „materiał ten jest tak uporządkowany, że dla popularnej broszury się nie nadaje. Trzeba jakoś przerobić, inaczej uporządkować, wyłożyć w niektórych miejscach prościej i zrozumialej, a język koniecznie trzeba poprawić. Wtedy rzeczywiście broszura będzie dobrym popularnym dziełem i wzbogaci naszą niezbyt bogatą literaturę popularnonaukową. Jeśli chodzi o popularność wykładu, to tutaj pozostaje wiele do życzenia. Przede wszystkim styl języka jest dość ciężki, niepopularny; to raczej artykuł czasopiśmienniczy niż popularna broszura”. Ale wbrew samemu sobie i przytoczonym zarzutom, podsumowując swoje wrażenia z książeczki „Ukraińcy na Kubaniu”, D. Doroszenko niejednoznacznie twierdził, że „ogólnie praca p. Kapelhorodskiego sama w sobie jest bardzo cenna, bo podaje ciekawy i opracowany materiał”. O pobycie P. Kapelhorodskiego na Kubaniu czytelnik może szczegółowo przeczytać w mojej książce „Pyłyp Kapelhorodski. Zarys życia i twórczości”. Natalia SAWCHUK, m. Równe. Na Rówieńszczyźnie „Proświta” została odrodzona po raz trzeci w 1988 roku. Tych (w tamtym czasie niezwykle odważnych), którzy jako pierwsi zapalili pochodnię, która rozsiewała światło oświaty, było niewielu — znani w kraju ze swojego ukraiństwa Jewhen Szmorhun, Swiatosław Melnyczuk, Wasyl Czerwoni, Jurij WeliHurski, Hurij Buchało, Mychajło Pacuła, Mychajło Nazaruk, Lubomyr Hładun. Setki odnowionych mogił żołnierzy UPA, podniesionych niebiesko-żółtych sztandarów, działań upamiętniających światłych ludzi ukraińskiej kultury, walka o państwowość języka ukraińskiego, odrodzenie zwyczajów, obrzędów, tradycji narodu ukraińskiego — oto niepełna lista spraw odnowionej „Proświty”. Wśród pionierów odrodzenia narodowego (a byli oni nad wyraz wyraziści) wyróżniała się sympatyczna edukatorka, energiczna, bezpośrednia, inicjatywna, zawsze w przepięknych wyszywankach. Jewhenija Hładunowa, pani Jewhena... Chyba nie ma w obwodzie wśród ogółu prośwician człowieka, który nie znałby tej celowej, wysokomoralnej i porządnej osoby. Cała praca odrodzonej Rówieńskiej „Proświty” przez 20 lat związana jest z działalnością Jewheniji Hładunowej. Starszy referent towarzystwa „Proświta” (w latach 1993—2003) wspólnie z przewodniczącymi obwodowego zjednoczenia profesorem Borysem Stepanyszynem, Wołodymyrem Kowtuncem, Petrem Kulczynskim, Jewhenija Mychajliwna wdrażała i utwierdzała język ukraiński w przedsiębiorstwach, w instytucjach i organizacjach, w przedszkolach, w wyższych uczelniach. Serhij AHEJENKO. We wsi Nowohradkiwka w rejonie owidiopolskim obwodu odeskiego w dniu świętego wielkomęczennika i uzdrowiciela Pantelejmona poświęcono kamień węgielny pod budowę świątyni ku czci świętego wielkomęczennika Dymitra z Tesalonik. Poświęcenia dokonał najprzewielebniejszy biskup odeski i bałcki Jakow. Razem z władyką modlili się proboszcz świątyni protojerej Witalij, protojerej Wasyl, protojerej Petro z Odessy, ierej Mychajło z Illicziwska, ierej Wasyl ze wsi Myrnoje w rejonie biłajiwskim, mieszkańcy okolicznych wsi. Na święcie był mecenas, członek zarządu owidiopolskiego rejonowego zjednoczenia WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, kierownik frakcji deputackiej „Nasza Ukraina” w Radzie Rejonowej Owidiopola, przewodniczący owidiopolskiej organizacji terytorialnej Ludowy Związek „Nasza Ukraina”, zastępca stowarzyszenia społecznego „Forum Intelektualne” Ołeh Diakowycz. Po zwróceniu się ojca Witalija do publicznej kancelarii „Naszej Ukrainy” o wsparcie w rozpoczęciu budowy świątyni we wsi Nowohradkiwka deputowany Ołeh Diakowycz jako pierwszy zareagował i udzielił pomocy materialnej. Dzięki sponsorowaniu rozpoczęła się budowa pierwszej w rejonie świątyni Patriarchatu Kijowskiego. Jewhenija Hładunowa. To z ich inicjatywy zlikwidowano rosyjskojęzyczne szkoły i klasy w centrum obwodowym. Razem ze specjalistami obwodowego zarządu oświaty Jewhenija Mychajliwna opracowała i wdrożyła szereg projektów edukacyjnych: program wychowania narodowego młodzieży uczniowskiej „Moja ziemia — ziemia moich rodziców”, poszukiwawcze oddziały ekspedycyjne „Proświta siała światło”, konkurs literacki „Perła wielocenna” (na dni ukraińskiego piśmiennictwa i języka). Prowadziła „Kronikę Rówieńskiej Proświty”, zbierała świadectwa naocznych świadków odrodzenia TUM, weteranów „Proświty”. Na 135-lecie towarzystwa „Proświta” wydawnictwo „Wołyńskie amulety” wydało jubileuszowy zbiór „Proświta i proświcianie”, który uporządkowała Jewhenija Hładunowa. Pani Jewhena jest osobą wierzącą. Oprócz udziału w niedzielnych i uroczystych...
Машинний переклад
Maria OLIJNYK, zastępczyni przewodniczącego Donieckiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Na wykonanie Dekretu Prezydenta Ukrainy „O uczczeniu pamięci Wasyla Stusa” z dnia 30 stycznia 2008 roku, uchwały Rady Najwyższej „O obchodach 70-lecia urodzin wybitnego ukraińskiego poety Wasyla Stusa” z dnia 22 marca 2007 roku oraz planu działań opracowanego przez Gabinet Ministrów Ukrainy na podstawie uchwały, w Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej utworzono grupę roboczą na czele z zastępcą przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Oleną Pietriajewą, rektorem Donieckiego Narodowego Uniwersytetu, akademikiem NAN Ukrainy, przewodniczącym Donieckiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Bohaterem Ukrainy Wołodymyrem Szewczenką, ds. uczczenia pamięci Wasyla Stusa. Zaplanowano przeprowadzić szereg działań: wydać książki Anatolija Łazorenki „I kraj mnie usłyszy”, Wołodymyra Pivnia „Dialogi z Wasylem Stusem”; na Donieckim Narodowym Uniwersytecie w dniach 25–26 września 2008 roku — IV Ogólnoukraińską naukowo-praktyczną konferencję „Wasyl Stus: konteksty życiowe i twórcze” oraz wydać materiały konferencji; przygotować spektakl na podstawie książki W. Stusa „Listy do syna”; ustawić pomnik-popiersie poety dzieła Borysa Dowhania w Donieckim skwerze im. Wasyla Stusa przed głównym budynkiem Donieckiego Narodowego Uniwersytetu; przygotować ekspozycje poświęcone Wasylowi Stusowi w obwodowym muzeum krajoznawczym i innych muzeach obwodu; ustawić znak pamiątkowy w redakcji gazety „Donbas”, gdzie w swoim czasie pracował; otworzyć stale działającą wystawę poświęconą ruchowi dysydenckiemu w Ukraińsko-kanadyjskim Centrum Obwodowej Uniwersalnej Naukowej Biblioteki im. N. K. Krupskiej; zorganizować wycieczki do miejsc związanych z życiem i twórczością Wasyla Stusa; przeprowadzić w przedsiębiorstwach, zakładach edukacyjnych, bibliotekach i muzeach obwodu „okrągłe stoły”, konferencje tematyczne, wystawy książek i inne działania poświęcone uczczeniu pamięci poety; zainicjować emisję tematycznych audycji telewizyjnych i radiowych o życiu i twórczości Wasyla Stusa, relacjonować działania upamiętniające 70. rocznicę jego urodzin; urządzić i otworzyć salę im. Wasyla Stusa na Wydziale Filologicznym Donieckiego Narodowego Uniwersytetu, gdzie studiował w latach 1954–1959; przeprowadzić we wrześniu 2008 roku w szkołach obwodu donieckiego konkurs uczniowskich prac twórczych „Wróć do mnie, pamięci moja…”; zwrócić się do Donieckiej Rady Miejskiej z wnioskiem o przemianowanie ulicy im. Postyszewa na ulicę im. Wasyla Stusa; pokazać na donieckich kanałach telewizyjnych film reżysera Stanisława Czernilewskiego „Świecona droga jasnej świecy” (1992 r., „Halfilm”); utworzyć pokój pamięci w budynku MAUP, mieszczącym się w dawnej szkole ogólnokształcącej nr 75 w Doniecku, którą w 1954 roku ukończył Wasyl Stus.
Машинний переклад
Radość parafian z Nowogrodzkiego rozdzielili: przewodniczący Owidiopolskiego Rejonowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki S. Ahiejenko, sekretarz odpowiedzialny M. Dumnicz, działacze rejonowej Proświty O. Semiszan, N. Maksymczuk, I. Fitser, S. Mikrut, O. Jefimowa.
W kazaniu władyka Jakiw podkreślił znaczenie otwarcia i poświęcenia świątyni, zwrócił uwagę na duchowy wymiar tego wydarzenia. Zwłaszcza powiedział: „To pierwsza świątynia Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego w rejonie owidiopolskim. Będą w niej odprawiane nabożeństwa, modlitwy i sakramenty Kościoła Prawosławnego, dzięki którym wielu ludzi, z łaski Bożej, osiągnie zbawienie”.
Nabożeństwo zakończyło się statutowym wielolecie. Duchowni i wierni wykonali duchowy hymn Ukrainy „Boże wielki, jedyny…”.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
go na wszystkich, Gruzję i Ukrainę przede wszystkim za to, że „nas nie kochają”), po drugie, tymczasowo lub na zawsze kładzie kres liberalnemu szeleszczeniu prezydenta Miedwiediewa w jego próbach wyjścia spod wpływu premiera Putina. Warto było na to popatrzeć: zwycięzca D. Miedwiediew wykonuje ostatnie obrazowe kroki naprzeciw pośrednikowi, francuskiemu prezydentowi N. Sarkozy’emu, każdym ruchem rąk i nóg demonstrując godność i pewność, których w rzeczywistości (póki co) nie ma i nie odczuwa. Gruzja swoją sprawę zrobiła: przed światem Rosja wystąpiła jako agresor, jako jedna ze stron konfliktu, która pod żadnym pozorem nie może pozostać „gwarantem” czy „rozjemcą” na terenach WNP. Polityczna żandarmeria może istnieć, ale na prawach Wilka, a nie Czerwonego Kapturka: pamiętamy, kto zjadł babcię. Rosyjska redakcja Euronews kilkakrotnie informowała, że na spotkaniu z Miedwiediewem monsieur Sarkozy potwierdził prawo Rosji do ochrony swoich obywateli również poza jej granicami — w Cchinwali. O Tyraspolu i Sewastopolu póki co nie było mowy. Prezydent Bush odchodzi, a jego następca będzie próbował własną grę rozpoczynać od zera, żeby nie rozliczyć się za cudzą szlachetność: „Ameryka określa Gruzję swoim najpotężniejszym sojusznikiem w bloku byłych radzieckich republik, ale Waszyngtonowi zbyt potrzebna jest Rosja w tak wielkich kwestiach, jak Iran, by ryzykować wszystkim innym dla ochrony Gruzji” (obserwator „New York Times” H. Cooper). Prawdopodobnie światowa opinia publiczna będzie miała możliwość obserwować zarówno wybuch progruzińskich sympatii w ostatnich miesiącach administracji Busha, jak i uspokajające dla Moskwy dyplomatyczne manewry jego następcy. Możliwe, że Ukraina będzie krytycznie oceniać polityczną pozycję prezydenta M. Saakaszwilego i analizować błędy, które popełniło gruzińskie kierownictwo. Ale dzisiaj musimy wychodzić z tego, jak ułoży się rzeczywistość. Prawie nie
Машинний переклад
Wołodymyr WOJTENKO, profesor
Za górami góry, chmurą spowite, Zasiane smutkiem, krwią zroszone. Taras Szewczenko, „Kaukaz”
W akademickim wydaniu dzieł L. Tołstoja indeks nazwisk zajmuje ponad 60 stron, ale Kobzar nie został w nim wspomniany. Ale — zdarza się przecież i tak! — czytamy o żołnierzu o nazwisku Szewczenko w opowiadaniu „Najazd” (1853), w którym mowa o ataku dzielnej armii rosyjskiej na czeczeński auł. Szewczenko w tym czasie odbywał służbę wojskową za Uralem. Poemat „Kaukaz” napisał jesienią 1845 roku w Perejasławiu, gdzie gościł u lekarza A. Kozaczkowskiego. Niecałe pięć stron i wydaje się, że to za mało, by pomieścić wszystko, co pamiętamy, wszystko, co czujemy, wspominając „Kaukaz”. Poemat „rozłożono na cytaty”, choć mowa oczywiście nie o cytatniku, a o tekście artystycznym. Nie umiera dusza nasza, Nie umiera wola. I nienasycony nie zaorze Na dnie morza pola. Materiały o ostatnich wyczynach „nienasyconego” na Kaukazie powoli schodzą z pierwszych stron mediów. Wojenne podsumowania starcia Dawida z Goliatem są oczywiste, polityczne są omawiane i interpretowane różnie. Sondaż 22 tysięcy respondentów strony www.unian.net zaświadcza, że w starciu między Rosją a Gruzją popiera Rosję 17,5% Ukraińców, Gruzję — 79,6% („Dzień”, 2008, nr 144). To nie jest sondaż reprezentatywny, odzwierciedla on jedynie punkt widzenia użytkowników jednej wyspecjalizowanej strony, ale jestem przekonany, że zbiega się z pozycją czytelników „Słowa Proświty”. Główny cel polityki Rosji, zwięźle wyrażony w znanym dokumencie jeszcze w 1992 r., polega na tym, by „być liderem stabilności i bezpieczeństwa na całym terytorium byłego ZSRR”. „Stabilności” — dla kogo? „Bezpieczeństwa” — czyjego? Przejęcie, zablokowanie (lub inny sposób kontroli) wszystkich dróg transportu kaspijskiej ropy przez terytorium Gruzji z pominięciem terytorium FR — to słodkie imperialne marzenie. Wielkoskalowe użycie sił zbrojnych i ciężkiego sprzętu, bombardowanie Gruzji poza granicami terytorium konfliktu świadczą o niechęci Moskwy do przestrzegania elementarnych norm międzynarodowych w imię realizacji swoich geopolitycznych urojeń. Co więcej, „mała zwycięska wojna”, po pierwsze, odpowiada świadomym lub podświadomym dążeniom przeciętnego obywatela FR (żywiołowego szowinisty, urażonego-
Ołeksandr KRAMARENKO, publicysta
Stanowisko krajów europejskich wobec okupacji Gruzji przez Rosję zdziwiło jedynie ludzi nieobeznanych z polityką międzynarodową. W Gruzji wszystko przeprowadzono przy pełnym przyzwoleniu Europejczyków. Nie warto wątpić, że przejawy tej polityki zobaczymy, gdy rosyjski imperializm weźmie się także za Ukrainę. Europejscy cynicy doskonale wiedzą i rozumieją, komu sprzyjają swoim milczeniem. Można tylko dziwić się przenikliwości Napoleona, który dwa wieki temu zostawił swoje proroctwo dla Europejczyków: „Wolność będzie miała na naród rosyjski taki sam wpływ, jak mocne wino na człowieka, który nie jest do niego przyzwyczajony. Kiedy jakiś nowy Pugaczow z uniwersyteckim wykształceniem stanie na czele
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
Ryzykując błąd, możemy oczekiwać dalszych komplikacji w stosunkach z Rosją: nie kosztem nowych problemów, lecz poprzez manifestację dawnych. Wojna między Gruzją a Rosją (przy nominalnym udziale Osetii Południowej) to pierwsza wojna między państwami wchodzącymi w skład WNP, a właśnie ta sztuczna struktura nie posiada, jak widzimy, żadnych dźwigni wpływu na sytuację. Po przejściu konfliktu w niemrawy proces „ani wojny, ani pokoju” — a to prawdopodobnie wydarzy się w ciągu niewielu tygodni — Rosja będzie miała wielkie pragnienie czerpania korzyści z „małej zwycięskiej wojny” także w stosunkach z Ukrainą. W szczególności oskarżenia o podżeganie do „czystek etnicznych” pod naszym adresem („Sprzedawaliście Gruzji broń!” — jakby Rosja nią nie handlowała) mogą stać się fundamentem chronicznej presji propagandowej; musimy posiadać adekwatne środki kontrpropagandy. Nie warto łudzić się, że uległością rozczulimy Kreml (i otrzymamy na przykład tani gaz) — tego nie będzie. Ale „rura” jest nasza, a groźby, że Rosja wycofa się z Wielkiego traktatu, to blef: jest on jej potrzebny nie bardziej, ale i nie mniej niż nam. Kilka pozycji musimy pamiętać, analizując dzisiejsze i jutrzejsze lekcje wojny kaukaskiej. 1. Gdyby Gruzja była już w NATO, Rosja trzymałaby sama siebie za ręce; kiedy wszystkim znani politycy mamroczą o tym, że nikomu Ukraina nie zagraża, to obłuda lub głupota: Gazprom, Cerkiew Moskiewska i antyukraińskie ruchy na Krymie to realne dźwignie imperialnej polityki Rosji. 2. Gdyby na szczycie w Bukareszcie przyznano Gruzji MAP, czyniąc realny krok na jej drodze do NATO, Rosja nie bombardowałaby terytorium małego kraju i ograniczyłaby się do działań wojennych na terytorium osetyjskim. Pokonawszy procedurę uzyskania MAP, prezydent Saakaszwili stałby się bardziej umiarkowany, a konflikt wokół Osetii Południowej dla kierownictwa NATO nie byłby tak nieoczekiwany. Szczyt w Bukareszcie, obiecawszy coś Ukrainie i Gruzji, w rzeczywistości tańczył pod dyktando Putina, a jego kierownictwo (i niektóre państwa europejskie, które dyktują „modę”) muszą wziąć część odpowiedzialności za wojnę rosyjsko-gruzińską na siebie. Jeśli nasz Prezydent (piszą o tym analitycy) ochłódł wobec integracji euroatlantyckiej, koncentrując się na przyszłych bataliach wyborczych — to gruby błąd. Nieogłoszony, ale wyraźny sojusz Rosja—Niemcy bardzo przypomina pakt Mołotow—Ribbentrop; wiemy, czym ten haniebny spisek zakończył się dla Ukrainy. Sądzę, że nasz Prezydent ma podstawy do innej tonacji w stosunkach z Europą. A ona musi coś zrobić dla Ukrainy wcześniej, niż przez Chutor Mychajliwśkyj przejdą rosyjskie czołgi. 3. Niedostateczne uzbrojenie i niska zdolność obronna ukraińskiej armii mogą stać się realnym czynnikiem zachęcającym do antyukraińskich prowokacji różnego rodzaju; łatwo mówić o przejściu „na kontrakt” następnego dnia po wyborach, ale lepiej tego nie robić: profesjonalną armię muszą tworzyć fachowcy. 4. Udział okrętów Floty Czarnomorskiej Rosji w konflikcie wokół Osetii Południowej czyni aktualnym pytanie: a) o reglamentację jej działalności podczas przebywania na terytorium Ukrainy; b) o skrócenie terminu bazowania Marynarki Wojennej FR w Sewastopolu jako gwarancję tego, że nie postawią nas przed faktem praktycznego udziału Ukrainy w agresji przeciwko państwom czarnomorskim (kaukaskim). Ameryka chciała wykorzystać swoją bazę lotniczą w Turcji do ataku na Irak; dbając o własne bezpieczeństwo, Turcja zabroniła tego robić i USA musiały szukać innych wariantów taktycznych. Taka jest praktyka międzynarodowa. 5. W rozmowach telefonicznych z Condoleezzą Rice szef rosyjskiego MSZ S. Ławrow, nie kryjąc się, oświadczył, że M. Saakaszwili „musi odejść”. Publicznie ujawniając jego słowa podczas posiedzenia Rady Bezpieczeństwa ONZ, Amerykanie zilustrowali całemu światu trwałą niechęć, bo nienawiść moskiewskiego kierownictwa do demokratycznie wybranego lidera niepodległego państwa to ich sprawa, a chęć usunięcia go ze stanowiska — to już zbrodnia. Jeśli chodzi o Ukrainę, pamiętamy komicznie wzruszające wielokrotne gratulacje Putina pod adresem niewybranego prezydenta. Wątpliwe, by na tym Rosja postawiła kropkę: w najbliższym czasie mamy szansę usłyszeć o nowym faworycie Moskwy. Choć dla porządnego człowieka taki zaszczyt jest wątpliwy. Jak obfite mogą być kadrowe zdobycze Kremla „na miejscu”, widzimy na przykładzie Osetii Południowej. Naczelnik KGB Anatolij Baranow (wcześniej kierował FSB Mordowii); MSW kieruje Michaił Mindzajew (transfer z Osetii Północnej, autonomii w składzie FR); sekretarz Rady Bezpieczeństwa — Anatolij Barankiewicz (w przeszłości zastępca komisarza wojskowego Kraju Stawropolskiego); ministrem obrony służy Wasilij Łuniow (były komisarz wojskowy z Permu); premier Jurij Morozow pracował w gospodarce energetycznej w Kursku. Co prawda, prezydent Eduard Kokojty to Osetyjczyk, „tutejszy”, ale przecież musi choć ktoś mieć „narodową” ankietę… 6. Inflacja i katastrofa ekologiczna w zachodnich regionach nie powinny doprowadzić do zawężenia politycznych horyzontów Ukrainy. Wiktor Juszczenko w odpowiednim czasie i w godnym towarzystwie wystąpił przed Majdanem w Tbilisi. Różni ludzie (i ja wśród nich) mają do Wiktora Andrijowycza szereg pretensji, ale trzeba przyznać: Prezydent ma bezbłędne odruchy narodowe i demokratyczne. Jaka musi być miara zaangażowania Ukrainy w problemy Gruzji i ryzyka pogorszenia klimatu wzdłuż ukraińsko-rosyjskiej granicy? Czy nie korzystniej wrócić do starej tezy o naszej „chałupie na skraju”? Ekonomiczna bezradność obecnej Gruzji nie obiecuje niczego znaczącego z dobrych stosunków z nią. Wielu naszych polityków już się określiło: milczą jak Łukaszenka (ambasador Rosji w Mińsku nie wstydził się publicznie przypomnieć prezydentowi, że pora już uronić kilka słów poparcia dla Kremla). Słuchajmy, kto milczy — z nich Moskwa będzie werbować „kadry”. Dziś bycie „za Gruzją” to to samo, co bycie „za Ukrainą”. Osetia Południowa i Abchazja pozostają narzędziami imperialnej polityki w maniakalnych wysiłkach Moskwy, by ujarzmić Kaukaz. Rosji zawsze wydawało się, że brakuje jej ziem, ale nigdy nie potrafiła urządzić tych, które już zdążyła zagarnąć. 7. Rurociąg naftowy z Azerbejdżanu do Turcji, który przebiega przez terytorium Gruzji, nie funkcjonuje, a Baku zmniejsza wydobycie ropy: to właśnie to, co najbardziej cieszy Rosję. Dlaczego do tej pory nie pracuje ukraiński rurociąg naftowy Odessa—Brody? Obecnie transportuje on rosyjską ropę w kierunku rewersyjnym. Musimy wiedzieć, komu to jest na rękę, a przede wszystkim — forsować przeniesienie rurociągu na tryb ukraińsko-europejski. […], kocha swoich krwawych despotów, nie odczuwa żadnego piękna, brudny fizycznie i moralnie, wiekami żyje w ciemności, mroczności i palcem nie ruszył dla czegoś ludzkiego, ale gotowy jest nieustannie zniewalać, uciskać wszystko i wszystkich, cały świat. To nie naród, a historyczne przekleństwo ludzkości”. Przeczytawszy te wersy, zaczynasz rozumieć, dlaczego Rosjanie są gotowi walczyć o swoją ziemię w dowolnym punkcie kuli ziemskiej, a w projekcie „Imię Rosji” liderują Lenin ze Stalinem. Zatem oczywista jest głębia hipokryzji zachodnich władców, którzy ogłosili swoimi osobistymi przyjaciółmi władców rosyjskich. Ale przecież za wszystko trzeba płacić. I milcząc podczas bicia Gruzji, Europa, tak jak w 1939 roku, wygląda na to, że może stracić punkt powstrzymania agresora, po którym ten już sam się nie zatrzyma.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
