Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wspólnie z narodowo-patriotyczną społecznością obchodziło 162. rocznicę urodzin jednego z duchowych przewodników narodu ukraińskiego Iwana Franki. Uroczystości odbyły się w stolicy, przy pomniku-popiersiu Kamieniarza, znajdującym się przy Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym jego imienia.
KAMELEONY ZMIENIAJĄ NIE TYLKO KOLOR
MOST PRZEZ PRZEPAŚĆ NIEUNIKNIONOŚCI
Машинний переклад
Iryna FARION, doktor filologii, profesor
W tym roku mija 100 lat od dnia 29 kwietnia 1918 roku, kiedy Ministerstwo Edukacji Narodowej zatwierdziło „Najważniejsze zasady ukraińskiej ortografii”, które na polecenie pierwszego ministra Centralnej Rady I. Steszenki opracował Iwan Ohijenko — docent prywatny Uniwersytetu Kijowskiego. Już w 1919 roku pod „Najważniejszymi zasadami ukraińskiej ortografii”, zatwierdzonymi przez MNO do użytku szkolnego, podpisał się nowy minister edukacji i autor tych zasad Iwan Ohijenko. Następnie nowo powołana komisja ortograficzna Ukraińskiej Akademii Nauk na czele z A. Krymskim opracowała te zasady, które ukazały się osobną broszurą w 1921 roku, i zatwierdził je narkom edukacji M. Hryńko: „Najważniejsze zasady ukraińskiej ortografii”, opierające się w znacznej mierze na fonetycznej ortografii P. Kulisza — B. Hrinczenki, weszły z kolei w 1928 roku za podstawę zasad ortograficznych w Charkowie [4, s. 306]. Otóż 90 lat temu, 6 września 1928 roku, narkom edukacji M. Skrypnyk po pracach Ogólnoukraińskiej konferencji ortograficznej, która odbyła się w Charkowie 26 maja — 6 czerwca 1927 roku (ponad 50 uczestników), zatwierdził pierwszą sobórczą akademicką ukraińską ortografię: „Teraz możemy uznać fakt ogromnej wagi kulturowej, fakt osiągnięcia jednolitej ukraińskiej ortografii” [4, s. 429]. W 1933 roku tę ortografię ogłoszono „nacjonalistyczną”: jej podstawowe zasady zniszczono wraz z autorami ortografii i nosicielami samego języka… Obowiązująca Ukraińska ortografia (ostatnie wyd. 2012 r.) jako podstawowa konstytucja językowa i fundament kultury języka jest konsekwencją i uzakonieniem tak zwanego ukraińskiego języka sowieckiego, który został „znormalizowany” w latach 20.–30. XX wieku. „Normalizację” dokonano poprzez gwałtowną zmianę wewnętrznej struktury języka (interferencja i asymilacja jako lingwocyd) oraz zewnętrzny wpływ demograficzny na nosiciela tego języka (Hołodomor, represje i terror wobec Ukraińców jako ludobójstwo). Te katastrofalne zjawiska lingwocydu i ludobójstwa są aktualne nie tylko jako fakty historyczne-przestroga, ale także jako współczesna rzeczywistość językowa, która trudno poddaje się zmianie. Ortografia z 1933 roku, narzucona przez obcych poprzez terror wobec Ukraińców, nadal obowiązuje. Znaczny segment ukraińskiego społeczeństwa wciąż znajduje się w stanie skolonizowania, co jest główną przyczyną niezmienionych „czerwonych” norm ortografii. Niedawno zaproponowany 15 sierpnia projekt Ortografii 2018 — to krwawo-spokrewnione dwugłowe dziecko kompromisu: i wam, i nam. Typowy model hybrydowego i zwyrodniałego myślenia (szizopsychoglosnego) większości członków komisji ortograficznej, o czym szczegółowo napiszemy w kolejnym materiale. W tym opracowaniu rozważymy pierwszą falę historii tworzenia „czerwonej” ortografii jako faktu rzeczywistości społecznej przez pryzmat politycznego personalistycznego czynnika i ujawnimy role kluczowych postaci politycznych w kodyfikacji ortografii w czasach pierwszej fali sowietyzacji, w szczególności naświetlimy ich pochodzenie etniczne i światopogląd. Musimy uświadomić sobie i przemyśleć rolę postaci politycznej i okoliczności historycznych w tworzeniu konstytucji językowej jako artefaktu kultury i polityki. I wtedy, i dziś! Moskiewsko-bolszewicka okupacja Ukrainy w latach 20. XX wieku doprowadziła do pełnej destrukcji fundamentu kultury języka — pierwszej akademickiej i sobórczej ukraińskiej ortografii z 1929 roku, którą zatwierdził narkom edukacji M. Skrypnyk 6 września 1928 roku, a WUAN i NTSz przyjęły ją w 1929 roku. Właśnie od tego czasu zaczęto ją nazywać „Ukraińską ortografią” [2, s. 56; 7, s. 18]. Decydującą rolę w zatwierdzeniu tej ortografii odegrał narodowy komunista z Doniecczyzny (z Jasynuwatej w powiecie Bachmut) M. Skrypnyk (1872—1933), który w znaczącym dziś artykule „Donbas i Ukraina” (1920) sformułował charakterystyczne priorytety językowe, uwarunkowane naturalnością języka ukraińskiego w ustach donieckiego chłopa: „Ukraińskiego chłopa możemy zdobyć tylko zwracając się do niego zrozumiałym dla niego językiem, a gdy trzeba, ucząc się nawet tego samego języka. Dlatego Komunistyczna Partia w swojej rezolucji KC KP(b)U wprost postawiła sobie za zadanie rozwój kultury ukraińskiej, „kultywowanie” języka ukraińskiego, nauczanie go urzędników państwowych — sowieckich urzędników” [11, s. 12].
Zakończenie na str. 2
10-11
DROGAMI HOJNEGO LOSU
12-13
BRACIA OHONOWSCY I «PROŚWITA»
14-15
Машинний переклад
Zakończenie. Początek na str. 1
Nie mniej aktualne są socjolingwistyczne obserwacje M. Skrypnyka, wyrażone w artykule „Esperantyzacja czy ukrainizacja” (1930). Przejmując się „kiepską sprawą z ukrainizacją Stalińszczyzny i w ogóle Donbasu” oraz wyrażając nadzieję, że „w przyszłości z pewnością zukrainizuje się Staline” (zwróćmy uwagę na fleksję -e w tym toponimie, który teraz jest Donieckiem), powołuje się on na dane spisu „ludności z 1926 roku”, zgodnie z którym wykryto patologiczne zjawisko na Ukrainie, mające i dziś szerokie rozmiary: niespójność pochodzenia etnicznego i określenia „języka ojczystego” (według spisu z 2001 roku 14% (ok. 5 mln) Ukraińców nazwało językiem ojczystym rosyjski). M. Skrypnyk to socjolingwistyczne zjawisko, które objęło wówczas 1 400 000 osób, nazywa „współczynnikiem 300-letniego rusyfikatorstwa caratu” oraz „skutkiem ucisku narodu ukraińskiego”: „Tego dziedzictwa 300-lecia zlikwidować od razu absolutnie nie sposób. To wielki proces kulturowy i gospodarczy, który odbywa się teraz, idzie ogromnymi krokami”. Współczynnikiem tej rusyfikatorskiej polityki jest także tak zwana „łamana mowa” zrusyfikowanych Ukraińców, którzy mówią „z rosyjskim akcentem oraz z domieszką rosyjskich słów” [11, s. 186—187]. Jeszcze jednym podstawowym problemem wspomnianego artykułu jest rodzące się socjolingwistyczne zjawisko przeciwstawienia między internacjonalizacją (teraz kosmopolityzacją i liberalizmem) a ukrainizacją (teraz nacjonalizmem i konserwatyzmem), a mianowicie między esperantem a językiem ukraińskim. Oczywiście formę esperanto M. Skrypnyk zmienia przez analogię do rzeczowników drugiej deklinacji. Ten działacz polityczny słusznie zauważa, że nowa esperantyzacja społeczeństwa to wcale nie sposób na zintegrowanie się ze światową wspólnotą (choćby dla budowy komunizmu), a ukryty i złośliwy sposób „podmiany ukrainizacji esperantyzacją”: „Ta esperantyzacja idzie przeciwko ukrainizacji… […] Dla nas kwestia ukrainizacji to kwestia milionów mas pracujących. To nieodłączne zadanie całej socjalistycznej przebudowy kraju. Dlatego znowu podkreślam, że linię prowadzenia esperantyzacji zamiast ukrainizacji trzeba kategorycznie i zdecydowanie potępić i odrzucić” [11, s. 190—191]. Czyż nie przypomina to dzisiejszej bezprecedensowej anglicyzacji przestrzeni edukacyjno-naukowej, którą celowo przeprowadza się nie obok, a zamiast niezbędnej i totalnej ukrainizacji? W tamtym czasie totalnej moskwizacji Ukrainy jego los jako „natchennika” ukrainizacji [16, s. 323—324] był przesądzony: nieuchronna śmierć, dlatego, nie czekając na wykonanie wyroku przez P. Postyszewa, popełnił samobójstwo 7 lipca 1933 roku. Jednocześnie zniszczono główny produkt wieloletniej językoznawczej myśli ortograficznej i kulminację skrypnykowskiej ukrainizacji lat 20. — „Ukraińską pisownię” (1929). Od wiosny 1933 roku rozpoczęła się bezprzykładna nagonka na „skrypnykowską” pisownię, a już pod koniec 1933 roku wyszło jej pierwsze sowietyzowane i deukrainizowane wydanie. Poprzedziły to postanowienia Ludowego Komisariatu Oświaty USRR już pod kierownictwem W. Zatońskiego (1888—1938, pochodzącego z Chmielniczyzny) z bardzo wymownymi militarnymi nazwami: „Rezolucja Komisji LKO w sprawie sprawdzenia pracy na froncie językowym”, „Rezolucja Komisji LKO dla sprawdzenia pracy na froncie językowym w kwestiach terminologii”, „Rezolucja Komisji LKO dla sprawdzenia pracy na froncie językowym w sprawie gramatycznej” oraz w wystąpieniu i książce szefa nowo utworzonej Komisji Ortograficznej, kierownika wydziału agitacji i propagandy Biura Politycznego KC KP(b)U, zastępcy ludowego komisarza oświaty A. Chwyli — „Nacjonalistyczne niebezpieczeństwo na froncie językowym i walka przeciwko niemu” (26 kwietnia 1933 roku), „Zniszczyć korzenie ukraińskiego nacjonalizmu na froncie językowym”, a także w szeregu artykułów „poprawnych” językoznawców w czasopiśmie „Mowoznawstwo” z 1933 roku, które napisano w szczytowym momencie Hołodomoru i jeszcze nie zrusyfikowanym językiem ukraińskim, zwłaszcza w dziedzinie fonetycznej. Właśnie w tym roku, jak zeznawał w jednym z raportów z 1934 roku ludowy komisarz oświaty W. Zatoński, zniszczono 1649 ukraińskich naukowców-„nacjonalistów”, w większości specjalistów od języka ukraińskiego i historii [12, s. 140—148; 9, s. 136—137]. Symboliczne, że tego samego W. Zatońskiego, który przeprowadzał unifikację ukraińskich i rosyjskich procesów edukacyjnych, zwiększał liczbę godzin na naukę języka rosyjskiego, niszczył Kamieniecki Państwowy Uniwersytet, walczył z „galicyjskim” dialektem, sowietyzował pisownię, aresztowano prosto w kinie 3 listopada 1937 roku i oskarżono o przynależność do „antysowieckiego ukraińskiego centrum nacjonalistycznego”, a 29 lipca 1938 roku, wbrew wyrokowi 10 lat więzienia, rozstrzelano tego samego dnia [15]. Wyjątkową rolę w pierwszej fali niszczenia „Ukraińskiej pisowni” z 1929 roku odegrał zastępca W. Zatońskiego A. Chwyla (1898—1938, prawdziwe nazwisko Olentyr lub Olinter, pochodzący z Czerniowiecczyzny), znany ze swoich artykułów o wymyślonym petlurowskim antysemityzmie [1]. 25 kwietnia 1933 roku przy Ludowym Komisariacie Oświaty utworzono Komisję dla przeglądu pracy „na froncie językowym” pod jego przewodnictwem [16, s. 337]. Następnego dnia na komisji LKO A. Chwyla wygłosił referat „Nacjonalistyczne niebezpieczeństwo na froncie językowym i walka przeciwko niemu”, gdzie między innymi zwrócił uwagę na problematykę ortograficzną: „…w państwowej ukraińskiej pisowni, zwłaszcza w 3. części jej, są punkty, których zastosowanie, jak się okazało, daje politycznie szkodliwe skutki, skorygować ukraińską pisownię w części pisowni słów obcojęzycznych…” [6, s. 149]. Decyzja o „skorygowaniu” nie kazała na siebie długo czekać. Pod koniec czerwca 1933 roku Biuro Polityczne KC KP(b)U zatwierdziło postanowienie „O zmianie w ukraińskiej terminologii naukowej, gramatyce i pisowni”, przedłożone przez komisję w składzie: S. Kosior, P. Postyszew, W. Zatoński oraz A. Chwyla. Postanowienia nie opublikowano, tekst zachowano jedynie w archiwum. W rezultacie, bez żadnych dyskusji i konferencji, 5 września 1933 roku zatwierdzono nową deukrainizowaną „Ukraińską pisownię”, oczyszczoną „z nacjonalistycznych wypaczeń, które stawiały przeszkody w opanowaniu umiejętności czytania i pisania przez szerokie masy i kierowały język ukraiński na oderwanie od języka rosyjskiego” [13, s. 489]. Z ukraińskiej pisowni usunięto prawie wszystko, co odzwierciedlało swoiste cechy ukraińskiego systemu fonetyczno-morfologicznego. W efekcie w lutym 1934 roku wydano osobną książką „Ukraińską pisownię (1933)”. Składu komisji ortograficznej tej pierwszej fali niszczenia pisowni nie podano. Zgodnie z logiką szatańskiego terroru, tego bojownika z „ukraińskim burżuazyjnym nacjonalizmem” i naturą języka ukraińskiego aresztowano w 1937 roku i rozstrzelano w 1938 roku jako „agenta polskiego wywiadu” oraz jednego z „organizatorów i kierowników antysowieckiej nacjonalistyczno-faszystowskiej organizacji dywersyjno-terrorystycznej na Ukrainie, która za swój cel stawiała obalenie władzy sowieckiej” [17]. Ponieważ członków komisji ortograficznej nie wskazano, to J. Szerech słusznie zauważa, że wśród nich najprawdopodobniej był N. (Nuchim Aronowicz) Kaganowicz (1903—1938, z Berdyczowa), „Żyd z pochodzenia, Rosjanin z kultury”, jeszcze jeden „dyktator” rusyfikacji Ukraińców [16, s. 334—335, 341, 358]. Świadczą o tym trzy jego artykuły jeszcze z 1930 roku: „Przeciwko »narodnictwu« w językoznawstwie (Dokąd zmierza ukraiński język literacki?), w którym podkreślono „pożywność” dla języka ukraińskiego „jazyczija”, czyli surżyka; „Kilka słów o słownikach” (1930), których autorom zarzucono „szkodnictwo naukowe” i „ukraińskie burżuazyjno-narodowe chutorianstwo” oraz „Teoria językowa ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalizmu”, w której „burżuazyjny nacjonalizm” wykryto w: 1) odrzucaniu neologizmów epoki rewolucyjnej; 2) odrzucaniu słów międzynarodowych; 3) odrzucaniu składników językowych wspólnych z innymi językami republik sowieckich, zwłaszcza rosyjskim; 4) próbie zaszczepienia składników językowych o charakterze klasowo wrogim; 5) próbie szerzenia przez język ideologii feudalnej i burżuazyjnej; 6) próbie wprowadzania sztucznych nowotworów; 7) wypaczaniu interpretacji wielu pojęć, zwłaszcza politycznych, ekonomicznych itp. (pisownię N. Kaganowicza zachowano — Aut.) [16, s. 335—337]. Zatem „fas” dla języka ukraińskiego dano w sposób spersonalizowany i uzasadniony. W obszernej pracy dokumentalno-historiograficznej „Instytut Językoznawstwa… Materiały do historii (1930—2005)” wspomniano go bezstronnie jako dyrektora Instytutu Językoznawstwa Wszechukraińskiej Akademii Nauk (od września 1934 do marca 1937 r.), za którego czasów wykonano „wielką pracę nad wykorzenieniem nacjonalistycznego szkodnictwa” [3, s. 30], jako odpowiedzialnego redaktora czasopisma
„Językoznawstwo” i „jednego z kierowników prac nad „Ukraińską pisownią” (1933), a w notatce służbowej Prezydium Akademii Nauk USRR do KC KP(b)U z lat 1934—1937 mowa była o „naukowej obróbce zagadnień pisowni” pod kierownictwem N. Kaganowicza [3, s. 30]. Następnie zauważono, że po procesie Kamieniewa-Zinowjewa (sierpień 1935 r.) wśród represjonowanych w 1938 roku znalazł się „były dyrektor Instytutu Językoznawstwa, członek korespondent Akademii Nauk USRR N. A. Kaganowicz”… [3, s. 31]. Podkreślmy, że ten „polityczny” doktor nauk i członek korespondent miał zaledwie 35 lat! Słusznie zauważa historyk O. Iszczuk, że na N. Kaganowicza zwróciły uwagę najwyższe czynniki polityczne po jego krytycznych artykułach na temat „nacjonalistycznych wpływów” na język ukraiński — stąd stanowiska, tytuły i mieszkanie w Kijowie. Jednak sprawiedliwa gra losu polega na tym, że został aresztowany 27 listopada 1937 roku i rozstrzelany 20 stycznia 1938 roku w Kijowie właśnie za „ukraiński burżuazyjny nacjonalizm” oraz „trockizm” i, jak przypuszczają, pochowany został w bezimiennych mogiłach na terenie specjalnego obiektu NKWD w lesie Bykowniańskim [5]. Nad wszystkimi tymi realizatorami terroru wobec języka ukraińskiego i jego nosicieli złowrogo zawisa postać etnicznego Rosjanina P. Postyszewa (1887—1939) z miasta Iwanowo-Wozniesieńsk (Rosja), który po raz drugi, wraz z ponad trzema tysiącami „towarzyszy”, został przysłany na Ukrainę w styczniu 1933 roku jako drugi sekretarz KC KP(b)U z absolutnie nieograniczoną władzą w celu całkowitego pogromu ukrainizacji poprzez organizację Hołodomoru, rozstrzeliwania ukraińskiej inteligencji, niszczenia ukraińskich cerkwi i, oczywiście, ukraińskiej pisowni. Jak zauważył J. Szerech, „Zgubne skutki polityki Postyszewa okazały się zatem nie w zakazie języka ukraińskiego czy formalnym zaprzestaniu ukrainizacji, a w niemal totalnym rozgromieniu ukraińskich kadr” [16, s. 342]. Jednak kto mieczem wojuje, od miecza ginie: w Moskwie Postyszewa oskarżono o organizację i kierowanie dywersyjno-szkodniczą pracą na Ukrainie i rozstrzelano 26 lutego 1939 roku jako „japońskiego szpiega” oraz „prawicowego trockistę”, następnie 13 stycznia 2010 roku Sąd Apelacyjny miasta Kijowa uznał Postyszewa winnym organizacji Hołodomoru. Znamienne, że zarówno A. Chwyla (Olinter), jak i W. Zatoński brali udział w organizacji Hołodomoru w części dotyczącej realizacji ściągania zboża. Po drugiej stronie barykady zniszczenie samych kodyfikatorów Pisowni z 1929 roku. Wśród nich główny normalizator języka ukraińskiego XX w. O. Syniawski, odkrywcy nowej mieszanej dialektalnej podstawy naszego języka W. Hancow i O. Kuryło, najpotężniejszy poliglota świata i twórca akademickiego słownika żywego języka ukraińskiego A. Krymski, autor pierwszej naukowej gramatyki S. Smal-Stocki (o dziwo, ocalały, ale zdyskredytowany), autor pierwszego słownika pisowni według pisowni sobornej H. Hołoskewycz, autor pierwszej historii ukraińskiego języka literackiego i znawca składni jako modelu narodowego postrzegania świata M. Sułyma, autor pierwszego słownika historycznego języka ukraińskiego E. Tymczenko, autor pierwszej pracy z ukraińskiej stylistyki B. Tkaczenko, autor zawsze aktualnego hasła „Precz od Moskwy!” M. Chwylowy… Zatem w kodyfikowaniu norm językowych w latach 20.—30. XX w. polityczny czynnik personalistyczny oraz okoliczności społeczno-polityczne miały znaczenie decydujące: walka o normę językową otrzymała cenę samego ludzkiego życia. Czyż nie jest to najbardziej przekonującym dowodem narodotwórczej i państwowotwórczej roli unormowanego języka literackiego samowystarczalnego narodu poprzez jego konstytucję językową — Pisownię? Dalsza analiza korelacji czynnika personalistycznego i wewnętrznego rozwoju języka — jeden z decydujących kierunków lingwopersonologii i socjolingwistyki. Dalej będzie o projekcie Pisowni—2018. Literatura: 1. Hodun N. Polityczna działalność A. Chwyli w USRR (1926—1936): funkcje i zadania głównego cenzora. Tryb dostępu: http://dspace.nbuv.gov.ua/bitstream/handle/123456789/51799/08-Godun.pdf?sequence=1 (11.02.2018). 2. Danyłczuk D. W. Ukraińska pisownia: rozdroża i drogowskazy. K., 2013. 3. Instytut Językoznawstwa im. O. O. Potebni NAN Ukrainy — 75, 1930—2005: Materiały do historii. K., 2005. 4. Historia ukraińskiej pisowni XVI—XX wieku. Chrestomatia / Oprac. W. Nimczuk i in. K., 2004. 5. Iszczuk O. Tryb dostępu: http://www.cdvr.org.ua/content (11.02.2018). 6. Kubajczuk W. Chronologia wydarzeń językowych na Ukrainie (Zewnętrzna historia języka ukraińskiego). K., 2004. 7. Nimczuk W. W. Przedmowa // Historia ukraińskiej pisowni XVI—XX wieku. Chrestomatia. K., 2004. 8. Nimczuk W. W. Problemy ukraińskiej pisowni XX — początku XXI w. Kamieniec Podolski, 2002. 9. Pohribny Anatolij. Raz myje, to de? (Z rozmów o tym, co boli). K., 2003. 10. O ukraińskiej pisowni i problemach języka. Nowy Jork—Lwów, 1997. 11. Skrypnyk M. Artykuły i przemówienia w kwestii narodowej / Oprac. Iwan Koszeliveć. Monachium, 1974. 12. Język ukraiński w XX stuleciu: historia lingwocydu. Dokumenty i materiały / Pod redakcją Łarysy Masenko. K., 2005. 13. Ukraińska pisownia (1933) // Historia ukraińskiej pisowni XVI—XX wieku. Chrestomatia. K., 2004. 14. Farion I. Pisownia — gorset języka? Ukraińska pisownia jako wybór kulturowo-polityczny. Lwów, 2004. 15. Czerkaska H. I oddało się za czyny. Tryb dostępu: http://www.uamodna.com/articles/i-vozdalosya-za-spravamy/ (11.02.2018). 16. Szerech Jurij. Język ukraiński w pierwszej połowie dwudziestego stulecia (1900—1941) // Prohy i zaporizzia. Literatura. Sztuka. Ideologia. Trzy tomy. T. 3. Charków, 1998. 17. Tryb dostępu: https://uk.wikipedia.org/wiki Iryna FARION
Машинний переклад
Ukraińska komisja narodowa ds. pisowni (dalej Komisja), która teraz zwycięsko informuje o zakończeniu swojej pracy i odnotowuje rzekomo pozytywne skutki, zaczęła działać od 17 czerwca 2015 roku. Początkowo była inna komisja, utworzona w Instytucie Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy. Ale na etapie składania do Gabinetu Ministrów skład Komisji przejrzano. Stała się jakaś detektywistyczna historia, bo nie wiadomo, kto dokładnie przejrzał (można jedynie się domyślać). Ołeksandr PONOMARIW, profesor Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego im. T. Szewczenki, doktor nauk filologicznych