niezadowolonych, gdy rosyjski naród dokona rewolucji, to… brakuje mi słów, by powiedzieć wam, jakie tam będzie piekło. Moskale to nie tylko najokrutniejsi barbarzyńcy, lecz także najpodlejsi, ponieważ nie mają żadnego pojęcia o moralności. Europejczycy wspomną mnie z szacunkiem, kiedy Rosja zdobędzie Europę”. A cóż tam Napoleon! Bliższy imperium bolszewickiemu Karol Marks, jak się okazuje, nie był zachwycony rosyjskim imperializmem. Zrozumiałe, że jego wypowiedzi na ten temat były w ZSRR zakazane. Dziś nadszedł czas, by je przypomnieć: „Polityka rosyjska jest niezmienna. Moskiewskie metody, taktyka zmieniały się i będą się zmieniać, lecz przewodnia gwiazda polityki rosyjskiej — podbić świat i panować nad nim — jest i będzie niezmienna. Panslawizm rosyjski to tylko jedna z form moskiewskiego zaborczości. Celem rosyjskiego panslawizmu jest nie wolność i niezależność narodów słowiańskich, lecz zniszczenie wszystkiego, co Europa stworzyła przez tysiące lat pracy kulturalnej. Moskiewski niedźwiedź będzie zagarniał tak długo, jak długo wie, że europejskie zwierzęta nie są zdolne do oporu. Rosja opiera się nie tyle na własnej sile, ile na tchórzostwie Europejczyków”. Marksa, w przeciwieństwie do Lenina, na Zachodzie zawsze wydawano i wydaje się go nadal, więc europejscy przywódcy zapewne mieli okazję uczyć się od klasyka. A oto jeszcze jedno przestrzeżenie, tym razem od Fryderyka Wielkiego: „Istotnie szaleństwem jest to, że krótkowzroczna Europa pomaga umacniać siłę Moskwy, która marzy o zniszczeniu Europy”. Zapewne korzeń zła kryje się w samej mentalności „narodu bratniego”. I tu wypada oddać głos znanym rosyjskim myślicielom. Fiodor Dostojewski: „Naród, który błąka się po Europie i szuka, co by tu zniszczyć, zniszczyć po prostu dla rozrywki”. Aleksander Puszkin: „Naród obojętny na najmniejszy obowiązek, na najmniejszą sprawiedliwość, na najmniejszą prawdę, naród, który zupełnie nie uznaje ani wolnego człowieka, ani wolnej myśli”. W. Szmelow: „Naród, który nienawidzi wolności, uwielbia niewolę, kocha kajdany na swoich rękach i no-
Машинний переклад
Moskwa ogłosiła język rosyjski „językiem międzynarodowym” i usunęła język ukraiński z użycia we wszystkich dziedzinach gospodarki narodowej. Nasz rodzimy język ukraiński wypchnięto na pola i fermy, nazywając go „językiem kołchozowym”. Rosyjscy publicyści-szowiniści tłumaczyli, że języka ukraińskiego nigdy nie było. „Nie było, nie ma i być nie może”, tak w 1863 roku sformułowano w niesławnym cyrkularzu Wałujewa o istnieniu naszego rodzimego języka. Obecnie sytuacja językowa w niepodległej Ukrainie jest trudna i doświadcza ekspansji ze strony północnego sąsiada. „Starszy brat” nie skruszył się, lecz nasilił huragan całkowitej rusyfikacji. Prorosyjskie i antyukraińskie siły stawiają zajadły opór wprowadzaniu języka ukraińskiego w życie, agresywnie narzucają dwujęzyczność, której w Ukrainie nigdy nie było, bo narodów dwujęzycznych nie ma. Symonenkowie, witrenkowie, morozowie, regionałowie stali się zaciekłymi obrońcami języka rosyjskiego. Lewa frakcja i regionałowie ignorują ukraiński język państwowy w Radzie Najwyższej Ukrainy, chcą dokończyć i zniszczyć to, czego nie zdążyły carskie i bolszewickie imperia. Jeśli ukraińscy patrioci domagają się, by w Radzie Najwyższej Ukrainy przemawiać językiem państwowym, to podnoszą wrzawę: „to ograniczanie praw człowieka!”(?), — „uciskanie języka rosyjskiego”. A niszczenie języka ukraińskiego nadal carskimi ukazami to nie „ograniczanie praw człowieka”?! Półki księgarskie zapełniły rosyjskie wydawnictwa. W kioskach jest mało ukraińskich gazet albo nie ma ich wcale. 90% czasu antenowego telewizji zajęto językiem sąsiedniego państwa. W rosyjskich szkołach Ukrainy zrusyfikowano nie mniej niż połowę naszej młodzieży. Oni również będą domagać się dwujęzyczności, państwowego statusu języka rosyjskiego. Ukraińskiego patrioty można wychować na bazie języka i kultury ukraińskiej. Wszyscy obserwujemy przewagę języka rosyjskiego w środkach masowego przekazu: to najpotężniejszy środek rozrosyjszczenia. Sąsiednie państwo prowadzi celową politykę niszczenia języka ukraińskiego i narodu ukraińskiego. To wielka zbrodnia. Kto więc, jeśli nie my, powinniśmy stanąć w obronie rodzimego słowa, dać odpór zabłąkańcom i własnym symonenkom, witrenkom, regionałom, aby przekazać potomkom nasz najdroższy skarb, rodzimy język ukraiński. Wychowanie patriotyczne powinny prowadzić rodzina i szkoła. Kto, jeśli nie szkoła, ma dać dorastającemu pokoleniu głęboką wiedzę narodowo-historyczną, wychować dumę z ojczystego państwa i jego języka? A odradzać język ukraiński nie trzeba, bo przez wieki niewoli zachował swoje piękno i bogactwo. Trzeba jedynie wprowadzić go we wszystkie dziedziny życia kraju. A odradzanie narodu to już sprawa pilna. Utrwalając w Ukrainie rodzimy język, zachowamy siebie jako naród, a Ukrainę jako państwo europejskie.
Машинний переклад
Mykoła HNATYSZ, osiedle Kalyniwka, rejon wasylkowski, obwód kijowski. Siły wyższe hojnie obdarzyły Ukrainę: dały jej malowniczą przyrodę, najżyźniejsze czarnoziemy, bogate złoża, liryczną nazwę i najbardziej czarujący na świecie język, który przez kilka tysiącleci stworzył, wypielęgnował i oszlifował geniusz narodu ukraińskiego. Jeszcze bracia Cyryl i Metody zauważali bogactwo i melodyjność języka ukraińskiego, w którym jest wiele pieszczotliwych, ciepłych słów: zirońky (gwiazdeczki) siajut, diwczynonko-hołubonko (dziewczę-gołąbeczku), istonyky, pytonyky, spatonyky, kochanniaczko, biłeje łyczeńko (białe liczko), nasza perwyczeczka — doneczka (córeczka) (Marko Wowczok), leleczeńky, łebedonky, wyszeńky, czereszeńky. Jest on głęboko czuły i pełen duszy: “A serdenko sołowejkom szczebecze ta płacze” (T. Szewczenko), “A kozak czuje — serdenko mre” (z pieśni ludowej), “Pid hajem w’jetśia riczeńka”, “A w mene serdenko i mlije i bołyť” (L. Hlibow), “Zaky more perełeczu, kryłonka zitru” (B. Łepkyj), “Sonce nyzeńko — weczir błyzeńko” (z pieśni ludowej), “Skaży meni prawdonku, de mij myłyj” (z pieśni ludowej). Odwieczny środek komunikacji Ukraińców ma ogromne bogactwo leksykalne. Na każde rosyjskie słowo w języku ukraińskim przypada dwa, trzy, a nawet więcej odpowiedników: gołuboj — hołubyj, błakytnyj; ochota — mysływstwo, połuwannia; tiurma — tiurma, w’iaznycia, temnycia, buceharnia; dom (izba) — chata, budynok, budiwla, osełia, poszkannia; melnyk — melnyk, mirosznyk. W naszym ojczystym języku jest wiele słów, których nie ma w rosyjskim: sopiłka, nemowlia, dityncza, dytiatko, weczornyci, posydeńky, doswitky, soroczyna, spidnyczyna, ruczeniata, nożeniata, zbiżżia, pasznycia, okołot, motowyłnyk oraz dziesiątki innych. Aby “wielikij russkij jazyk” nie był leksykalnie uboższy od języka ukraińskiego, radzieccy językoznawcy zadali mu niszczycielski cios, pozostawiając w słownikach słowa sztucznie dopasowane do języka rosyjskiego, a większość słów usunęli jako przestarzałe i dialektalne. Praktykowano upodabnianie ukraińskiego do rosyjskiego, aby potem dowieść niepotrzebności naszego ojczystego języka. Na rynku książkowym na Petriwce w Kijowie kupiłem dwa słowniki języka ukraińskiego, wydane w latach trzydziestych ubiegłego stulecia. Pod względem wagi właściwej słów ukraińskich jest w nich dwukrotnie więcej niż rosyjskich. Jednak represje wobec ukraińskich słów niezwykle zubożyły nasze słowniki. Ukraiński jest jednym z najdoskonalszych języków świata. Świadczy o tym na przykład użycie formy trybu rozkazującego pierwszej osoby liczby mnogiej, której nie ma w języku rosyjskim: szanujmosia, tikajmo, “zaspiwajmo, serce nasze zwesełiajmo” (z pieśni ludowej). O wysokiej doskonałości języka ukraińskiego świadczy także użycie podwójnych końcówek rzeczowników w celowniku: Iwanu, Iwanowi, Stepanu, Stepanowi, pysaru, pysarewi, Petrenku, Petrenkowi. W języku ukraińskim istnieje forma czasu przyszłego, której nie ma w rosyjskim: chodytymu, nositymu, słuchatymu, spiwatymu, maliwatymu. Istnieje też forma wołacza: mamo, tatu, babusiu, diduniu, Petre, druże, junacze, “Oj raduisia, zemle” (z kolędy); “Moje serdenko, cwite mij rożewyj” (Z listów I. Mazepy do Motri); “Powij, witre, na Wkrainu” (S. Rudanśkyj); “Podywys, mij hołube, …ja Katrusia twoja łuba” (T. Szewczenko); “Czujesz, brate mij, towaryszu mij” (B. Łepkyj). W języku rosyjskim nie zwracają się, nie wołają, a jedynie nazywają. W latach 1928 i 1934 w Paryżu odbyły się Międzynarodowe Konkursy Języków. Znawcy określili bogactwo, piękno, melodyjność i możliwości wyrazowe języków świata. W umownym konkursie w 1928 roku pierwsze miejsce zajął język francuski, drugie — włoski, a trzecie — ukraiński. Podczas konkursu w 1934 roku ponownie pierwsze miejsce zajął język francuski, drugie — perski, a ukraiński — trzecie. “Wielikij i moguczij russkij jazyk” nie trafił nawet do pierwszej dziesiątki. Niektórzy językoznawcy wyrazili opinię, że gdyby konkurs odbywał się nie w Paryżu, a na neutralnym terenie, to ze względu na swoje możliwości gramatyczne, wyrazistość brzmienia i melodyjność, język ukraiński “zostałby uwieńczony najgodniejszymi laurami, ponieważ język francuski jest nieco nosowy i niezbyt wyrazisty, a językowi ukraińskiemu nie ma równych na świecie”. I tak bogaty, soczysty, źródlanie czysty nasz ojczysty język wiekami cierpiał i cierpi od swoich ciemiężycieli?!. Znacznych zakazów i prześladowań doznał język od “starszego brata” (czyż bracia oni nam?). Car Piotr I zabronił rozmawiać i wydawać książki w ojczystym języku. A caryca Katarzyna II, która “dokończyła wdowę sierotę”, powiedziała: “Te prowincje należy najlżejszymi sposobami doprowadzić do tego, aby się zrusyfikowały”. Broń “zrusyfikowania”, wymyśloną przez carycę, wykorzystywano przez wieki, aby zrusyfikować nasz miły kraj. “Bratiszki” generowali Ukraińcom poczucie niższości. Obłudna moskiewska propaganda żuła tę “wyższość” narodu rosyjskiego (która śmierdzi rasizmem). Język ukraiński stał się obiektem drwin Rosjan: próbowali oni “wykorzenić głupie chachłackie narzecze”. “Wstrętny język” — tak nazywali “bracia” nasz język. “Trzeba drażnić chachła” — mówili moskiewscy szowiniści. A język rosyjski propagowali jako język inteligentny, kulturalny. Przez trzysta pięćdziesiąt lat panowania Moskwy na Ukrainie wydano 479 okólników, dekretów i zarządzeń, skierowanych na zniszczenie języka ukraińskiego. Pogarda i drwiny ze wszystkiego, co ukraińskie — języka, zwyczajów, obrzędów — wywoływały u naszych ludzi, zwłaszcza u młodzieży, nihilizm. Ukraińcy zaczęli wstydzić się i wyrzekać swojego języka, przechodzić na komunikację w języku rosyjskim, nie rozumiejąc, że jest to haniebne upokorzenie narodowe. Poczucie niższości mocno “wyrosło” w niektórych Ukraińcach. Szczególnie wielkie szkody i zakrojoną na szeroką skalę ruinę naszemu ojczystemu językowi wyrządzili komuniści. W dobie “wielkich osiągnięć” prowadzili politykę “zbliżenia języków braci”. Wymowę ukraińskich słów dopasowywano do wymowy rosyjskich. W 25. numerze gazety “Słowo Proświty” znajdują się szczere słowa Pawła Mowczana o teraźniejszości, “kiedy sprawa ukraińska jest przytłumiona”, o potrzebie aktywizacji, o pilnej potrzebie konkretnych działań i wypełnienia jubileuszowych dat codzienną pracą. Warto więc zwrócić uwagę opinii publicznej na taką codzienną, ciężką, ale niezwykle potrzebną pracę każdego świadomego Ukraińca, gdziekolwiek by on był, w jakiejkolwiek sile politycznej by się znajdował, na nawracanie rosyjskojęzycznych Ukraińców do ojczystego języka poprzez żywą komunikację, a dzięki językowi — także na zjednoczenie narodu tytularnego. Jeszcze Iwan Dracz w 1992 roku na przełomowym dla Ruchu i, być może, dla Ukrainy III Wszechukraińskim Zjeździe Ludowego Ruchu Ukrainy proroczo powiedział, że “super-szowinistyczna i super-nacjonalistyczna Rosja” będzie “podburzać przeciwko niepodległej Ukrainie jej rosyjskojęzyczną ludność, próbując obrócić ją w pionki, w ofiary w walce przeciwko innym narodom w sąsiednich niepodległych państwach”, a dlatego trzeba jednoczyć wysiłki.
orędowników języka ukraińskiego. Obecnie nadszedł czas na ich zjednoczenie. Istnienie takiej organizacji zmieni na lepsze sprawę ukraińską. Wleje to pewność siebie w wielu Ukraińców, którzy obecnie wyczekują, a nawet są zastraszeni — jak na Krymie, w Doniecku, Ługańsku; zwiększy liczbę zwolenników języka ukraińskiego; stworzy zdrową opinię publiczną dotyczącą szacunku do języka ojczystego i kultury. A bez wsparcia ludzi, licząc jedynie na rozwiązania prawne i wysiłki władz, nie ma co myśleć o uzdrowieniu narodu tytularnego. Mamy nadzieję, że „Proświta” wraz z OUN (d), innymi partiami, organizacjami zapoczątkuje pracę w terenie poprzez konkretne akcje, zaproponuje dokumenty programowe, bez zbędnej biurokracji w pracy, i pokaże, że Ukraińcy, jeśli zechcą, będą w stanie zjednoczyć się i obronić sprawę ukraińską. Z upoważnienia grupy inicjatywnej „Ukraińcy, rozmawiajmy po ukraińsku” Leonid PINCZUK
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
demokratycznych sił z różnych partii. Niestety, nie posłuchano ich, nie zrozumiano i nie doceniono zagrożenia, w wyniku czego osłabiono sprawę ukraińską, a tytularny naród podzielono na tle językowym, przy czym znaczna jego część broni prawa do mówienia po rosyjsku. Obecnie imperszowiniści, wspierani przez Federację Rosyjską, ogłosili zwodniczą dewizę obrony praw ludności rosyjskojęzycznej, czyli „większości rosyjskojęzycznej”, powołując się na normy europejskie. Tej nawale faktycznie nikt nie potrafi się przeciwstawić, bo ukraińska elita etniczna często publicznie walczy ze sobą. Nasza elita nie usłyszała też głosu nieżyjącego już profesora Anatolija Pohribnoho, który wołał o chorobie tytularnego narodu i o potrzebie połączenia wysiłków ukraińskich patriotów w imię zachowania jedności Ukrainy, odrodzenia duchowości, kultury i języka. Dlatego proponujemy nasze hasło „Ukraińcy, rozmawiajmy po ukraińsku” oraz apel Centralnego Prowodu OUN (d) o utworzenie niezależnej organizacji społecznej. Proponowaliśmy taką nazwę, jak u Hruszewskiego: Narodowa Rada Komitetów Ukraińskich, z przedstawicielami różnych partii i poszczególnych obywateli w miastach, miasteczkach, instytucjach, w Kijowie. Partie i organizacje społeczne mogą być członkami stowarzyszonymi. „Proświta”, dzięki swojemu doświadczeniu w polityce językowej, powinna stać się przewodnią w proponowanej organizacji, dając uogólnienia i teoretyczne uzasadnienia praktycznej pod-
Машинний переклад
Jewgen Buket
Szereg ogólnoukraińskich organizacji młodzieżowych, wśród których znajdują się „Młody Ruch Ludowy”, „Młoda Proświta”, „Związek młodzieży ukraińskiej na Ukrainie”, „Zarewo”, NSOU „Płast”, „Młodzieżowy Kongres Nacjonalistyczny” i „Bractwo Studenckie”, opublikowały apel do ukraińskiej młodzieży. Ukraińskie organizacje młodzieżowe proponują wszystkim uczniom, studentom, nauczycielom, wykładowcom szkół wyższych oraz innym nieobojętnym ludziom, by 1 września, w Dniu Znań, przyszli do szkoły, instytutu, kolegium lub do pracy w ukraińskiej wyszywance. „Okaż swoją miłość do Ojczyzny i do tych, którzy oddali wszystko, abyś był wolnym człowiekiem, abyś mógł swobodnie się porozumiewać i zdobywać wiedzę w ojczystym języku! Pierwszego września ukraińska wyszywanka, flaga i inne symbole będą znakiem naszej ukraińskiej solidarności i jedności. Wnieście swój wkład w odrodzenie ojczystego języka, w jego umocnienie w szkołach wyższych Ukrainy. Mowa Szewczenki – podstawą państwa!” — głosi apel.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
z możliwościami zmiany przebiegu głosowania. Nie chodzi o to, kto wygrał, a kto nie. Chodzi o naruszenie praw konsumenta, naruszenie ustawodawstwa o informacji, o telewizji. Wszystko to chcemy zbadać. Nasi współobywatele obecnie zależą od środków masowego przekazu. A kiedy upolityczniają taki projekt, jest to przykre. Kiedy siła polityczna pragnie się pochwalić swoimi możliwościami finansowymi w tym kraju, widz się oburza.
— Ma pani na myśli oświadczenia Kipiani?
— Jego także. On tam pracował, zna sytuację. Będziemy go zapraszać w celu wyjaśnienia sprawy. Ale przede wszystkim interesuje nas widz.
— Projekt rzekomo zakładano po to, by pokazać nam naszą historię. Ale czy naprawdę tylko takimi metodami trzeba nam ją odkrywać?
— Dlaczego ta komisja jest ważna? Musimy wreszcie zabrać się za nasz przestrzeń informacyjną. Nasze kanały telewizyjne w większości nie działają jak ukraińskie. Funkcjonują jako sposób zarabiania pieniędzy, choć pracują w naszym kraju. Ale muszą być stale przypominane, że nie wolno manipulować, trzeba ponosić odpowiedzialność przed społeczeństwem, wsłuchiwać się w jego interesy. Kiedyś zapytałam jednego manipulatora po jego kolejnym „fincie” w telewizji: „Czy twoje dzieci oglądają to, co robisz w telewizji?” A on mówi: „Moich dzieci do telewizora nie puszczam”. Dlatego ta komisja ma także pewien cel strategiczny.
— Projektu uchwały nie zdążono przegłosować, a kwestię, jak i wiele innych, odłożono do następnej sesji, do września.
— Planujemy doprowadzić sprawę do końca, czyli powołać komisję i przeprowadzić śledztwo. Równocześnie, jako deputowani, nie tracimy czasu i zbieramy potrzebne materiały, prowadzimy pracę przygotowawczą.
* * *
Z przeprowadzeniem parlamentarnego śledztwa rzeczywiście trzeba będzie poczekać. Ale już sam fakt, że manipulatorów historii i ich najemników w środkach masowego przekazu mogą pociągnąć do odpowiedzialności, budzi nadzieję.
Машинний переклад
Petro ANTONENKO Nie cichnie polityczno-medialny skandal wokół telewizyjnego projektu kanału „Inter” „Wielcy Ukraińcy”. Zaraz po finale kierownik projektu, znany dziennikarz telewizyjny Wachtang Kipiani, wystąpił w prasie z publicznym ujawnieniem machinacji wokół tego projektu, których dopuściło się kierownictwo kanału oraz stojący za nim politykierzy. Oświadczył on, że w finale projektu zastosowano masowe fałszerstwa, aby nie dopuścić do zwycięstwa w konkursie Stepana Bandery. Mianowicie w ostatniej chwili, za środki jednego z banków, wysłano setki tysięcy wiadomości SMS z telefonów komórkowych na korzyść Jarosława Mądrego, który zajął pierwsze miejsce. O zorganizowanie afery oskarżono deputowanego z ramienia Partii Regionów Dmytra Tabacznyka. A honorowym prezesem tego banku jest niedawny kandydat od regionalistów na stanowisko mera Kijowa Wasyl Horbal. Oczywiście Horbal, podobnie jak jego bank, odrzuca oskarżenia. Bank złożył przeciwko Kipianiemu pozew do sądu z żądaniem udowodnienia, że to właśnie on finansował tę aferę i wykorzystał bazę danych klientów. Wydarzenia nabierają więc międzynarodowego rozgłosu, ponieważ kanał „Inter” przeprowadził konkurs, korzystając z pozwolenia angielskiej telewizji, która opracowała ten projekt. Teraz podnosi się kwestię odpowiedzialności ukraińskiego kanału przed Anglikami za skompromitowanie idei projektu. Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” zwrócił się do Prezydenta, rządu i parlamentu z propozycją pozbawienia kanału „Inter” licencji na nadawanie, a także zaproponował, aby brytyjski kanał BBC przeprowadził własne śledztwo w sprawie tej teleafery. Jeśli już organizatorzy projektu motywowali go potrzebą „odkrycia nam naszej historii”, to istnieje mnóstwo innych sposobów niż nieudolne show. Ale ukraińskiej historii na naszych kanałach telewizyjnych z jakiegoś powodu nie było i nie ma. Dlatego nie jest przypadkiem, że show przerodziło się w wielkoskalowy skandal. I nie zdziwiłem się, widząc w Radzie Najwyższej projekt uchwały o utworzeniu Tymczasowej Komisji Śledczej parlamentu ds. zbadania naruszeń praw telewidzów, a także norm ustaw Ukrainy „O informacji” oraz „O telewizji i radiofonii” podczas teleprojektu „Wielcy Ukraińcy”. Wachtang Kipiani Olha Herasymiuk Projekt uchwały wnieśli deputowani O. Herasymiuk, S. Kurpil, T. Steckiw, R. Kniazewycz, W. Kaskiw. Na przewodniczącą komisji zaproponowano Olgę Herasymiuk. Aby wyjaśnić niektóre kwestie, postanowiłem porozmawiać z Olgą Wołodymyriwną, którą szeroka publiczność zna nie tylko jako deputowaną parlamentu z ramienia „Naszej Ukrainy”, ale przede wszystkim jako dziennikarkę telewizyjną. — Pani Olgo, co skłoniło do zainicjowania utworzenia takiej parlamentarnej komisji śledczej? — Reakcja telewidzów, którzy byli oburzeni tym, jak ich potraktowano. Przecież projekt ogłoszono jako wielki narodowy i niemal najważniejszy projekt roku, mający zjednoczyć kraj wokół takiego wyboru. Widzowie aktywnie brali w nim udział. A potem okazało się, że może po prostu przyjść polityk i swoimi finans-
Машинний переклад
Hryhorij ZASŁAWEC. Na jednym z kanałów sympatyczna blondynka emocjonalnie zachęcała do dzwonienia do niej do studia, bo bardzo chce oddać Państwu zbędne jej kilka tysięcy hrywien. Okazuje się, że trzeba tylko odgadnąć potrzebne słowo zgodnie z warunkami interaktywnej gry „Telefon do Fortuny”. Pod względem trudności zadanie równało się pytaniu „Jaka jest pierwsza litera w ukraińskim alfabecie?”, ale nieliczni dzwoniący nie potrafili udzielić poprawnej odpowiedzi. Zachęty kusiły, więc zadzwoniłem do studia. Męski głos poinformował, że połączenie z prowadzącą będzie kosztować 5 hrywien, a po uzyskaniu mojej zgody na udział w grze, podłączył mnie do eteru. Ale zamiast przyjemnego kobiecego głosu w słuchawce rozległo się mechaniczne „Proszę czekać, zaraz Państwa połączą…”. A w tym czasie prowadząca na ekranie telewizora z nikim nie rozmawiała. Przecież taryfikowana jest każda sekunda! Więc postanowiłem odłożyć słuchawkę. Telewizora nie wyłączyłem, żeby dowiedzieć się, czym zakończy się gra. Przez 30 minut do studia były dwa telefony (myślę, że zorganizowane celowo), ale natrętna prowadząca zachęcała do dzwonienia i odebrania jeszcze większej nagrody pieniężnej. Dzwonię drugi raz. Otrzymuję mechaniczną odpowiedź: „Przepraszamy, nasz komputer Państwa nie wybrał”. Tego było dość, żeby, poświęciwszy nie tak znowu zbędne kilka hrywien, zrozumieć mechanizm „łochotronu”. Każdej nocy wezwania prezenterki telewizyjnej wabią łatwowiernych telewidzów. Potem proponują im długo czekać na obiecane połączenie. A pieniądze wkładają do własnej kieszeni. Obecnie niemal połowa centralnych kanałów telewizyjnych ma w eterze takie „zabawy” na pieniądze. Zyski są zapewne znaczne, ponieważ koszt minuty eteru na centralnych kanałach telewizyjnych może sięgać stu tysięcy hrywien. A jeśli „Telefon do Fortuny” jest w eterze ponad dwie godziny każdej nocy i jest to opłacalne dla organizatorów pieniężnego show, to można się tylko domyślać, ilu jest tych, którzy dzwonią do studia i, obejrzawszy się z kwitkiem, płacą za to niemałe pieniądze. Mam nadzieję, że dopóki Narodowa Rada ds. Telewizji i Radiofonii nie zaprowadzi należytego porządku w tym „biznesie”, stracone przeze mnie hrywny skonwertują się w informację, która pomoże czytelnikom nie wpaść w taką telewizyjną kabałę.
Машинний переклад
Stepan Bandera — wnuk. Ołena Szułha. Zdjęcia Andrija Samijłenki. W upalny letni dzień w stołecznym kinie „Kijów” zebrał się klub miłośników prawdziwego światowego i krajowego kina „Cinematograph-3000”, aby obejrzeć filmy ukraińskiego scenarzysty Jurija Łukanowa „Trzy miłości Stepana Bandery” oraz „Kim pan jest, panie Jackie?” — o dysydencie Wałeriju Marczence. Organizatorami klubu „Cinematograph-3000” są liderzy partii „Chrześcijańsko-Demokratyczny Związek”. Oba filmy nie są nowe, nakręcono je dawno, ale nasza telewizja niechętnie umieszcza w swoich programach takie obrazy. Mimo to społeczeństwo odczuwa potrzebę wiedzy o znaczących postaciach w ukraińskiej historii, którą przez dziesięciolecia wypaczały narzucane stereotypy. Na pokaz zaproszono wnuka Bandery, Stepana, który posiada kanadyjskie obywatelstwo, ale mieszka i pracuje w Kijowie, a także matkę Wałerija Marczenki, panią Ninę. Organizatorzy pokazu zapowiadali, że w ramach wydarzenia odbędzie się spotkanie autorskie z niezależnym dziennikarzem, autorem pomysłu i scenariusza Jurijem Łukanowem. Jednak Jurij nie mógł wziąć udziału w prezentacji, ponieważ przebywał w Gruzji, gdzie trwały działania wojenne. Mimo że goście nie mogli usłyszeć głównego inspiratora i twórcy, pokaz przebiegł pomyślnie. Prezes klubu filmowego Wołodymyr Bojko mówił o tym, że jego celem jest powiedzenie Ukraińcom prawdy o Ukrainie, gdyż nasza przestrzeń informacyjna jest wypełniona niskiej jakości zagranicznymi filmami, które wychowują młode pokolenie na wątpliwych wartościach. Choć to przykre, Bandery boją się do dziś, zrobiono z niego straszydło, bo nie znają głównych punktów zwrotnych jego życia, nie wiedzą, jakim był i o co walczył. W obrazie „Trzy miłości Stepana Bandery” wykorzystano unikalną kronikę czasu wojennego i powojennego, która uwieczniła głównego bohatera. Tutaj przeszłość przeplata się ze współczesnością. Współczesne zdjęcia powstawały w Monachium, Londynie i Galicji. Główną myślą filmu są relacje Stepana Bandery z kobietami. Twórcom filmu udało się więc pokazać go przede wszystkim jako żywego człowieka, któremu nieobce były wysokie i piękne uczucia. Przewodniczący partii „Chrześcijańsko-Demokratyczny Związek” Wołodymyr Stretowycz zaznaczył, że gdyby rozmawiał z Jurijem Łukanowem dziesięć lat temu, to proponowałby, aby w tytule filmu mowa była nie o trzech, a o czterech miłościach Bandery, gdyż główną w jego życiu była walka o niepodległość Ukrainy i patriotyzm. Od czasu powstania tego filmu minęło już dziesięć lat, a miliony ukraińskich widzów nawet nie podejrzewają, że istnieje taki obraz. Dlatego prowadząca Pierwszego Kanału Narodowego Natalija Rozyńska, która była wśród gości, obiecała, że będzie wspierać to, aby kanał włączył ten film do ramówki. Nie jest tajemnicą, że do dziś Pierwszy Narodowy jeszcze nie stał się naprawdę narodowym kanałem Ukraińców, choć jest jednym z niewielu, który można odbierać w najdalszych zakątkach Ukrainy. W obrazie „Kim pan jest, panie Jackie?” mowa o „zaocznej” — poprzez korespondencję — miłości kobiety z Amnesty International, Holenderki Jackie Baggs, i więźnia sumienia Wałerija Marczenki. Tego utalentowanego publicystę, tłumacza, naukowca totalitarny system oskarżył o działalność antyradziecką i uwięził. Odbył sześć lat łagrów i dwa lata zesłania. Drugi wyrok — dziesięć lat łagrów o zaostrzonym rygorze stał się dla Wałerija wyrokiem śmierci. A największym przestępstwem tego młodego utalentowanego dziennikarza było to, że kochał Ukrainę, życie i nie wybaczał podłości. Obraz odtwarza dramatyczne etapy życia Wałerija Marczenki przez pryzmat jego relacji z dziewczyną z Holandii. Główną myślą obu filmów, która je łączy, jest miłość jako ziemskie uczucie. Ona uskrzydla, czyni cuda, popycha historię do przodu. Ale jest jeszcze jedna miłość — do Ojczyzny. Właśnie ona jest jedyną winą bohaterów obu filmów Jurija Łukanowa. Są to obrazy, które wymagają dalszej pracy myśli, pozostawiają przestrzeń do rozważań i chęć dowiedzenia się więcej. Oglądając takie filmy, zbliżamy się do prawdy, poznajemy naszą historię obiektywnie, dlatego bardzo ważne jest, aby mogła je zobaczyć jak największa liczba widzów.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
…ińsko-ukraińska wojna władzy. Z dramatycznego i tragicznego doświadczenia historycznego wiadomo, że w takich wojnach nie ma zwycięzców. Ukraińskie wewnętrzne waśnie są na rękę tylko wrogom, zwłaszcza Rosji, która nie zrezygnowała z pochłonięcia Ukrainy, a obecnie rozpętała wojnę z Gruzją.
Zatem, szanowny Panie Prezydencie, Panie Przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy, Pani Premier, jeśli myśleć patriotycznie, strategicznie, interesami narodowo-państwowymi, to trzeba natychmiast zakończyć waśnie o władzę, równocześnie z innymi działaniami mającymi na celu jak najszybsze usunięcie skutków powodzi i żywiołowej klęski obojętności, a także odbudować zniszczoną (może i umyślnie, by nie słychać było ukraińskiego słowa?!) sieć przewodowego radiofonii. Oczywiście wymaga to nakładów finansowych. Jednak środki można przeznaczyć, ale trzeba odrzucić obojętność, apolityczność, lekceważenie dla informacyjno-narodowego bezpieczeństwa Ukrainy.
Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego, aby realizować swoją antyludową, antyukraińską, antyhumanitarną politykę, znajdowała środki, by wszędzie słychać było głos Kremla. Państwo ukraińskie również może, nawet w obecnym trudnym czasie, zdobyć pieniądze, by w każdym domu działał punkt radiowy, niosący do serc ludzi istotę ukraińskiej idei narodowej. Niech ów «anachronizm epoki bolszewickiej» posłuży umocnieniu ukraińskiej Ukrainy. Czyż kablowa telewizja na Ukrainie nie rozwija się burzliwie właśnie dlatego, że pod względem treści nie jest ukraińska?
Powszechna odbudowa zrujnowanego przewodowego radia, jego rozwój w ramach Narodowej Kompanii Radiowej jako podstawy przyszłego publicznego radiofonii – to ochrona przestrzeni informacyjnej na Ukrainie, co oznacza walkę o dusze i serca ludzi, o rynek, o kapitał, o dobrobyt, o politykę narodową. Rozwój narodowej przestrzeni telewizyjno-radiowej jest jednym z ważnych zadań budowy państwa ukraińskiego, umacniania języka, kultury, duchowości, niepodległości, soborności.
Dla zaspokojenia kulturalno-duchowych i informacyjnych potrzeb obywateli pilnie należy opracować i sfinansować państwowy program odbudowy i rozszerzenia przewodowego radiofonii na Ukrainie.
DROTOWE RADIOWEDZENIE W KONTEKŚCIE WŁADCZYCH SPORÓW
Машинний переклад
Ludmyła STRYŻKO, osiedle typu miejskiego Iwaniwka, obwód chersoński
Przeczytałam w numerze 30 „Słowa Proświty” artykuł L. Dacenka „Radio ukraińskie wciąż na zerowym poziomie”. Jestem wdzięczna za poruszony temat i chcę włączyć się do rozmowy o celowości emitowania w eterze na kanale Radia „Kultura” audycji „Zdrawstwuj, Ukraino!”. Od niedawna, a mianowicie od wiosny tego roku, w naszym południowym regionie wreszcie pojawił się sygnał radiowy (choć czasami słaby) kanału „Kultura”. Bardzo się z tego cieszę, bo audycje kanału duchowego odrodzenia stały się moimi ulubionymi, zwłaszcza te bezpośrednie, dyskusyjne, na tematy językowe czy historyczne. Kiedy po raz pierwszy usłyszałam rosyjską audycję „Zdrawstwuj, Ukraino!” na UR-3, od razu nie zrozumiałam, do kogo jest adresowana i po co. Wprost antyukraińskie komentarze do wydarzeń w Ukrainie mnie zszokowały. Uważałam, że potrzebna jest audycja oparta na wymianie, na zasadach parytetu. Powinna przede wszystkim opowiadać o życiu ukraińskiej diaspory w Rosji czy o artystycznych osiągnięciach twórców współczesnej Rosji. Ale czy rosyjskiej stacji naprawdę potrzebna jest nieustanna nostalgia za utratą „bolszoj Rodiny” i nietolerancyjne opowiadanie o współczesnej Ukrainie? W tej audycji nie usłyszałam życzliwego stosunku do narodu ukraińskiego: to mnie obraża. Dlatego nie włączam radia, kiedy „Golos Rossiji” nadaje tę audycję. Bardzo przykre jest to, że Ukraińskie Radio utraciło przestrzeń informacyjną na terytorium państwa. Młodzież, przytłaczająca większość ludności miejskiej, w ogóle go nie słucha. Tacy jak ja, starsi ludzie, emeryci, wciąż potrzebują audycji radiowych. Wydaje się, że wkrótce radiowe nadawanie po ukraińsku zepchnie do swoistego getta masyw rosyjskich stacji. Gorzko o tym pisać, ale projekty ustaw w obronie przestrzeni informacyjnej spóźniły się. Nie jestem nawet pewna, czy Rada Najwyższa je uchwali, a co najważniejsze — czy będą przestrzegane? Wrażenie jest takie, że w Ukrainie „agresywna rosyjskojęzyczność” wyczekuje, kiedy zmieni się władza i nastaną sprzyjające czasy, by domagać się oficjalnej dwujęzyczności i by można było nie uczyć się języka ukraińskiego. Na to w ukraińskiej przestrzeni radiowej aktywnie pracuje mnóstwo rosyjskich kanałów, takich jak „Golos Rossiji”.