W Komisji jest dwoje współprzewodniczących: wiceminister edukacji i nauki Maksym Stricha oraz wiceprezes NAN Ukrainy Serhij Pyrożkow. Kiedy Komisja zebrała się na pierwsze posiedzenie, okazało się, że dwie trzecie jej składu to ludzie nastawieni na zachowanie w nienaruszalności „zdobyczy” pisowni z 1933 roku, którą narzucili językowi ukraińskiemu bolszewicy zamiast przyjętej w Charkowie w 1928 roku ogólnoukraińskiej pisowni. Autorami charkowskiej pisowni byli wybitni ukraińscy językoznawcy: Ahatanhel Krymski, Ołeksij Syniawski, Ołena Kuryło, Jewhen Tymczenko, Hryhorij Hołoskewycz, Wsewołod Hancow, Stepan Smal-Stoćkyj, Wasyl Simowycz, Łeonid Bułachowski i inni. Po 1933 roku w ukraińskiej pisowni zaszło kilka zmian, których głównym celem było zbliżenie jej do rosyjskiej. Za największy grzech ukraińskich językoznawców uważano nieuznawanie „wspólnych zmian, które zaszły w językach ukraińskim i rosyjskim po Październiku” (Rusanowski W. M. Nowe w ukraińskiej pisowni. — Kijów, 1962. — s. 42—43). W 1991 roku czołowi ukraińscy językoznawcy na czele z ówczesnym dyrektorem Instytutu Języka Ukraińskiego, członkiem korespondentem NAN Ukrainy Wasylem Nimczukiem, zaproponowali w pełni uzasadniony projekt kodeksu językowego — dalej Projekt (Ukraińska pisownia. Projekt najnowszej redakcji. — Kijów, Naukowa Dumka. — 1999. — 340 s.). Jednak tamta Komisja Pisowni została rozbita, choć normy przez nią zaproponowane są już stosowane przez niektóre wydawnictwa i środki masowego przekazu. Teraz wróćmy do Komisji z 2015 roku. Nie ma w niej dwóch członków korespondentów NAN Ukrainy, którzy wiele pracowali w dziedzinie pisowni, historii języka i gramatyki — wtedy jeszcze żyjącego Wasyla Nimczuka oraz Niny Kłymenko, nie ma kierowników katedr języka ukraińskiego Kijowskiego i Lwowskiego uniwersytetów narodowych, za to są przedstawiciele katedr językoznawstwa ogólnego. W „Regulaminie Ukraińskiej komisji narodowej ds. pisowni” jest taki punkt: „Współprzewodniczący wspólną decyzją mają prawo wnosić zmiany do składu Komisji”. Zwróciliśmy się z propozycją dodania kilku kandydatur, aby wzmocnić Komisję językoznawcami-ukrainistami, i pan Stricha obiecał spełnić naszą prośbę, jednak żadne zmiany nie nastąpiły. Teraz Maksym Witalijowycz w swoich wywiadach z dumą oświadcza, że Komisja przywraca do użytku słowa usunięte z języka ukraińskiego w dobie bolszewizmu. Ale Grupą Roboczą Komisji ds. wypracowania propozycji kieruje Switłana Jermolenko, która w czasach radzieckich gromiła język przekładów Mykoły Łukasza, Hryhorija Koczura, Jewhena Popowycza, Anatola Perepadi i innych znanych tłumaczy. Przesyłała ona do wydawnictw listy zakazanych słów, których główną wadą było to, że nie przypominały rosyjskich, więc należało je usunąć z użycia. Komisja pracowała ponad trzy lata. Największe niezadowolenie pani Jermolenko i jej zwolenników wywoływała charkowska pisownia, którą autorzy Projektu z 1999 roku przyjęli za podstawę, ponieważ „zakaz pisowni z 1928 roku — to jedno z ogniw represji przeciwko kulturze ukraińskiej, przeprowadzonych w czasie apogeum Hołodomoru. Opracowujący ukraińską pisownię w epoce radzieckiej musieli cały czas śledzić zmiany w rosyjskiej ortografii i interpunkcji oraz maksymalnie dostosowywać ukraińskie zasady do rosyjskich” (Projekt. — s. 275). Ponieważ zwolenników radzieckiej pisowni (nazwę ich tutaj radzieckimi) w Komisji i w Grupie Roboczej było dwa razy więcej niż tych, którzy chcieli przywrócić naszą pisownię do jej narodowych podstaw, a uchwały przyjmowano głosowaniem, to ci radzieccy robili, co chcieli. Powiedzmy, rzeczowniki trzeciej deklinacji, kończące się na -rt, -st, a także słowa krew, miłość, jesień, sól, Ruś, Białoruś w dopełniaczu mają końcówkę -y, a w celowniku i miejscowniku -i. Tak wymawiano w ludzie, tak pisali nasi klasycy, tak zapisał to Borys Hrynczenko w swoim słowniku: mojej radości (radosty), mojej radości (radosti), w mojej radości (radosti). Początkowo umówiono się, by zrobić tak również w Komisji, o której mowa. Potem radzieccy podali warianty, stawiając na pierwszym miejscu końcówkę -i, a z czasem w ogóle napisali, że końcówka -y dopuszczalna jest tylko w utworach artystycznych. Aby wesprzeć fonemiczność dźwięku y, w Projekcie zaproponowano, by na początku w niektórych słowach przed n oraz r pisać y, a nie i: inny (ynszyj), czasami (ynodi), indyk (yndyk), szron (ynij), raj (yrij), tyran (yrod). Komisja w swojej proradzieckiej większości zostawiła tylko indyk z pochodnymi oraz raj (yrij) (bo tak, dzięki Bogu, kiedyś nazwał swoją powieść Wołodymyr Drozd), tyran (yrod) dali na drugim miejscu po irod. Rzeczowniki czwartej deklinacji imię, plemię, ciemię w dopełniaczu miały końcówkę -y: imienia (imeni), plemienia (plemeny), ciemienia (timeny), a w celowniku -i: imieniu (imeni), plemieniu (plemeni), ciemieniu (timeni). Komisja zostawiła tylko -i w obu przypadkach. Szczególnie dużo nieporozumień jest w oddawaniu w języku ukraińskim słów obcego pochodzenia. W Projekcie zaproponowano stosowanie reguły dziewiątki nie tylko w nazwach pospolitych, ale i we własnych, czyli pisać y po literach d, t, z, s, c, ż, cz, sz, r nie tylko w słowach diesel, żyrafa, zygota, rytmika, symbol, tytan, cykl, cicerone, szyfr, ale i w nazwach własnych: Diesel, Żyronda, Zygfryd, Riwiera, Sydney, Tyber, Cyceron, Cimarosa, Sziraz. Zamiast tego zostawiono starą regułę, choć i od niej jest wiele wyjątków. Obcojęzyczne dyftongi au, ou autorzy Projektu proponowali oddawać przez au: augur, audytorium, autentyczny, inauguracja itd. Komisja prawie nic nie zmieniła. Proponują dalej pisać laur (laurus) „wieniec laurowy”, ale laureat (laureatus „uwieńczony wieńcem laurowym”); Faun — w mitologii starorzymskiej bóg pól i lasów, ale Fauna — bogini pól, lasów i zwierząt, także fauna — zbiór zwierząt na określonym terytorium. Komisja zostawiła bez zmian, wbrew zdrowemu rozsądkowi, pisownię w rodzaju arteria — arterialny, kolonia — kolonialny, materia — materialny itp., choć w Projekcie proponowano usunąć tę nielogiczność i wszędzie pisać -ia: arterialny, kolonialny, materialny, dialektyka, diaspora itd. Komisja nie zmniejszyła liczby wyjątków od reguły niezachowywania podwojenia spółgłosek w nazwach pospolitych. I dalej nakazują wbrew wymowie pisać mirra „pachnąca żywica” (choć to słowo tego samego rdzenia co i mirra/mirro „pachnący olejek” — gr. myron „aromatyczna żywica”), więc należy pisać mira, a nie mirra. Grecki dźwięk, oznaczany połączeniem liter th, przeważnie oddajemy przez t: antologia, biblioteka, labirynt, matematyka, ortopedia, tromb, tron; Amalteja, Prometeusz, Borystenes, Termopile itd. Ale w niektórych słowach pod wpływem języka rosyjskiego używają f: anafema, katedra, mit, Golgota, Ateny. W Projekcie zaproponowano podwójną pisownię: anatema (anafema), katedra (katedra), Golgota (Golgota), Ateny (Ateny). Komisja zgodziła się z tym, ale na pierwszym miejscu postawiła formy z f. Rzeczowniki kończące się na -o z poprzedzającą spółgłoską Projekt proponował odmieniać: auto—auta—autem, biuro—biura—biurem. Tak samo depo, kino, metro, sytro itd. Komisja zostawiła tylko palto i sytro; resztę dalej musimy uważać za nieodmienne. Jakich to argumentów nie przytaczali tutaj radzieccy! My przecież nie odmieniamy, powiadają, nazwy nuty do! Aż do takiego: „To może nie spodobać się naczelnikowi metra”. Nazw nut rzeczywiście nie odmieniamy. Ale przy nieodmiennej, na przykład, nucie la odmieniamy jednak rzeczowniki ziemia, rola.
W Projekcie proponowano odmieniać nie tylko imiona typu Alfred, Ernest, Rudolf na wzór Artem, Zachar, Iwan, ale także Alfredo, Ernesto, Rudolfo — jak Danyło, Kyryło, Mychajło. Jednak ponieważ w języku rosyjskim nie ma oficjalnych imion męskich kończących się na -o, Komisja pozostawiła w stanie nieodmienności formy Alfredo, Ernesto, Rudolfo. W swoich zaleceniach Komisja często powołuje się na tradycję. Autorzy Projektu, opierając się na tradycji, proponowali więc w antroponimach (imionach i nazwiskach) zgodnie z g w języku źródłowym pisać ґ, a zgodnie z h — г: Werґілій, Wilґelm, Heґel, Hюґо i inni. Komisja nie wzięła tego pod uwagę i proponuje jakieś wątpliwe warianty. Rzeczowniki drugiej deklinacji w celowniku mają jako główne końcówki -ові, -еві, -єві. Należy więc pisać Dnistrowi (Dnistru), a nie Dnistru (Dnistrowi). Od słowa mołoty (mleć) główny przymiotnik to mełenyj, a nie mołotyj. Komisja podaje odwrotnie. Na styku rdzenia i przyrostka w języku ukraińskim, jak wiadomo, zachodzi wymiana: г, к, х przechodzą w з, ц, с: Praha — praźkyj, Pryłuky — pryłuckyj, chech — cheśkyj. W języku rosyjskim tego nie ma, więc Komisja pozostawiła wyjątek kazach — kazachśkyj. (Czym Kazach jest gorszy lub lepszy od Czecha?). Najwyraźniej choć w ten sposób oddali ukłon językowi rosyjskiemu. Komisja naruszyła bardzo stałą tradycję, zgodnie z którą przyimek i przedrostek у używamy na początku zdania przed spółgłoską: U lisi pachło kwitamy. I od razu wstawiła przypis: „W tej pozycji może być przyimek lub przedrostek в, który oznacza niesylabiczne у: W lisi pachło kwitamy”. Z jakiej to racji? Niesylabiczne у występuje tylko po samogłosce: „Kwity pachło w lisi”. Oprócz liczebnika dewjanosto o niejasnej etymologii istnieje używany w wielu gwarach dewjatdesjat. Zamiast więc niezdarnego dewjanostnyky Komisja powinna była zaproponować dewjatdesjatnyky, co organicznie wpisuje się w szereg: śistdesjatnyky, simdesjatnyky, wisimdesjatnyky. Nazwa gwiazdozbioru w języku ukraińskim to Kozorih (zob. URE pod redakcją Mykoły Bażana. — T. 5. — S. 304), a nie Kozerih, ponieważ w słowie koza dźwięk з jest twardy, więc łącząca samogłoska powinna być o, a nie e. Prawdziwe nazwisko Jurija Klena to Burґhardt, a nie Burhardt, jak pisze Komisja. Słowem, Komisja, a dokładniej Grupa Robocza, obradowała, jak już powiedziano, ponad trzy lata. Rozmów było wiele, a skończyło się na tym, że z wielkiej chmury spadł mały deszcz. Nasi sąsiedzi z byłego Związku Radzieckiego wcześniej czy później przywrócili sobie łacińską grafikę zamiast narzuconej im cyrylicy. A my z powodów politycznych i innych, dalekich od językoznawstwa, nie możemy przywrócić swojemu Prawopysowi zasad narodowych. Przy aktywnej postawie patriotycznie nastawieni wiceminister oświaty i nauki oraz wicepremier ds. humanitarnych mogli to zrobić. Ale, niestety, nie zrobili.
Машинний переклад
Nagroda literacka w dziedzinie krytyki im. O. I. Biłećkiego (ustanowiona w 1972 roku, imię O. Biłećkiego nosi od 1986 r.) jest nagrodą Związku Pisarzy Ukrainy oraz Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy i ma na celu wspieranie rozwoju ukraińskiej krytyki literackiej, zwiększanie jej aktywności w badaniu i omawianiu współczesnego procesu literackiego, jego tendencji, zjawisk i postaci. Nagroda jest przyznawana corocznie za najlepsze prace różnych gatunków w dziedzinie krytyki literackiej, z wyłączeniem zbiorów artykułów i monografii. Propozycje dotyczące przyznania nagrody literackiej za krytykę zgłaszają redakcje (kolegia redakcyjne) czasopism literackich, literaturoznawczych, gazet, wydań internetowych oraz kulturoznawczych i społeczno-politycznych periodyków i tygodników, które mają stałe działy lub rubryki krytyki literackiej. Zgodnie z nowym punktem statutu od tej pory członkowie jury (wszyscy oni są laureatami Nagrody im. O. I. Biłećkiego) mogą sami zgłaszać kandydatury do nagrody. Redakcje (kolegia redakcyjne) wybierają kandydatury nominowanych na podstawie rocznego dorobku swojego wydawnictwa (od 1 października poprzedniego roku do 1 października bieżącego roku) i składają wnioski do 15 października bieżącego roku (wraz z krótką informacją-charakterystyką krytyka i jego dorobku, zwłaszcza z ostatniego roku). Jury nagrody (przewodniczący jury — akademik NAN Ukrainy M. H. Żułynski) omawia zgłoszone kandydatury i w tajnym głosowaniu wybiera zwycięzcę. Osobie, której przyznawana jest nagroda, wręcza się dyplom oraz nagrodę pieniężną. Wręczenie nagrody odbywa się (1 listopada — dzień urodzin O. Biłećkiego) w pierwszych dniach listopada naprzemiennie w Związku Pisarzy Ukrainy i Instytucie Literatury im. T. H. Szewczenki NANU w obecności literaturoznawców, pisarzy, przedstawicieli mediów. Zwycięzca wygłasza krótki referat na temat aktualnej, jego zdaniem, kwestii współczesnego procesu literackiego. W skład jury nagrody literackiej za krytykę, liczącego 9 osób, wchodzą wyłącznie krytycy i literaturoznawcy, wyróżnieni nagrodą im. O. I. Biłećkiego. Regulamin nagrody literackiej im. O. I. Biłećkiego oraz uchwały jury nagrody zatwierdzają Prezydium NSPU i Rada Naukowa Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NANU.
Adres do przesyłania zgłoszeń: Szpitalь Anatolij Hryhorowycz, sekretarz jury Nagrody im. O.I. Biłeckiego, Instytut Literatury im. T. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, ul. Hruszewskiego 4, Kijów, 01001.
Машинний переклад
Nie trzeba być mądrym Nostradamusem, aby rozumieć, że wkrótce czekają nas najtrudniejsze od wszystkich 27 lat niepodległości wyzwania — wybory prezydenckie i parlamentarne. Od ich wyników zależy, czy Ukraina będzie kontynuować swój ruch do wspólnoty europejskiej, czy prorosyjscy oponenci prezydenta P. Poroszenki zawrócą Ukrainę na kurs polityki promoskiewskiej. Dlatego im bliżej wyborów, tym bardziej będzie rosło napięcie społeczno-polityczne w społeczeństwie, a siły opozycyjne będą pospiesznie szukać kompromisowych wariantów swojego sytuacyjnego zjednoczenia. Zauważę: napięcie jest dalekie od granicy ostatecznej, ale wymaga zdecydowanych działań, które znormalizowałyby obecną sytuację. Prezydent P. Poroszenko osiągnął znaczne sukcesy na arenie międzynarodowej, ale ma wiele nierozwiązanych problemów wewnątrz ukraińskich. Przede wszystkim dotyczących rozwiązywania kwestii socjalnych. Władze i ich otoczenie bogacą się, a biedni stają się biedniejszymi. Nastroje paniczne, pomimo wyników sondaży socjologicznych i optymistycznych rankingów, panują także w obozie opozycji. Wszystko rozstrzygnie się w ostatnich miesiącach. Nie wytrzymały nerwy także sojusznikom bloku opozycyjnego: na kanale telewizyjnym „112” niespodziewanie pojawiła się postać, o której niemal zapomniano. Inaczej jak jeszcze można wyjaśnić pospiesznie rozreklamowaną, ale dla wielu (przede wszystkim apolitycznych obywateli) nie taką już oczekiwaną demonstrację w telewizji odrażającego Wiktora Medwedczuka (w słowniku wyrazów obcych interpretacja słowa „odrażający” jest dość szeroka: podstawowe tłumaczenie z łaciny — znienawidzony; są łagodniejsze definicje: nieprzyjemny, niepożądany lub „ten, który wywołuje negatywny stosunek”). Podobny początek notatek, zrodzonych przez „zmartwychwstanie” nowej-starej postaci, jest oczywiście dość ostry i dlatego może wywołać u czytelników nie tylko ironię i sceptyczne oceny, ale wręcz zdziwienie. To naturalne. Wszak jedna wzmianka w tytule proponowanej publikacji o komicznym bohaterze litewskich anegdot Kindziulisie, który pojawia się nie wiadomo skąd, ale zawsze nie w porę ze swoją kwestią (treść jej bywa trudna do zrozumienia — ale czego wymagać od dziwaka?), nastraja audytorium na nastroje wahające się od komedii do tragedii. Odpowiedzi byłego socjaldemokraty, do którego partii dołączył nawet prezydent Ukrainy Ł. Krawczuk, na pierwszy rzut oka zdawały się brzmieć pewnie. Ale to tylko na pierwszy rzut oka. Rozmówca i korespondent — obaj denerwowali się. Gość studia próbował odpowiadać twardym głosem z pewnym tonem, ale telewidzom z uważnym spojrzeniem było widać — prawnik-biznesmen jest rozdrażniony. Co oznacza pojawienie się na ekranie telewizora W. Medwedczuka, oczywiście stanie się bardziej wiadome później. Ale już dziś można wyrazić pewne przemyślenia. Witalij ABLICOW. Amplua: od nieudacznika-adwokata do skutecznego magnata. Powiedzieć, że Wiktor Medwedczuk jest aż tak dobrze znany szerokim kręgom, nie ma przekonujących podstaw, ale twierdzenie, że nie zna go nasza, zwłaszcza stołeczna, aktywna społeczność, też nie odpowiada rzeczywistości. Co go — skutecznego biznesmena i działacza społecznego — zmusiło do „wyjścia do ludzi”? Komu nagle wydawało się, że bez nieudacznika-adwokata obecnie nie da się obejść? Na rozwiązanie nie trzeba długo czekać. Tym bardziej, że jest to charakterystyczna dla krajowego życia społecznego sytuacja: jak tylko komuś z „wyższych pięter władzy” potrzeba spróbować wpłynąć na przebieg (zaostrzenie lub spowolnienie) wydarzeń wewnątrzpaństwowych, od razu wypływają w mediach (zwłaszcza na kanałach telewizyjnych, których właścicielami są liderzy krajowego ładu oligarchicznego) zapomniani działacze-outsiderzy. Ciekawe, że to samo można powiedzieć o tych, którzy obsługują tę oligarchiczną armię — pseudodziennikarskich grupach. W pewnej mierze to już nasza nowoczesna (definicja rozpowszechniona w wyższych kręgach państwowych) tradycja: zawsze przed wyborami wypływają z tymczasowego podziemia znudzone widzom i wstrętne czytelnikom grupy „wiecznych wędrowców antenowych” z M. Weresniem, D. Janewskim, W. Pichowszekiem i innymi, których nie interesuje ideologia — jedynie niebezinteresowny udział w nabrzmiałych kampaniach społecznych. Jest to zjawisko naturalne dla naszej współczesnej polityki i będzie trwało tak długo, dopóki na Ukrainie wreszcie kiedyś nie utrwali się niezależna prasa (bez ministerstw, komisji, rad i komitetów państwowych), a społeczeństwo będzie rozwijać się według prawdziwie europejskich standardów. Ale kiedy to będzie! Nagłe pojawienie się na ekranie telewizora W. Medwedczuka, oczywiście, wcale nie jest parodią nadbałtyckiego Kindziulisa. Przeciwnie, to dość poważny sygnał, że odwieczni reżyserzy kolejnej kampanii wyborczej już nacisnęli przyciski startowe. Ponieważ sytuacja wewnątrzpolityczna na dzisiejszej Ukrainie, jak to mówią, pozostawia wiele do życzenia, to przyszłe wybory obowiązkowo zamienią się w kolejny surowy, bezkompromisowy sprawdzian naszej dojrzałości politycznej. I to zrozumiałe: czwarty rok trwa wojna rosyjsko-ukraińska; wspólnota międzynarodowa wspiera Ukrainę, ale napięcie między byłymi republikami radzieckimi — sąsiadami geograficznymi, od tego nie maleje. Porozumienia mińskie Moskwa ignoruje, poszczególni przedstawiciele wspólnoty międzynarodowej nie zawsze trzymają się wspólnej oceny. I właśnie w tym czasie na ekranie telewizora pojawia się osoba, która nie ma żadnych oficjalnych pełnomocnictw, ale bierze aktywny udział w kontaktach moskiewsko-kijowskich, łatwo przekracza, najczęściej samolotem, granice państwowe, prowadzi rozmowy-negocjacje z gospodarzami Kremla oraz przedstawicielami przez nikogo nieuznanych „samodzielnych regionów wschodnich”. Kto udzieli odpowiedzi na pytania: czego chce W. Medwedczuk, z kim on dzisiaj jest? Kogo reprezentuje w Moskwie, skąd idą do separatystów rozkazy do Doniecka i Ługańska? Czyżby ukraińska dyplomacja teraz ustąpiła miejsca swoistemu i wszechobecnemu kijowsko-moskiewskiemu Figarowi? Kilka pociągnięć pędzla na portrecie „bohatera”. Początkowa poważna informacja publiczna o W. Medwedczuku datuje się na 1980 rok, kiedy był adwokatem-obrońcą poety-dysydenta Wasyla Stusa. Ciekawy szczegół: sędzią w procesie był Feszczenko, prokuratorem Arżanow, ale o nich z jakiegoś powodu rzadko się wspomina. A o W. Medwedczuku — nie pierwszej osobie w sądzie, i wtedy, i dzisiaj prowadzi się napięte dyskusje, którym nie ma końca. W świecie kulturalnym podobni „prawnicy” ze wspomnianym wyżej skandalicznym (z dzisiejszego punktu widzenia, a wtedy „legalnym”) startem kariery dawno by zniknęli w zapomnieniu, ale nam przyszło żyć w kraju, który nawet po uzyskaniu niepodległości nijak nie może utrwalić w swoim życiu społecznym cywilizowanych norm współistnienia i prawa. W. Medwedczuk nie dość, że nie przepadł, przeciwnie — szybko wspiął się na szczyty władzy: kierował administracją prezydenta Ł. Kuczmy, był jednym z kierowników parlamentu. O nagrodach rządowych nawet nie ma co mówić! Tutaj z W. Medwedczukiem może rywalizować chyba tylko nie mniej odrażający (i również „najbliższy” z otoczenia Ł. Kuczmy) D. Tabacznik (ten ostatni grzeje się gdzieś na śródziemnomorskich brzegach, a jeśli chodzi o W. Medwedczuka, to 17 marca 2014 roku USA wprowadziły przeciwko niemu osobiste sankcje).