Машинний переклад
Wasyl ŁYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik Katedry Radiofonii i Telewizji Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki, zasłużony dziennikarz Ukrainy, akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy
Czy można było ograniczyć ten okrutny, tragiczny cios żywiołu w zachodnioukraińskich obwodach? Bezsprzecznie tak! Do najważniejszych czynników ostrzegawczych i informacyjnych należy radiowęzeł przewodowy, którego likwidacja, ku naszemu wielkiemu żalowi, trwa na Ukrainie. Z 19 milionów punktów radiowych, funkcjonujących na początku lat 90. ubiegłego stulecia, obecnie działa zaledwie około 5 milionów. Ich liczba nieustannie maleje. W wielu wsiach, które najbardziej ucierpiały od powodzi, radiowęzeł przewodowy nie działa już od kilku lat. Na przykład moich współwieśniaków z Ganiewa w rejonie kołomyjskim obwodu iwano-frankiwskiego ponad 10 lat temu pozbawiono możliwości słuchania doskonałych audycji Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy, obwodowego radia iwano-frankiwskiego i rejonowego radia kołomyjskiego. Zrozumiałe, że nie mieli oni także możliwości usłyszenia operacyjnej informacji o zbliżaniu się niszczycielskiej powodzi. Nagle 70 procent budynków wiejskich znalazło się w śmiertelnym uścisku żywiołu. Czego tylko nie zabrała wzburzona woda! Kto powie, co jest tańsze: utrzymywanie funkcjonowania radiowęzła przewodowego czy odbudowa gospodarstw zniszczonych przez żywioł powodziowy? Jeszcze 15 listopada 2001 roku prezydent Ukrainy L. Kuczma, przemawiając do pracowników radia, telewizji i łączności, podkreślił, że przewodowe radiofonia, na bazie której, nawiasem mówiąc, buduje się system ostrzegania obrony cywilnej, znajduje się dziś w niezadowalającym stanie. Na 100 rodzin na Ukrainie przypada zaledwie 40 punktów radiowych. W czasie dramatycznych dla mieszkańców Suchodolśka w obwodzie ługańskim dni (masowe zachorowania na wirusowe zapalenie wątroby z powodu brudnej wody) premier W. Janukowycz zapewniał, że przewodowe nadawanie jako jeden z podstawowych środków operacyjnego informowania ludności o powstaniu sytuacji nadzwyczajnych, o zagrożeniu bezpieczeństwa lub życia ludzi zostanie na Ukrainie wszędzie przywrócone. Oburzał się na niszczenie sieci przewodowego radiofonii przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy W. Łytwyn. Mówili i rozprawiali o znaczeniu tego systemu informacyjnego deputowani. Ukazało się wiele publikacji w prasie, wystąpień w radiu w obronie sieci przewodowego nadawania. Od 1997 roku piszę otwarte listy do prezydenta Ukrainy, przewodniczącego Rady Najwyższej i premiera Ukrainy: „Nie niszczmy sieci przewodowego radiofonii!”, „Dlaczego trwa likwidacja przewodowego radia?”, „Odbudujmy wreszcie sieć przewodowej radiofonii!”, „Zachowajmy głos państwa”, które opublikowały gazety „Za wolną Ukrainę” (13 listopada 1997 r.), „Tygodnik Galicji” (14 listopada 1997 r.), „Literacka Ukraina” (18 grudnia 1997 r.), „Mówi i pokazuje Ukraina” (29 stycznia 1998 r.), „Czas/Time” (2–8 kwietnia 1998 r.), „Za wolną Ukrainę” (18 czerwca 2002 r.), „Literacka Ukraina” (20 czerwca 2002 r.), „Młodzież Ukrainy” (20 czerwca 2004 r.), „Dzień” (17 lipca 2004 r.), „Młodzież Ukrainy” (27 maja 2004 r.). Mijają miesiące, lata… Prezydenci, przewodniczący Rady Najwyższej, premierzy, ministrowie, politycy i politykierzy przychodzą i odchodzą, a komunistyczno-radziecka filozofia obojętności „Po nas choćby potop” trwa nadal i w tym roku wyraźnie się ujawniła. Zamiast powstrzymać niszczenie przewodowego nadawania, nie tylko odnowić, ale i rozszerzyć dawną sieć, urzędnicy obojętni wobec sprawy ukraińskiej rozdmuchują tezę, że „gadułki”, „kołchoźnicy” (tak za czasów radzieckich często nazywano punkty radiowe) to atrybut bolszewickiego systemu totalitarnego. Ponadto,
mówi się, że przewodowe nadawanie, w odróżnieniu od eterowego, które przynosi znaczne zyski, jest nierentowne i nie mieści się w warunkach rynkowych. Zapewne rzecz nie w tym. Na Zachodzie, gdzie rynek od dawna rządzi, wypracowano jasne zasady jego postępowania: jak tylko wchodzi on w sprzeczność z interesami państwowymi, a zatem narodowymi, prawa takiego rynku w tej czy innej dziedzinie przestają obowiązywać. W Ukrainie natomiast eter radiowo-telewizyjny, według ocen specjalistów, w 90 % jest zapełniony obcą, agresywną, brutalną, pornograficzną masową „kulturą”, kłamliwą i cyniczną reklamą. Duża liczba organizacji FM i telekompanii, w odróżnieniu od przewodowego nadawania Narodowej Kompanii Radiowej, karmi ukraińskich obywateli prymitywnymi wytworami surogatów, podając je za sztukę nowoczesną. Propaguje „estetykę zła”, denacjonalizuje, to znaczy rusyfikuje, amerykanizuje, a nawet afrykanizuje dzieci, nastolatków i młodzież. Pseudobiznesowa, pseudorynkowa polityka, w której utknęła przeważająca większość organizacji radiowo-telewizyjnych, nie sprzyja utwierdzaniu wysokich ideałów moralnych, duchowych, narodowych, ukraińskiej patriotyczno-obywatelskiej świadomości. Wręcz przeciwnie, duża liczba tzw. programów rankingowych to wyrafinowany środek masowego psychoprogramowania, niwelowania naturalnej istoty Ukraińców, niszczenia kulturowo-narodowego środowiska życiowego, pamięci historycznej, ukraińskiego państwowego ducha, co zagraża bezpieczeństwu narodu i państwa ukraińskiego. Dzieje się tak, po pierwsze, dlatego że przeważająca większość mieszkańców Ukrainy jest pozbawiona konstytucyjnego prawa do otrzymywania prawdziwych i różnorodnych informacji ze źródeł narodowego nadawania przewodowego. Po drugie, Ukraińcy nie otrzymują operatywnych komunikatów o nadzwyczajnych sytuacjach, ponieważ w ich domach smutno milczą głośniki radiowe. A tymczasem na szkodę Ukrainy i jej obywateli trwa ukra-
Машинний переклад
Zdjęcie: Oleś Dmytrenko
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
pisać o Łesi Ukraince, ale on powiedział: o Łesi nie napiszę, napiszę o Łysence. Po Szewczence on już podszedł do tego tematu — zebrał wiele materiału historycznego. Ukrainę, która spała czy drzemała, czy była przytłumiona, można było przedstawić poprzez postać Łysenki. Ciężko wiodło się temu kompozytorowi, o swoją twórczość walczył nie mniej niż Szewczenko. Przypomnijcie sobie tylko ukazy, które zakazywały języka ukraińskiego! Jego opracowanie ukraińskich pieśni ludowych, na przykład słynny „Deszczyku, deszczyku…”, pozwalano wykonywać tylko po francusku! Już za czasów niepodległości przez cały rok przedrukowywaliśmy i czytaliśmy ten romans. utwory dla dzieci i młodzieży. Są odwiedzający czy nie, nagroda — to przyjemne. „To nie tylko wyróżnienie, ale i pewne środki, punkty odniesienia — opowiada Zirka. — Wyróżniono moje książki, które wyszły w Wydawnictwie Starego Lwa: „Kijowskie bajki”, „Bajki-kuse ogonki”, „Tajemnica kozackiej szabli”. Nagrodę wręczono też artyście Wasylowi Łopacie, z którym się przyjaźnimy, za oprawę graficzną prezentowego wydania „Tarasa Bulby” Gogola. To przepiękne, zadziwiające prace! To, że zauważają twoją pracę, jest bardzo ważne. Uważam, że wyróżnień za literaturę dziecięcą mamy mało: nagrody Łesi Ukrainki, Natalii Zabiły, Ołeny Pciłki — i wszystko. A wszystkich lite- Zdjęcie Ołesia Dmytrenka Pisarka Zirka Menzatiuk my. W każdym numerze jest ciekawa wycinanka dla dziecięcej twórczości. Publikacje — tylko na dobro, w obronie ojczystej przyrody, ludzkiej duszy, uczuć. Każda rodzina, która choć raz prenumerowała czasopismo „Malatko”, zostawia je u siebie na zawsze: dla dzieci, wnuków. Świadczy o tym duża poczta, którą otrzymujemy”. Krytycznie nastawione, ale wcale nie smutne młode pisarki i artystki jednocześnie Olana Ruta i Kateryna Miszczuk. „Katia — to wspaniała poetka — opowiada o przyjaciółce Olana. — Ma 25 lat, wydała dwa zbiory wierszy — „Deszcz w dzbanku” oraz „Zaćmienie słonecznika”. Niedługo wyjdzie trzeci. Opracowała graficznie już prawie 60 książek, wśród nich — Maurice’a Maeterlincka, Czesława Miłosza, Jakuba Kołasa… Proponują opracować norweskie wydanie „Złodzieja aniołów” Evy Marii Lund. Utalentowana poetka z subtelnymi metaforami, z subtelnym rozumieniem tekstu”. Sama Olana obecnie zajmuje się badaniami naukowymi — napisała dysertację, szuka konstruktywnych dróg rozwiązania problemu przemocy w społeczeństwie. Chyba najbardziej krytycznie wypowiedział się Guram Petriaszwili, gruziński i ukraiński pisarz, dysydent. Jest oburzony tym, że kultura w naszym życiu jest na marginesie: „O czym mówić, kiedy w tym czasie, czasie kapitalizmu, trwa walka przeciwko językowi, kulturze. O czym można mówić, jeśli na Chreszczatyku nie ma już księgarni „Mystectwo”. Tam sprzedają teraz „ze skrzydełkami” i „bez skrzydełek”, różne kremy itp., a przecież to było wielkie centrum kulturalne. Tutaj bywali Ołeksandr Dowżenko, Pawło Tyczyna, Maksym Rylski. Niedawno Mykoła Som powiedział, że wyeksmitowali bibliotekę imienia Łesi Ukrainki, jedną z najlepszych w Kijowie. Pomieszczenie zajęli jacyś miliarderzy, nafciarze. Nie tylko władzę trzeba zmieniać, należy zmienić sposób życia”. W wielu kwestiach zgadza się z przedstawicielem gruzińskiego narodu także Pawło Mowczan. Nie zaprzecza — książek wydaje się więcej, są lepszej jakości i to widać. Ale teraz — uważa on — najważniejszym problemem dla ukraińskiej książki jest rozpowszechnianie. „W Chinach, na przykład, niedawno zbudowano dziesiątki i setki stadionów. A w Ukrainie — dziesiątki stadionów sportowcom odebrano, zabrano księgarnie, biblioteki dziecięce. Nie Mowczanowi, nie Draczowi — dzieciom. One zostają bez książki. Książka — to nie jarmark. To ciągłe komunikowanie się, to miejsce, gdzie się spotykają. Kiedy biorę książkę, grzeję nią ręce. Ona ma niewidzialne fluidy, promieniuje energią. Bibliofile rozumieją, że książka ma energetykę — dlatego jesteśmy pozbawieni sieci potężnych punktów oddających energię”. Tymczasem, choć słabo rozreklamowany, jarmark się odbył. Trafili na niego nawet zagraniczni Ukraińcy. Wrażeniami dzieli się Ukrainka z Ameryki Natalia Buniak: „Nie spodziewałam się zobaczyć tak wielu różnorodnych książek: i naukowych, i dziecięcych, dla różnego wieku. Słyszeliśmy, że jest mało ukraińskich książek, że ich nie kupują. Widzimy, że to nie tak. Mój mąż Petro Buniak — przewodniczący krajowego zarządu dywizyjników, mieszkamy w stanie New Jersey. O tych wydarzeniach, które dzieją się w Ukrainie, dowiadujemy się codziennie przez internet. Przyjechaliśmy na Kongres Ukraińców, przyszliśmy na wystawę, jesteśmy zadowoleni. My z mężem chcemy wspierać budowę Patriarchatu Kijowskiego. Jedna z cerkwi, którym pomogliśmy, jest w miasteczku Oster w obwodzie czernihowskim. Tam było osiem cerkwi Patriarchatu Moskiewskiego i żadna — Kijowskiego. Ksiądz ojciec Andrij, niezwykły entuzjasta, wziął się za stworzenie cerkwi Patriarchatu Kijowskiego. Zebraliśmy znaczną sumę pieniędzy i przekazaliśmy na cerkiew. Już byliśmy na mszy świętej w tej cerkiewce. Jest jeszcze mała, biedna, ale już działa”. Jarmark skłonił do przemyśleń, podarował emocje, w większości przyjemne. Zwłaszcza dla tych, którzy otrzymali dyplomy, nagrody — ich także było niemało. A co najważniejsze — jeszcze raz wszyscy się przekonali: Ukraińcy kochają książki. Są nam potrzebne!
Машинний переклад
Nadia KYRIAN Kiedy trafiłam na wystawę książek poświęconą Dniu Niepodległości Ukrainy, która odbywała się od 18 do 21 sierpnia w Ukraińskim Domu w Kijowie, przypomniał mi się wers z wiersza Ołeksandra Ołesia: „Z żalem radość się objęła…” I przez cztery dni, z kimkolwiek rozmawiałam, to odczucie tylko się wzmacniało. Bardzo wyraźnie wybrzmiało to u znanego poety Wasyla Wasylaszki: „Wchodzimy na luksusową wystawę książek, na której jest około 200 wydawnictw. Jeśli postać przy każdym stoisku godzinę, przeglądając książki — potrzeba miesiąca. A jeszcze jest tu wystawa płócien, poświęcona 1020-leciu Chrztu Rusi. Zadziwiające obrazy świętych ojców, archaniołów, książąt, hetmanów, działaczy kultury i sztuki. To jednocześnie i Trietiakowka, i nasze muzeum sztuki, i Luwr, i Ermitaż… Odczucie święta. Ale rzuca się w oczy całkowita nieadekwatność tego luksusu… i słabej reklamy. Obok towarzystwa „Znannia”, gdzie pracuję, jest jakiś bazar, gdzie sprzedają rzeczy gospodarstwa domowego. O nim 20 razy dziennie informuje radio. A tutaj — raz gdzieś się wyłapało, i to niewyraźnie. Jak można przeprowadzać takie wydarzenia i ich nie reklamować?” Na to od razu zwrócił uwagę poeta i prozaik Ihor Siczowyk, który przyniósł na wystawę niemało swoich książek. Oto co powiedział pierwszego dnia: „Ładnie przygotowali, ale nie ma komu jeść. Ludzi jest niezwykle mało. W zeszłym roku w ciągu godziny sprzedałem książek za 300 hrywien, a dzisiaj przez trzy godziny — żadnej. Przyjaciele opowiadali, że kiedy takie wydarzenie przeprowadzano w Bułgarii, to na dwa tygodnie przed tym ich autobusy i trolejbusy były oklejone ogłoszeniami”. Już następnego dnia słuszność tych słów się potwierdziła. Ihor Siczowyk, który po wczorajszej porażce ledwo zmusił się, by znowu pojechać do Ukraińskiego Domu, był mile zaskoczony: nie można było się do niego dostać — tyle było chętnych, by obejrzeć i kupić dobre książki, a do tego jeszcze z autografem! Dziewczynka Nastusia, trzecioklasistka z Wasylkowa w obwodzie kijowskim, która przyjechała z mamą na jarmark, od razu stała się właścicielką aż pięciu! A jej mama, Natalia Anatolijiwna, która pracuje w szkole z internatem dla dzieci z wadami mowy jako zastępca dyrektora ds. wychowawczych, potwierdziła: dowiedziała się o wystawie z telewizji po tym, jak ją otwarto. Wcześniej wzmianki o zaplanowanym wydarzeniu nigdzie nie spotkała. Celowo prenumeruje gazetę „Weekend”, w której zawsze jest repertuar teatrów, wiadomości o wystawach. A o tej — ani słowa. Na jarmarki książki jeździć lubi, tutaj jest niezwykle duży wybór, no i taniej niż w sklepach. Łarysa Łytwyn, metodyk rejonowego wydziału oświaty w Kijowie-Swiatoszynie, również zaznaczyła, że jest wybór literatury w języku ukraińskim dla dzieci, półki z książkami kuszą. „Już któryś raz podchodzę do tego stoiska (wydawnictwo „Grani-T”). Kupiłam dla siostrzeńców książkę rodaka Mykoły Herasymenki „Lot nad czereśnią” oraz Iren Rozdobudko o wybitnych dzieciach. Jestem bardzo zadowolona, że jest dużo literatury edukacyjnej, metodycznej dla nauczycieli. Kupiłam u Mychajła Słaboszpyckiego książkę o Pawle Zahrebelnym z autografem. Zaprosił mnie na przyszły rok do jury konkursu imienia Petra Jacyka. Po raz pierwszy będę brać udział. Tutaj są takie ciekawe spotkania!” Spotkania są naprawdę ciekawe, można nie tylko wziąć autograf — sesje autografów prowadziły Zirka Menzatiuk, Dmytro Czerednyczenko, Wołodymyr Osypczuk, Hałyna Tarasiuk, Wasyl Wasylaszko, dwutomnik „Nie tylko o sobie” sprzedawał Bohdan Horyń, i kogo tam tylko nie było! Dzielili się wrażeniami; kto chciał, mógł poznać historię powstania wielu książek. Rozmawiałam z Wałentyną Szewczuk, wdową po pisarzu Wasylu Szewczuku, która sprzedawała jego książkę „Pasje za Mykołą” — o Mykole Łysence. Opowiedziała, jak wcielał się w życie ten zamysł. „Wasyl Andrijowycz bardzo kochał ludzi. Jednak pisać zawsze chciał o wybitnych. Wydał utwory o Skoworodzie, Welesyczu, Szewczence. Zaproponowano mu napis-
Машинний переклад
Zdjęcie autora. Wszyscy wyrośliśmy z „Malatka”. Kiedy na 60-lecie (w 1991 roku) planowano wydać dwutomowe dzieło Wasyla Andrijowycza i nie wydano go, zasmucił się i mówi: „Oto pogrzebie się i moja powieść o Łysence”. Tak też się stało. W 1999 roku autor zmarł. Zdołałam znaleźć sponsorów dopiero wtedy, gdy usłyszałam, że będą obchodzić 165 lat od dnia urodzin Mykoły Łysenki. Pomogła mi w tym dyrektor wydawnictwa „Pulsary” Łarysa Kopan. Wydaliśmy 1500 egzemplarzy, 500 wydałam za własne środki. Teraz sprzedaję. Ludzie podchodzą. Kto czytał — dzielą się wrażeniami, mówią: „Dobra książka”. Kupują, dziękują”. W słowach Wałentyny Dmytriwny jest i ból, i radość… Wiele jeszcze opowiedziała o przykrościach ukraińskiego pisarza, o tym, jak ciężko przebijać się naszej książce nawet teraz. Od smutku do radości. I odwrotnie. Nie mogę nie opowiedzieć o przykrym przypadku, który zdarzył się pierwszego dnia. Planowano śpiewaną prezentację książki znanej ukraińskiej poetki Tamary Sewerniuk „Pod znakiem czasu” z udziałem zasłużonego artysty Ukrainy Iwana Derdy w „kobziarskiej świetlicy”. Prezentacja się odbyła, ale z jakiegoś powodu w sali koncertowej. Tego dnia odwiedzających było jak na lekarstwo. Więc w sali, obliczonej na kilkuset widzów, siedziało… aż 23. Tamara Artemiwna wydała ponad dwadzieścia zbiorów poetyckich. Iwan Derda, który posiada nagrody „Złota Trembita”, „Złota Nika”, koncertuje po całej Europie, przy akompaniamencie maestro Wadyma Lisowego natchnienie wykonywał pieśni, romanse „Nie zgub siebie w ciemności nocy”, „Ptaki przelotne” i inne. Ale im, ulubieńcom czerniowieckiej publiczności, zapewne było gorzko: wszak takie koncerty w domu zbierały pełne sale. Opowiadają, że mer miasta jakoś nawet nie mógł przejść, żeby podarować kwiaty… A w Kijowie… Wstyd za taką organizację. Ale nie na darmo — „Ze smutkiem radość…” Radosna naprawdę latała i promieniała Zirka Menzatiuk — utalentowana pisarka, której tego dnia wręczono nagrodę imienia Łesi Ukrainki Gabinetu Ministrów Ukrainy za literackie. Zdjęcie autora. Autograf-sesja Ihora Siczowyka. raturnych nagród około czterdziestu. To niesprawiedliwe. Przyjemnie, że literatury dziecięcej stało się więcej, ale chce się, żeby była bardziej różnorodna. Potrzebna jest literatura poznawcza, proza psychologiczna dla dzieci — tematów jest bez liku. Na przykład, obecnie wielu rodziców wyjeżdża na zarobki za granicę, dziecko zostaje niemal sierotą przy żywych rodzicach, ciężko przeżywa to rozstanie. Jedno dziecko zamyka się w sobie, inne — przeciwnie, uważa, że rodziców nie ma — pełna swoboda, zaczyna zachowywać się lekkomyślnie. Kto o tym napisze, kto podpowie, jak się zachowywać? Literatury młodzieżowej jest mało, więcej jest przekładowej. A gdzie nasze utwory?” W dobrym nastroju Zinaida Łeszczenko, redaktor naczelna czasopisma dziecięcego „Malatko”, które przetrwało wszystkie przebudowy i ma obecnie nakład 30 000, co dla ukraińskiego wydania jest wielkim osiągnięciem. Choć wcześniej nawet zbiory poezji dziecięcej wychodziły w nakładach ponad 100 tysięcy! Dzieli się radością: „Czasopismo „Malatko” — na progu swojego półwiecza (w styczniu 2010 roku). U źródeł czasopisma stał Borys Charczuk. Jego kołysało wielu utalentowanych ukraińskich pisarzy, dokładając wysiłku i pracy: Oksana Iwanenko, Natalja Zabiła, Płaton Woronko, Mykoła Winhranowski, Dmytro Pawłyczko. Każdemu z nich oddano należny hołd w czasopiśmie. Drukujemy bajki narodów świata, ukraińskie ludowe, małe formy literackie
Машинний переклад
Закінчення статті «NASZA KSIĄŻKA», с. 10