I znowuż przytoczone powyżej przykłady to typowe zjawisko dla rodzimej rzeczywistości społecznej. Przypomnijmy deputowanych O. Laszkę i W. Rabinowycza, mera Charkowa H. Kernesa i wielu innych z obecnych stołecznych i prowincjonalnych „górnych warstw władzy”, w których biografiach niejedna strona poświęcona jest latom spędzonym przez wymienione i niewymienione osoby w więzieniach. Mało jest zadeklarować niepodległe państwo, trzeba stworzyć wysokomoralne społeczeństwo, autorytatywną władzę, do której nie powinny przenikać osoby, którym obce są cywilizowane zasady zachowania i normy życia. I dopóki oczekujemy, że ktoś nam udoskonali społeczeństwo, ono degraduje w oczach (i jest to prawidłowość, wszak kultura i oświata, duchowość są na ostatnim miejscu w troskach władzy). Tak więc W. Medwedczuk gwałtownie wzleciał na kijowski Olimp, ale pozostał tym samym, którym był, kiedy miał problemy z ustawodawstwem (lata 1973—74), kiedy go relegowano z Uniwersytetu Kijowskiego i przywracano na rozkaz z Moskwy (?!). Deklarując się jako zwolennik idei federalizmu, profesor, akademik itd. jest daleki od zrozumienia, że Ukraina nie może być państwem federacyjnym już choćby dlatego, że naród jej jest monoetniczny (tak, w naszym kraju żyją przedstawiciele różnych narodowości, ale Donbas to nie Tataria i nie Baszkiria, a tym bardziej nie Czeczenia, wchodzące w skład Federacji Rosyjskiej, gdzie żyją dziesiątki różnych narodów). Dodajmy jeszcze: idee federalizmu są bliskie w treści ideom anarchizmu (nawiasem mówiąc, przez obojętność władzy radzieckiej, a i później, właśnie w Donbasie była aktywna propaganda życia i działalności N. Machny, lekcji jego nie wiadomo za co „walki”). Rozumienie idei federalizmu u W. Medwedczuka, jak widzimy, ma swoiste zabarwienie, ale dla niego głównym jest narzucenie telewidzom jego wizji sytuacji na wschodzie Ukrainy. Występując przed telewidzami, adwokat-biznesmen uparcie przekonywał telewidzów, że Donbas ma pełne prawo do autonomii i podbudowywał swoje rozważania danymi sondaży (o jakich obiektywnych sondażach socjologicznych w warunkach wojny może być mowa?). Oczywiście, należy być obiektywnym. Wina za wydarzenia w Donbasie leży przede wszystkim na centralnej kijowskiej władzy, która i w czasach radzieckich, i później nie podejmowała odpowiednich działań wobec wydarzeń we wschodnich regionach, gdzie bezczelnie „gospodarzyła” Moskwa (brak szkół ukraińskojęzycznych, w uczelniach wykładanie tylko po moskiewsku itd.). Tak, Donbas to swoisty kraj, ale przeważa w nim ludność ukraińska (zrusyfikowana, ale ukraińska). Po wyzwoleniu Donbasu władza centralna powinna dołożyć niemało wysiłków w kierunku jego narodowego duchowego odrodzenia (oczywiście z uwzględnieniem kulturowych osobliwości regionu). Oto o czym powinien był mówić W. Medwedczuk, nawet jeśli jest kumem W. Putina (oczywiście gość kanału telewizyjnego „112” specjalnie prowadził rozmowę w języku rosyjskim, aby jego kremlowski przyjaciel poprawnie zrozumiał, o czym to jego współmyśliciel mówi rodakom). Komuż stał się dzisiaj tak potrzebnym „kum Putina”? Pozostawmy ambitne plany W. Medwedczuka jemu samemu i spróbujmy nakreślić chociaż jedną schemat-wersję, aby zrozumieć, kto wypchnął z cienia sobowtóra Kindziulisa (od razu zaznaczmy, że ulubiona dla autora publikacji logika — nauka o prawach i sposobach ludzkiego myślenia, stosowanie których w procesie rozumowania i poznania zapewnia osiągnięcie obiektywnej prawdy, być może w tym przypadku jest bezsilna). Wszak sytuacja społeczna na Ukrainie jest obecnie taka, że pozbawieni wystarczającej informacji o stanie spraw w państwie wyborcy mogą oddać swoje głosy nawet na kandydata podobnego do W. Medwedczuka (centralne kijowskie radio i kanały telewizyjne, można powiedzieć, systematycznie ignorują życie w obwodach, a tym bardziej rejonach; ogólnoukraińskich wydawnictw periodycznych praktycznie nie ma, a te, które jeszcze są wydawane, mają znikome nakłady). Jeszcze nie ma listy kandydatów na udział w wyborach prezydenckich, chociaż główni pretendenci są znani, jak nie jest tajemnicą prawdopodobne wydatki finansowe na już rozpoczętą agitację za tym czy innym kandydatem (a to dziesiątki-setki milionów!) I wszystko to dzieje się w państwie, gdzie bieda osiągnęła zagrażający poziom. Więc kto najbardziej prawdopodobnie podpycha W. Medwedczuka, by wyszedł z cienia? Zgodnie z logiką, oczywiście Moskwa, chociaż on i zaprzeczał temu w swoim wystąpieniu telewizyjnym. Jeszcze dodawał, że prezydenta P. Poroszenkę, rzekomo, najbardziej interesuje jedno — nieudział donbasowców w wyborach, bo oni nie zagłosują na niego, a oddadzą głosy opozycji. Ale wydarzenia mogą rozwijać się tak, że wyborcy oddadzą swoje głosy również na byłego przestępcę, jak stało się podczas wyborów prezydenckich, kiedy do władzy doszedł Janukowycz. Prezydentowi P. Poroszence i jego współmyślicielom należy dokonać głębokiej analizy obecnej sytuacji na Ukrainie i wnieść radykalne korekty w działalność rządu, zwłaszcza w zakresie nowych programów socjalnych. Trzeba natychmiast zaprzestać nieuzasadnionych wypłat nadmiernych nieuzasadnionych wynagrodzeń i wysokich premii urzędnikom państwowym oraz ich bliskiemu otoczeniu. To największy paradoks, który oburza naród: pensje niebotycznie wysokie, a wyniki działalności urzędników zbyt niskie (o superdrogich autach, pałacach, przepychu kijowskich i prowincjonalnych nuworyszy mówić nie będziemy — „skromnym” życiem przywódców niepodległej Ukrainy dziwi się świat). Zatem wystąpienie W. Medwedczuka nasuwa różnorodne warianty wyjaśnień jego nagłego telewizyjnego debiutu. Poczekamy. Czas przyniesie odpowiedzi.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
pisać artykuły, opracowywać materiały metodyczne, publikować je w prasie oświatowej. Kto zna szkołę z własnego doświadczenia pedagogicznego, łatwo zgodzi się z rozważaniami I. A. Ziaziuna na ten temat: „Zawsze sprzeciwiałem się uczonym, którzy uważają, że student powinien wchodzić do szkoły dopiero po opanowaniu podstaw pedagogiki, psychologii, filozofii itp. Mówię: nie zgadzam się; praktyka to obala”. Dlatego: „Wspierając talent pedagogiczny, zapewniając mu wykształcenie pedagogiczne, tym samym wyprowadzamy ze szkoły nudę i zło, dogmatyzm i autorytaryzm”. Właśnie te wady, na których skupia się uwaga koncepcji Nowej ukraińskiej szkoły. A jak to zrobić, powinni w pierwszej kolejności podpowiadać tacy pedagodzy-samorodki, o których mówił I. A. Ziaziun. Ci, którzy dzisiaj opracowują i wyznaczają drogi rozwoju Nowej ukraińskiej szkoły, nie mogą być oderwani od codziennego procesu edukacyjnego w niej. Od tego twórczego poszukiwania na szczeblu ogólnopaństwowym powinna rozpocząć się realizacja ogłoszonych założeń reform szkolnych. I mimo wszystko, jakiekolwiek byłyby twórcze zadatki do przyszłej działalności zawodowej, dla ich rozwoju wiele znaczy odpowiednie przygotowanie teoretyczne, a nie tylko wrodzona intuicja. Przecież przed nauczycielem nie stoi po prostu uczeń, a dziewczynka czy chłopiec — sangwinik, choleryk, flegmatyk czy melancholik w jego indywidualnym przejawie, bo każde z nich jest dzieckiem swoich czasów. Naukowych artykułów teoretycznych na ten temat jest mnóstwo, ale nie wszystkie one wychwytują aspekty żywego kontaktu z niepowtarzalnymi światami dzieciństwa, dorastania, młodości. Jeśli deklarujemy szeroką demokratyzację szkoły, życia szkolnego, w którym najważniejszy jest nauczyciel, to powinien on wreszcie mieć szeroki dostęp do trybuny pedagogicznej, i nie tylko. W razie potrzeby — także do szerokiej trybuny społecznej. Fachowe wydawnictwa pedagogiczne są przepełnione artykułami naukowców, którzy przedstawiają komentarze naukowe, a nauczyciel potrzebuje metodyki, którą najczęściej sam odnawia. Nie każdy naukowiec jest w stanie choćby przez miesiąc popracować w szkole jako zwykły nauczyciel. Dlatego kwestię urlopów twórczych dla nauczycieli, którzy mogliby zostać autorami różnorodnej literatury dydaktycznej, poruszano przed poprzednimi ministerstwami oświaty jeszcze za minionego ustroju społecznego. Ale do dziś ani nowego zjazdu, ani adekwatnego rezultatu. Nauczyciel do tej pory pozostaje w cieniu życia społecznego. Kierownicy oświaty, publicyści od oświaty, naukowcy ze stopniami naukowymi, którzy nawet zaczynali swoją karierę jako nauczyciele, nie mogą tutaj występować jako niezaprzeczalni nosiciele prawdy. A póki co, przeważnie to im udziela się głosu. Jak wiadomo, osobowość może wychować tylko osobowość. Zatem trybuna pedagogiczna nauczyciela-praktyka, którą zaproponowałoby czasopismo „Słowo Proświty”, mogłaby stać się dla nauczyciela zgłoszeniem swojej osobowości, niech nawet początkowo „nie odkrywając twarzy”, niech nawet pod wymownym pseudonimem twórczym.
Машинний переклад
Petro KYRYCZENKO Instytut Modernizacji Treści Edukacyjnych MON Ukrainy Czasopismo „Słowo Proświty” nie zapomina o mądrej sentencji: „Dzisiaj dzieci, a jutro – naród”. Oto w numerze 27 z 2018 roku opublikowano „gorący” artykuł Iryny Farion „Dyskryminacja Ukraińców w »antydyskryminacyjnej ekspertyzie« podręczników od Ministerstwa Oświaty i Nauki”. W polemicznym tonie poczyniono niemało słusznych uwag – jak dla mnie, nauczyciela-filologa z niemałym stażem pracy w szkole. Podobne emocjonalne publikacje należy czytać. Otóż nawet powierzchowne wrażenia z wdrażania do praktyki szkolnej (na początkowym etapie) projektów pilotażowych „Nowa ukraińska szkoła” przekonują, że problem jest aktualny. Chociaż pedagodzy szkolni nie są jeszcze gotowi na konstruktywną rozmowę, w większości trwają w stanie wyczekiwania na konkretne wyjaśnienia ze strony MON i reakcję społeczeństwa, przede wszystkim rodziców obecnych uczniów. Wszak podobne nowości dotyczące 12-latki już miały miejsce. Różnowiekowa młodzież uczniowska teraz nie jest taka, jaką była w minionych dziesięcioleciach. W młodej świadomości dominuje, z reguły, ekran, a nie książka, zatem nie abstrakcyjne myślenie, które rozwija książka, a wizualne, konkretno-obrazowe, informacja, wiedza tylko „ze słuchu” prawie nie są przyswajane. Pedagodzy-nowatorzy starają się uwzględniać współczesną specyfikę warunków, w których dorasta obecna młodzież: zalew mediów w wersji elektronicznej. I powrotu do „książkowej” przeszłości nie ma. Znacznie skomplikowało się też samo środowisko, w którym dorasta dziecko, które od pierwszych kroków prześladuje napięcie emocjonalne. W szkole początkowej udało się to napięcie nieco zdjąć: odwołać bezpośrednie ocenianie przyswojonej wiedzy… Pozytyw? Ale to znacznie utrudniło pracę nauczycieli z początkującymi. Ocena dla młodszego ucznia to nie tylko czynnik zachęcający, ale i dyscyplinujący, prawda, choć w stylu autorytarnej pedagogiki, która w praktyce nieprędko przeminie. Bo psychologiczne środki wpływu znacznie trudniej przyswoić i wypracować, a do tego bez wyraźnie zaznaczonych artystycznych i duchowych jakości, bez odpowiedniej pracy nad sobą. Szczególnie dotyczy to, zaznaczają pedagodzy, duchowo i światopoglądowo zaniedbanych dzieci, których rodzice nie uświadamiają sobie swojej rodzicielskiej misji. Obecnie, w świetle ostatnich koncepcyjnych podejść Ministerstwa dotyczących znacznie aktywniejszego angażowania rodziców w wychowanie szkolne, pedagodzy nalegają na organizację „rodzicielskiego kursu podstawowego”. Wszak przygotowują młode pary przed narodzinami dziecka do przyszłego rodzicielstwa. Urodzić dziecko i umieć je wychować — to nie to samo. Co robić rodzicom, jeśli ich dziecko zachowuje się nierozważnie, kiedy jest nieskupione i niezdyscyplinowane, a pedagogiczny wpływ na nie jest niemożliwy? A nauczyciele potrafią pracować po nowemu, czyniąc szkołę początkową „szkołą radości”. Zatem uczelnie wyższe powinny przygotowywać nauczycieli po nowemu, nakierowywać ich na to, choć dla tego procesu potrzeba długiego czasu. Oto klasy średnie, gdzie dla wielu uczniów rozpoczyna się nauka na poważnie, a oni są do niej niegotowi. Czas, kiedy wyraźnie zaczyna przejawiać się młodzieńczy maksymalizm, który przy braku lub niedostateczności pedagogicznego wpływu ze strony dorosłego środowiska czasami przeradza się w niekierowalność. Powierzać tylko szkole systematyczną pracę z rodzicielską społecznością, z konkretnymi rodzicami uczniów choćby na rok — jest nierealne. Właściwie społeczność, społeczeństwo ogółem musi na wszystkich poziomach porządkować swoje życie, demonstrując przykład dorastającemu pokoleniu. W klasach starszych w związku z ZNO sytuacja jeszcze się zaostrzyła i zyskuje popularność zarówno w granicach szkoły, jak i poza nią tak zwane korepetycje. Wszystko to aktywizuje rodziców do ścisłej współpracy ze szkołą. Z reguły przez komitety rodzicielskie. W ostatnim dziesięcioleciu ta współpraca sprowadza się jedynie do zbierania tak zwanych „charytatywnych” składek, o których same komitety i pedagodzy wolą milczeć. Wszak środki kierowano przeważnie na dopłaty dla nauczycieli, a jeśli nazywać rzeczy po imieniu — obracały się w zamaskowane przekupstwo nauczycieli. Większość pedagogów zorientowała się, kto z rodziców i na czyj adres przekazuje pieniądze, aby odpowiednio reagować na tego czy innego ucznia. Szkoły omijają ten delikatny temat, którego raczej nie zlikwiduje i ostatnia podwyżka pensji dla nauczycieli. W takiej atmosferze szkołom bardzo trudno organizować swoje życie według wzoru „Szkoła-uczniowie-rodzice”, który swego czasu proponował dyrektor wiejskiej szkoły w Sachniwce W. Zacharenko. W wyniku takiej współpracy z wiejską społecznością przekształcił on swoją szkołę w kompleks wychowawczo-sportowo-zdrowotny. W Koncepcji Nowej ukraińskiej szkoły, którą opracowało i zaczęło wdrażać w życie już w nowoczesnych warunkach Ministerstwo Oświaty i Nauki, ta idea Ołeksandra Zacharenki „Pedagogika trojga: nauczyciela, rodzica, ucznia” ma otrzymać aktywny rozwój. Rodzice, a nie tylko pedagodzy i społeczeństwo ogółem, muszą zrozumieć, że bez ich czynnego udziału prawdziwe wychowanie, a zatem i nauczanie młodzieży w szkole czy poza nią, jest niemożliwe. Oczywiście szkoła przez przeciążenie przepuszcza sprzyjający moment pracy z rodzicami jeszcze podczas przyjmowania dzieci do szkoły — pracę na perspektywę: to znaczy wyjaśniać ogólną kulturę rodziców, ich poglądy na wychowanie, na naukę dziecka. I współcześni teoretycy pedagogiki za każdym razem wracają do dorobku praktyki pedagogicznej W. Suchomłynskiego, O. Zacharenki, kiedy mowa o doświadczeniu codziennej pracy nauczyciela. Wiele z tego zostało zadeklarowane w koncepcji Nowej ukraińskiej szkoły, ale — słowo należy do nauczyciela z klasy. I jak je zorganizować, aby wybrzmiało i zostało usłyszane, — to też pytanie. Swego czasu na problem prawdziwego nauczyciela w szkole, w klasie przed uczniami zwracał uwagę I. A. Ziaziun, zwłaszcza po tym, jak w marcu 1975 roku został rektorem Połtawskiego Instytutu Pedagogicznego. Swoje poglądy wyłożył w pracy „Pedagogika dobra: ideały i realia”, którą dzisiaj można postrzegać jako poprzedniczkę projektów pilotażowych „Nowa ukraińska szkoła”. Istotę poszukiwań prawdy przez pierwszego ministra oświaty niepodległej Ukrainy w niezwykle trudnej kwestii odnowienia ukraińskiej szkoły najdokładniej można przekazać jego własnymi słowami: „Czy nie za mało opiekunów prawdy i bojowników o nią wychowała szkoła? I odwrotnie, czy nie za dużo na jej koncie konformistów? Nie dla pięknych słówek zostanie powiedziane: nauczyciel — to nieliczna z pokojowych profesji, która wymaga bojowych jakości dla przeciwdziałania bezduszności i kłamliwości. Przemilczanie w klasie szkolnej życiowych sprzeczności, dążenie za wszelką cenę do ominięcia ostrych życiowych zakrętów obróciło się nieufnością nastolatków najpierw do nauczyciela, a potem do całego świata dorosłych. Ale bez zaufania — tego naturalnego roztworu, który wiąże — zbudować normalny szkolny dom jest niemożliwe. Oto dlaczego reforma szkolna rozpoczyna się od poszukiwania w ogólnopaństwowym wymiarze utalentowanych nauczycieli”.