nalność nie ma znaczenia). Ta nagroda istnieje we Francji do dziś. Pogrzeb odbywa się tak, jak chciała Maria. Białe konie, biała suknia artystki. Białe kwiaty. Żałobny kondukt przepływa przez Paryż. Zatrzymuje się przy domu, w którym mieszka Bastien-Lepage. Podnoszą go do okna. Bezsilnym spojrzeniem żegna się z Marią. Po jej śmierci prasa pisała o epistolarnej powieści Marii z Maupassantem. Niektórzy uważali, że ta powieść nie była wyłącznie epistolarna. W latach dwudziestych w Austrii nakręcono nawet film o ich rzekomych miłosnych stosunkach. Wtedy potomkowie Basznircewej zdołali na drodze sądowej zakazać wyświetlania tego obrazu. M. Słaboszpycki szczegółowo zatrzymuje się na przedhistorii (podobnie jak na całej historii) korespondencji Basznircewej z Maupassantem. Maria nie bez podstaw obawiała się o los swojego dziennika. Rozumiała, że matka pod żadnym pozorem nie puści w świat wielu rzeczy, które tam napisała. Maria postanowiła w ostatnich miesiącach swojego życia przekazać swoje zapiski w ręce jakiegoś znanego pisarza, przekazując mu prawo do wydania książki. Pisała do Edmonda de Goncourt, do Émile'a Zoli. Bezskutecznie. Na jej list odpowiedział, jak pisze autor powieści, „pożeracz kobiecych serc”, „niepoprawny kondotier na froncie miłosnym” Maupassant. Składał jej intymne propozycje. Maria zaś w odpowiedzi intrygowała i koketowała. Maupassant wściekał się, że nie może osiągnąć swego i sypał w listach frywolnościami. Maria w odpowiedzi mistyfikowała: Jest Pan, widzi Pan, bardzo naiwny i prymitywny, skoro uwierzył Pan, że pisze do Pana naprawdę kobieta, a ja nie jestem kobietą, jestem mężczyzną, nauczycielem liceum… Maupassant w odpowiedzi wybuchnął brutalnym słownictwem, nazywając swego korespondenta oszustem, literą, szczurem, i zaproponował mu adresy paryskich burdeli ze swoimi rekomendacjami oraz charakterystykami tamtejszych cen i poziomu obsługi klientów. Maria zdezorientowana — nie tego spodziewała się po korespondencji z Maupassantem. Nie była już w nastroju do flirtów ani do epistolarnych wojen. Czuła się urażona. „Nie jesteś mnie wart… — pisze w jednym z ostatnich listów do Maupassanta. — Nasza korespondencja mnie zmęczyła…” Jak pisze M. Słaboszpycki, obecnie na świecie istnieją setki książek o Marii Basznircewej. Zdecydowana większość autorów zachwyca się jej młodym talentem i olśniewająco jaskrawym życiem. Są też tacy autorzy, którzy specjalizują się w demaskowaniu Basznircewej, oskarżając ją o egocentryzm i patologiczną próżność. Szczególnie popularne były te motywy od końca XIX do lat dwudziestych XX wieku, kiedy feminizm nie stał się jeszcze potężnym tendencją światową, mając liczne przedstawicielstwa we wszystkich rozwiniętych krajach świata. Z Basznircewą walczyli przede wszystkim przedstawiciele męskiej połowy ludzkości. W swoim „Dzienniku” artystka odważyła się wyartykułować te ambicje i pretensje, które w owym czasie w mężczyznocentrycznej Europie nie były kobietom dozwolone (przypomnijmy: „kirche, kinder, küche”). I jej zasługa nie polega jedynie na tym, że powiedziała społeczeństwu wiele z tego, co feministki wzięły na swój sztandar. Gdyby w „Dzienniku” było tylko to, dawno by o niej zapomniano. Dmytro Doncow przenikliwie określił rolę pisarki Basznircewej (we Francji jest znana nie tylko jako artystka, ale także jako pisarka), nazywając ją prekursorką egocentryzmu w literaturze europejskiej. Zatem powieść Michaiła Słaboszpyckiego to historia młodej, niespokojnej duszy z jej grandiozalnymi nadziejami i rozległymi zamiarami. Wiele w tym życiu się nie spełniło, dlatego że Basznircewej tak mało dni na ziemi było jej dane. Ale stała się jedną z tych bohaterek ludzkości, którymi od tylu już pokoleń nie przestają się zachwycać. Michaił Słaboszpycki przytacza tak wymowny fakt: „Dziennik” Basznircewej ukazywał się w przekładach na wszystkie główne języki Europy. Tylko w USA wydano o niej 39 książek. W tym roku obchodzi się 150-lecie urodzin Basznircewej. Uroczystości z tej okazji oraz konferencje naukowe odbywają się w różnych krajach świata, szczególnie w tym kontekście wiele ich odbędzie się we Francji i USA. Dlatego ważne jest to, że na Ukrainie ukazała się ta wspaniała książka Michaiła Słaboszpyckiego, która daje logicznie przekonującą wersję złożonego, jasnego i burzliwego życia władczyni wielu talentów, Marii Basznircewej.
Машинний переклад
Switłana SOBOLEWSKA Pojawienie się tej książki, bez żadnej przesady, było prawdziwie triumfalne. Znany wówczas krytyk Mychajło Słaboszpycki od razu stał się znanym ukraińskim prozaikiem. Książka ugruntowała jego reputację mistrza gatunku biograficznego. Oprócz odkrycia imienia i wizerunku Marii Baszkircewej dla ukraińskiego czytelnika, co już obiecywało utworowi sukces i popularność, nastąpiło także odkrycie autora o wysokiej kulturze literackiej. Wielu z tych, którzy pisali o powieści-eseju Mychajła Słaboszpyckiego (a wśród nich Pawło Zahrebelny, Anatolij Dimarow, Dmytro Zatoński, Witalij Donczyk, Mykoła Rudenko, Iwan Koszeliveć, Anatolij Szewczenko), podkreślało: autor posiada oryginalny styl. Jest chciwy na fakty, informacyjnie „wybuchowy”, aforystyczny i plastyczny w frazie. Po „Marii Baszkircewej” jedna po drugiej wyszły powieści biograficzne i opowiadania „Poeta z piekła (Todos Osmaczka)”, „Nikifor Drowniak z Krynicy”, „Beniamin rodziny literackiej (Ołeksandr Włyźko i inni)”, „Ukrainiec, który odmówił bycia biednym”, napisane z temperamentem, swobodnie, z polemicznym zaostrzeniem. Bez tego ciężko wyobrazić sobie prozę M. Słaboszpyckiego — intelektualnie nasyconą, naznaczoną wyrazistą stylistyką. „Maria Baszkircewa” miała szczęśliwy los literacki nie tylko dlatego, że wyznaczyła jasny etap twórczości M. Słaboszpyckiego. Powieść kilkakrotnie wznawiano, wychodziła w przekładach na francuski, rosyjski i estoński. O tym utworze napisano wiele pochlebnych słów. Nowe wydanie zostało oznaczone jako gruntownie przerobione i uzupełnione. Pojawiło się też doprecyzowanie tytułu, który teraz brzmi tak: „Maria Baszkircewa (Życie według horoskopu)”. Bardzo dobrze zilustrowano wydanie rosyjskie (przekład Natalii Kubłanowskiej), gdzie wydrukowano wiele zdjęć i kolorowych reprodukcji. Ale ta książka znacznie je przewyższa — to wyraziste wydanie prezentowe, które pomieściło do półtorej setki fotografii i reprodukcji. Oryginalny projekt książki wykonała utalentowana artystka Nina Tanczenko. Jak opowiada autor w posłowiu, miliony wielbicieli Baszkircewej i czytelników jej słynnego „Dziennika” wprowadzono w błąd — jeszcze do dziś w autorytatywnych encyklopediach i innych wydawnictwach informacyjnych zaznaczono, że Maria Baszkircewa urodziła się we wsi Hawronci na Połtawszczyźnie w 1860 roku. Miejsce urodzenia wskazano poprawnie, a rok jest niedokładny. I wprowadziła to zamieszanie matka malarki, której zależało, aby córka pozostała w pamięci ludzi o dwa lata młodsza. Już wtedy we wszystkich nekrologach prasy francuskiej i rosyjskiej napisano, że śmierć zabrała tę wyjątkowo utalentowaną dziewczynę w wieku dwudziestu czterech lat. W rzeczywistości jednak wtedy, w 1884 roku, kiedy odprowadzano ją w ostatnią drogę i pochowano na paryskim cmentarzu Passy, Maria miała dwadzieścia sześć lat. Ale na tym fałszerstwa, których dopuściła się Baszkircewa-matka, nie kończą się. Matka surowo cenzurowała dziennik córki, który ta prowadziła niemal od dwunastego roku życia. Powyrzucała z niego wiele ważnych wydarzeń, przemyśleń Marii i „osób działających”. Miała swoje poglądy na to, co należy pokazywać oczom czytelnika, a co nie. Co więcej, rodzina Baszkircewych była zamieszana w ogromny skandal. Przez całą dekadę trwała spowodowana tym batalia sądowa. Ciotkę malarki oskarżano o ciężkie przestępstwo. O tych wydarzeniach Maria pisała w dzienniku i to również poddano surowym wiwisekcjom. Nieprzypadkowo, gdy kilka lat po śmierci Baszkircewej pojawił się jej dziennik, jeden z przyjaciół malarki, serbski książę Bożydar Karadziordziewić, wziął się za obronę Marii przed… jej dziennikiem. Czy nie był pierwszym, który powiedział, że coś tu jest nie tak. Ciekawostką jest, że pierwsze wydanie „Dziennika” M. Baszkircewej pod redakcją znanego francuskiego powieściopisarza André Theuriet pojawiło się w tym samym roku co „Dziennik” braci Goncourtów. Obie książki stały się sensacjami. Wielu pisarzy zaatakowało Goncourtów, ponieważ uważali, że ich książka jest aż nazbyt szczera i subiektywna. A w odniesieniu do „Dziennika” Baszkircewej reakcja była najbardziej nieoczekiwana. Na przykład, 3 września o godzinie 17 w Wielkim Studiu kompleksu koncertowo-studyjnego Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy (stacja metra Kłowśka, ulica Łeonida Perwomajśkoho 5a) w ramach transmisji na żywo audycji „Radio Kultura przedstawia” odbędzie się spotkanie autorskie z wybitnym ukraińskim pisarzem, laureatem Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Romanem Iwanyczukiem. Do udziału w wieczorze zaproszono przewodniczącego Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wołodymyra Jaworiwśkiego, braci Mychajła i Bohdana Horyniów, artystę ludowego Ukrainy Anatolija Pałamarenkę, pisarkę Ninę Biczuję. Prowadzący — laureat Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki pisarz Mychajło Słaboszpycki. Telefony do informacji: 279-37-83, 278-59-56.
premier i znany w tamtym czasie intelektualista William Gladstone nazwał „Dziennik” najwybitniejszą książką XIX wieku. Stawiał go obok „Wyznań” J.-J. Rousseau. Bezgranicznie zachwycony „Dziennikiem” i samą Baszkircewą był Wielimir Chlebnikow. Wzniosłe słowa na jej temat należą do Anatole’a France’a i Maurice’a Barrèsa. W powieści ciekawie opowiedziano o ówczesnym środowisku artystycznym Paryża, do którego trafiła urodzona na Ukrainie dziewczyna, u której nagle ujawniły się najrozmaitsze talenty. Czekała ją kariera wybitnej śpiewaczki. Nawet już koncertowała, ale z powodu choroby gardła Maria straciła głos, zaczęła u niej postępować głuchota. Znała dobrze siedem języków i była zdumiewająco oczytana. Potem zajęła się malarstwem i zaczęła uczęszczać do pracowni Juliena — jedynej we Francji placówki edukacyjnej, w której mogły pobierać lekcje kobiety. Jak pisze autor powieści, pracownia Juliena, choć samego Rodolphe’a Juliena nie ma na świecie już od stu lat, istnieje w Paryżu do dziś. Pierwsze wystawy impresjonistów. Pojawienie się Maneta i Moneta, Degasa i Renoira, Pissarra i Signaca, Sisleya i Morisot — wszystko to czas wchodzenia w sztukę młodej Baszkircewej, która szybko stała się niekwestionowaną liderką w pracowni Juliena i zaczęła otrzymywać medale w Salonie — corocznej wystawie artystycznej w Paryżu, w której brali udział nie tylko francuscy artyści. Nawiasem mówiąc, Salon to tysiące obrazów. Ciekawie pisali o nim Charles Baudelaire oraz Émile Zola, którzy byli również wybitnymi krytykami sztuki. Autor pisze o niezwykłym twórczym uniesieniu Baszkircewej, o jej bonapartystowskich planach na przyszłość, o jej flirtach, o sekretach i sensacjach z biografii wybitnych artystów, o skandalach w rodzinie Baszkircewów-Babaninów, o ówczesnej modzie i francuskiej kuchni. Jednym słowem, przy okazji czytelnik dowiaduje się mnóstwa ciekawych rzeczy. To znamienna cecha prozy Mychajła Słaboszpyckiego, który opowiadając ludzką historię, nie odmawia sobie przyjemności opowiedzenia jakichś sensacji. Miejscami te dygresje w powieści czyta się jak zamknięte fabularnie, samowystarczalne utwory. Niby nie są bezpośrednio związane z fabułą, jednak utwór bez nich odczuwalnie by stracił, ponieważ dają one intelektualny czy artystyczny kontekst dla konkretnej biografii, z nieoczekiwanej strony rzucają światło na ludzi i wydarzenia, o których mowa w powieści. W nowym wydaniu znacznie wzmocniono ironiczny nurt, który w pierwszym wariancie był zarysowany na poziomie niemal embrionalnym. Teraz zaś autor ironicznie, a miejscami i satyrycznymi barwami opisuje miłosne zainteresowania młodej Baszkircewej, często inspirowane zamiarami rodziny, by jak najkorzystniej wydać ją za mąż. Musiało to nieuchronnie doprowadzić do konfliktu: przepisów manierycznego bon tonu, do którego należeli Baszkircewowie-Babaninowie, i nienasyconego pragnienia młodej artystki do artystycznego samopotwierdzenia. Małżeństwo i kariera artystyczna nijak nie chciały się pogodzić. Między nimi wybuchł antagonizm i w końcu przeważyła sztuka, która całkowicie pochłonęła Marię w ostatnich kilku latach życia. Psychologicznie wyraziście opisuje M. Słaboszpycki zachowanie i odczucia śmiertelnie chorej Baszkircewej. Wszak wtedy, w XIX stuleciu, diagnoza gruźlica brzmiała jak wyrok śmierci. Strony dziennika Marii, który często cytuje autor powieści, są pełne pytań do samego losu: ile czasu jeszcze w zapasie ma artystka? Ile obrazów zdąży namalować? Niezwykle aktywnie pracując nad utworami, zbierając całą kolekcję zachwyconych recenzji i nagród, jednocześnie w myślach żegna się ze światem, bo dobrze wie, że świeca zapalona z obu końców dogasa bardzo szybko. To szczególnie przejmujące strony w powieści. O ich emocjonalnej sile i wyrazistości pisze w przedmowie do książki Pawło Zahrebielny. Osobna linia fabularna to miłość Baszkircewej i Bastiena-Lepage’a, najbardziej autorytatywnego artysty. Miłość ludzi skazanych (Bastien-Lepage umrze kilka tygodni po Baszkircewej — miał raka żołądka). Spotykają się w pracowni Marii. Niemrawego Lepage’a, skrajnie wychudzonego, lekkiego jak dziecko, przynosi do pracowni na rękach brat Émile i zostawia ich samych. Pocieszają się nawzajem, rozmawiają o sztuce, mają jeszcze twórcze ambicje i plany na przyszłość… Maria opowiada Lepage’owi o Hawronciach, o ukraińskich chłopach, próbuje rozweselić go ukraińskimi anegdotami. A zegar nieubłaganie odlicza ich czas. Zrozpaczona Maria woła do Boga: czym go rozgniewała? Dlaczego na tak wysokim twórczym wzlocie, w przeczuciu tak wielkiej artystycznej przyszłości musi umrzeć? Wszak to taka niezrozumiała niesprawiedliwość. …Ostatnie dni jej życia jesienią 1884 roku. Maria majaczy. Odzyskawszy przytomność, mówi: „Tak bardzo chce mi się hawrońskich wiśni…” Ale Hawroncie są daleko i ich Maria już nigdy nie zobaczy. Pisze testament. Szczegółowo wykłada scenariusz pogrzebu. Wymaga od bliskich założenia nagrody artystycznej imienia Marii Baszkircewej, aby nagradzać najbardziej utalentowanych młodych artystów i rzeźbiarzy (ich nacio-
Машинний переклад
Portret Gurama Petriaszwilego
Pawłyna DUNAJ
Najważniejszym zadaniem człowieka jest poszukiwanie tej drogi, dla której Bóg powołał go do życia. A już po znalezieniu — potrzeba żmudnego, codziennego, stopniowego ruchu ku tym granicom, które przeznaczone jest pokonać. I zapewne szczęśliwy (choć, bez wątpienia, nie bezboleśnie!) jest ten, kto uświadamia sobie potrzebę poszukiwania, samoruchu i samorozwoju na tej drodze, która staje się sensem życia. Natalija Kuczer — z zawodu filolog i muzealnik, z powołania — miłośniczka sztuki i namiętna poszukiwaczka Bożej prawdy oraz prawd Jego wiary — w wieku 44 lat dość niespodziewanie dla wszystkich zaprezentowała swoją pierwszą wystawę prac malarskich. Jej osobiste poszukiwanie było bardzo intensywne i płodne. Najbliższe grono przyjaciół, kolegów, znajomych osłupiałe przyjęło taki przejaw samorealizacji Nataliji jako cud. Z kolei „bracia-artyści”, którzy wykazali niemałe zainteresowanie wystawą, nie mniej byli zdziwieni profesjonalnym poziomem i duchowością jej płócien. I oto prawie po trzech latach mamy możliwość oglądać drugą wystawę malarską Nataliji „Poszukiwanie”. Podkreślmy trafność nazwy. Przecież poszukiwanie — to nie tylko najbardziej perspektywiczny kierunek rozwoju, ale i najbardziej płodny stan duszy człowieka. A w obecnym artystycznym bycie Nataliji jest to także przyswajanie i wybór z przebogatych źródeł światowej sztuki tych siebieodpowiednich środków artystycznych i form oraz modeli światopoglądowych, które pozwalają najdokładniej wyrazić estetykę własnego artystycznego „Ja”. Dlatego na jej płótnach można odczytać stylistykę najróżniejszych epok artystycznych, szkół i osobowości — od Odrodzenia i baroku z jego przechodzeniem w rokoko po realia postmodernizmu i awangardy. Szczególnie wśród tych artystów, których aluzje stylistyczne dość wyraźnie przebijają na obrazach olejnych, pastelowych i graficznych rysunkach Nataliji Kuczer, są: wybuchowi postimpresjoniści Paul Gauguin i Vincent van Gogh, zagłębieni w symboliczny tajnopis malarstwa melancholijni prerafaelici, kolorystycznie rozpoznawalni Jean-Baptiste Oudry, Georges Rouault i Walentin Reunow, Francisco de Zurbarán z jego zdumiewającą iluzją estetycznej urzeczowienia oraz François Boucher z właściwą mu miękkością koloru i linii. W namalowanych przez Nataliję portretach widać echo piękna nieproporcjonalnej niepowtarzalności portretów Amedeo Modiglianiego, pastelową niebiańskość linii, właściwą wielkiemu Leonardowi da Vinci, kolorystycznie nasyconą emocjonalność Minasa Awetisjana, a czasem niespodziewanie wyłania się aluzja do burzliwego pędzla Dawida Burluka. Te wpływy, bez wątpienia, można by kontynuować i określić je jako szkołę mistrzostwa. Ale, naszym zdaniem, najważniejsze jest to, że za każdym przypadkiem stylizacji artystycznej maniery tego czy innego słynnego artysty przebija własny styl artystki. Jest on bazowany przede wszystkim na duchowości jej przedstawień i świetle, które wypełnia nawet kolorystycznie najbardziej intensywne jej płótna. Bo zaiste piękno — przede wszystkim w oczach tego, kto patrzy. A Natalija potrafi widzieć piękno i czystość naszego świata oraz z właściwą jej organicznością przekazywać je na płótnie. Jeszcze jedna bardzo ważna cecha artystycznej maniery Nataliji Kuczer — próba „pochwycenia” i odtworzenia (i udaje jej się to dość często) wewnętrznej istoty, duszy niesamowitych pod względem piękna fragmentów otoczenia, poszczególnych rzeczy i, rzecz jasna, ludzi. W tym sensie każdy z jej obrazów, pejzaże i martwe natury — to swoiste portrety, które demonstrują wyniki przekształcenia rzeczy w sobie w podmiot sztuki. Takie dążenie artystki do zajrzenia, jak pisał opętany ideą prawdziwości poezji Bohdan-Ihor Antonycz, „w dno, w istotę, w korzeń rzeczy, w łono” — to oznaka dojrzałej osobowości. I artystyczne eksperymenty Nataliji skierowane są raczej na poszukiwanie form estetycznego „samowyrażenia” nabytego doświadczenia duchowego, artystycznej siebieodpowiedniości. Nie możemy nie odnotować potężnego ewolucyjnego ruchu Nataliji Kuczer, który przejawia się w samej artystycznej materii jej płócien. Przede wszystkim jest on związany z apelacją do bardziej nasyconych kolorów, które zapewniają obrazom głęboką perspektywę, kondensację emocji i „zaglądanie” w świat nieuświadomionego. Szczególnie wyróżnia się malarstwo portretowe artystki. Trudno pozbyć się uczucia, że jego bohaterowie — to zawsze w tym czy innym stopniu „odlewy z dusz” jej modeli. Ich wizerunki, które charakteryzują otwartość na widza i zarazem naturalne przebywanie w istotnym „Ja”, tworzą iluzję (uważamy, że uzasadnioną) duchowego dialogu z autorką portretów. I właśnie jego energetyka zaufania, wdzięczności, wzajemnego poznania i wzajemnego zrozumienia nakłada odczuwalny odcisk emocjonalnego ciepła i bliskości w ich odbiorze. W tym sensie tak zwane „koło hermeneutyczne” (według H. G. Gadamera, duchowy dialog pisarza z czytelnikiem poprzez stworzony tekst) istnieje nie tylko w literaturze, ale i w malarstwie, kiedy artysta nabywa zdolność komunikowania się z widzem poprzez płótno. Wystawa Nataliji Kuczer „Poszukiwanie” zaświadcza o szerokim, przyjaznym, estetycznie ruchomym, pełnym pasji „kole hermeneutycznym” jako świadectwie prawdziwości talentu i mistrzostwa jego przejawu. Podsumowując własne wrażenia z płócien Nataliji Kuczer, które są nieodłączne od doświadczenia jej duchowej drogi, nie możemy nie oddać chwały Panu za prawdziwość i łaskę Jego pouczeń: „Proście, a będzie wam dane; szukajcie, a znajdziecie; kołaczcie, a otworzą wam. Każdy bowiem, kto prosi, otrzymuje; kto szuka, znajduje; a kołaczącemu otworzą” (Łuk. 11, 9-10). Samo uświadomienie sobie potrzeby poszukiwania i jego proces — to już pewien stopień odnalezienia, który będzie trwał tak długo, jak długo będziemy szukać.