To właśnie nauczyciel, który organizuje klasę, naucza uczniów i wychowuje, powinien mieć pierwsze słowo. Oczywiście mowa o prawdziwym nauczycielu-profesjonaliście, z wrodzonymi predyspozycjami do działalności pedagogicznej, które, można powiedzieć, są dziś rzadkie. Jeśli mowa o modernizacji edukacji szkolnej, to tylko nauczyciele-praktycy są w stanie wychwycić dosłownie na poziomie intuicyjnym prawdziwe potrzeby współczesnego ucznia w ich masowym wyrazie. Opracowania metodyczne lekcji łączą oni z tworzeniem sytuacji psychologicznych podczas aktywnej współpracy nauczyciela z uczniami, uczniów między sobą, kiedy procesy nauczania i wychowania są nierozłączne. Bo i dla własnego samookreślenia osobistego nauczyciel musi jeszcze z ławy studenckiej wznieść się ponad naszą sprzeczną rzeczywistość, czyli być nosicielem cech moralnych i duchowych. Zresztą nie każdy z nauczycieli jest wrodzonym pedagogiem, a dzieci to subtelnie wyczuwają. Kwestię tę poruszano w planie określenia i doboru takich osobowości wśród uczniów, z przyznaniem im pierwszorzędnych możliwości zdobycia zawodu wychowawcy placówki przedszkolnej i nauczyciela szkoły, wszak procesy nauczania i wychowania osobistego muszą być nieoddzielne. Przede wszystkim samo społeczeństwo okazało się nieprzygotowane: wszak zawód nauczyciela tak i pozostaje nieprestiżowy, pedagodzy są przeciążeni obowiązkami pośrednimi, ograniczeni w korzystaniu ze współczesnych środków nauczania. Otwierają się szkoły alternatywne, szkoły eksperymentalne, w tym także z wolnym uczęszczaniem, rezygnacją z przestarzałego systemu klasowo-lekcyjnego. Często zamiast dyplomowanych pedagogów do bezpośredniej twórczej działalności zabawowej z dziećmi angażuje się młodzież studencką, która jest bliska dzieciom pod względem postrzegania świata. Właśnie takim proponuje się poza konkursami zostać studentami w celu zdobycia zawodu pedagoga, wszak to za nimi stoi jutro nowej ukraińskiej szkoły. Zrozumiałe, że ważna jest rola także starszych kolegów: bezpośrednie doświadczenie pedagogiczne — i tylko ono — ma istotne znaczenie. Zwłaszcza gdy mowa o wychowaniu, bo nauczanie — to przede wszystkim metodyka (nie tylko co podawać, ale i jak podawać), a wychowawczy wpływ korygujący na kształtowanie się młodej osobowości — to sprawa indywidualna i wymaga bezpośredniego doświadczenia praktycznego, które zdobywa się z latami i najefektywniej przekazują koledzy-praktycy. Bez wątpienia w pierwszych szeregach muszą stanąć ci, którzy są zdolni podnosić swoje doświadczenie praktyczne do poziomu uogólniającego, mogą napi-
Машинний переклад
Język ukraiński wymaga bacznej uwagi struktur rządowych i administracyjnych, organizacji społecznych i publiczno-korporacyjnych, zespołów kulturalno-artystycznych i innych. Nie wspominając już o systemie finansowo-bankowym, transportowym, komunikacyjno-informacyjnym (środki masowego przekazu — telewizja, gazety, radio itp.) oraz innych systemach, gdzie do tej pory dominuje język niepaństwowy. Istotną rolę w rozszerzaniu obciążenia funkcjonalnego języka ukraińskiego, wzmacnianiu jego statusu w aktywnej sferze komunikacji ustnej i pisemnej odgrywają różne konkursy twórcze, o jednym z których będzie mowa. Anatolij ZAHNITKO, publicysta. Obciążenie funkcjonalne języka w społeczeństwie. Język ukraiński charakteryzuje się wysokim stopniem wewnętrznej i zewnętrznej socjalizacji. Pierwsza związana jest z samopoznaniem, samowyrazem i samoidentyfikacją, z tym, co można by nazwać „samością”. Socjalizacja zewnętrzna natomiast definiowana jest przez wchodzenie jednostki w społeczeństwo ludzkie, jego różne struktury, percepcję całego nabytego i wypracowanego doświadczenia, zachowanego w języku. Harmonia obu socjalizacji świadczy o wystarczającym poziomie narodowej samowystarczalności, a słabość jednej z nich odzwierciedla straty w wymiarach duchowym, kulturowo-historycznym i cywilizacyjnym narodu. Uzyskanie przez język ukraiński statusu państwowego w ostatnich dekadach ubiegłego wieku, stopniowe jego rozprzestrzenianie się spowodowały mało zauważalne z zewnątrz procesy aktywniejszej socjalizacji nowego (młodego) pokolenia, zwłaszcza na terenach wschodnich. Taki stan zaniepokoił ideologów „całościowej przestrzeni neoimperialnej”, dlatego w programach poszczególnych partii pojawiły się idee drugiego języka państwowego i/lub współistnienia języka państwowego i urzędowego. Odczuwając wewnętrzny opór społeczeństwa wobec aktywnego wprowadzania takich idei, wypracowano model etapowego dewaluowania statusu państwowego języka ukraińskiego, jego marginalizacji. Sytuacja była dogodna również dlatego, że Białoruś wprowadziła dwa języki państwowe, a w szeregu innych republik poradzieckich kwestia ta sporadycznie trafiała na łamy wszystkich zasobów medialnych. Decydujące było uwzględnienie tego, że język socjalizuje jednostkę i to on tworzy społeczeństwo ludzkie w jego wielofunkcyjnych przejawach, wszak język należycie zapewnia wymianę interpersonalną (mówca i słuchacz, pisarz i czytelnik), realizuje światy wewnętrzne i zewnętrzne, pozwala je utrwalać i przekształcać jeden w drugi. Oto dlaczego do dziś większość kanałów telewizyjnych oraz innych mediów nie rezygnuje z idei przekazywania różnego rodzaju informacji do czytelnika-widza-słuchacza w języku obcym (rosyjskim), co pozwala raz za razem na poziomie świadomości masowej narzucać przeciętnemu obywatelowi myśl o dominacji niepaństwowego środowiska językowego i/lub mowy. I wreszcie — formułowanie całej sumy znaczeń w zwarte teksty mówione i pisane, gdzie te ostatnie tworzą całość życiowej odrębności narodu: przestrzennej, czasowej, naukowej, kulturowej, artystycznej i in. Nasycenie przestrzeni językowej narodu, gęstość takiej przestrzeni znajduje odzwierciedlenie w światowej sieci językowo-komputerowej. Całkiem możliwe jest dziś mówienie o narodach silnych sieciowo, których bogactwo jest adekwatnie odzwierciedlone w światowej pajęczynie – internecie, który najszybciej otwiera nieznane, staje się najbardziej dostępnym źródłem do poszerzania własnej wiedzy.
Tegoroczny III otwarty międzyregionalny konkurs twórczy wśród młodzieży szkolnej i studenckiej „Słowo w duszy — dusza w słowie”, zapoczątkowany przez Doniecki Narodowy Uniwersytet imienia Wasyla Stusa w 2015 roku i wsparty przez Winnicką Obwodową Administrację Państwową oraz Doniecką Wojskowo-Cywilną Obwodową Administrację, zgromadził szerokie grono uczestników w dwóch etapach swojego przebiegu. Wzięło w nim udział łącznie około trzystu uczniów i studentów różnych placówek oświatowych obwodów donieckiego i winnickiego. Uczestnicy rywalizowali w gatunkach poetyckich i prozatorskich, dołączyli amatorzy, którzy zaproponowali prace na motywach oryginalnych utworów literackich i filmów fabularnych. W literaturoznawstwie nazywa się je fanfikami. Nie mniej aktywne były zmagania naukowo-badawcze. W ogólnym polu uczestników aktywni byli także twórcy esejów. Ogółem z obu ukraińskich ziem była niemal równa liczba uczestników, którzy debiutowali swoimi oryginalnymi i badawczymi pracami w walce o nagrody imienia Mychajła Stelmacha w nominacji „Proza”, imienia Wasyla Stusa — za najlepszą pracę naukowo-badawczą, imienia Mychajła Kociubynskiego — za prace twórcze w oryginalnym wykonaniu gatunkowym i oprawie, imienia Stepana Rudanskiego — w nominacji „Poezja”, imienia Olhy Wynohradowej — w nominacji „Esej” i inne. W tej ostatniej nominacji najlepsza była Kateryna Załuła z Wapniarskiej Szkoły Średniej nr 3 (obwód winnicki), a drugie miejsce zdobyła Lolita Wynnyczenko ze szkoły ogólnokształcącej nr 9 w Pokrowsku (obwód doniecki). K. Załuła jako epigraf do swojego utworu wybrała genialne słowa W. Łypynskiego: „Nikt nam nie zbuduje państwa, jeśli my sami go nie zbudujemy, i nikt z nas nie zrobi narodu, jeśli my sami narodem nie zechcemy być”. Esej jest pełen wewnętrznej dynamiki. Cała opowieść to wydarzenia przed Majdanem, sam Majdan… Głębokie rozmyślania głównego bohatera na granicy życia i śmierci, kiedy Jarosław leżał na zimnym bruku Majdanu: „Czego więc chcę? Ja, jak i miliony innych świadomych Ukraińców, chcę niepodległego kraju. Nie tylko na papierze. Żebyśmy czuli, że jesteśmy niezależnymi, godnymi i wolnymi obywatelami nie tylko w Dniu Niepodległości czy Dniu Jedności. Bo czy mój kraj był choć chwilę naprawdę wolny? Przez całe swoje istnienie Ukraina jest pod przytłaczającym wpływem innych państw. Jednak Ukraińcy nigdy nie zostawiali jej na pastwę losu. Zawsze naród tworzył państwo. A my — naród. Tak, i właśnie my — każdy z nas — odpowiadamy za tworzenie swojego narodu. Przecież naród to coś więcej niż granice, władza, zgodność stanów społecznych i wspólna gospodarka. Naród to ta wspólna wolność, która żyje w każdym z nas, która nas jednoczy i zmusza w trudnych czasach wyrywać wolność zębami”. W pewnym stopniu pogłębia przemyślenia o ukraińskim narodzie esej Lolity Wynnyczenko „Skarbnica ukraińskiego ducha narodowego”. Uderzają autorskie sentencje o współczesnym losie Państwa: „Czyżby ktoś myślał, że zraniona Ukraina nie czuje bólu, że w pamięci narodu zniknęło wszystko, czym naznaczona jest jego cierpiętnicza droga historyczna? Że zapomnieliśmy i legendarne Kruty, i okrucieństwa band murawjowskich, i z jaką ślepą sadystyczną nienawiścią rozstrzeliwali oni nasz złotogłowy Kijów? Czyżby i dziś uważali nas za zdolnych zapomnieć o ludobójstwach, hołodomorach, terrorach, zapomnieć o łzach żołnierskich matek, których dzieci zostały bezpowrotnie rzucone w piekło Afganistanu — tego najpotworniejszego zrodzenia zachłannego imperialnego totalitaryzmu?”. Dobrze uporządkowany szereg pytań retorycznych, które przypominają odpowiednie strony historii, motywuje twierdzenie: „Ani groźbami, ani fałszywymi pochlebstwami nie złamać już naszej ogólnonarodowej woli, niczym nie zatrzymać władczego kroku nowego czasu. Wszystko, co mamy, zdobyte jest w krwawych bitwach i zmaganiach ducha oraz sumienia. Z jednego jesteśmy dumni, za inne — płacimy. Lecz przechowujemy w sobie dobro i gorycz, żeby znać siebie. Żeby nie zapomnieć siebie”. Tak pisze autorka, której dom znajduje się kilkadziesiąt kilometrów od linii frontu, dla której wiara w rodzime Państwo — to wiara w zwycięstwo dobra i sprawiedliwości, bo, jej zdaniem, „…nieśmiertelny jest ten, kto potrafi zrozumieć i zachować wszystko, co przekazano z jego przeszłości, kto potrafi mnożyć sławę ziemi swojej”. Dość celne są wersy poezji Oksany Nekytiuk z Winnickiego Kolegium Pedagogicznego: „Niebieskie oczy twoje, Ukraino, / pociemniały, jarzą się smutnymi. / Tyle lat tak nie bolało, / jak boli nas wojna wczoraj i dziś”. Zdobyła ona najwyższą nagrodę imienia Stepana Rudanskiego. A w innej poezji, pod tytułem „Wyszywacznikowi”, autorka demaskuje tych, którzy kochają rodzime Państwo tylko słowami: „Pamiętasz, ty darłeś się „Rosja!”? / Nosisz teraz niebiesko-żółtą wstążkę. / Wybacz, drogi, nie twoja żywiołowość / ta woda, która karmi rzekę. / Trwa wojna — obijasz się w pokoju, / i to nie u siebie w domu — u znajomych, / w Radzie (w wiejskiej, niskiej chacie). / Kwilisz, bo nie zbudowałeś sobie pałaców? / Bardzo „oddany” ziemi, krajowi / na słowach tylko, nie sercem szczerym. / Hymn brzmi — klękasz na kolana, / Ale ja ci już nie wierzę!”. Tytuł i treść wiersza przekazują ból, przeżycia młodej duszy za rodzimy kraj, podkreślają znaczenie aktualnych dla teraźniejszości uczciwości, przyzwoitości, godności, patriotyzmu, które muszą płynąć z serca, ludzkiej istoty, a nie być pokazowymi, prymitywnymi i żałosnymi. Ciekawe jest poetyckie przemyślenie kwestii wojny, losu życiowego u Kateryny Witwyckiej ze szkoły średniej nr 32 w Winnicy, rozszerza poezja Kateryny Medjanyk, uczennicy szkoły ogólnokształcącej nr 31 w Winnicy. Dla Anny Rałenko, uczennicy szkoły w Biłozerce, w rejonie Dobropilla w obwodzie donieckim, w „Rytmie współczesnego życia” — taki tytuł ma zbiór poetycki, istotne jest wysokie podejście do słowa: „Słowa tracą duszę i kunszt, / I upodabnia się mowa, / Choć melodyjna i cudowna, / Do frazy, która traci sens”. Jej poezja o tym samym tytule „Mowa” jeszcze raz zaprzecza ironicznej tezie o „słowiczej”. Z odpowiednim (szowinistyczno-nihilistycznym) podtekstem wyraziła ją Anna Łukanska w niewielkiej publikacji „Wyznaczono progi punktowe ZNO z języków państwowego i obcych” (gazeta „Hołos Ukrajiny” z 15 czerwca 2018 roku). O odcieniach takiego brzmienia „słowicza” pisał już Mykoła Stepanenko w gazecie „Słowo Proświty” z 28 czerwca 2018 r. A tutaj trzeba przytoczyć przekonujące wersy A. Rałenko, która mieszka niedaleko frontu i dla której stosunek do rodzimego słowa — to szacunek dla własnego narodu, Ukraińskiego Państwa, pragnienie bycia z nim w najtrudniejszych czasach: „Mowa, która żyć pomaga, / Mowa, która wszystkie przeszkody pokonuje. / Mowa nadziei, życia, rozkwitu, / Mowa, która ma narodu uznanie. / Mowa, która przeżywszy niepogodę, / W duszę i ciało wdarła się narodu. / Mowa doliny, rzek, połoniny, / Mowa ukochanej Ukrainy. / Mowa, która ma właściwości żyć…”. A. Rałenko również została laureatką w nominacji „Poezja”. Dla Iryny Hiricz ze szkoły ogólnokształcącej w Iwersku, w obwodzie donieckim, motywy twórczości malarskiej genialnego Tarasa Szewczenki stały się decydujące, dlatego też zbiór amatorski nazwała „Prawie Kobziarz”, podkreślając w słowie wstępnym: „Zbiór poezji „Prawie Kobziarz” — to swoista poetycka interpretacja dziedzictwa Szewczenki-malarza… Zbiór zawiera osiem poezji. Właśnie dlatego jego tytuł „Prawie Kobziarz”, bo, jak wiadomo, do pierwszego „Kobziarza” weszło osiem wierszy poety”. Każdy wiersz — to swoista akwarela, oparta na słownym odczytaniu przedstawionego. I. Hiricz zdobyła nagrodę imienia Stepana Rudanskiego. Daria Janczuk, laureatka nagrody imienia Mychajła Stelmacha, z Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Brodeckim, w rejonie koziatyńskim, w noweli „Infekcja” pokazuje, jak pod wpływem uświadomienia sobie przeżytego dramatycznego przypadku główny bohater Maksym gwałtownie zmienia własne życiowe orientacje. Myrosława Hołembiwśka (szkoła w Brodeckim, rejon koziatyński) — również laureatka nagrody imienia Mychajła Stelmacha, w jednej ze współczesnych akwareli słowno-artystycznymi barwami także przedstawia sytuację frontową. Pierwsze miejsce w nominacji „Proza” zdobył Zachar Hołoszczapow (Liceum w Konstantynówce, obwód doniecki) jako autor współczesnej baśni „Złatomir i czarodziejski kraj”.
Refleksje po konkursie Konkursy mijają, pozostają zmaterializowane myśli, wrażenia uczestników. Dobrze, że międzyregionalny otwarty konkurs twórczy wśród młodzieży szkolnej i studenckiej „Słowo w duszy — dusza w słowie” znalazł swoje wsparcie wśród młodzieży obwodów winnickiego i donieckiego. Zresztą trudno pisać o uczestnikach, skąd oni są. Przecież niektórzy z tych, którzy brali udział w konkursie, należą do grona osób przesiedlonych. Dlatego nie jest tak istotne, z jakiej szkoły czy uczelni wyższej jest uczestnik, ważne są przeżycia dotyczące losu rodzinnej ziemi, niepokój o człowieka. Szczególne były rozważania o wojnie, o tych, którzy bronią Ojczyzny, a także o wartościach naszego bytu.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
...zapytań i śledztw nie ma żadnych materiałów, które świadczyłyby o tzw. kolaboracjonizmie Ogijenka z Niemcami”. Wydawałoby się, że kropkę w tej absurdalnej wieloletniej walce starego z nowym, osobisto-ambicjonalnego z obywatelsko-państwowym, proukraińskiego z proroskim postawiono raz na zawsze. Jednak nowy rektor tak nie uważał. Stanąwszy za sprawą najbardziej nienawidzącego Ukrainy spośród wszystkich ministrów oświaty doby radzieckiej i postradzieckiej, Dmytra Tabacznyka, u steru uniwersytetu, Kopyłow-młodszy otrzymał swoisty carte blanche w rozprawie z Ogijenkiem i jego zwolennikami. Z braku miejsca nie ma możliwości zapoznania czytelnika z tym, jak „nowa miotła zamiatała” w tym kierunku. Spróbuję jedynie telegraficznie wyróżnić najważniejsze: — począwszy od 2013 roku z planu nauczania wykreślono specjalizację „Iwan Ogijenko i Uniwersytet Kamieniecko-Podolski”, którą opracowała profesor J. Sochacka i która była już wykładana dla wszystkich wydziałów; — zaprzestano finansowane przez uniwersytet wydawanie ogólnoukraińskiego zbioru naukowego „Iwan Ogijenko i współczesna nauka i oświata” (do tej pory ukazało się dziesięć unikatowych pod względem treści i autorstwa roczników); — zwija się owocną działalność centrum ogijenkoznawstwa, utworzonego w 2004 roku; — ustają systemowe prezentacje każdego nowego tomu prac tego działacza, zapoczątkowane przez Fundację im. Iwana Ogijenka (metropolity Ilariona) z Kijowa, w ramach kanadyjsko-ukraińskiego projektu „Spóźniony powrót”, dla studentów i wykładowców kamienieckich (ostatnie 10 tomów tego projektu, które ukazały się po 2012 roku, nie trafiły już do uniwersyteckiej biblioteki naukowej); — kontrakt nie zostaje przedłużony, więc wyrzuca się z uniwersytetu profesor Jewhenię Sochacką — wieloletnią dziekan wydziału filologicznego, założycielkę i przewodniczącą Ogólnoukraińskiego Towarzystwa im. Iwana Ogijenka, redaktor naczelną wyżej wymienionego zbioru naukowego, kierowniczkę centrum ogijenkoznawstwa.
Машинний переклад
17 sierpnia 1918 roku hetman Ukrainy Petro Skoropadski podpisał dekret o założeniu Kamieniecko-Podolskiego Państwowego Ukraińskiego Uniwersytetu. A 22 października tego samego roku odbyło się wspaniałe święto jego otwarcia. Oficjalne, ogólnopaństwowe. Echa masowej uroczystości w starożytnym mieście nad Smotryczem głośno rozeszły się przez wielojęzyczną prasę po całej Europie. Wolą historii pierwszym rektorem uczelni został mianowany profesor Iwan Ohijenko — minister oświaty, a później także minister wyznań rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej, jego Główny Pełnomocnik w ostatnich miesiącach istnienia państwa ukraińskiego. Był to rzadki, oddany i bezkompromisowy bojownik o niepodległą, soborną i sprawiedliwą Ojczyznę, którego jeszcze za życia współcześni zaliczyli do grona wielkich Ukraińców. Przez długi czas to imię, w wykazie pierwszej dziesiątki „mazepińców”, „petlurowców”, „banderowców” jako najniebezpieczniejszych dla rosyjsko-sowieckiego reżimu imperialnego, bezwstydnie i bezpodstawnie szkalowano oraz wymazywano z pamięci milionów Ukraińców. Nie ustaje takie szkalowanie i dzisiaj, w niełatwych czasach utwierdzania państwa ukraińskiego. I tę nieprawą, czarną robotę bezkarnie wykonują już rodzimi, przemalowani oponenci sprawy Wielkiego Ukraińca. Co więcej — także na uniwersytecie jego imienia.
Mykoła TYMOSYK, doktor nauk filologicznych, profesor, dziennikarz, profesor honorowy Kamieniecko-Podolskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Ohijenki
Uniwersytet w Kamieńcu jako odzwierciedlenie istoty ukraińskości na Ukrainie. U tego, kto miałby chęć choćby fragmentarycznie prześledzić w stuletniej retrospektywie perypetie związane z założeniem i funkcjonowaniem tego uniwersytetu, nieuchronnie powstanie wrażenie wielkiego i tragicznego fatum losu, który niezmiennie prześladuje tę placówkę. A także — uświadomienie sobie tego gorzkiego faktu, że w historii tej jedynej w swoim rodzaju uczelni wyraźnie odzwierciedla się niegodny pozazdroszczenia los ukraińskości na Ukrainie oraz tych nielicznych zapaleńców, u których jeszcze nie opadły ręce i nie zgasła wiara, że dawna idea takiej Ukrainy może zostać zrealizowana. Dla utwierdzenia takiej myśli — dwie przekonujące tezy. Pierwsza. Uniwersytet w Kamieńcu Podolskim jako ostatniej stolicy URL — pierwszy w historii kraju, stworzony rzeczywiście przez ukraińską władzę dla prawdziwego rozwoju ukraińskiej nauki w europejskim kontekście. Dotąd wszystkie wyższe uczelnie na naszych terenach po obu stronach Dniepru zakładano na podstawie dekretów rządów lub władców państw-zaborców, między którymi została rozszarpana Ukraina: w Charkowie, Kijowie i Odessie — Rosja, w Czerniowcach — Austria, we Lwowie — Polska. Cel tych różnych rządów był wspólny: denacjonalizacja ludności ukraińskiej. A mianowicie — rusyfikacja Małorusinów, zgermanizowanie Bukowińczyków, spolszczenie Galicjan. Druga. W szybkim zniszczeniu w 1921 roku dzieła Ohijenki jako pierwszego ukraińskiego uniwersytetu typu europejskiego jakby wypracowywano uruchomiony przez Moskwę potężny mechanizm dalszej rozprawy z niepokorną ukraińskością w różnych sferach życia społecznego w skali całej Ukrainy. Jak wiadomo, los tego uniwersytetu rozstrzygnięto jednym pociągnięciem pióra wodza moskiewskich bolszewików Lenina na telegramie, który wysłał do Moskwy 3 września 1920 roku ówczesny minister oświaty radzieckiej Ukrainy Wołodymyr Zatoński. Zważywszy na wyjątkowość tego złowieszczego dokumentu, który odnalazł autor tych słów w głównym kijowskim archiwum, warto przytoczyć go w całości w języku oryginału. Wyróżniam przy tym dla czytelnika zabójcze oznaki „inteligentnego” stylu jednego z czołowych przedstawicieli ówczesnej radzieckiej państwowej „elity” (wyróżnienia moje. — M. T.): „Należy zwrócić uwagę na Kamieniecki państwowy ukraiński uniwersytet. Kamienieccy komuniści znajdują się w niewoli u petlurowskiej inteligencji. Realnych sił dla wsparcia na poziomie uniwersytetu w Kamieńcu nie ma. Kontyngent słuchaczy nikczemny. Bezrobotne dziewczęta i popowicze. W samym uniwersytecie nadal zasiadają zdziecinniali starcy i naukowe sławy w rodzaju hetmańskiego, a następnie petlurowskiego skarbnika Lebedia-Jurczenki… Profesorowie nieźle się urządzają kosztem uniwersytetu i spoglądają na zachód. Wszystkich ich należy rozpędzić. W tym stanie, w jakim istnieje, uniwersytet kompromituje władzę radziecką”. Przyjęta przez Moskwę decyzja była przewidywalna: uniwersytet jako petlurowskie „siedlisko nacjonalizmu” nie tylko w Kamieńcu, ale i w zachodniej części radzieckiej Ukrainy, zlikwidowano, a na jego podstawie stworzono instytut… nauk teoretycznych. A potem, przez dziesięciolecia, bez końca i z jakąś zoologiczną wściekłością szarpano go, nie dawano spokojnie żyć uczciwym, mądrym i patriotycznym ludziom, którzy tam wykładali lub studiowali. Niewiarygodne, ale cała radziecka epoka historyczna jest ciągłym pasmem czarnych pogromów wymierzonych w resztki niepokornego wolnomyślicielstwa, którymi jeszcze do końca lat 50. oddychały mury sławnego uniwersytetu Ohijenki. I tego, niestety, nie przeczytasz ani na oficjalnej stronie placówki, ani w pracach jej współczesnych wykładowców. Krótko mówiąc, było to tak. Instytut kilka razy zmieniał nazwę, łączył się z takim samym Winnickim, był rozformowywany. O działalność antyradziecką oskarżono trzech rektorów, których rozstrzelano; wielokrotnie aresztowano studentów, stale przypisując im „burżuazyjny nacjonalizm”. W połowie lat 30. uczelnię całkowicie zlikwidowano, rozpraszając tamtejszych studentów w celu dokończenia nauki z dala od ostatniej stolicy URL — do Nieżyna, Czerkas, Odessy. W tym samym czasie nazwisko Ohijenki trafia do sporządzonej w na Kremlu listy dziesięciu najbardziej niebezpiecznych dla władzy radzieckiej ukraińskich działaczy, których zabraniano wspominać w jakimkolwiek kontekście w prasie, radiu, telewizji. W 1939 roku, przekonawszy się, że z niepodległościową petliurowszczyzną tutaj skończono na zawsze, Moskwa pozwoliła ponownie otworzyć instytut nauczycielski. Choć nie do końca pełnowartościowy — tylko z dwuletnim okresem nauki. Wkrótce w oficjalnej nazwie Kamieniecko-Podolskiego instytutu pedagogicznego uwieczniono imię niszczyciela uniwersytetu Ohijenki — Zatońskiego. Z tym imieniem zaczęto kuć dla podolskiego kraju kadry tak zwanej budżetowej inteligencji nauczycielskiej — w większości posłusznej władzy i niepatriotycznej wobec idei ukraińskiego odrodzenia narodowego. Tak trwało aż do… marca 2003 roku, kiedy za prezydentury Leonida Kuczmy wyszło rozporządzenie rządu o podniesieniu tej uczelni do poziomu uniwersytetu. Po 85 latach, odkąd stworzyli go Ukraińcy — po raz pierwszy bez uzgodnienia z Moskwą.
Wspomniani wyżej w telegramie W. Zatońskiego do Moskwy „kamienieccy komuniści” tak szybko wyszli z niewoli „petlurowskiej inteligencji” i przez dziesięciolecia niepodzielnego panowania ich partii umocnili się w swojej sile, że nawet po 1991 roku uparcie nie chcieli zauważyć, iż znaleźli się w innym państwie, w którym nadszedł czas poznawania swojej prawdziwej historii i utwierdzania własnych narodowych priorytetów. Przez wiele lat stawiali szalony opór, aby nie dopuścić do urzeczywistnienia idei narodowo dojrzałej społeczności dotyczącej nadania tej uczelni imienia jej założyciela Iwana Ohijenki. Idea ta po raz pierwszy wybrzmiała w 1992 roku podczas niespodziewanie licznej Wszechukraińskiej konferencji naukowej z okazji 110. rocznicy urodzin pierwszego rektora. Konferencję tę, na którą zjechał wówczas do Kamieńca cały kwiat ukraińskiej nauki, zainicjowała ówczesna wykładowczyni tej uczelni, przewodnicząca Wszechukraińskiego towarzystwa im. Iwana Ohijenki Jewhenija Sochacka. Dramatyczne perypetie związane z urzeczywistnieniem tej idei (a na to potrzeba było 15 lat nieustannej walki garstki oddanych patriotów z wszechwładnymi do dziś oponentami ukraińskiego odrodzenia) zostały już opisane zarówno w publikacjach prasowych, jak i w wydaniach książkowych. Podkreślę jedynie w tym kontekście, że podszyty brudnymi insynuacjami i jawnym kłamstwem otwarty ruch przeciwko przywróceniu uczciwego i czystego imienia Ohijenki w historii tego uniwersytetu przez wiele lat kierował… ówczesny rektor tej placówki oświatowej Anatolij Kopyłow. Można jedynie wyobrazić sobie, jak wielka szkoda została wyrządzona pierwszym pędom narodowego odrodzenia, ile młodych umysłów zostało owiniętych kłamliwą komunistyczną jemiołą, ilu utalentowanych i patriotycznych pracowników zostało zwolnionych lub nieprzyjętych do pracy dydaktycznej, jak wyjaławiano komponent narodowy z dyscyplin bloku humanistycznego, jeśli wziąć pod uwagę taką liczbę: na stanowisku rektora ten nieprzejednany oponent Ohijenki i wszystkiego, co ukraińskie, pracował… ćwierć wieku (od 1977 do 2002 roku). Sądzę, że nadejdzie czas, kiedy bezstronni i nieobojętni historycy szczegółowo opiszą te ćwierć wieku — z ukrytymi do dziś faktami i nazwiskami, zorganizowanymi apelami „ludzi pracy” i „kompromatami”. W każdym razie wracamy do nietypowej historii Uniwersytetu Kamienieckiego. Jest w niej jeden niezbyt szeroki biały pasek (po 2002 roku), kiedy na jego czele, zapewne przypadkiem, stanął na krótko pro-ukraińsko nastawiony rektor — Ołeksandr Zawalniuk. To za jego kadencji placówka otrzymała status narodowej i, w rezultacie prawdziwych bojów z jawnymi i ukrytymi ukrainożercami, — także imię Iwana Ohijenki. A potem — znowu ta czarna szeroka smuga. Zaczęła się ona wraz z przyjściem do steru uniwersytetu w styczniu 2013 roku… Serhija Kopyłowa. Tak, szanowny czytelniku, to nie jest przypadkowa zbieżność nazwisk. Obecny rektor, wybrany ponad 5 lat temu, — to syn rektora z ćwierćwiecznym stażem Anatolija Kopyłowa. Czyli Kopyłowa-starszego, który zasłynął na całą Ukrainę tym, że długo straszył społeczność naukową i oświatową ukrytym w jego osobistym sejfie rzekomo sensacyjnym kompromatem na Ohijenkę oraz obietnicą jego ujawnienia „jak tylko przyjdzie czas”. Z czasem wyjaśniło się: wszystko to okazało się zwyczajnym blefem, ponieważ bojownicy o sprawiedliwość doprowadzili wreszcie do oficjalnego publicznego wyjaśnienia kierownictwa SBU o tym, że „w rezultacie niejednokrotnego Cynizm zarządzania, bezprawność oraz bezpryncypialność profesury jako realia współczesnej szkoły wyższej Zainicjowane przez rektora Serhija Kopyłowa, niemoralne w istocie, ale zabezpieczone prawnie od formalnej strony (zwyczajne nieprzedłużenie kontraktu) zwolnienie z pracy znanej na Ukrainie uczonej, działaczki oświatowej i społecznej Jewheniji Sochackiej stało się przedmiotem ostrego artykułu publicystycznego autora tych słów, który opublikowała wszechukraińska gazeta „Deń” w numerze z 30 października 2014 roku. Nagłówek tego artykułu brzmi: „Naszym uniwersytetom niepotrzebne są osobowości? Rektor Uniwersytetu Kamieniecko-Podolskiego imienia Iwana Ohijenki nie przedłużył kontraktu z profesorką, która przez wiele lat walczyła o nadanie uczelni tego imienia…”. Zakończenie na str. 8
Машинний переклад
Zakończenie. Początek na s. 7
Ten materiał wkrótce przedrukuje tygodnik „Słowo Proświty”, a jego wersja elektroniczna aktywnie rozchodzi się w sieci na informacyjno-analitycznych portalach. Gazeta „День” dwukrotnie (w numerach z 14–15 listopada i 5–6 grudnia) zamieszcza w rubryce „Резонанс” listy czytelników, którzy nie bez oburzenia pytają: co dzieje się z naszą szkołą wyższą, kto poniesie odpowiedzialność za bezprawie? W cywilizowanym świecie taki rektor powinien podać się do dymisji. Albo podlegałby zwolnieniu. Przynajmniej należało się spodziewać jakiejś reakcji struktur władzy. Tego samego ministerstwa edukacji, któremu podlega uczelnia. Jeśli zaś nie władzy, to chociaż społeczności naukowej, na przykład ogólnoukraińskich akademii nauk pedagogicznych, szkolnictwa wyższego, edukacji wyższej, stowarzyszenia rektorów, grona samodzielnych profesorów. Wreszcie moralnych autorytetów narodu. Bo fakty, o których mówiono w gazetowych wystąpieniach, były niezaprzeczalne. Niestety, wszystko pozostało na swoich miejscach: rektor-zwycięzca — w swoim służbowym, a już rzekomo rodzinnym (jak w krajach azjatyckich) gabinecie; niesprawiedliwie zniesławiona obrończyni sprawiedliwości profesor Sochacka — faktycznie na ulicy, przez co była zmuszona opuścić z rodziną drogie jej miasto… Takich historii, od stolicy po peryferie kraju, można zebrać na wydanie książkowe. Dlatego i ta, zbudowana na ciągłym faryzeizmie, jedynie wzmacnia już ustalone w społeczeństwie przekonanie, że system naszej edukacji uniwersyteckiej jest beznadziejnie chory. Niemal cały przerósł kolczastym ostem cynizmu, wzajemnej krywdy, ugodowości, samowoli i bezkarności. Że to twierdzenie nie jest bezpodstawne, przekonuje także nowsza historia kamieniecka, związana z nagłym „przemalowaniem” rektora Serhija Kopyłowa z nieprzejednanego przeciwnika Iwana Ohijenki w… kandydata i laureata nagrody imienia jego sławnego poprzednika. …Jako wieloletni członek Komitetu ogólnoukraińskiej nagrody imienia Iwana Ohijenki szczególnie zapamiętałem posiedzenie tego komitetu w Żytomierzu wiosną 2016 roku, poświęcone wyłonieniu laureatów tamtego roku. Zazwyczaj w czterech nominacjach zbiera się sporo znanych i mniej znanych kandydatów, których dokumenty i materiały wymagają starannego zapoznania się. Tymczasem — nie wierzę własnym oczom: w nominacjach „Nauka i edukacja” widzę nazwisko… Serhija Kopyłowa. Zapoznaję się z „Opisem dokumentów kandydata do nagrody Iwana Ohijenki Kopyłowa Serhija Anatolijowicza”. Przedstawienie kandydata z wykazem zasług na niwie ohijenkoznawstwa, obejmujące pięć stron tekstu drukowanego, podpisali dwaj profesorowie Kamieniecko-Podolskiego Uniwersytetu — O. M. Zawalniuk i B. M. Niehoda, a pieczęcią dokument poświadczył naczelnik wydziału kadr I. J. Bondar. W „Wykazie prac naukowych” kandydata do laureatury jest 9 pozycji. I tu pojawiły się aż dwa zastrzeżenia. Pierwsze: wzięto dlaczegoś okres publikacji za… 17 ostatnich lat — od 1997 do 2014 roku.
Po drugie: spośród artykułów napisanych jednoosobowo przez tego autora jest ich zaledwie trzy. Zwróćmy uwagę na ich objętość. Artykuły „Iwan Ohijenko — stypendysta profesorski Uniwersytetu św. Włodzimierza” oraz „Współpraca oświatowa W. Piotra (tak w oryginale; najwyraźniej chodzi o W. Pietrowa — M. T.) i I. Ohijenki w Kamieniecko-Podolskim Państwowym Uniwersytecie Ukraińskim (1918–1921)” mają po… 3 strony każdy. Rozprawka o M. Draj-Chmarze zajęła 5 stron. Wszystkie pozostałe artykuły, znacznie obszerniejsze, powstały już we współautorstwie z W. Zawalniukiem i W. Hazinem. Do tej sprawy dołączono również książkę o wymownym tytule „Iwan Ohijenko — organizator, kierownik i obrońca Kamieniecko-Podolskiego Państwowego Uniwersytetu Ukraińskiego (1918—1921)”. Książka ukazała się drukiem w 2014 roku pod marką kamienieckiego wydawnictwa „Medobory-2006”. O gatunku tego wydania o objętości 384 stron świadczy podtytuł: dokumenty, materiały, fotografie, kronika działalności. Otóż autorów taka książka, oczywiście, nie ma. Jej twórcami mogą być jedynie redaktorzy. Informacja o nich zamieszczona jest na karcie katalogowej wydania. Są dwaj — S. A. Kopyłow i O. M. Zawalniuk. Oni też podpisali przedmowę. Zatem redaktorów (nie autorów) jest dwóch, a na zdobycie nagrody zgłaszany jest jeden z nich. Tu nie ma nic do komentowania. Dlatego też ta kandydatura nie była poddana głosowaniu podczas posiedzenia komitetu im. Ohijenki, ponieważ naruszenia wymogów Regulaminu nagrody, wyraźne niedomagania kandydata do laureatu prestiżowej nagrody — to więcej niż wystarczająco. Jednak mimo takiej niedorzeczności w działaniach bliskiego otoczenia rektora, chęć figurowania wśród badaczy-ohijenkoznawców u samego rektora uniwersytetu nie minęła. Dokładnie dwa lata później w tym samym Kamieńcu Podolskim ukazuje się kolejna książka, w której opracowaniu i współprzedmowie ponownie „wziął udział” rektor S. Kopyłow (wraz z O. Zawalniukiem) — „Kamieniecko-Podolski Państwowy Uniwersytet Ukraiński (1918–1921)”. Liczba materiałów archiwalnych — 665, liczba stron — 848. Wydawnictwo poświęcone jest 100-leciu tej uczelni. Oczywiście, należy powitać wydanie takiej książki. Tylko że sumienie nie daje spokoju w związku z jednym z jej „twórców”. Wiem z wieloletniej praktyki wydawniczej i dydaktycznej, że osób rangi rektorów niemal nie sposób zobaczyć w murach centralnych i lokalnych archiwów w poszukiwaniu takich dokumentów. Zazwyczaj tę „czarną robotę” wykonują przyszli kandydaci nauk lub poszczególni zapaleńcy-profesorowie. Jeśli ktoś chce, może to łatwo sprawdzić. Bo w naszych instytucjach archiwalnych także dziś obowiązuje dawna rosyjsko-radziecka praktyka: poszukujący dokumentu, a tym bardziej jego kopista czy przepisywacz, musi podpisać i zostawić w archiwum stos różnych papierów: wniosek na ręce kierownika archiwum, zamówienie każdego dokumentu, datę i godzinę jego wydania oraz zwrotu. Jednak w obecnych ukraińskich realiach, gdy zarówno rozprawy doktorskie, jak i tytuły profesorskie są już w nieskrywanej formie kupowane i sprzedawane, tak samo jak na podstawie bezkarnie przywłaszczonych cudzych tekstów w skorumpowanych radach naukowych pokazowo i skutecznie przeprowadzane są „publiczne obrony” bogatych lub wysoko postawionych ignorantów i miernot, nie wykluczam, że „obecność” dowolnego „potrzebnego” autora gdziekolwiek może zostać łatwo „dorysowana” wstecz przez zainteresowane osoby. Podobnie jak dopisanie do listy autorów-redaktorów kogokolwiek „ważnego”. Ponownie, tylko na postradzieckiej przestrzeni wciąż rozpowszechniona jest praktyka tak zwanego autorstwa, haniebna dla świata zachodniego. Bezpieczny schemat działa tu sprawnie od dziesięcioleci: do samodzielnie wykonanej pracy autorskiej wkrótce „przyczepiają się” wpływowi współautorzy: jeden potrafi szukać sponsora, inny — przepychać pieczątkę zatwierdzającą w ministerstwie, nazwisko kolejnego pojawia się na karcie tytułowej pierwsze tylko dlatego, że jest on przełożonym dwóch poprzednich. To straszne, ale w ukraińskiej nauce i oświacie stary zgniły system niemal wszędzie zakonserwował taką sytuację, w której każdego uczonego czy wykładowcę można długo trzymać na krótkiej smyczy. Za przedłużenie kontraktu, za awans po szczeblach służbowych, za możliwość otrzymania tytułu „honorowego” czy „zasłużonego” trzeba być gotowym płacić: milczeniem, cierpliwością, niezauważaniem, „właściwym” głosowaniem, ugodowością i bezzasadnością. Najgorsze jest to, że w krąg tej posłusznej bezbarwności wciągnięto już także wyższą kadrę dydaktyczną dawnej nietykalnej i nielicznej kasty — profesorów i docentów. W warunkach gwałtownego wzrostu liczby uniwersytetów, wydawania im według korupcyjnych schematów licznych licencji na kształcenie „lipnych” specjalistów, a także naukowców-wykładowców, tych ostatnich, zwłaszcza w naukach humanistycznych, jest po prostu krytyczna nadprodukcja. Zatem na ławkę rezerwowych, a także na niepotrzebnych takiemu uniwersytetowi, jest kogo wyrzucać. Przede wszystkim stają się nimi niewygodni i drażniący dla „wiecznych rektorów” i „wiecznych dziekanów” — samodzielni i znający się na rzeczy specjaliści, którzy mają, jak w przypadku Jewhenii Sochackiej, oprócz wysokiego wykształcenia zawodowego także honor i godność. Groza tkwi także w tym, że wszyscy o tym od dawna i wszędzie wiedzą. I pogodzili się z tym. W środowisku naukowym, w którym przychodzi mi przebywać przez ostatnie dziesięciolecia, nie przyjęto mówić o tym głośno. Rzekomo przecież nic się nie zmieni, a tylko narobi się sobie wrogów. I takie, niestety, jest stanowisko wielu moich kolegów. Ale jak długo można milczeć?
Profesjonalizm, sumienie i honor, które należy przywrócić na uniwersyteckie sale wykładowe …Z mojej pamięci nijak nie chce wyjść obraz pięciominutowego przyjęcia w gabinecie rektora Serhija Kopyłowa, znanego kanadyjskiego duchownego i dziennikarza Bohdana Demczuka, we wrześniu 2013 roku. Był on ostatnim z absolwentów Kolegium św. Andrzeja przy Uniwersytecie Manitoba, którego ówczesny dziekan i pierwszy hierarcha Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego w Kanadzie metropolita Ilarion (Ohijenko) pobłogosławił na początku lat 70. ubiegłego stulecia do pracy duszpasterskiej. Urodzony w Kanadzie ojciec Bohdan po raz pierwszy przyleciał na Ukrainę, aby zabrać ze sobą garść ziemi przy kamieniecko-podolskim uniwersytecie, do którego chodził Iwan Ohijenko. Będąc po kilkukrotnym stażu naukowym w Kanadzie w dawnych przyjacielskich stosunkach z tym kolegą, zgodziłem się być jego towarzyszem w tej podróży z Kijowa do Kamieńca Podolskiego.
Przedstawienie rektorowi kanadyjskiego gościa odbyło się w niezwykły sposób: Serhij Anatolijowicz natychmiast położył przed nami wydaną w Moskwie książkę „Украинские националистические организации в годы Второй мировой войны”, w której na jednej ze stron nazwisko Ohijenki jako duchownego nazywa żołnierzy Ukraińskiej Powstańczej Armii (prosili władykę o przysłanie kapłana dla podziemnego kościoła prawosławnego). „Musimy jeszcze rozeznać się w chołmskim okresie życia Ohijenki” — stanowczo i chłodno skinął w moją stronę rektor, insynuując, że zostałem honorowym profesorem tego uniwersytetu przed jego kadencją. Obojętne, wrogie i pozbawione jakichkolwiek oznak choćby widocznego przestrzegania protokołu przyjęcia zagranicznego gościa spotkanie w gabinecie rektora najbardziej rozczarowało Kanadyjczyka. Pokonał tysiące mil, by zapoznać się z wymarzonym od dawna uniwersytetem, poczuć w nim ducha swojego wielkiego nauczyciela. Niestety, nie poczuł. Mnie zaś wtedy po prostu oszołomiła. Rektor Kopyłow-młodszy dalej walczył z Ohijenką. Tym razem wziął „na pomoc” jakieś pochodne dokumenty byłego KGB, wydane w Moskwie przez zajadłych wrogów ukraińskiego w Ukrainie.