Машинний переклад
Ołeksandr Jewtuszenko
Ktoś z uczonych etnografów zauważył, że mamy zaledwie zarejestrowanych ludowych pieśni niemal 600 tysięcy. Żaden z krajów nie może się pochwalić taką statystyką. W większości z nich od dawna nie ma już żywych nosicieli kultury ludowej, u nas zaś ta warstwa starszych ludzi, niestety, szybko się zmniejsza. Od niedawna w Ukrainie obserwujemy prawdziwy renesans ludowej pieśni wśród… profesjonalistów. O pozytywnym i globalnym powrocie społeczeństwa do własnych korzeni świadczy znakomity serial graficzny Mykoły Kocziubeja „Ukraińska pieśń”. Wśród mnóstwa gatunków artysta nie bez powodu wybrał kolędy, pieśni kozackie, czumackie, wiosenne wiosenki-hajiwki. Wszystkie razem tworzą prawdziwy archetyp narodu. Kiedyś człowiek rodził się, żył, pracował i umierał z
Tymisz Laszczuk, m. Kijów
Święty Paweł, przekonując o potrzebie modlitwy w ojczystym języku, pouczał: „Gdy modlę się w obcym języku, to choć mój duch się modli, to mój rozum pozostaje jałowy”. Kiedy zaś w sztuce dominuje rozum, a ducha brak, dzieło jest niepełnowartościowe. A kiedy napełnia się ono duchem, emocjonalna siła dzieła wzrasta i oglądamy obraz, nawet nie wnikając w treść, przejmujemy się nastrojem i przenika nas duchowa energia. Ta cecha właściwa jest obrazom Walerija Franczuka – po brzegi! Z czasem treść dzieł ulega zapomnieniu, lecz duch, energia, którą promieniowały obrazy, żyje. Znaczące i uderzające wystawy indywidualne miały miejsce u W. Zareckiego, F. Humenjuka, W. Zadorożnego, A. Antoniuka, T. Jabłońskiej. Do nich, pod względem siły wrażenia i zachwytu, dołączam wystawę Walerija Franczuka „Dzwony pamięci”. Przed tą wystawą jakby nie zauważałem Walerija Franczuka, nie wyróżniałem go spośród masy artystów, może tylko nieco dłużej oglądałem jego obrazy. „Dzwony pamięci” rozpoczynały się w dwóch niewielkich salach. Przechodzisz przez nie, jakbyś był wśród błogosławionego ognia, który promieniowały obrazy, a w większej sali obrazy wybuchały protuberancjami. Tragiczny temat odbierasz jako optymistyczny, z pieśnią na ustach. Pieśń pełniła funkcję magiczno-obrzędową, była swoistym życiowym kompasem i kamertonem. To zupełnie nie ten dzisiejszy popowy tandetny szajs, od którego nie ma gdzie uciec. Pieśń harmonizowała życie ludzi, była zbiorową duszą i w końcu stworzyła naród. Każdy arkusz Koczubeja to jak monumentalne malowidło, jak wielowarstwowa freska wieków. Wzniosłe postacie Zbawiciela i Bogurodzicy jakby skupiają wokół siebie życie i losy zwykłych ludzi. Zwłaszcza losy twórców heroicznego eposu – zaporoskich kozaków, których widzimy na czajkach, symbolach prawosławnej wiary, za którą przelewali krew w bitwach z bisurmanami. To, że pieśń czumacka istniała jako odrębny gatunek, świadczy o ogromnym szacunku ludu dla tego rzemiosła. Czumaków z ich wędrownym życiem romantyzowano, wynoszono ponad innych. Artele czumackie ze swoimi cechowymi ... idyllę, bo jest pełna słonecznych barw, którymi bogata jest nasza ziemia. Wydaje się, że takiego cudu mógł dokonać tylko ukraiński artysta, przepełniony po brzegi duchem ukraińskim. Wspomnę obraz, na którym przedstawiono kobiety. Głód sprawił, że były jednakowe wiekiem. Są wychudzone i wyniszczone. Życie w nich ledwie się tli, a one śpiewają! I tylko w oczach – iskierki. Śpiewają, bo ciało jest śmiertelne, a duch niezniszczalny. Od dawna żyje we mnie przekonanie o wielkości ukraińskiej sztuki i całej kultury – od początków po dzień dzisiejszy. Prawda, w jednym z artykułów o socrealizmie (w którym dostrzegam wiele osiągnięć) przejąłem się myślą, że we współczesnym malarstwie, jeśli nie upadek, to stagnacja. Twórczość Franczuka pokonała mój sceptycyzm i zaszczepiła nadzieję, że ukraińskie malarstwo się rozwija i wysuwa na czołowe miejsca utalentowanych twórców, mimo tego surogatu, który dziś wychwalają szmatławi pismacy „od sztuki”. Jeśli w czasach duchowej tyranii ukraińskie malarstwo wzbogaciło się arcydziełami, to i „żółty diabeł” nie pokona prawdziwego artysty, przepełnionego miłością do ojczystej ziemi i pragnieniem opiewania jej piękna. Franczuk studiował na wydziale graficznym. Lecz nie wszyscy ci, którzy studiowali na wydziale malarstwa, ... Czumacy, żyjąc według swoich zasad, niepisanych kodeksów honoru i swoistego sposobu życia, wyróżniali się tym, że stworzyli własną subkulturę, unikalne tradycje, swoje pieśni. Najlepszym komentarzem do arkusza „Pieśni czumackie” jest wypowiedź muzyka Romana Krila z zespołu „Oczeretiany Kit”, który wykonuje autentyczną pieśń czumacką: „Odkryliśmy dla siebie nowy świat – świat przenikliwego, a zarazem spokojnego melosu, a także pogardliwego stosunku czumaków do samych siebie i, przeciwnie, najwyższego szacunku dla pracowitych wołów”. Jakby na potwierdzenie tego widzimy wołu w centrum kompozycji, uświęconego przez artystę z wielką czcią. Pieśń ukraińska to najwyższy przejaw narodowej duszy z jej głębią, sakralnością i pięknem. To Kosmos, który do końca nie został pojęty. Cztery wizje Wszechświata ukraińskiej pieśni – na graficznych arkuszach Mykoły Koczubeja.
Pisці. Malarstwo — od Boga. Dał Bóg talent — pracuj, a będzie ci wynagrodzone. Artysta jest pełen energii i pragnienia pracy. Jego dewiza: ani jednego dnia bez pociągnięcia pędzlem. Po zimowej wystawie zorganizował jeszcze dwie wystawy nowych prac (pejzaży), na których ujawniła się jeszcze jedna strona jego talentu — szczery liryzm. Pisać o malarstwie to to samo, co pisać o muzyce. Muzykę trzeba słuchać, a malarstwo — oglądać, i żadne słowa nie zastąpią tej energii, jaką promieniują farby czy dźwięki. Malarstwa Franczuka nie da się ocenić po jednym czy kilku obrazach, trzeba oglądać jego wystawy, a jeśli macie zmysł do piękna, będziecie zachwyceni. To artysta nie tylko niegasnącej energii, lecz także silnej woli, dlatego nie mogą go pokonać ani niesprawiedliwe potępienie, ani szczera pochwała. Wierzę, że blask Szewczenkowskiego medalu na piersi go nie oślepi.
Машинний переклад
Olga Czornobrywiec
W Rapallo, w prowincji Genua, pod patronatem premiera Ukrainy Julii Tymoszenko oraz Ambasady Włoch na Ukrainie odbyła się wystawa malarza Walerija Frantczuka. Obejrzenie w sali wystawowej płócien przedstawiających ojczystą ziemię, jej przestrzenie i historię, oddających ducha jej narodu, jest dla emigranta niezapomnianym przeżyciem, jakby niespodziewanym powrotem do samego siebie. Nagle, z włoskiego bruku zanurzasz się w głębię własnej duszy, czujesz swoje korzenie i odradzasz się. Walerijowi Frantczukowi udaje się przelać na płótno swoje twórcze credo: „Tworzę po to, aby ludzie nie zapominali, że mają duszę, a ona jest – wieczna…”
Машинний переклад
Ależ to o mnie, o wsi dziadków i babci, o Orili! — zrozumiałam. Bliscy byli daleko, a na sercu zrobiło się tak miło, tak błogo od tych słów, od tej muzyki, jakby ktoś bliski łagodnie pogłaskał mnie po głowie. Tak otrzymałam pierwszy zastrzyk miłości do rymowanego słowa. I poczułam: poezja to ratunek, jest ona w stanie odgrodzić i ochronić cię od szarości, samotności, codzienności, od kłopotów. Z nią nie jesteś sama. Z nią zaczęłam latać ponad ziemią. Po prostu inni tego nie widzieli. Nie wszystkim dzieciom łatwo przychodziło uczenie się wierszy. „To dlatego, że nie mają babci i dziadka na wsi i nie mają ponad 2 000 eksponatów Szewczenkiany. Czy można dowiedzieć się szczegółowiej, co to za eksponaty? — Proszę bardzo. To 330 książek z utworami poety i o nim. Wśród nich ponad 30 to wydania przedrewolucyjne, 593 pocztówki (ponad 100 wydań przedrewolucyjnych) z autoportretami T. Szewczenki, reprodukcjami jego dzieł malarskich, na tematy jego wierszy, z wizerunkami pomników ku jego czci, miejsc pobytu itp. Ten dar liczy 220 odznak, 56 medali, 230 ekslibrisów, 150 eksponatów filatelistycznych (znaczków pocztowych, znaczków z nadrukami i ze specjalnym kasownikiem w Niemczech Zachodnich w latach 1947—1948, talerz mirhorodzkiej szkoły, wykonany jeszcze w czasach przedrewolucyjnych w Niemczech itp. — Jakże Pan zdobywał wszystkie te skarby? — Różnie. Kupowałem w antykwariatach i sklepach z antykami w tych miejscach, które odwiedzałem na Ukrainie i poza jej granicami. Poprzez wymianę ze znajomymi kolekcjonerami z Kijowa, Lwowa, Iwano-Frankiwska, Odessy, Moskwy, Petersburga i innych miast. Moi znajomi pomagali dotrzeć do właścicieli potrzebnych mi rzeczy. A „Kobziarza” z 1860 roku podarował mi znany filolog-szewczenkoznawca, świętej pamięci Wasyl Semenowycz Waszczenko, który kierował katedrą języka ukraińskiego na naszym uniwersytecie i wiedział (przyjaźniliśmy się) o mojej pasji. — Anatoliju Kuzmyczu! Czy nie żal Panu rozstawać się ze swoim bogactwem? — Odważyłem się na to niełatwo, moje emocje buzowały: „Jakże rozstaniesz się z rzeczami, do których przywiązałeś się sercem?”. A głowa, rozum na to odpowiadały: „A czy kolekcja powinna służyć tylko tobie? Czy zapomniałeś, jak dzięki wysiłkom przedrewolucyjnych mecenasów tworzono zbiory muzeum historycznego, do którego dziś chodzimy poznawać naszą przeszłość?”. I rozum wziął górę nad emocjami. Chcę jeszcze przypomnieć, że przekazanie mojej Szewczenkiany muzeum zakładało jeden warunek: w muzeum literackim jeden pokój ma zostać przekształcony w Szewczenkowską świetlicę. Niestety, ta kwestia przez dziewięć lat tak i nie została rozwiązana. Drugie piętro budynku muzeum „Literackie Naddnieprze”, które zwiększyłoby jego przestrzeń użytkową, do dziś nie zostało zrekonstruowane z powodu braku środków. — Wymienił Pan wśród rarytasów przekazanych muzeum poemat „Hajdamacy” — petersburskie wydanie z 1886 roku. A my właśnie trzymaliśmy tę unikalną książkę w rękach, ale bez dedykacji Slastiona dla Spicyna. Miał Pan dwa egzemplarze tej książki? Czy zbiera Pan nową Szewczenkianę? — Tak, zbieram. Kiedy eksponaty mojej Szewczenkiany, które zdobiły gabinet i wzbogacały moje życie, przeniosły się do muzeum, poczułem taką wewnętrzną pustkę, taką próżnię duchową, że nie wiedziałem, gdzie usiąść, nie miałem spokoju ducha, nie chciałem niczego, tylko by znów mieć moje książki, znaczki, medale. Aby pozbyć się tego dyskomfortu, zacząłem zbierać nową Szewczenkianę. Przez dziewięć lat poszukiwań udało mi się osiągnąć sukcesy, o czym możecie przekonać się w moim gabinecie. Siedzimy wśród foliantów i ręczników, obrazów i medali w profesorskim gabinecie, który przypomina małe muzeum Tarasa Szewczenki. Choć nową Szewczenkianę zbierałem niedługo i nie osiągnęła jeszcze skali poprzedniej, już to, co widzimy, zachwyca ilością i jakością: to ponad 250 starych i nowych wydań utworów T. Szewczenki i o nim, prawie 400 dawnych i współczesnych pocztówek, setki odznak i ekslibrisów, 50 medali, niemało innych rzeczy. Duch Tarasa panuje w gabinecie. Anatolij Kuzmycz promienieje radością i chęcią podzielenia się z nami swoimi bezcennymi skarbami. Dziękujemy Panu, profesorze, wzbogacił Pan i nasze dusze, i dusze czytelników swoją hojnością oraz miłością do Tarasa Szewczenki. Święty człowiek. Sprawiedliwy. Na takich ziemia się trzyma.