* * * Zgodnie z uchwałą Rady Najwyższej 100-lecie otwarcia Państwowego Ukraińskiego Uniwersytetu w Kamieńcu Podolskim, którego historycznym prawonastępcą jest Narodowy Uniwersytet w Kamieńcu Podolskim im. Iwana Ohijenki, zostało na szczeblu państwowym wpisane do wykazu pamiętnych dat i jubileuszy 2018 roku. Pozwolę sobie zatem przypuszczać, że w Administracji Prezydenta leży już podpisane przez rektorów, a może i przez ministra oświaty, przedstawienie do kolejnych rządowych odznaczeń dla najlepszych przedstawicieli tego zespołu. Nie ma wątpliwości, że wśród tych, którzy otrzymają takie odznaczenia w przededniu zaplanowanych na jesień uroczystości i którym zostaną wyrażone słowa podziękowania za „osiągnięcia w budowie Państwa Ukraińskiego” z tradycyjnym w takich przypadkach pozdrowieniem od samego Prezydenta, będzie także nazwisko wieloletniego rektora i nieprzejednanego przeciwnika Ohijenki oraz jego sprawy, Serhija Kopyłowa. Jakkolwiek by było. Żyjemy przecież w czasach niemal całkowicie skorumpowanej, niefachowej, niepatriotycznej i nieprzyzwoitej władzy, której kiedyś jednak nadejdzie koniec. Na moje głębokie przekonanie, milczącym wyrzutem wobec tych uroczystości będzie niewidzialna obecność ducha samego Iwana Ohijenki. Tego, któremu los zesłał tyle prób, lecz go nie złamał, a wprost przeciwnie — zahartował wśród wielkich Ukraińców. Ten duch z pewnością nie da spokojnego życia wszystkim chciwym konformistom i sługusom, koniunkturalistom i nietolerancyjnym wobec utalentowanych i oddanych ludzi, dopóki w mury tego kiedyś chlubnego uniwersytetu nie powrócą brutalnie wyparte profesjonalizm i patriotyzm, sumienie i honor.
Mykoła TYMOSZYK
Машинний переклад
* gdzieś schował się niepowtarzalny raj i tylko można sercem odszukać go — wtedy żyj i umieraj od piękna czerwieni, którego otwierać go nie trzeba magicznym kluczem, sam otworzy się, kiedy zechce i przykuje do podniebienia oczy i wywoła oczyszczenie deszczem ten wieczny raj nie spalony nigdzie w nim naprawdę zawsze wszystko święte w obrazowej duchowej przewadze zauważył: pokazał się na chwilę i zniknął jak w powietrzu rozpuścił się krzyk i jednocześnie raj nie schował się
* i jednocześnie raj nie schował się żeby ktoś go zgadł i rozgadł wspomniał gdzie widział słyszał i zdziwił się jak słońcu rozweselona woda jak zieleni raduje się pierwszy liść jak darowi ziemskiemu niebodar ten raj — zaufanie jasnego dzieciństwa czereśnia z pszczołami i lip nektar coś takiego zadusznego i wysokiego cienkiego szczęśliwego bliskiego w myślach do czego nie biorą się różne uroki patrz nie zgub uzdrawiającego oddechu tajemniczemu związkowi przyrody on całkiem obok blisko choć dotykaj
* on całkiem obok blisko choć dotykaj jego strunę wrażliwości niewidzialną jego kroplę rosy z listka i dojrzały zapach słonecznego dymu i rajskie coś cię nie ominie kusząco pomacha za sobą on tu nasycony żywym ogniem iskrzącą źródlaną wodą nie stracony nie spalony ten raj ani trochę bo dla twojego dobra za słomkę ratunkową trzymał się kąpie się motyl w trawie kochaj ten zdumiewający marzycielski świat i od dotknięcia wzrokiem uśmiechaj się
* i od dotknięcia wzrokiem uśmiechaj się i świat do ciebie uśmiechnie się też tylko w liczbę pojedynczą nie zamykaj się kiedy naprzeciw radości idziesz ty nie jeden w fantastycznym świecie życie żyje pokrewieństwem dusz w której liczba rozkutych powitań niby pałających czerwonych i białych róż każdemu rozchylonemu oku nie ma już dawno i kropli złości i nie otacza źrenicy smutek uśpiony budzi się siła rosną z natchnionego natchnienia skrzydła kto widzi nienaruszone piękno
* kto widzi nienaruszone piękno u tego szczególne gwiezdne oczy i czystości niezwyciężona istota uzdrawiającym Bożym światłem pała między sercem i trawką związek bez słów tajemna siła rozumie od miodu słonecznik pachnący zmókł i dojrzewa w konopiach olej i nie boi się postronnych mak i nie straszna gwiazd ciemna ciemność i głębienie rosistego wału i modlą się myśli i uczucia za te harmonie mnogie “ja” kogo i dzień i noc oczarowały
* kogo i dzień i noc oczarowały swoim światłocieniem w ruchu zmian ten w powietrzu słyszy rajski dzwon którego anioły pocałowały i fale nienachalnych modlitw wciąż toczą się niby niegasnące koła i nie znika łaska nigdy kto niebu bije wzruszający pokłon ni zła ni zazdrości ni zemsty nie ma spotkasz podróżnego — witasz aby nie wyczerpała słów piękno i szczęście które biegnie listkiem mrówka i słychać głos radosnej ptaszyny piwonia rozsypała rosę
* piwonia rozsypała rosę strząsnęła z siebie złotą koronę i nie pragnie w trawokwieciu tronu nie odgania pszczółkę czy osę i tak wokoło słonecznie letnio mniszki wybuchają wczesnym dniem i rozkosz mają wszystkie drzewa myć się światłem jak ślepym deszczem szepcze trawom ocean wiatrów: to raj w którym tysiące światów rozbrzmiewa każdy melodyjnym wałem wieczorny głos poranny zmienił na barwie wysokości i głębi i zmierzch resztki światła pozbierał
* i zmierzch resztki światła pozbierał żeby zachować nieopalony żar i zaświecić księżycowy latarnik nad morzem pola które zakwitło i czując swoje prawa i czerwienieją maki bo czerwone nie śpi i nie drzemie sasanka tańczy babka bez granic i nie obejmuje myśli trwoga i nie pokazuje twarzy strach nikt nie prześladuje nikogo i rozumieją języki różne języki i dla harmonii w światobudowie na drzewie śpiewa rajski ptak
* na drzewie śpiewa rajski ptak uzdrawiające tremolo dźwięcznego śpiewu melodia chabru w żytach z błękitem w zieleni drżąca dokąd przenikliwym spojrzeniem nie rzucisz tam światłocień prowadzi brzmi brwią nie ma żadnych nieporozumień kiedy przyroda oddycha miłością aby kwitnąć kontynuować lato nikt nie zna bolesnych pożegnań-bo nie żegna się ze światem cudów a ta śnieżynka wykwintnie śnieżna chwilowa niby łza nietrwała i świeci światoodczucie w oczach
* i świeci światoodczucie w oczach nie ma ani kropelki smutnego żalu z duszą rozumie się dusza i myśl w absolucie słyszy myśl i pełna czasza spokoju niebios nalana szczodrze jasnymi deszczami i faleczki czeka twarz lustrzanych tafli jasnością żyją grzybowe mgły piasek szeleści korytami dróg i pisze powieść podróży nóg o kamień potknięcia i sznureczkiem a w drzewie przyrody poznania bezgrzeszne pozostały się wiedze a krwawnik wybiela koszulę
* a krwawnik wybiela koszulę na słonecznym czystym ogniu i rozkwitają jasnowidzące oczy w cichopłynnej wzrokowej łunie rodzą się błogosławione myśli pulsuje dojrzewanie kolorów i utajnione szczęśliwe liczby pokazują wszystkie kalendarze kontynuuje chwilowy bieg minuty klepsydra — wieczny wodny zegar i widać czas po kwieciu i listkach przywiązana do światłocienia nitki niesie rzeka rozkołysane odbicia pod niebem to powolna to stroma
* pod niebem to powolna to stroma rzeka niesie odbicia krajobrazów przezroczysty wodopływ kontynentu w promienistym obfitym życie źródła biją spod kamienistych gór i w żadnym nie ma mętności dokądże domyślny trafił wzrok jeśli nie w raj romansów i preludiów rozwiało się ciernie dramie przerwała żarty śmierć-gra i ciągną się do nieba kłoski zielone pole los przejdzie a to nienaruszona miłość kwitnie z tymianku i maków i dzwonków
* z tymianku i maków i dzwonków dla marzycieli ta wola to dar istniejący ona słodsza za sam nektar aż pogubiły się na sekundę oczy i rozważają śpiewy rajskich ptaków nie ma piekła tylko jedno nieśmiertelność w pamięci jakieś komórki starte niby nie było sądów i więzień sprzedajności i podłości nie ma i napastliwych okoliczności nie szukasz trzymasz odblask fali w rękach wszystkimi nurtami traw zawirowało ciszej ciszy i dziewiątą falą dokądś wędruje trawiasta rzeka
* dokądś wędruje trawiasta rzeka niesie pachnące soczyste wody ktoś raj znalazł chociaż i nie szukał zauroczyła rajska rozkosz i chcesz rajować to rajuj dopóki nazywamy się goście dla nostalgii wspomnienia pilnuj o kwiatopolowej ruchomej wyspie zdawało się jest wszystko chyba brakuje bólu i nieodstępnych kłopotów na głowę które prowadzi sprawnie los-gra i pokazał się tylko na chwilę nagłą niby wstąpił w potajemny spisek gdzieś schował się niepowtarzalny raj
* gdzieś schował się niepowtarzalny raj i jednocześnie raj nie schował się on całkiem obok blisko choć dotykaj i od dotknięcia wzrokiem uśmiechaj się kto widzi nienaruszone piękno kogo i dzień i noc oczarowały: piwonia rozsypała rosę i zmierzch resztki światła pozbierał na drzewie śpiewa rajski ptak i świeci światoodczucie w oczach a krwawnik wybiela koszulę pod niebem to powolna to stroma z tymianku i maków i dzwonków dokądś wędruje trawiasta rzeka. Kołomyja
Машинний переклад
Ołena BROSALINA
I rzeczywiście, spektrum gatunków literackich, do których zwracał się i w których objawił się jako mistrz Ihor Kaczurowskyj, jest niezwykle szerokie: to i poezja liryczna, i epicka (poemat „Wieś w otchłani”), i parodie, epigramy, szarże literackie i żarty, i wielka proza (dwie powieści i opowiadanie), i proza mała (nowele), i przekłady poezji oraz dramaturgii (przetłumaczył z hiszpańskiego sztukę Alejandro Casony „Łódź bez rybaka”), i utwory dla dzieci. To, co dotyczy literatury pięknej. A ponadto Kaczurowskyj pozostawił znaczący dorobek w dziedzinie publicystyki, radiojournalistyki (pracując jako recenzent literacki w ukraińskiej redakcji „Radia Swoboda”, napisał około dwóch tysięcy skryptów), a także jest autorem artykułów krytycznoliterackich, studiów z historii literatury ukraińskiej, podręczników oraz poszczególnych artykułów z różnych dziedzin teorii literatury (metryki, foniki, strofiki, stylistyki, generyki i architektoniki). Swoją drogą, z wielkimi pracami literaturoznawczymi Ihora Wasylowycza bezpośrednio związane są jego autorskie kursy wykładowe, wygłoszone na Ukraińskim Wolnym Uniwersytecie (Monachium). Wniósł on wkład także w mitologię (rozprawa doktorska „Dawne wierzenia słowiańskie i ich związek z religiami indoirańskimi”) oraz w mykologię — naukę o bliskich jego sercu grzybach („Przewodnik dla grzybiarzy”). A także opracował szereg antologii literackich. Wśród gatunków, które nie należą do literatury pięknej, szczególne miejsce w jego spuściźnie zajmują wspomnienia. Zwłaszcza dlatego, że jego życie równa się całej epoce, jego los to „most przez otchłań nieuchronności”, według jego własnej metafory z wczesnej poezji „Nowa doba”, i ten most połączył dwa brzegi ukraińskiej Niepodległości. Wszak Ihor Kaczurowskyj urodził się w Państwie Ukraińskim hetmana Pawła Skoropadskiego, właściwie — przyszedł na ten świat pod dźwięki serii z karabinów maszynowych, kiedy toczyły się walki o Nieżyn między armią ukraińską a czerwonymi, mówiąc współczesnym językiem, terrorystami; widział koszmar rozkułaczania i sam jako nastolatek, pod groźbą represji, musiał uciekać wraz z rodzicami z rodzinnej wsi — legendarnych Krut na Czernihowszczyźnie; przeżył straszną okupacyjną zimę 1941–1942 roku w rosyjskim Kursku; wyszedł żywy z obozu cywilnych jeńców; wytrzymał ciężką i niebezpieczną drogę na Zachód, przez spaloną wojną Galicję i Słowację, i przeszedł przez surowe szczeble losu emigranta: niedolę austriackich obozów DP, nieprzeciętną pracę w porcie w Buenos Aires i jednocześnie wytrwałe poszerzanie swoich horyzontów kulturowych oraz pielęgnowanie własnego stylu literackiego, by dopiero w szóstej dekadzie życia zacząć żyć z pracy intelektualnej — jako dziennikarz „Radia Swoboda” i wykładowca Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu w Monachium. Na falach „Swobody”, pokonując zakłócenia, jego głos przebijał się do rodaków po drugiej stronie „żelaznej kurtyny”, aby donieść im prawdę o represjonowanych, wykreślonych z literatury ukraińskich pisarzach, donieść prawdziwą, niesfałszowaną hierarchię wartości artystycznych. Z łaski Bożej Ihor Kaczurowskyj miał szczęście dożyć dnia, kiedy ta „żelazna kurtyna” rozsypała się w proch, dożyć do ogłoszenia niepodległej Ukrainy w 1991 roku, odwiedzić rodzinne strony, zobaczyć swoje książki, wydane przez ukraińskie wydawnictwa Kijowa, Lwowa, Nieżyna, Połtawy, Drohobycza… I ostatni spoczynek, zgodnie ze swoim testamentem, znalazł w ukraińskiej ziemi — ziemi rodzinnych Krut. Zatem Kaczurowskyj miał całkowite moralne prawo mówić (w książce „Promieniste sylwetki”) o unikalności własnego doświadczenia życiowego — i doświadczenia swojego pokolenia literackiego, według jego terminu — pokolenia II wojny światowej w literaturze ukraińskiej diaspory: „Kiedy czytasz biografie członków Związku Pisarzy,
Ihor Kaczurowskyj, około 1946 r.
rzuca się w oczy pewna jednostajność, powiedziałbym — standardowość — biografii: urodził się, ukończył szkołę średnią, odbył służbę wojskową (w przypadku osób płci męskiej), ukończył Uniwersytet Kijowski lub Instytut Literacki imienia Gorkiego… My natomiast byliśmy dziećmi społecznie prześladowanych, rozkułaczonych, represjonowanych rodziców, przeszliśmy przez chłód i głód, byliśmy na froncie, w obozach jenieckich lub zakładników, a niektórzy — w kaczetach… W latach powojennych była w modzie egzystencjalistyczna terminologia: sytuacja graniczna. Otóż jeśli nie wszyscy z nas, to większość wiedziała, co to jest — i to z własnego doświadczenia. Prawie każdy z nas mógł zastosować do siebie słowa Mychajła Oresta: Przeżyłem zniewagę i niewolę, Ocalałem w zabójczym huraganie…” Z takim bagażem doświadczenia egzystencjalnego wspomnienia Ihora Kaczurowskiego nabierają nieprzemijającej wartości. I, dzięki Bogu, chętnie zwracał się do gatunku pamiętnikarskiego, publikował wspomnienia w prasie, wydał książkę „Kruty mojego dzieciństwa” (Nieżyn, 2007) — zbiór szkiców z historii swojego rodu, głównie jego linii matczynej, oraz własnych pierwszych dziecięcych wspomnień. U schyłku życia marzył o zebraniu swojej pamiętnikarstwa w podsumowującym wydaniu, obmyślał treść przyszłej książki, układał jej plany i wymyślił tytuł — „Wspomnienia i postacie”. To jego marzenie spełniło się dopiero teraz, na jego 100-lecie. Książka ukazała się w kijowskim wydawnictwie „Klio”, imieniem, jako opracowującej, miło ją przedstawić. Ogółem obejmuje ona 109 utworów, głównie w gatunkach szkicu pamiętnikarskiego i portretu, w towarzystwie gruntownej przedmowy „Wierność sobie”, napisanej przez literaturoznawcę o takiej intelektualnej i moralnej wysokości, jak Iwan Dziuba. Umownie wydanie można podzielić na kilka części, w zależności od geografii tułaczego życia autora: „Kruty i Nieżyn”, „Kursk”, „Austria”, „Argentyna”, wreszcie — „Niemcy”. Zamieszczono na końcu książki także dwa szkice podróżnicze o wizytach na Ukrainie w 1992 i 1994 roku. Kompozycja książki przypomina mozaikę, gdzie różnogatunkowe i napisane w różnym czasie utwory połączono jedynym chronologicznym kręgosłupem — zgodnie z kolejnością wydarzeń życia autora. Ale całościowej i szczegółowej autobiografii Ihor Kaczurowskyj po sobie, niestety, nie zostawił. Przyczyną tego, według jego słów, była niechęć do dotykania jednego bolesnego epizodu — opowiadania o tych strasznych 11 miesiącach, które przeleżała w przedśmiertnej śpiączce w szpitalu w Buenos Aires jego matka, Jewhenija Ołeksandriwna. Jednak, na szczęście, mając 76 lat, Kaczurowskyj napisał „Autobiografię twórczą” — jako przedmowę lub posłowie do podsumowującego zbioru swoich poezji, którego wydanie odsunęło się o wiele lat. Ten tekst utrwala etapy twórczego wzrostu poety i jest w pewnej mierze jego manifestem estetycznym. On też otwiera zbiór „Wspomnienia i postacie”. Usprawiedliwiając drugą część tytułu — „…postacie”, — do wydania weszły portrety wybitnych osobowości twórczych, z którymi Kaczurowskyj miał szczęście obcować na swojej długiej życiowej drodze. To i koledzy-pisarze, nauczyciele literaccy i przyjaciele Jurij Klen, Jorge Luis Borges, Borys Ołeksandriw, Mychajło Orest, Dmytro Nytczenko (z dwoma ostatnimi Kaczurowskyj aktywnie korespondował, a spotkać się osobiście tak i nie udało), i filolodzy Borys Jarcho, Petro Odarczenko oraz Wołodymyr-Taras Żyła, i artysta Borys Kriukow, i rzeźbiarze Kost Buldyn oraz Hryhor Kruk, i pianiści Taras Mykysza oraz Ołeksandr Dmytriw, i śpiewaczka Hala Maksymenko oraz inni.