Машинний переклад
Lesia STEPOWYCZKA. Anatolij Fomenko to kontynuator szlachetnego dzieła takich katerynosławskich mecenasów jak O. M. Pol, D. I. Jawornycki, J. P. Nowycki, M. W. Rodzianko, M. A. Iwanenko oraz innych, którzy wnieśli znaczący wkład w powstanie i rozwój naszego muzeum historycznego. I nie tylko dniepropetrowskiego. Tak oto w 1989 roku profesor-kolekcjoner Fomenko podarował Narodowemu Muzeum T. H. Szewczenki w Kijowie kolekcję przedrewolucyjnych pocztówek, odznak i eksponatów filatelistycznych poświęconych Kobzarowi. Kiedy w mieście Palermo (Kanada) spłonął dom-muzeum T. H. Szewczenki i pojawiła się kwestia jego odbudowy, Anatolij Kuźmycz przesłał tam duży zbiór przedrewolucyjnych i radzieckich pocztówek, odznak oraz kopert z nadrukiem, poświęconych T. Szewczence. O tej akcji informowało czasopismo „Pamjatky Ukrajiny” (nr 1, 1990). Ale prawdziwie „książęcy dar”, składający się z 1600 eksponatów, Anatolij Kuźmycz przekazał w 1999 roku muzeum „Literackie Naddnieprze” (oddział Dniepropetrowskiego Muzeum Historycznego im. D. I. Jawornyckiego). Warto wspomnieć także o podarunku z 1990 roku dla „Domu-Muzeum D. I. Jawornyckiego” (oddziału tego samego muzeum historycznego) w postaci własnego egzemplarza książki historyka-akademika „Zaporoże w pozostałościach starożytności i podaniach ludu”, którą z wieloma uzupełnieniami D. I. Jawornycki przygotował do druku. Niedawno ujrzała ona światło dzienne w Dniepropetrowsku. — Kiedy i dlaczego zaczął Pan zbierać szewczenkianę? — pytam profesora. — Twórczością T. Szewczenki fascynowałem się od dziecięcych lat. W naszej rodzinie, dzięki rodzicom, panowała atmosfera wielkiego szacunku dla poety: mieliśmy w domu „Kobzarza”, śpiewaliśmy pieśni do jego słów, deklamowaliśmy wiersze. Potem uczyłem się w ukraińskiej siedmioletniej szkole w osadzie przy kopalni soli im. Tarasa Szewczenki (to na Donbasie). I sama szkoła również nosiła imię Wielkiego Kobzarza. W największej sali lekcyjnej oraz w auli wisiał duży portret T. Szewczenki, na korytarzu szkoły była stale czynna wystawa poświęcona jego życiu i działalności; corocznie aktywnie obchodzono dni urodzin poety, w przygotowaniu i przeprowadzeniu których pod kierunkiem nauczycieli brali najaktywniejszy udział uczniowie wszystkich klas. Szczególnie zapadły mi w pamięć obchody 125-lecia urodzin T. Szewczenki (byłem wtedy w szóstej klasie). Z jakim entuzjazmem się do nich przygotowywaliśmy! Robiliśmy na wystawę rysunki z wizerunkiem Tarasa Hryhorowycza oraz na tematy jego utworów. Szkolny chór (śpiewałem w nim) uczył się pieśni do jego wierszy: „Gdy umrę, pochowajcie”, „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki”, „Dumy moje, dumy moje” i innych. A jak uroczyście odbywało się czczenie Tarasa! Jak natchnienie śpiewaliśmy i deklamowaliśmy jego wiersze! Czyż takie rzeczy można zapomnieć?! Z wielką wdzięcznością wspominam naszego nauczyciela języka ukraińskiego i literatury Wołodymyra Iwanowycza Szaprana, który na lekcjach i spotkaniach kółka literackiego ukazywał nam wyjątkowe znaczenie Tarasa Szewczenki dla Ukrainy. Słucham Anatolija Kuźmycza, tak pokrewnej duszy, i wspominam swoje dzieciństwo. Drugą i prawie całą trzecią ćwierć roku szkolnego 1963—1964 nasza ukraińska szkoła z internatem nr 5 w Dniepropetrowsku tętniła życiem. Codziennie po obiedzie jedna trzecia szkoły — uczestnicy chóru (stu uczniów od pierwszej do ósmej klasy) — zbierała się w auli, ustawiała na scenie i rozpoczynała się próba przedstawienia literacko-artystycznego. Ryczały puzony i trąbki — to szkolna orkiestra dęta przygotowywała suitę jubileuszową. Trwały przygotowania do międzyszkolnej olimpiady poświęconej 150-leciu urodzin Tarasa Szewczenki. Śpiewaliśmy „Dumy moje”, „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki” oraz „Testament”. Dyrektor szkoły, frontowiec Andrij Mykołajowycz Pawłow, sam czuwał nad przebiegiem wydarzeń, bywał na większości prób i biada temu uczniowi, który bez ważnej przyczyny opuszczał to odpowiedzialne widowisko. Na olimpiadzie obwodowej zajęliśmy miejsce na podium i całą naszą klasę 5-A nagrodzono wycieczką do miasta Sewastopola. Tak oto Kobzar przyczynił się do podróży dzieciaków nad Morze Czarne, gdzie również występowaliśmy z naszym szkolnym repertuarem. Nigdy nie zapomnę tej krymskiej szewczenkowskiej wiosny… Pamiętam, w pierwszej klasie zadano nam nauczyć się wiersza Tarasa Szewczenki. Szłam korytarzem i mruczałam pod nosem wersy, które lekko, jakby same układały się w duszy. Rozkoszowałam się słowami, ich melodią, jakby to była pieśń: …świta, Kraj nieba płonie, Słowik w ciemnym gaju Słońce wita. Cichutko wiatr wieje, Stepy, łany marzą, Między jarami, nad stawami Wierzby zielenią się. Wiedzą, co to „stepy, łany” — myślałam i latałam. I po raz pierwszy te skrzydła dał mi fragment poematu Szewczenki „Sen”. Pierwszy dotyk Tarasa — a wraz z nim samego Boga — do mojej dziecięcej duszy. Za oknem deszcz, a nasza z profesorem rozmowa niespiesznie płynie dalej. — W tamtych odległych przedwojennych latach pojąłem istotę i wielkość Szewczenki, jego czynu dokonanego dla naszego narodu, dla jego duchowego rozwoju — mówi profesor Fomenko. — Właśnie dlatego, w 1943 roku zostając żołnierzem czynnej Armii Czerwonej, zabrałem ze sobą z domu najcenniejszą relikwię — „Małego Kobzarza”, wydrukowanego w 1917 roku w moskiewskim wydawnictwie „Widrodżennia” i nabytego przeze mnie w czasie okupacji na targu w mieście Artemiwsk. Zachowałem go mimo tego, że „przeszedł” ze mną przez frontowe doświadczenia (ciężkie zranienie, szpitale itp.). A po wojnie studiowałem na Uniwersytecie Kijowskim, który, tak jak droga mi szkoła siedmioletnia, nosi imię T. H. Szewczenki. Właśnie wtedy zacząłem, mimo ograniczonych studenckich możliwości finansowych, zbierać szewczenkianę. — Przekazał Pan Muzeum Historycznemu im. D. Jawornyckiego (wersja: wiertła), bandurę, na której płycie wierzchniej znajduje się wizerunek poety, portrety i inne rzeczy. — Anatoliju Kuźmyczu, które z przekazanych przez Pana eksponatów są szczególnie cennymi rarytasami? — Do takich należą: za życia wydany „Kobzar” Szewczenki z 1860 roku, wydany dzięki mecenatowi znanego ukraińskiego ogrodnika Płatona Symyrenki, jeszcze „Kobzar” w wydaniu praskim z 1876 roku, „Poezje” T. H. Szewczenki. Zakazane w Rosji”, wydrukowane w Genewie w 1890 roku, pięknie wydane w 1886 roku w Petersburgu (w wariancie prezentowym), „Hajdamacy” z rycinami znanego artysty O. H. Slastiona z jego osobistą dedykacją książki dla Spicyna. A przedmowę do poematu napisał D. I. Jawornycki. Z późniejszych wydań — „Kobzar” z 1931 roku z ilustracjami Wasyla Sedlara, represjonowanego przez radzieckie organy, „Kobzar” w trzech książeczkach, wydrukowany w 1947 roku przez Ukraińców w Niemczech Zachodnich w obozie dla osób przemieszczonych ze słowami na okładce „Na obczyźnie”. Wśród innych eksponatów można wyróżnić radziecki medal brązowy z 1939 roku, francuskie i polskie medale brązowe, znaczki obozowe przemieszczonych Ukraińców w
W Ukrainie nikogo tak nie szanują, jak Tarasa Szewczenkę. Lecz wśród jego wielbicieli godni uwagi i podziwu są ci, którzy nie ograniczają się do biernej miłości, a robią wszystko, by spuścizna sławnego Kobziarza stała się dorobkiem tysięcy i tysięcy ludzi. Do takich w Dnieprze-Siczosławiu należy Anatolij Kuźmycz FOMENKO. Nie pierwszy raz jestem gościem u tego człowieka. I jaka by nie była niepogoda za oknem, jaki by nie był przygnębiony nastrój, w przytulnym akademickim gabinecie profesora niechybnie rozgrzeje się dusza i zaprze dech, gdy spotkasz się wzrokiem z Tarasem Hryhorowyczem. Jego portretów na ścianach jest niemało. Wzruszeni, przewracamy strony rarytasu — wydanej w 1886 roku w Petersburgu książki „Hajdamacy”, oglądamy starodawne ryciny artysty O. H. Slastiona, profil Kobziarza w trumnie, czytamy przedmowę do poematu, napisaną przez D. I. Jawornyckiego. Większą część swojego życia Anatolij Kuźmycz zbiera wszystko, co ma związek z Tarasem: jego utwory i to, co napisano o nim, pocztówki, medale, odznaki, znaczki pocztowe i koperty z nadrukiem, ekslibrisy itp. Całe to kolekcjonerskie bogactwo gromadził nie tylko dla własnego intelektualnego wzbogacenia, nie dla pychy i samozadowolenia, a bardziej dla szerzenia myśli Szewczenki, dla popularyzacji słowa Tarasa wśród szerokiego ogółu.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
...stałe uczestnictwo w imprezach, które organizuje Międzynarodowe Stowarzyszenie „Kozactwo” wspólnie z Towarzystwem „Proświta”. Wdzięczni Panu są studenci i uczniowie kijowskich szkół, uczestnicy tych imprez, za Pana szczere wystąpienia. Także stopień pułkownika kozactwa został Panu nadany całkowicie zasłużenie. Jak widzi Pan przyszły rozwój ukraińskiego kozactwa i jego rolę w kształtowaniu państwa?
— Odrodzenie prawdziwego kozactwa to złożony i ważny problem. Uważam, że w przyszłości na Ukrainie ład powinien przekształcić się w Ukraińską Hetmańską Republikę z ustrojem prezydencko-hetmańskim, oczywiście z pewną korektą uwzględniającą czas.
— Jak zaczyna się Pana dzień pracy?
— Mimo pogody przebiegam 1,5–2 km truchtem, dla wzmocnienia organizmu. Potem rozwiązuję kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt problemów i problemików, aby móc usiąść za pisarskim stołem.
— O czym Pan marzy?
— Chciałbym, aby na Ukrainie zapanowała dobroczynna atmosfera rywalizacji we wszystkich dziedzinach życia. Wtedy zwyciężać będą zdolni, utalentowani, a nie naśladowcy, i szybciej przezwyciężymy kolonialną przeszłość.
— W co Pan wierzy?
— Wiara jest dla mnie jedną z trzech najważniejszych Cnót Boskich, najskuteczniejszą w połączeniu z Nadzieją i Miłością oraz z czterema duchowymi Cnotami Bożymi: Mądrością, Męstwem, Sprawiedliwością i Roztropnością. Rozdzielając swój czas, myślę o tym, że jest go tragicznie mało, liczy się na sekundy…
— Kilka życiowych zasad, haseł, którymi się Pan kieruje w życiu.
— Jest ich wiele, przypomnę kilka: nigdy nie stój z szatanem na ustach, a zamiast jednego będziesz przy siedmiu. Ambos oder Hammer sein (Bądź młotem albo kowadłem) — Goethe. Umieć być wielkim w małym, ale nigdy nie być małym w wielkim…
Rozmawiał Mychajło SOPIWNYK, prosvityanin, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, przewodniczący rady starszyzny Międzynarodowego Stowarzyszenia „Kozactwo”
Машинний переклад
25 sierpnia mija 70 lat od dnia urodzin ukraińskiego poety, publicysty i działacza społeczno-politycznego Kijowszczyzny Ołeksandra Drobachy. Obecnie jest przewodniczącym Wyszhorodzkiego Rejonowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, deputowanym Wyszhorodzkiej Rady Rejonowej, honorowym obywatelem miasta Wyszhorod, autorem wielu książek i publikacji prasowych.
— Panie Ołeksandrze, jak przygotowuje się Pan do przyjęcia swojego jubileuszu? — Z ludźmi i dla ludzi (śmieje się). — Co najbardziej martwi Pana jako pisarza i obywatela? — Problemy naszego Odrodzenia jako narodu i państwa, zwłaszcza zapóźnienie w społeczeństwie dominanty duchowej wobec materialnej. Stąd wynika błędne rozumienie wolności jako uwolnienia od norm moralnych i odpowiedzialności (daje o sobie znać okres poghanobójczy, kolonialny). — Jak to przezwyciężyć? — Muszą istnieć przeciwwagi, dźwignie wpływu duchowego na wielu z nas (te czynniki: Jedyna Pomiestna Cerkiew, władza wszystkich szczebli, sztuka), aby uduchowniać, a nie tylko gromadzić bogactwo materialne. — Jest Pan autorem 10 książek poezji i prozy. Czy literatura ukraińska nadąża za wyzwaniami czasu? — Nie wolno nam wyrywać literatury z ogólnego oddziaływania sztuki na człowieka. Syntetyczne rodzaje sztuki, jak kino ukraińskie, mogłyby siedmiomilowymi krokami przyspieszyć kształtowanie się narodu, gdyby istniało u nas 50–100 filmów akcji o pięciusetletnich ukraińskich zmaganiach wyzwoleńczych. 100 ukraińskich bohaterów „nie pracuje” na rzecz odrodzenia ukraińskiej potęgi. Oto i rola literatury jako składnika kina zostaje zniwelowana. — Ciekawa myśl. Niepokoi mnie zmniejszanie się środowiska literatów wszystkich pokoleń, drobnostkowość tematyki, swawola formy… — Dzieje się tak dlatego, że wielu pisarzy mierzy człowieka od stopy do pasa, a trzeba – od serca i głowy do nieba. Ci pisarze uwalniają się od tego, co najlepsze w ich myślach, smakując w tym, co niskie, wulgarne, materialne. Dla mnie jako pisarza i pedagoga ważne jest widzieć i odczuwać: każda lekcja, każda książka – to krok ucznia na drodze do siebie jako wyjątkowej osobowości, do siebie jako bohatera. W zwierciadle duszy młodzieńca czy dorosłego człowieka chcę zobaczyć swoją pracę. Przykłady są. Najlepsze ukraińskie pieśni naprawiają nawet wady genetyczne organizmu. — Panie Ołeksandrze, znam Pana także jako szczerego zwolennika odrodzenia kozackiego w Ukrainie. Pana szanują w ko-
Машинний переклад
Tetiana Zasztowt, regionalistka, m. Połtawa
Właśnie nakładem wydawnictwa „Poltawa” ukazała się książka Iwana Kopotuna „Sliporid — kraj ojczysty”. Autor poświęcił ten utwór rodzinnym Łazirkom, które w przeszłości słynęły z ziemi i wielkich plonów, a przede wszystkim z ludzi, którzy wsławili tę malowniczą wieś na cały świat. Utwór ten jest ciepły, wzruszający, o nim można powiedzieć tak: „Biblia życia”. Autor pisze o tych, z którymi musiał się stykać. Książka jest do pewnego stopnia autobiograficzna. Iwan Kopotun wychował się we wsi, od dziada pradziada chlebodawca-rolnik, specjalista w dziedzinie mechanizacji rolnictwa, przeszedł niełatwą drogę od zwykłego mechanizatora do kierownika obwodowego zarządu tej branży. Dlatego wszystkie negatywne zmiany, które zachodzą we wsi, tak go niepokoją, jątrzą duszę. Niełatwy był los autora książki. Z jego życiowymi trudnościami i twórczą drogą czytelnik szczegółowo się zapozna, czytając ją. Znaczną część książki poświęcono tragicznej karcie w historii Ukrainy — II wojnie światowej, która dotknęła także Łazirki. 192 mieszkańców wsi zginęło, a 226 chłopców i dziewcząt wywieziono na przymusowe roboty do Niemiec. Ziemiakom, zwykłym pracownikom Łazorek, rolnikom autor przyznaje poczesne miejsce na kartach swojego utworu. Nie zapomniał także o nauczycielach i lekarzach. Szczególnie wdzięczny jest głównemu lekarzowi dyspensarza kardiologicznego Michajłowi Pietrowiczowi Szkliarence. Przysiółek Lamachiwszczyna — mała ojczyzna zasłużonego budowniczego Ukrainy D. Lamachy, doktora nauk filozoficznych, profesora S. Warwianskiego i poety W. Pidpałego. W szkicu „O druhu mój, ty stał się nieśmiertelnym za życia” autor ciepłymi słowami wspomina poetę, jego żonę i dzieci. Iwan Kopotun szczerze troszczy się o życie kulturalne rodaków. Z wielkim bólem mówi o utraconym — Muzeum Ludowym. Niestety, nie ma go, a kiedyś było ono „duchową skarbnicą wsi”. Odbywały się tu wieczory, dysputy, wykłady i inne imprezy masowe. To muzeum, nawiasem mówiąc, w swoim czasie zostało zarejestrowane w UNESCO. Smutno patrzeć i czytać w mediach doniesienia o tym, jak płoną biblioteki, giną muzea, a okna klubów patrzą sierocym wzrokiem. Niestety, nie lepszy jest stan kultury także w stolicy obwodu. Przypomnijmy choćby „bibliotekę, która płonęła” — obwodową bibliotekę im. Panasa Myrnego. A winny temu jest jej budynek. Od kilku lat trwa walka o niego. Gorzko na duszy, gdy nowo upieczeni miłośnicy historii Ukrainy nie znają ludzi, którzy położyli swoje życie i oddali wiele sił dla jej rozkwitu. Ich nazwiska są znane poza granicami Ukrainy. W związku z tym warto wspomnieć o koryfeuszach Połtawskiego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. M. W. Gogola: W. Myroszniczence, T. Kisljakowej, W. Konopackim i innych. M. Hołowko przez ponad dwie dekady kierował obwodowym zarządem kultury. Właśnie pod jego kierownictwem stworzono sieć muzeów społecznych (otwarto je prawie w każdej wsi). Iwanowi Kopotunowi dokucza problem duchowości. Cerkwi prawosławnej w Łazirkach nie ma, ale są ośrodki sekt, których celem jest zniszczenie w młodzieży miłości do Ukrainy, zmuszenie do zapomnienia o swoich narodowych świętach — Bożym Narodzeniu, Wielkanocy, Kupale. Pozostaje zapytać: dlaczego pozwala się budować tak zwane sale królestw w całym obwodzie? Może komuś to się opłaca? Każdy rozdział książki to poszukiwania, korespondencja, studiowanie dokumentów itp. Znaczne miejsce autor poświęca ludziom nauki: profesorowi S. Warwianskiemu, rodzinie Tiutiunnyków, której starszyzną jest Michajło Hrihorowycz („Dynastia uczonych”). Ci naukowcy pracują w Połtawskiej Państwowej Akademii Rolniczej. Książkę ilustrują ciekawe fotografie. Wśród nich są dawne, nie wszystkie zachowały się w dobrym stanie. Na pierwszych stronach książki zamieszczono pochlebne opinie czytelników: Niny Pidpałej, Mykoły Hołowka i innych. We wstępie autor pisze: „Los wyścielił mi szczęśliwą drogę — starałem się przejść ją godnie przez wszystkie 70 uczciwie przeżytych lat”.
Машинний переклад
DO 55. ROCZNICY URODZIN POETY Mykoła SULYMA Po rozmowie z Dmytrem Kremeniem na myśl przychodzi „Słowo o wyprawie Igora” z jego niezgłębioną skalą opowieści, z niedoścignioną symultanicznością: „Konie rżą za Sułą – dzwoni sława w Kijowie; trąby trąbią w Nowogrodzie – stoją sztandary w Putywlu”. Najwyraźniej Dmytrowi Kremeniowi pisane jest w rodowodzie – ogarniać wzrokiem swoje i nasze życie od irszawskiej wsi Sucha aż po południowe stepy, gdzie pachnie Scytią, gdzie odbija się echem burzliwe życie Olbii, gdzie jeszcze do dziś z głębi tysiącleci skrzypią koła rzymskich rydwanów, słychać tętent ordyńskich koni… Już w „Autoportrecie-75” wzrok Kremenia szybuje od stołu z „kieliszkiem śliwowicy”, przy którym siedzą słynni surrealiści Ferenc i Iczy Semanowie, do Sniatynia, do więzień, w których wołają Stus i Paradżanow. W „Autoportrecie-XXI” poeta wspomina Scytów, czasy, gdy kraj dekorowali „dziewczyna z wiosłem i pionier”, M. Chruszczowa i chruszczowki, jazz… Ważny w dorobku Kremenia jest „Autoportret ze świecą”. Przywraca on nas do czasów, gdy poecie skonfiskowano rękopis pierwszego zbioru, gdy łamano ludzkie losy... Dmytro Kremień, absolwent Użhorodzkiego Uniwersytetu Państwowego, został skierowany do pracy nauczycielskiej w osiedlu typu miejskiego Kazanka w obwodzie mikołajowskim. W „Autoportrecie ze świecą” poeta wspomina: Przybyłem z innego kraju W ten małorusko-ruski Prowans. O nieznośności sytuacji, w której znalazł się Kremień, świadczą wiersze. Oglądając się na tamte lata, oczywiście rozumiemy, że przeprowadzka Dmytra Kremenia na Mikołajowszczyznę miała swoje podłoże. Ci, którzy podejmowali decyzję o skierowaniu Dmytra na mikołajowskie zesłanie, przeliczyli się, tak jak ci, którzy wysyłali Owidiusza na południe dzisiejszej Ukrainy, a Szewczenkę – do Azji… Na zesłaniu u poetów otwierało się trzecie oko, zaczynali widzieć i czuć to, czego w stołecznym zgiełku nie widać. Mikołajowszczyzna dała Kremeniowi historyczną dal, szerokie tło, na które można projektować przeszłość i teraźniejszość, przypominać o wielkości ziemi, na której żyjemy. Oczywiście, te projekcje czasami rzucają na współczesnych cień, wskazują na niewspółmierność wielkich czynów naszych przodków i współczesnych. Tak, jak w passusie z eseju Dmytra Kremenia „Kozak Mamaj w gwiazdozbiorze mankurta”: „A tutaj, w Oczakowie, mimowolnie myślisz kategoriami historycznymi. Na tej ziemi przelatywali kiedyś scytyjscy jeźdźcy, pędziły hordy królów Dariusza i Aleksandra Macedońskiego, Iskandera Dwurożnego, jaśniał śnieżnobiały chiton olbiopolity – w godzinie zadumy, po krwawej łaźni światowej, ponad limanem brzmiał głos kitarzysty, o, ona, kitara, złożona w magazynie muzeum krajoznawczego… A w czasach bliższych – nienasycone armie Imperium Osmańskiego, janczarzy-mankurci, tatarskie hordy plądrowały tę ziemię, i stawały do walki kozackie palanki – ówczesne strażnice, posterunki graniczne, dumnie i nieprzystępnie stał Kozacki Gród, który dopiero teraz poszedł pod wodę jednego ze zbiorników Południowoukraińskiej Elektrowni Jądrowej, obok „miasta Jużnoukraińska”, jak je nazwano: „prośba taka była u romantycznych atomobudowniczych”, i na terytorium suwerennej dyniowej republiki powstała taka inwazyjna nazwa”. Dmytro Kremień przeżył na Mikołajowszczyźnie trzydzieści trzy sakralne lata, „zapomniawszy o istnieniu w Karpatach i o istnieniu tajnych kancelarii”, przeżył, niech nawet „emigrując w siebie”. Ta emigracja w siebie na zesłaniu objawiła nam poetę Dmytra Kremenia, autora prawie piętnastu książek, z których jedna – „Pektorał” – została uhonorowana Nagrodą Szewczenki. W jubileuszowym miesiącu pojawią się nowe wybory wierszy w periodykach jako strony przyszłych książek. Jednym słowem, 55. rocznicę urodzin poeta wita w dobrej formie, w zgodzie z natchnieniem. Pisze, bo ma co powiedzieć czytelnikowi. Wszak jest potomkiem tych ukraińskich poetów, którzy przez wszystkie wieki niestrudzenie odbywali lot w wulkanicznej magmie Słowa.