Składam serdeczne podziękowania pani Lidii Kriukowej-Kaczurowskiej, wdowie po pisarzu, która umożliwiła mi pracę z jego archiwum, przechowywanym w Monachium, w mieszkaniu, w którym rodzina Kaczurowskich żyła od 1978 roku. Dzięki temu udało się zebrać wszystko (lub prawie wszystko) z dorobku Ihora Wasylowycza, odnoszące się do gatunku wspomnieniowego. Oryginały przechowywane są w archiwum w postaci maszynopisów i/lub skserowanych publikacji w gazetach i czasopismach emigracyjnych oraz krajowych. Przy porządkowaniu wykorzystano także wydania książkowe — tak oto przedrukowano wszystkie wspomnienia i fragmenty kroniki rodzinnej z książki „Kruty mojego dzieciństwa”. A część materiałów Kaczurowskyj przesłał mi pocztą jeszcze za życia. Planował dołączyć do wspomnień także kilka recenzji, artykułów publicystycznych itp. — ze względu na ich autobiograficzny aspekt, co też zostało wykonane. Tak, zrecenzowanie książki Ołeksandra Sidorowa „Żygany, urkagany, błatari” sprowokowało wirtualny powrót Kaczurowskiego do niepokojącej kurskiej młodości, kiedy to musiał być świadkiem rozpasania świata przestępczego (recenzja tak właśnie się nazywa: „Świat wokół nas”). Niemało osobistych wspomnień o czasach wojennych znajduje się w artykule publicystycznym „Problem jedności narodowej”, gdzie autor rozważa bolesną kwestię możliwości porozumienia między Ukraińcami, którzy podczas II wojny światowej walczyli po różnych stronach linii frontu: „Czy może jakaś niezgłębiona, irracjonalna przyjaźń połączyć byłego bojownika UPA z uczestnikiem rajdu kowpakowskiego?” — pyta. I odpowiada: — Myślę, że nie może. Bo nie mają oni nic wspólnego: dla jednego świętością była i pozostaje Ukraina, dla drugiego — komunizm, ojciec Stalin. A gdzieś w głębi — obojętnie, czy jest z Riazania, czy z Kotelwy — jedyna Rosja. Wszystkie nadzieje Kaczurowskyj pokładał w pokoleniu, które dopiero nabiera sił (artykuł napisano w 2007 roku). Ale widzimy, że problem, który tak go bolał, nabrał nowej, zabójczej ostrości teraz, kiedy pokolenie dawnych upowców i partyzantów prawie odeszło, a moskiewska trucizna wciąż zatruwa ludzkie serca. Dlatego i podczas Euromajdanu, i obecnie, w czasach wojny rosyjsko-ukraińskiej, skrajnie brakowało mi i brakuje mądrego, proroczego słowa Kaczurowskiego. Bo dar przewidywania, w szczególności w skalach politycznych, był mu właściwy jeszcze w młodym wieku (zob. szkic wspomnieniowy „Dlaczego nie zostałem melnykowcem”, gdzie wspomina, jak zaraz po wojnie na zamówienie kogoś z przedstawicieli melnykowskiego odłamu OUN przedstawił swoją prognozę dotyczącą tendencji światowej polityki w ciągu najbliższych 30–40 lat — i ta prognoza ogólnie się sprawdziła). Zachował on ten proroczy dar także w podeszłym wieku: jakoś w rozmowie telefonicznej ze mną zauważył, że na świecie zachodzą procesy skierowane na to, aby rozerwać Ukrainę na dwie części: żeby Wschód dostał się Putinowi, a Zachód przyłączył się do Unii Europejskiej… Daj Boże, żeby Ukraina zachowała soborowość i integralność w swoich historycznych granicach, a jednak świadkami wspomnianych przez Kaczurowskiego procesów jesteśmy my z wami… Gatunek pamiętnikarstwa zakłada (bez wątpienia, oprócz zdolności literackich autora) posiadanie przez niego wyjątkowo dobrej pamięci, która dawałaby mu możliwość jak najdokładniejszego odtworzenia wydarzeń swojego życia. I właśnie na tej kwestii chciałem zatrzymać się dokładniej. W swoich artykułach, wywiadach, rozmowach Ihor Wasylowycz nie raz zaświadczał, że pamięć jego była jednak fenomenalna. W dzieciństwie, w Krutach, zapamiętał prawie słowo w słowo ukraińskie pieśni ludowe, które śpiewała ciotka jego matki Maria Topolska-Konyska, a po wielu latach odtworzył ich teksty w rozdziale „Kruty mojego dzieciństwa” pod tytułem „W świecie pieśni i wierszy”. Zaledwie nauczywszy się czytać, z głową zanurzył się w świat książek i z czasem znał na pamięć, w szczególności, pierwszą część „Eneidy” Kotlarewskiego, całe strony „Legendy o Tylu Eulenspieglu” Charlesa de Costera, którą przeczytał dziewięć razy. A w połowie lat 2000. dosłownie pamiętał anegdoty o Greku Jone (postaci nieżyńskiego folkloru), usłyszane na przełomie 1930–1931 lat w Nieżynie, dokąd rodzina uciekła z Krut, od Wasyla Hołoborodki, męża spadkobierczyni znanego nieżyńskiego rodu Wiry Kuszakewycz. W Kursku, za młodych lat, pamięć Kaczurowskiego mieściła już dziesiątki i setki rosyjskich wierszy (bo trafił on do rosyjskojęzycznego środowiska i w pole siłowe rosyjskiej kultury). „Najbardziej wielostronna osobowość twórcza we współczesnej literaturze ukraińskiej” — tak scharakteryzował Ihora Kaczurowskiego znany guru krytyki literackiej Mychajło Słaboszpycki w swojej książce „25 poetów ukraińskiej diaspory”.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
...яка не могла на нього не вплинути). Z samego tylko Serhija Jesienina znał na pamięć poemat „Anna Snieginа” i 70 wierszy, jak wspomina w korespondencji z poetką Ljubow Karpenko (zb. „Rozmowa poetów”, do którego weszły adresowane do niej listy Ihora Wasylowycza, przygotowywane do druku w Niżynie). A przeczytawszy mniej więcej w wieku osiemnastu lat „Wstęp do filozofii” Friedricha Paulsena w rosyjskim przekładzie, zapamiętał strony z prac Schopenhauera, Nietzschego, Kanta. Później ze jego słów coś zapisał Borys Ołeksandriw, a jeszcze później Leonid Czerewatenko, który badał twórczość Ołeksandrowa i wydawał jego utwory, uznał, że Ołeksandriw specjalnie studiował filozofię (usłyszane od Kaczurowskiego). Studiując w Kurskim Instytucie Pedagogicznym, jak sam twierdził, nigdy niczego nie konspektował. Ale wykłady ulubionego profesora Borysa Jarchy, wybitnego rosyjskiego mediewisty i teoretyka literatury, „pamiętał słowo w słowo — dłuuugo”… Także nigdy nie prowadził dziennika. Gdy literaturoznawca Serhij Kozak przeprowadzał z nim wywiad i zapytał o pomocnicze środki w jego laboratorium twórczym (dzienniki, roboczne notatniki „do zapisywania świeżo narodzonych myśli, obrazów”), zaznaczył: — Nigdy nie bawiłem się w dzienniki. Polegałem na pamięci, dopiero po siedemdziesiątym roku zauważyłem, że nie jest ona już zbyt pewna. Uważam, że czasem dziennik bywa pierwszym krokiem na drodze do megalomanii. A paranoiczny „Dziennik” Wynnyczenki należy nie tyle do literatury, co do psychiatrii. […] — Żadnych notatników w życiu nie miałem. Czasem podczas pracy nad jakimś utworem zanotowałem sytuację czy myśl, które, że tak powiem, wyprzedziły mnie (“Literaturna Ukraina” z 27 maja 2010 r.). Prawda, że zasoby wierszy, które przechowywała jego pamięć, z czasem zaczęły się kurczyć — bo coraz mniej osób zostało w jego życiu, którym mógł je czytać. Ale także w ostatnich latach życia pamięć Kaczurowskiego wskrzeszała przeżyte: i wydarzenia, których był świadkiem w powojennej Austrii (wspomnienie „Moja wina”, 2013), i epizody z życia ukraińskiej emigracji w Argentynie w latach sześćdziesiątych („Jeszcze jedno wspomnienie”, 2011)… W czym zatem tkwi sekret jego wyjątkowej pamięci? We wspomnieniowym szkicu „Nawrócenie (Z rodzinnej kroniki)”, w którym mowa o drodze wspomnianej już Marii Topolskiej-Konyskiej, za młodu zuchwałej rewolucjonistki-narodniczki, od ateizmu do wiary, Kaczurowski pisał: Profesor Jarcho mówił nam, że są ludzie „historyczni” i „ahistoryczni”. Historyczni wyobrażają sobie przeszłość w postaci długiego korytarza, ahistoryczni — w formie oddzielnych obrazów. Maruśka Topolska (czy Maria Wasyliwna Konyska) była człowiekiem ahistorycznym: nie wiedziała, co w jej życiu wydarzyło się najpierw, a co potem. Moja matka, która miała absolutną pamięć na daty i pamiętała niemal dzień po dniu całe swoje życie, często się z nią kłóciła, starając się przekonać, że pewne wydarzenie nie mogło zdarzyć się wtedy, jak ona twierdzi, lecz znacznie wcześniej lub później. Można zatem przypuszczać, że to właśnie od matki Jewhenii Ołeksandriwny Kaczurowskiej Ihor Wasylowycz odziedziczył swoją fenomenalną „historyczną” pamięć, która umożliwiła powstanie tak rozległej memuarystycznej odysei, jak „Spomini i postati”, pełnej żywych obrazów i uderzających życiowych wątków — z dokładnymi szczegółami, datami, imionami („Indeks nazwisk” wydania liczy niemal dwa tysiące pozycji). W zbiorze korespondencji Kaczurowskiego z Mykołą Szkurkiem (Niżyn, 2016) znajdujemy także inne ciekawe szczegóły dotyczące pamięci matki: — Żałuję teraz, że nie namówiłem mamy, by napisała wspomnienie o niżyńskim żeńskim gimnazjum: moja matka miała absolutną pamięć, lecz, niestety, nie umiała opowiadać… Oto przypomniało mi się: czytając „Wróżkę gorzkiego migdału” Iwana Kocherhi, matka rozpoznała w Dziubie i jego rodzinie… obszarnika Dziubę ze wsi Czerniachiwka. Tymczasem w archiwum Ihora Kaczurowskiego przechowywany jest jeden bardzo ciekawy dokument: pożółkły szkolny zeszyt, zapisany ołówkiem, ale nie jego pismem. Jak podpowiada treść, są to wspomnienia Jewhenii Kaczurowskiej o nauce na kijowskich Wyższych Kursach Kobiecych. Napisane zostały w 1956 roku, pół wieku po tym, jak Jewhenija Ołeksandriwna została kursistką, i najprawdopodobniej specjalnie przypadają na tę rocznicę. Wymieniono w nich postacie z jej kręgu, jak Mykoła Porsz, Milia (Emilia) Ohijewska, profesorów Uniwersytetu Kijowskiego, wykładających na kursach — Ołeksij Hiljarow, Pawło Ardaszew, Hryhorij Pawlutskyj, Tymofij Florynski i innych. Można więc przypuszczać, że to Ihor Wasylowycz skłonił matkę do utrwalenia tego, co przez pół wieku przechowywała jej pamięć… Wracając do książki „Spomini i postati”, dodam, że przy jej redagowaniu bardzo pomagały mi rady i wskazówki, które udzielił sam autor. Powiedzmy, tylko z jego słów wiadomo, że imiona w szkicu wspomnieniowym „Szwarc” (gdzie mowa o jednej barwnej postaci z przestępczego świata powojennej Austrii) — zmieniono. A także ważne było oddzielenie właściwych wspomnień od utworów należących do prozy artystycznej. Tak, co do fragmentu „Poeta z obwodowej palarni”, którego maszynopis Kaczurowski przysłał mi swego czasu, zaznaczył, że to nie wspomnienie, lecz „kawałek niepisanej powieści”, a bohater tego epizodu został odmalowany na podstawie dwóch osób: ojca przyjaciela autora o nazwisku Jastremski oraz Anatolija Kabanceva, byłego tenora Dniepropetrowskiej opery, który w Buenos Aires założył prywatne konserwatorium… nie znając nut. Najwyraźniej właśnie o tej powieści Kaczurowski wspomina w wywiadzie, który przeprowadził z nim Serhij Kozak: — Spośród niezrealizowanych planów twórczych najbardziej bolesna była powieść przygodowa: czterdzieści lat temu przywiozłem z Argentyny brudnopis pierwszego rozdziału. Rzecz w tym, że po wielu latach pracy w „Radiu Swoboda”, gdzie obowiązywały szczególne wymagania wobec tekstów (skryptów), wynikające ze specyfiki radia — krótkie zdania, uproszczona składnia itd. — Kaczurowski nie mógł już pisać prozy artystycznej, tylko prozę niefikcyjną: prace naukowe, publicystykę, wspomnienia… Dlatego, dzięki Bogu, że pisanie skryptów (jak to określał) nie przeszkodziło mu stworzyć — przez wiele lat, wspomnienie po wspomnieniu — swoich „Spominów i postaci”, bez wątpienia znaczącego zjawiska w ukraińskiej memuaristyce, gdzie dzięki wyjątkowej pamięci, odziedziczonej po matce, utrwaliła się znaczna część jego niezwykle bogatego w wydarzenia i wrażenia, pełnego niebezpieczeństw życia. Jego godnej i mężnej drogi nad przepaścią nieuchronności.
Машинний переклад
Anatolij ZBOROWSKI, m. Irpień obwodu kijowskiego. Niedawno w Równem ukazało się drugie, zmienione i uzupełnione wydanie książki „Na drodze do Europy. Mykoła Łysenko i Rówieńszczyzna” (redaktorzy-opracowujący — profesor Instytutu Sztuki Bohdan Stolarczuk i bibliotekarka Rówieńskiej Dziecięcej Szkoły Muzycznej nr 1 im. M. W. Łysenki Switłana Połewyk). Wydanie zawiera dokumenty archiwalne, które świadczą o pobycie twórcy ukraińskiej muzyki klasycznej Mykoły Łysenki na Rówieńszczyźnie. Scharakteryzowano także drogę życiową i działalność pionierską utalentowanego kompozytora i organizatora ukraińskiego życia muzycznego, który pochodził ze starszyzny kozackiej. W 1867 roku 25-letni Mykoła Łysenko odwiedził Równe i niektóre inne miasta Wołynia, będąc w drodze na studia do konserwatorium w Lipsku. Syn artysty Ostap Łysenko wspominał o pracy ojca nad operą „Taras Bulba”. Mykoła Łysenko opowiedział o swoim pobycie w mieście Dubno: „To wielka rzecz, kiedy kompozytorowi udaje się odwiedzić te miejsca, w których kiedyś żyli lub żyją jego bohaterowie. Wiem to po sobie. Polskie obrazy w operze prawie wszystkie są natchnione tym, co widziałem i czułem w Dubnie”. W wydaniu mowa o licznych koncertach i imprezach ku czci kompozytora w ciągu XX i na początku XXI wieku. Ciekawe, że 100-lecie urodzin Mykoły Łysenki na Wołyniu obchodzono podczas niemieckiej okupacji w 1942 roku. Znów odrodziła się działalność „Proświty”. W szczególności na Święcie Pieśni z okazji jubileuszu Łysenki wystąpiły chóry proświtańskie z Równego i okolicznych wsi — Derewianego, Hłynok, Szubkowa i Obarowa. W czerwcu 1942 roku na Wołyniu koncertowała Kijowska Kapela Bandurzystów im. T. Szewczenki. Gazeta „Wołyń” odnotowywała o jej występach: „Ech, sławni, sławni kijowianie! Jesteśmy Wam wdzięczni za Wasze pieśni, za Waszą muzykę, za ową przesławną bandurę, przez którą nie jeden „bandurzystą został”. Śpiewajcie, grajcie, dźwiękami lećcie do wszystkich zwątpiałych, wszystkich osłabionych, wszystkich bezsilnych wiarę, siłę, rześkość i myśl rozumu! Bądźcie kobzarzami!”. Razem z kapelą bandurzystów na Wołyń przybyli najlepsi artyści Opery Kijowskiej, wśród których — Rada Łysenko, wnuczka słynnego kompozytora. Gazeta „Wołyń” szczególnie wyróżniła wykonanie przez panią Radę „II ukraińskiej rapsodii” swojego dziadka, wskazując, że ten „utwór swoją techniką i kompozycją stoi rzeczywiście na poziomie najlepszych wzorców światowej twórczości, będąc głęboko narodowym w duchu i w idei”. Występy ukraińskich artystów odniosły wielki sukces. Oczywiście, nie mogli nie zwrócić na to uwagi niemieccy okupanci. Ułas Samczuk w książce „Na koniu woronemu” opowiedział: „A dalej zaczęły się koncerty za koncertami. Powtórzono jeszcze jeden koncert w Równem, a potem kapela przeniosła się na Łuckie. Tam nowe triumfy i przyjęcia. W Żydyczynie wielki manifestacyjny koncert w lesie, wieczorem, przy świetle ogni, z tysiącami słuchaczy, z przemówieniami i „Szcze ne wmerła Ukrajina”. To już przypominało coś z Koliszczyzny o Czehryniu, Chołodnym Jarze, Motryńskim monasterze. I, rozumie się, że to nie było tajemnicą dla gestapo. Jego agentura nie spała i doniosła o tym, gdzie było trzeba, i kiedy bandurzyści wracali wozami do Łucka, już po drodze ich przechwycili gestapowcy i skierowali ich zamiast do Łucka do stacji Kiwerce, a stamtąd bez przesiadki do Kijowa. Już w sierpniu tego samego roku kapelę bandurzystów wysłano towarowymi wagonami z Kijowa do Niemiec, pod pozorem koncertowania, a w rzeczywistości do obozu pracy „Ost” w Hamburgu. Gdzie oni „koncertowali” z łopatami aż do końca listopada. A kiedy zostali zwolnieni, zabroniono im wracać na Ukrainę, a pozwolono tylko koncertować po obozach „Ostarbeiter”. W książce „Na drodze do Europy. Mykoła Łysenko i Rówieńszczyzna” dość szczegółowo opowiada się o życiu muzyki Łysenki na Ukrainie. Osobny rozdział wydania poświęcony jest wykorzystaniu życiorysu i twórczości Łysenki w pracy naukowej i dydaktycznej badaczy i pedagogów Wołynia. Na Dzień Niepodległości Ukrainy 24 sierpnia 2014 roku w Sztokholmie rozpoczął pracę Ukraiński Instytut, który zapoczątkowały siostry — światowej sławy ukraińska pianistka Natalia Pasicznyk-Johnson i solistka Opery Warszawskiej Olga Pasicznyk-Płyska. Ponad dwieście osób przyszło do jednego z dziewięciu teatrów królewskich Sztokholmu Ulriksdal posłuchać utworów Mykoły Łysenki, Wiktora Kosenki, Myrosława Skoryka, Jakiwa Stepowego, Kyryła Stecenki, Zenona Daszaka, Julija Mejtusa, Edvarda Griega, Beethovena i innych. Wśród zaproszonych — ambasadorowie i tymczasowi pełnomocnicy Ukrainy, USA, Mołdawii, Węgier, Rumunii, Bułgarii, Litwy i Gruzji. Koncert charytatywny odwiedziła także księżniczka Małgorzata, siostra króla Karola XVI Gustawa. Wykonawcy — gwiazdy klasycznej sceny z Ukrainy i Szwecji. Słuchacze koncertu byli zachwyceni ukraińską muzyką. Ukraińsko-szwedzki projekt kulturologiczny, wsparty przez młode europejskie gwiazdy, integruje ukraińskie skarby muzyczne w kulturę światową. Utwory Łysenki stanowiły trzon albumu audio „Consolation” (od nazwy Etiudy Wiktora Kosenki), który ujrzał światło dzienne na początku 2017 roku. Album tworzyli muzycy z Ukrainy i innych krajów europejskich, głównie ze Szwecji. Inicjatywa stworzenia albumu audio należy do Natalii Pasicznyk, która już kilkadziesiąt lat mieszka w Szwecji razem ze swoją rodziną. Jej siostra Olga Pasicznyk-Płyska, która wzięła udział w nagraniu „Consolation”, powiedziała: „Dopóki mój kraj rozstrzeliwują i rozstrzeliwują w każdym sensie, na każdym froncie, kiedy zabijają ludzi i kiedy przygnębiają moją kulturę, nazywają mnie człowiekiem drugiej kategorii, kiedy wymyślają jakąś niedokulturę, kiedy mówią, jak nam szkoda tych Ukraińców, bo oni zawsze na drugim planie, u nich filozofów takich nie było, jak u Rosjan, i tak dalej, kiedy słyszałam całą tę brednię, to postanowiłam: od dzisiaj rosyjskiego repertuaru nie będę śpiewać i wszędzie, gdzie był zamówiony, proponuję zachodni repertuar i ukraiński. I wyobraźcie sobie, w żadnym mieście nie powiedzieli mi, że się nie zgadzają”. Tablica pamiątkowa pod adresem m. Równe, ul. Drahomanowa 17, gdzie swego czasu zatrzymał się Mykoła Łysenko
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
pokaz filmu „Zaginiona gramota”, który przez długi czas był zakazany, a później przesyłał kadry z filmów „Cienie” i „Sen” Stepanowi do wojska. I później wymieniali się planami twórczymi, marzyli o nakręceniu filmu na podstawie powieści „Straż-góra”, często się spotykali i zdarzało się, że przez wiele dób rozmawiali bez przerwy w najczarniejszym dla obu 1973 roku. Była to przyjaźń, która rozgrzewała ich i wspierała w masie przygód. Bito mnie, wpadałem w katastrofy, potykałem się, myliłem, byłem na granicy życia i śmierci, ale zawsze walczyłem o siebie, żeby nie zrezygnować, nie zboczyć, nie odstąpić od zamierzonego celu, wyjść z sobą zwycięzcą. Inaczej — porażka, moralny krach…” Po powrocie z Moskwy S. Puszyk pracował jako przewodniczący rady klubu twórczej inteligencji; asystent, starszy wykładowca, docent uniwersytetów Kijowskiego i Przykarpackiego, Iwano-Frankiwskiej Akademii Medycznej; członek Komisji Kultury i Odrodzenia Duchowego Rady Najwyższej Ukrainy, przewodniczący podkomisji. Został wybrany na deputowanego ludowego Ukrainy z kołomyjskiego okręgu wyborczego (1990—1994, członek Stowarzyszenia Deputowanych Ludowych Ukrainy poprzednich kadencji Rady Najwyższej). A ponadto S. Puszyk to przewodniczący komitetu organizacyjnego i pierwszy przewodniczący Iwano-Frankiwskiego Obwodowego Towarzystwa Języka Ukraińskiego (obecnie „Proświta”), członek Związku Pisarzy od 1971 roku oraz członek ukraińskiego PEN Clubu od 1988 r., rady Związku Pisarzy, Prezydium Funduszu Kultury, Głównej Rady Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury, Towarzystwa „Ukraina”, redakcji czasopism „Dzwin”, „Bereził”, „Perewał” i innych. Laureat Państwowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki w dziedzinie literatury, nagród im. M. Irczana, O. Kopyłenki, licznych konkursów artystycznych i literackich. Jego dorobek twórczy zadziwia zarówno objętością, jak i głębią. Od czasu publikacji pierwszego wiersza w galicyjskiej gazecie rejonowej w 1959 roku, w oddzielnych wydaniach ukazały się zbiory poetyckie „Mołodi hromy”, „Zołotyj tik”, „Pysanyj kamin”, „Zaduma hir”, „Hołowycja”, „Łuny”, „Hałycz”, „Zapłakanyj promin”, „Chmarołom”, książki wierszy dla dzieci „Małeńke szpaczenia”, „Zołotyj cziownyk”. Około setki tekstów piosenek poety zostało ułożonych do muzyki przez kompozytorów A. Kos-Anatolskiego, W. Iwasiuka, O. Biłasza, A. Paszkewycza, B. Szyptura, O. Hawrysza, M. Łytwyna, B. Jurkiwa i innych. Najpopularniejsze piosenki ukazały się w oddzielnej książce „Spiwajut hory” oraz licznych broszurach: „Lubystok”, „Nad horoju misiać powen”, „Kozak hulaje”. Bogata i różnorodna jest twórczość prozatorska Stepana Puszyka. Światło dzienne ujrzały książki powieści, opowiadań, esejów i szkiców: „Daraby pływut u łehendu”, „Pero Zołotoho ptacha”, „Klucz-zillia”, „Iwano-Frankiwszczyna”, „Zemli newianucza krasa”. Szeroki rezonans wywołały jego badania naukowe, w szczególności „Sławetnyj predok Kobzaria”, „Krywewe wesillia na Kajali”, „Słowo o połku Ihorewim” i słowiańska mitologia”. Stepan Puszyk jest autorem licznych artykułów naukowych z historii, krajoznawstwa, mitologii, folklorystyki. Ponad trzydzieści lat zbiera i wydaje ustną twórczość ludowo-poetycką. Wydarzeniem w życiu literackim stały się „Kazky Pidhirja”, „Sribni woły. Kazky hir i Pidhirja”, zbiory bajek, legend, podań, przysłów Doni Jurczak „Zołota weża”, „Ukrainśki tosty”. A ponadto wydał niemało zbiorów zbiorowych: „Czarivne horniatko”, „Chodyły opryszky” i inne, opracował zbiór piosenek o miłości „Smijutśia, płaczut sołowji”, wydał opracowane własnoręcznie pośmiertne zbiory poetki Olhy Striłeć „Obpalena trojanda”, „Jichaw awtobus”, zbiór pisarzy-nowogrodzian w przekładach iwanofrankiwców „Bilia Ilmen-ozera”. Na podstawie utworów W. Stefanyka w nowej interpretacji pojawiły się sztuki „Zemle moja” (we współautorstwie z W. Smoliakiem) oraz „Zapłakani wikna”, wystawione przez Iwano-Frankiwski Teatr Muzyczno-Dramatyczny. Pisarz brał udział w tworzeniu obrazów scenicznych i suit dla Huculskiego Zespołu Pieśni i Tańca, filmów telewizyjnych „Tarasowi szlachy”, „Karpatske lito”, „Żywe słowo” i innych. Za reżimu totalitarnego za bezkompromisową postawę twórczą i życiową artysta nie raz doświadczał ostrej krytyki i prześladowań. Za publikacje poezji, artykuł „Pamiat sowisti” i inne został zwolniony z pracy, pracownicy obwodowego KGB przeprowadzili rewizję w jego mieszkaniu… Stepan Puszyk aktywnie włączył się w proces ukraińskiego odrodzenia. W parlamencie, będąc członkiem bloku demokratycznego i opozycyjnej Rady Narodowej, walczył o Deklarację o suwerenności Ukrainy (16 lipca 1990 roku) oraz Akt o ogłoszeniu Niepodległości Ukrainy, za którym zagłosował 24 sierpnia 1991 roku. Na pytanie, co kieruje nim jako pisarzem, kiedy bierze do ręki pióro, S. Puszyk odpowiedział kiedyś: „Moja odpowiedź może wydać się zbyt głośna, ale jednak odważę się powiedzieć: twórczością każdego artysty kieruje dług. Dług pamięci o tych, którzy uczyli cię dobra, mądrości, uczyli żyć jak ludzie. Zawsze czułem za plecami oczy ojca, który dawno umarł, oczy matki, dziadów, pradziadów, całego swojego rodu i narodu. Ukraiński naród przeżył w XX wieku to, czego niektóre narody przez całą swoją historię nie przeżywały. Ileż tylko nieszczęść przyniósł nam bolszewicko-kagiebistowski reżim. Dziesiątki milionów w ciągu kilku dziesięcioleci jego istnienia legły w surowej ziemi”10. Kiedy rozmyślasz nad twórczością Stepana Puszyka, to jakby mimo woli czujesz, że przylegają do niej dwa decydujące słowa — Miłość i Prawda. Zresztą sam Puszyk przyznawał, że swoje zadanie jako pisarza widzi w tym, by nieść ludziom prawdę, budzić sumienie, wszak prawda zawsze była i niezmiennie pozostanie, dopóki świat istnieje, pierwszym przykazaniem artysty. Zdradzając ją, artysta zdradza siebie i już nigdy nie znajdzie drogi do ludzi. Postawa literata — utwierdzać się w prawdzie, służyć ludziom. Ma odwagę krzyczeć, kiedy wszyscy milczą, i przemilczeć, kiedy wszyscy krzyczą, mówiąc słowami Petra Skuncia. Pisarz zawsze pozostawał w aktywnej opozycji do kłamstwa, podstępu, obłudy, a zatem do władzy okupacyjnej, i dzisiaj wydaje się po prostu cudem, że udało mu się uniknąć represji i więzienia. Wszystko kończyło się „partyjnymi przesłuchaniami”, szantażem, zbieraniem kompromatów. „Wsadzić chcieli mnie, wiecie? — wyznaje S. Puszyk. — I kompromaty na mnie zawsze mieli: to organizuję składanie kwiatów pod pomnikiem Szewczenki, koresponduję z „więziennym” Tarasem Melnyczukiem, to kładę w nocy kwiaty pod pomnikiem kompozytora Siczynskiego… A tam obok groby strzelców siczowych, to esbecy dniem i nocą pilnowali, kto tam chodzi. I w końcu wiersze moje poszły po ludziach, a jeszcze inne — trafiły za granicę. Najgorsze, czego się bałem, to żeby nie podłożyli mi gdzieś pistoletu. Trzynaście donosów napisał na mnie jeden z
Машинний переклад
Petro SOROKA. Zakończenie. Pocz. w nr 34 z 2018 r. Twórczość i pracę zawodową rozpoczął w wieku 15 lat. Pracował sezonowo we wsi Hiuniwka w rejonie biłozerskim obwodu zaporoskiego, a na Przedkarpaciu — we wsiach Wiktorów, Jaworów, Dowhopilla jako kołchoźnik, rachmistrz i starszy planista-ekonomista; służył jako rakietnik w wojskach obrony przeciwlotniczej (major rezerwy), był korespondentem gazety obwodowej „Prykarpatska prawda”. Życie nie raz wystawiało go na próbę, los nie zawsze okazywał swoją przychylność. Kiedy zmarł ojciec, a zachorowała matka, troje młodszych sióstr i brat pozostali pod jego opieką, więc poszedł pracować na fermę, a wieczorami biegał do szkoły średniej w Komarowie. Pewnego razu sąsiedzki chłopak powyrywał z kołchozowej działki buraki cukrowe, bo szedł do wojska i chciał na pożegnanie pędzić samogon, a przewodniczący kołchozu wraz z polowym i brygadzistą z jakiegoś powodu przyszli do Puszyków. Matka właśnie w tym czasie gotowała liście buraczane dla prosięcia, nie chcieli niczego słuchać i nałożyli wielką karę. Dwa lata trzeba było odrabiać tę zaiste czarną karę, żeby nie wsadzili matki do więzienia. Wydawało się, że to mroczne i beznadziejne życie nigdy się nie rozjaśni, nie przyniesie niczego dobrego i jasnego, tylko nędza i praca na długie lata. Lecz niespodziewana fascynacja literaturą i folklorem otworzyła młodemu chłopakowi zupełnie inny świat, podarowała dotąd nieznane szczęście. „Jeździłem po wsiach nie tylko po cyfry i nazwiska przodowników oraz tych, którzy zostawali w tyle; każda delegacja stawała się dla mnie świętem, bo jak akumulator ładowałem się od ludzi i po podróży przez tydzień lub dwa dobry nastrój nie opuszczał mojej duszy, łatwo się pisało, świeżo odbierało” — wyznawał pisarz w szkicu „Pióro złotego ptaka”. Drogi stały się szczęściem i losem poety, jego nadzieją i cichą radością, darzyły spotkaniami z niezwykłymi ludźmi i otwierały nowe, dotąd nieznane światy. „Nie raz i nie dwa przyszło mi wzdłuż i wszerz przemierzyć nogami Ukraińskie Karpaty, albo też Wierchowinę, jak nazywają je w ludzie. Mieszkałem i pracowałem na Huculszczyźnie, ale równie dobrze znam Bojkowszczyznę, Łemkowszczyznę, Opole i Podole — nie bez dumy wyznaje. — ...Zapisywać ustną poezję ludową zacząłem jeszcze w szkole. Ucząc się w Bohorodczańskim Technikum Rolniczym, miałem już sześć grubych zeszytów, po sto stron każdy, z pieśniami. Na roczną praktykę zawodową trafiłem do huculskiej wsi Jaworów w rejonie kosowskim obwodu iwanofrankiwskiego, gdzie zbierałem już nie tylko pieśni. Po ukończeniu technikum wstąpiłem na wydział nauk ogólnych Iwanofrankiwskiego Instytutu Pedagogicznego (obecnie uniwersytetu) i jednocześnie pracowałem jako planista-ekonomista we wsi Dowhopilla (obecnie rejon wierchowiński). W tych wsiach bywał nie jeden folklorysta, ale ludowe perły zostały także dla mnie. I kto wie, może miałbym wtedy poezji ludowej nie na jedną książkę, gdyby nie służba w armii w wojskach rakietowych”7. Nikt lepiej od samego pisarza nie napisał i zapewne nie napisze o perypetiach jego życia i jest to zrozumiałe: tylko przeżyte, wycierpiane i wybolane może przetopić się w pełnokrwiste żywe słowo.