Машинний переклад
Ezopowy lis z przypowieści i bajek jest drapieżnym zwierzęciem, zdolnym do zasiedlania najróżniejszych stref przyrodniczych, nie bojąc się ani leśnych gęstwin, ani stepowych upałów. Spotykany jest w niemal całej Europie, na Kaukazie i Bliskim Wschodzie. I tylko na świętych brzegach Jordanu zastępuje go lis afrykański. Biblijni pisarze, nazywając obu słowem szual, włączyli do tego towarzystwa przynajmniej jeszcze jednego przedstawiciela rodziny psowatych, którego ze względu na współbrzmienie tłumacze nazywają szakalem. Doprowadziło to w szczególności do sporu o to, jakie dokładnie zwierzę wykorzystał Samson, gdy podpalał filistyńskie łany i sady (Sędziów, 15:4—5). Złapać trzysta lisów i przywiązać im do ogonów pochodnie jest zapewne trudniej niż poradzić sobie z taką samą liczbą szakali. Bo złapać tyle przebiegłych samotników to prawdziwy wyczyn, przypominający czyny Heraklesa. Czy nie dlatego we wszystkich znanych tłumaczeniach Księgi Sędziów w tej sytuacji Samson nie obszedł się bez lisów? W odróżnieniu od przebiegłego indywidualisty lisa, szakal nie zdołał przystosować się do zmian, które zaszły w przyrodzie w wyniku działalności gospodarczej człowieka. Dlatego watahy szakali spotyka się jeszcze tylko w odległych, bezludnych okolicach. Nawet zamiast samego słowa „pustynia” w Biblii nierzadko brzmi eufemizm. Tak, w 20. wersecie 44 psalmu kara Najwyższego dotyka naród w miejscu szakali. Izajasz dwukrotnie wspomniał szakale jako sąsiadów innych odludków — hien. Prawdopodobnie prorok chciał podkreślić podobieństwo ich nawyków. Zbierając się w watahy, prześladują słabe zwierzęta, a w razie niepowodzenia mogą zadowolić się resztkami cudzej uczty lub nawet padliną. Tego nigdy nie robi lis. Istocie, która spogląda na grona winogron w ogródku, nie po drodze ze stadami padlinożerców… Szakale będą żyły w ich pałacach, hieny — w luksusowych zamkach — mówi prorok o losie Babilonu (Izajasz, 13:22). Podobne słowa znajdujemy u Jeremiasza: Babilon stanie się stosem ruin, przytuliskiem szakali, straszydłem i pośmiewiskiem, bez mieszkańców (51:37). Przebiegli i bystrzy nasi sąsiedzi lisy w żadnym wersecie Pisma Świętego nie figurują jako mieszkańcy pustynnych ostępów lub ruin. Przeczytawszy „szual”, współcześni tłumacze nie spieszą się z pisaniem „szakal”, jeśli według biblijnego kontekstu pierwszeństwo należy oddać lisowi. Lecz jeśli słowa „lis” i „lisica” wywołują niejednoznaczne uczucia, to ich bliski krewny do naszych dni pozostaje wzgardzony, a samo słowo „szakal” brzmi jak poniżające wyzwisko. Chyba jest to niesprawiedliwe. Wszak dla każdego stworzenia jest odpowiednie miejsce i określony czas we Wszechświecie. Dla każdej choroby lepiej dobierać rodzaj miodu, a także odpowiednią dawkę. Przy chorobach serca wskazane jest spożywanie miodu z owocami granatu, a do leczenia dławicy piersiowej bierzemy sok z aloesu — 100 ml, miód — 300 g, owoce orzecha włoskiego — 300 g, sok z dwóch cytryn, orzechy nieco rozdrobnić, wymieszać i spożywać po jednej łyżce stołowej trzy razy dziennie na 20 minut przed jedzeniem. Miód z omanem — jedną łyżkę stołową omanu zalać szklanką wody i gotować 10 minut, po wystygnięciu przefiltrować przez gazę i dodać łyżkę stołową miodu, najlepiej gryczanego. Spożywać łyżkę stołową trzy razy dziennie na godzinę przed jedzeniem podczas ciężkiego kaszlu. Do leczenia gruźlicy: 100 g miodu, 100 g masła, 100 g wewnętrznego tłuszczu zwierzęcego, 15 ml świeżego soku z aloesu, 100 g proszku kakaowego. Wszystko dobrze wymieszać i spożywać po łyżce stołowej ze szklanką ciepłego mleka rano i wieczorem przez miesiąc. Ciepły roztwór miodu należy spożywać przy obniżonej kwasowości. Do leczenia choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy należy spożywać miód na dwie godziny przed jedzeniem lub trzy godziny po, po 30 g trzy razy dziennie przez dwa miesiące. Miód ma działanie uspokajające, poprawia przemianę materii w wątrobie poprzez zwiększenie ilości glikogenu, co podnosi jej funkcje antytoksyczne. Dlatego łyżkę stołową miodu ze szklanką ciepłego mleka lub wody można wypić na godzinę przed snem, jeśli, oczywiście, nie ma reakcji alergicznych na produkty pszczelarskie.
Машинний переклад
Ciąg dalszy. Pocz. w nr 3, 5, 8, 10, 12, 14, 17, 19, 22, 24, 26, 28, 31, 33 za 2008 rok. Lisy mają nory, a ptaki powietrzne gniazda, lecz Syn Człowieczy nie ma miejsca, gdzie by głowę mógł oprzeć. Mateusz, 8:20. Odpowiadając uczonemu w Piśmie, który zapragnął zostać Jego uczniem, Jezus ostrzega przed trudnościami wybranej drogi i podaje własny przykład. Chrystus, nazywając siebie mesjańskim tytułem, który wybrzmiał jeszcze u proroka Daniela (7:13), wspomina o dzikich zwierzętach, bo nawet w porównaniu z nimi pierwszy kaznodzieja chrześcijaństwa jest samotny i bezdomny. Zwierzęta z rodziny psowatych, a to nie tylko pies i wilk, towarzyszą nam od samego początku ziemskiego życia. Lisa wśród nich można uważać za wyrazistą osobistość. Jeśli pies zbliżył się do człowieka z jego woli, to lis bez żadnego zaproszenia korzysta z owoców naszej pracy, trzymając się na dystans. Mając doskonały węch, lisy wyśledzają w krzakach pisklęta i zające, niszczą nie tylko gniazda, ale i bezbronne ptactwo domowe oraz króliki. Do tego lubią słodkie owoce i jagody: Chwytajcie nam lisy, małe lisy, co winnice niszczą… (Pieśń nad Pieśniami, 2:15). Szkoda, jaką zwierzątka mogą wyrządzić winiarzom, jest tu najwyraźniej wyolbrzymiona, bo lisy w sadach łowią myszy, zjadają żuki, ale nor i podziemnych tuneli nie kopią, gdyż przystosowują dla siebie nory innych zwierząt. Ktoś z faryzeuszy ostrzegał, że Herod Antypas (syn tego, który niszczył niemowlęta) chce zabić Jezusa. On zaś rzekł im: „Idźcie i powiedzcie temu lisowi: oto wyrzucam złe duchy i dokonuję uzdrowień dziś i jutro…”. Przeczuwając przyszłość, Jezus dał do zrozumienia, że nie nadszedł czas wypić kielich przeznaczony przez Boga: Św. Zosima i św. Sawatiusz — patroni pszczelarzy. Oksana MARKUSZ, miodoterapeuta. Miód, słodycze dzikiej przyrody, to pożyteczny i bezpieczny produkt. Można go wykorzystywać do leczenia i profilaktyki różnych chorób. Świeży miód jest przeważnie gęsty jak syrop. Pozostaje taki do września, a potem krystalizuje się. Bukiet miodowy to suma zapachu i koloru w zależności od rośliny miododajnej. Pod względem pochodzenia miód może być… bo nie przystoi, żeby prorok zginął poza Jerozolimą (Łukasz, 13:32—33). Uczeni w Piśmie i faryzeusze zapewne doskonale zrozumieli to, co powiedział Jezus, bo lis miał wątpliwą sławę jeszcze od czasów Ezopa, ponad 500 lat przed Narodzeniem Chrystusowym. W co siódmej bajce tego legendarnego antycznego poety występuje lis, który osiąga swoje podstępem, wykazując się mądrością, przewidywalnością i zdolnościami dyplomatycznymi. W średniowiecznym eposie satyrycznym obraz Lisa nie jest już różnobarwny, jest on uosobieniem przebiegłości połączonej z podstępnością. Takim właśnie zapożyczył go J. W. Goethe do sparafrazowania w literackim języku niemieckim utworu „Lis Reynard”. Wiek później, w latach 1890—1896, dla ukraińskiego czytelnika Iwan Franko napisał swojego „Lisa Mykyta”, podkreślając: „Pragnąłem nie przetłumaczyć, a przerobić starą powieść o lisie, uczynić ją naszym narodowym dobrem, nadać jej naszą narodową postać”. To się świetnie udało, bo mimo skomplikowanego rozwoju folklorystyczno-literackiego obrazu Lisa, w świadomości ludowej jego charakter dość jednoznacznie ukształtował się na biblijnym gruncie, co potwierdza przysłowie: „W oczy — jak lis, a za oczy — jak bies”. Na klasycznych ezopowych wątkach, ale w tradycji biblijnej, stworzył swoje bajki Leonid Hlibow, a wśród nich takie podręcznikowe jak „Lis i winogrona”, „Wrona i lis”, a także „Lis i susł”, „Lis-żałobnik”, gdzie poeta wyśmiał faryzeizm z jego niespójnością czynów i pięknych słów. Zwyczajny lis, cały żółtawo-rudy (z wyjątkiem białawego końca ogona), we wszystkich czasach był i obecnie pozostaje bardzo rozpowszechniony. Kwiat, harmonijnie połączony z nie mniej doskonałym stworzeniem — pszczołą, daruje człowiekowi miód oraz inne produkty pszczelarskie. kwiatowym, spadziowym, a także ze słodkich owoców. Miód z nektaru jednego gatunku roślin miododajnych nazywa się monofloralnym, a z kilku gatunków — polifloralnym. Najcenniejsze miody monofloralne: akacjowy — wodniście przezroczysty, o delikatnym zapachu i cudownym smaku, prawie nie krystalizuje się; osetowy — zielonkawy o przyjemnym zapachu i smaku; wrzosowy — czerwonobrunatny, bardzo gęsty, cierpko-gorzkawy w smaku; gryczany — najciemniejszy, brązowy, ma specyficzny zapach i smak; miód polifloralny — z wielokwiatów. Pod względem składu miód jest bliski osoczu krwi, dlatego organizm przyswaja go w 100%. Miód zawiera głównie glukozę, fruktozę, 25% wody i ponad 60 substancji (enzymy, białka, minerały, kwasy organiczne, antybiotyki). Razem z nektarem do miodu trafia pyłek i mikroflora drożdżowa. Ten wysokokaloryczny produkt można spożywać w nieograniczonej ilości, ale nie warto tego robić (istnieje niebezpieczeństwo zachorowania na cukrzycę lub otyłość). Dzienna dawka — 80 g, jeśli nie spożywa się cukru. Najlepiej przyswaja się z ciepłą wodą lub herbatą ziołową (w gorącej wodzie miód traci właściwości lecznicze). Stałe spożywanie miodu podnosi odporność organizmu. Już Awicenna zalecał spożywanie miodu dla zachowania zdrowia i przedłużenia życia.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
słuchać gruzińskich pieśni. Na przyjęciach gra gruzińska muzyka, dziewczęta zaczynają tańczyć bardzo ciekawe gruzińskie tańce, ponieważ w dzieciństwie prawie wszystkie uczą się tańców narodowych, a potem starają się pokazać, która z nich tańczy lepiej. Bardzo oryginalne są ruchy rękami, jeśli nie znasz i się nie nauczysz, to trudno powtórzyć. W Gruzji popularna jest sztuka emalii i tkana wełna, po gruzińsku – teka. Wcześniej sztukę emalii wykorzystywano tylko w ikonach. Gruzini to bardzo wierzący naród, szczycą się tym, że zachowali prawosławie. Twierdzą, że całe życie walczyli o swój mały kraj, swoją religię. Obecnie wiele dziewcząt nosi ozdoby z emalii – pierścionki, kolczyki. Ręcznie wytwarzają tkaninę z wełny, farbowanej naturalnymi barwnikami. Wszystko to w ciekawym połączeniu kolorów.
Машинний переклад
Mykoła Hohol i Taras Szewczenko… „Obaj pisarze byli prorokami, obaj stworzyli swoje mity o Ukrainie, ale dla jednego z nich była ona (i dzięki jego wysiłkom coraz bardziej się stawała) bajką, a dla drugiego — jednocześnie punktem wyjścia i celem życia społecznego oraz osobistego…” Artykuł profesora Wołodymyra Wojtenki na ten temat przeczytają Państwo w następnym numerze. Bardzo udanie. Teraz mój syn, śpiewając ukraińskie pieśni, powtarza ruchy jak w gruzińskich tańcach, albo odwrotnie — podśpiewuje gruzińskie melodie. Niestety, obecnie nastrój jest dość smutny, choć Gruzini byli i pozostają optymistami, mówią, że odzyskają swoje terytoria. — W tej sytuacji, gdzie swoją grę prowadzą politycy, czy nie wydaje się Pani, że to właśnie koledzy dziennikarze, którzy zniekształcony sposób przedstawiają prawdę, doprowadzają do tego, że w swojej masie naród, ufając słowu drukowanemu czy telewizji i radiu, zostaje wciągnięty w wojnę informacyjną? — Kiedy trwały działania wojenne, bardzo ciężko było zrozumieć, gdzie jest prawda. Dlatego że Rosjanie pokazywali jedno, gruzińska telewizja przeciwieństwo, Ukraińcy próbowali manewrować, ale świeże materiały niektórych mediów przyjmują stronę Rosji. To wpływa nawet na stosunek narodów jednego do drugiego. Niestety, obiektywność nie stała się normą w dziennikarstwie. Gruzini zawsze mówią, że Ukraińcy to ich bracia i siostry. Bardzo kochają naród ukraiński. Kiedy zakładałam wyszywankę na Dzień Niepodległości, interesowali się, dziwili, że mają podobne ornamenty. Wymowny był mój ślub w Gruzji. Połączyliśmy ukraińskie i gruzińskie tradycje. Wyszywanki, ręczniki, chleb i korowaj przywieziono mi z Ukrainy. Gruzińskie i ukraińskie pieśni łączyły się bardzo udanie. Redaktor dyżurny Nadiya KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301235 Nakład — 20000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 hrywny na 3 miesiące — 11,32 hrywny na 6 miesięcy — 21,64 hrywny 0 8 0 3 5 4 820095 780016 IMPRESJE
Машинний переклад
Walentyna DAWŁYDENKO K Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Kiedyś napisałam wiersz o batumskim delfinarium na podstawie skojarzeń z mojej podróży. „Może w tym są sobie bliscy, że młodzi” — to o wolnościowej, jednoczącej cesze małego delfina i dziewczynki, która jako jedyna wśród widzów cieszyła się z jego niepokorności. Gęsty egzotyczny napój atmosfery tego małego kraju miał smak romantyzmu, surowego ascetyzmu i męstwa, wtopionych w charaktery poprzez wiekową walkę o swoją wiarę i ojczyznę. A do tego naturalna szczerość i prostoduszność, która pozwalała Gruzinom samym śmiać się ze swoich osobliwości w utalentowanej kinematografii i oczarowywać świat niepowtarzalnym melosem, i drżąco wzdychać przy fabułach, napisanych przez wielkiego mistrza na kuchennych ceratach. I prawie nie zdziwiła mnie opowieść, że w młodej rodzinie ukraińskiej dziennikarki i gruzińskiego urzędnika mały syn Mykołka od urodzenia wyraźnie podśpiewuje jakieś melodie i nigdy nie marudzi, jeśli włączają mu muzykę nad kołyską. Moja przyjaciółka właśnie wtedy szukała dla niego płyty z ukraińskimi kołysankami. A niedawno Żenia Rudenko — mama Mykołki — przyleciała z synem do Kijowa na noc przed tym, jak w pobliżu lotniska w Gruzji spadły bomby. Obecnie dowiaduje się o wszystkich nowościach telefonicznie i może zestawiać, co piszą o wydarzeniach w Gruzji ukraińscy koledzy i jak jest naprawdę. — Uderzyła mnie gościnność tego narodu. Kiedyś po raz pierwszy przyleciałam do Tbilisi
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
późno w nocy, myślałam, że będę przeszkadzać ludziom, ale przywitano mnie nakrytym stołem z owocami, winem. Tam zawsze bardzo cieszą się z gości, częstują ich, czym mogą. Przyjechałam do Tbilisi dwa i pół roku temu, Gruzja jeszcze nie w pełni odrodziła się po wojnie, mówiono mi: “Dokąd ty jedziesz, tam wszystko jest zrujnowane!”. A ja zobaczyłam piękną przyrodę, nabrzeże ze starożytnymi cerkwiami z IV, VI, VII wieku. Wszystkie są podświetlone, wyglądało to bardzo pięknie, a oprócz tego jeszcze przyroda, góry. Jeszcze całkiem niedawno Gruzja przeżyła tę wojnę, kiedy Gruzini zmuszeni byli opuścić terytorium Abchazji i pojechali do Tbilisi. Oni teraz mieszkają w górach, to przedmieścia Tbilisi. A kiedy wydarzyła się tragedia, to w państwowych daczach zakwaterowano uchodźców. Początkowo tymczasowo, ale trwa to do dziś. I dziewczyna, uchodźczyni z Abchazji, która ma 21 lat, powiedziała mi: “Jedź do Kijowa, bo to nie twoja, a nasza wojna, my musimy ją przejść”. Mówię: “A ty się nie boisz? Przecież jesteś całkiem młoda”. (Ona jeszcze uczyła się we Włoszech, mogłaby wrócić tam, studiować). “Nie, to mój kraj, muszę go podnieść, mam nadzieję wrócić do Abchazji”. Dla mnie było to prawdziwym odkryciem. A jej młodszy brat mówił: “Jeśli trzeba, sam pójdę walczyć, żeby odzyskać swoją ziemię”. Sam kraj jest podzielony na regiony. W każdym, a jest ich prawie dziesięć, jest inna narodowość: Megrelowie, Osetyjczycy itd. ze swoimi zwyczajami, językiem, jest bardzo wiele dialektów. Są zakorzenieni w swojej mentalności i są wielkimi patriotami. Język gruziński jest podstawowy w państwie, nie ma problemu drugiego języka państwowego. Tam też uczą się języków obcych, ale wszyscy komunikują się między sobą tylko po gruzińsku. Słuchamy dużo europejskiej muzyki, dla nich podstawowa jest ojczysta. To normalne – jechać w samochodzie i Żenia Rudenko Redaktor naczelna Walentyna DAWŁYDENKO Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena Szułha 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55
Машинний переклад