Życiowe trudności i próby, które przypadły w udziale artyście, skłaniają do głębszych rozmyślań o sensie ludzkiej egzystencji, roli cierpień w oczyszczaniu duszy i poszukiwaniach ideału. Z tego powodu pisarz pisze tak: „Człowiek jest istotą i silną, i słabą. Ogólnie rzecz biorąc, nie jest święty, a dlatego swój ideał musi tworzyć. W młodości uważałem się za szczęśliwego, kiedy dziewczyna miała te same poglądy na życie, na Ojczyznę, na kwestię językową. Przekonywać kogoś kłamstwem jest trudno, a prawdą — łatwo. Tak kują się ideały. Znałem taką dziewczynę, która mnie, żołnierzowi, przywiozła materiał o spaleniu akademickiej biblioteki w Kijowie. Ja ten materiał przeczytałem żołnierzom-ziomkom. Jeden z nich doniósł. Kapitan Tuługurow miał ze mną wielki kłopot. Inni „kapitanowie” też nie siedzieli z założonymi rękami. W moim życiu były dwa przypadki, kiedy donosiciele przyszli i uczciwie przyznali się, że donieśli na mnie do KGB. Nie tylko przyznali się, ale szczerze żałowali, prosili o wybaczenie”8. To był niełatwy czas — szczyt totalitarnego reżimu. Jedni chowali książki za cholewami, inni — łyżki za cholewami, a większość — dusze za cholewami. Ale życie darowało też niezapomniane spotkania, które rozjaśniały życie szczególnym blaskiem, istotnie wpływały na los. Odbywając roczną praktykę, S. Puszyk pracował jako księgowy we wsi Jaworów w rejonie kosowskim i tak się złożyło, że na tym samym krześle po jakimś czasie siedział prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko. Szczególna karta w życiu poety — twórcza przyjaźń z Iwanem Mykołajczukiem, wtedy jeszcze studentem drugiego roku Kijowskiego Instytutu Teatralnego, rodowitym mieszkańcem wsi Czartoria w rejonie wyżnickim, na Iwano-Frankowszczyźnie. Młody aktor grał w „Cieniach zapomnianych przodków”, których zdjęcia częściowo odbywały się w Dzembroni i na połoninie Smotrycz, należącej do szóstej brygady kołchozu XXII zjazdu KPZR, w którym pracował jako ekonomista młody poeta. Iwan przyjeżdżał do Stepana, a Stepan do Iwana do Żabia (Wierchowiny) i szczere przyjacielskie stosunki szybko przerodziły się w mocną męską przyjaźń. I. Mykołajczuk miał ogromny wpływ na S. Puszyka. Właśnie wtedy pracował nad scenariuszem filmowym przyszłego filmu „Biały ptak z czarnym znamieniem”, który w wersji roboczej nazywał się „W gnieździe bociana”. Mykołajczuk otworzył dla Puszyka kraj kinematografii, prowadził do studia filmowego im. Dowżenki, tylko dla niego oraz bajkopisarza I. Swarnyka urządził dni prób i wątpliwości, gorzkiego zwątpienia i czarnej biedy. W mundurze wojskowym wstąpił Stepan Puszyk na próg Moskiewskiego Instytutu Literackiego, a serce zabiło z przejęcia, bo wydawało się wtedy, że wszyscy bez wyjątku ludzie, którzy wchodzą do domu Hercena, są niemal święci. Ten instytut w swoim czasie kończyli Konstantin Simonow, Rasuł Gamzatow, Płaton Woronko… Tę listę, złożoną z nazwisk pierwszorzędnych pisarzy, można ciągnąć przez niejedną stronę. „Tak wypadło, że pierwszą była wykład siwego profesora W. M. Sidelnikowa, który wykładał nam ustną ludową twórczość poetycką — mówi poeta. — I dzisiaj z wdzięcznością wspominam jego radę: „Zbierajcie bajki, legendy, pieśni, przysłowia. Wam, przyszłym pisarzom, to się tak przyda! Kiedyś jak na drodze znajdziecie”. W literaturze decydującą rolę odgrywa, bez wątpienia, talent, wszystko sprowadza się do niego i wszystko ostatecznie rozstrzyga on, ale nawet najpotężniejszy dar bez życiowego doświadczenia, znajomości głębokiej istoty podstaw życia marnieje i z czasem usycha, jak drzewo bez gruntu. S. Puszyk zawsze miał co powiedzieć czytelnikom, nigdy nie odczuwał braku tematów i fabuł, bo od wczesnego dzieciństwa poznał cenę chleba, a jego los, mówiąc słowami wielkiego poety, stał się cząstką losu samego narodu. Można to uważać za szczęście artysty, ale ciężkie, wycierpiane szczęście. I mimo wszystko z wysokości dzisiejszego dnia można powiedzieć, że miał szczęście, bo zdołał zgromadzić bezcenne życiowe doświadczenie, stał się właścicielem prawdziwego skarbu, którego nie kupi się za żadne pieniądze. „Nabywałem się z ludźmi w Karpatach, Alpach, Pirenejach, Appalachach, na Kaukazie, w Himalajach; z pasterzami i premierami, z żebrakami i królami, z fakirami i ministrami — wyznaje pisarz. — Dobrych ludzi jest więcej niż złych. Czasami ciekawszy jest żebrak niż burżuj”9. W innej rozmowie podkreśla: „Do literatury szedłem przez kołchozowe pola, fermę, biuro, koszary, korytarze technikum i instytutu, przez redakcję gazety, przez góry, które zmierzyłem wzdłuż i wszerz. Nie byłem w jednej-jedynej obwodzie ługańskim, ale bywałem, i nie raz, w bezkresnej Rosji, byłem w Ameryce, Francji, Polsce, Słowacji, Rumunii, Mołdawii, Białorusi, Litwie, Łotwie, Estonii, Gruzji, Azerbejdżanie, Armenii, Kazachstanie, Uzbekistanie, Turkmenistanie, Andorze, Monako… Oto też moje uniwersytety. W narodzie mówią: droga je pieniądze, a Maksym Rylski pisał, że droga — to chleb poezji. Na tych drogach miałem
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
wykładowców instytutu medycznego. Jego KGB przyłapało go na łapówce, więc musiał im służyć, i wybrał polityczną walkę ze mną”. A poza tym w mieszkaniu poety często robiono rewizje, o czym dowiedział się dopiero w latach niepodległości. Były też otwarte pogróżki i próby zastraszenia, zmuszania do pisania na zadowolenie istniejącego systemu. O jednej z takich rozmów pisarz opowiedział w gazecie „Ekspres”: „Przychodzi do mnie kagiebista i mówi: «Piszcie wyjaśnienie, dlaczego wasze wiersze chodzą po rękach». Niepokojąco jest mieć sprawy z tymi chłopakami. Tydzień nie śpię. W nocy piszę wyjaśnienie. A potem śni mi się sen: do mnie wdziera się szczur, a ja go odrzucam! I rzeka z mojej wsi: najpierw woda jest w niej mętna, a potem nagle robi się czysta-czysta. Rano się obudziłem i spaliłem to wyjaśnienie. Przychodzi po nie kagiebista, a ja mu odpowiadam: «Dacie palec, a wy odgryziecie rękę!» «Co pan, Stepanie Hrihorowyczu, mówi, przecież my pana chronimy przed nacjonalistycznymi organizacjami. Pana przecież nigdzie za granicę nie wypuszczają, a pan by pojechał do obozów. Opowiedzieliby pan, jakie u nas teraz zmiany, to by panu wyrosły skrzydła!» — mówi mi. A ja do niego: «Nie wiem, czy skrzydła, ale rogi to na pewno! I wyłączcie te swoje mikrofoniki!» Zmieszał się. Ja przecież na radiotechnice się znam, w wojskach rakietowych służyłem! I dalej do niego: «Czy nie poszedłbyś ty… Wy tam źle znacie referat towarzysza Breżniewa i politykę partii, która jego słowami mówi: „Talent — to bogactwo narodowe, trzeba go chronić”. A wy występujecie przeciwko polityce partii, bo przeszkadzacie mi w pracy — tydzień przez was nie śpię! Będę zmuszony się skarżyć!»” Po tym długo mnie nie ruszali… Aż do publikacji o niszczeniu cerkwi „Pamięć sumienia” w czasopiśmie „Ukraina”. Wtedy na ręce samego przewodniczącego KGB Czebrykowa napisano: „Uspokójcie tego rozpasanego nacjonalistę!” Ale czasy już nastały inne, gorbaczowowskie…”11. Stykając się z nim, ludzie stają się lepsi i szlachetniejsi, czystsi i otwarci. W tym tkwi zagadka jego duszy. S. Puszyk jest niewyczerpany we wszystkim — w żartach, improwizacjach, wspomnieniach i zmyśleniach. Wymyślny, ale nieuciążliwy, gadatliwy, ale nie gaduła. Trudno wskazać innego pisarza, do którego ludzie tak by się garnęli. To naprawdę godne podziwu. A poza tym na każdym kroku sypie żartami, aforyzmami i zdaniami, które warto zapamiętać. — Świat na naszych oczach po prostu marnieje i psuje się. — Z mądrym żyć trudno, ale z głupcem niemożliwie. Czasem bywa wulgarny i szorstki, ale nawet najbardziej dosadne frazy wypływają z jego ust naturalnie i nie cynicznie, wywołują uśmiech, ale nie urazę. Po każdym spotkaniu z nim myśli się zachwycająco i wzniośle: nikt tak nie zna duszy narodu, jak on.
—————————— 7 Srebrne woły. Bajki gór i podgórza w zapisach Stepana Pushyka. — Kijów: Wesełka, 1995. — s. 6—7. 8 Pushyk Stepan. Po co nam więc widzące oczy? Rozmowa z D. Jusupem. — Kołomyja: Wik, 1994. 9 Stepan Pushyk. Pióro Złotego Ptaka. — s. 17. 10 Jusup Dmytro. Pierwsze przykazanie artysty // „Lwowski Kolejarz”. — 1 lutego 1990 roku. 11 Pushyk Stepan: „Na świecie jestem wielkim optymistą i wiem, że przyjdzie koza do wozu” // „Ekspres”. — 14–22 marca 1998 roku.
Машинний переклад
Kasztany Kijowa, marzyliśmy razem z wami. Kochamy was od młodzieńczych lat…
Sprzedam dom. Kijów, ul. Bohdana Chmielnickiego, 68. Cena: 550 000 $. kvartorg. com
Budynek pod tym numerem, na rogu ulic Kociubynskiego i Bohdana Chmielnickiego, znany w Kijowie jako ROLIT, został wzniesiony jeszcze przed wojną (w latach 1930–1931) dla radzieckich pisarzy i ich rodzin. Zgodnie z zamysłem i ideami tamtych czasów inżynierowie dusz ludzkich mieli tu pisać swoje utwory, poświęcone nowemu radzieckiemu człowiekowi i jego pracowniczym wyczynom, nie przejmując się zbytnio codziennością, a ich żony również nie musiały gotować barszczu mistrzom słowa, lecz miały ich inspirować do twórczości, mającej wysławiać „nasz przepiękny, niepowtarzalny czas”, dlatego kuchnie były bardzo małe, a na ostatnim, najwyższym piętrze znajdowała się duża jadalnia, która była zarazem salonem na twórcze zebrania i dyskusje. Sprzedawany i przepisywany dalej jest nie ten wielki dom, lecz dwupiętrowe budynek na podwórzu, gdzie mieszkali ludzie obsługujący dom: ślusarze, elektrycy, dozorcy. Doprowadzono do niego instalacje, a przed fasadą na podwórzu pisarze zaraz po zasiedleniu nowych przestronnych mieszkań z wysokimi sufitami posadzili dwa kasztany. W ogłoszeniu z Internetu mowa właśnie o tym budynku, dawno już opuszczonym i zaniedbanym, który od lat cicho się wali. Ktoś postanowił znaleźć mu jakiekolwiek zastosowanie, i to nie byle jakie, lecz takie, które będzie przynosić pieniądze, przecież to centrum miasta. Pieniądze dziś u nas rozstrzygają wszystko. Na wielomieszkaniowym budynku o interesującej, jak na tamte czasy nowoczesnej architekturze (autorzy W. H. Krychewski i P. F. Kostyrko) można dziś zobaczyć 28 tablic pamiątkowych, umieszczonych w różnym czasie; niektóre odsłonięto po wielu latach od śmierci osoby, której poświęcony jest pamiątkowy znak. Wielu z ukraińskich klasyków zmarło nie własną śmiercią i dopiero z czasem zostali zrehabilitowani i uznani za godnych takiego zaszczytu, jak upamiętnienie miejsca ich zamieszkania, jak na przykład Dawid Hofsztejn. Mieszkali i umierali tu, we swoich mieszkaniach, skąd ich też chowano: Ołeś Honczar, Jurij Smyczy, Wołodymyr Sosiura, Andrij Holowko, Andrij Malyszko, Lubow Zabasztа, Leonid Pierwomajski. Mieszkał w naszym domu także znakomity naukowiec, szewczenkolog Jewhen Kyryluk, który również odsiedział swoje. Jedno z mieszkań zajmował też kompozytor Borys Liatoszynski. Ta lista jest dość długa. Niektórych z tego domu zabrano prosto z ciepłego łóżka w środku nocy (przypomnijmy sobie te straszne lata). A poecie Jewhenowi Płużnykowi nie udało się tu pomieszkać, choć dostał przydział i nawet poszedł zmierzyć powierzchnię, żeby ocenić, jak można tu ustawić meble. Ucieszył się tymi wysokimi sufitami, choć czuł zbliżającą się biedę i rzeczywiście przygotował walizkę na wszelki wypadek: aresztowano go jeszcze przed przeprowadzką do nowego mieszkania. Ile ludzkich historii, radości, łez słyszały te ściany i kasztany na podwórzu. Urodziłam się i wychowywałam w tym domu, w mieszkaniu na trzecim piętrze, pamiętam jego mieszkańców z dzieciństwa. Mój ojciec, Mykoła Szpak, młody poeta z Żytomierszczyzny, zginął w Kijowie w pierwszym roku okupacji miasta. Walczył w partyzantce na Żytomierszczyźnie i przyszedł do Kijowa z zadaniem zdobycia czcionek i sprzętu do drukowania ulotek, wpadł do domu, by zobaczyć swoją rodzinę, swoje dziewczynki. Prawda, w tych ciężkich latach w mieszkaniach pisarzy mieszkali już pracownicy gestapo, pisarze byli na froncie lub w ewakuacji, a nas, troje dzieci z matką, wysiedlono; mieszkaliśmy na tej samej ulicy w innym domu, na którego podwórzu ojca wzięli gestapowcy, bez wątpienia na skutek donosu. Nigdy nie dowiedzieliśmy się, gdzie go rozstrzelano, być może w Babim Jarze. Miałam wtedy 5 lat. Po wyzwoleniu Kijowa wróciliśmy znów do naszego domu, z którego chodziłam do 58. żeńskiej szkoły, gdzie uczyły się dzieci (córki) pisarzy. Moimi koleżankami były Walla Malyszko i Sława Sobko. Tak się złożyło, że przyszło mi żyć i pracować w Petersburgu; moja praca i moje zainteresowania naukowe są związane z tym miastem, gdzie upłynęła młodość naszego wielkiego poety Tarasa Szewczenki. I dziś żyję w dwóch miastach. Przyjeżdżam do domu często, wspominam rodziców, szkołę i ten, kiedyś tak zielony i przytulny Kijów, nasz ówczesny dziedziniec z dwoma młodymi kasztanami, pod którymi o poranku spacerował Ostap Wysznia ze swoim pieskiem Gajem. Często wieczorami na ławkach pod nimi Michajło Stelmach prowadził dyskusję z kolegami i sąsiadami, Andrijem Malyszką i Maksymem Rylskim; obok nich stała buteleczka, z której oni, między czasie, popijali, chowając się przed żonami. Chcę, żebyście wiedzieli, że właśnie pod tymi kasztanami napisano znane słowa „Kijowskiego walca” — „Znowu kwitną kasztany…” Kiedy zaczynały kwitnąć, było to święto wiosny dla wszystkich, zwłaszcza dla dzieci, które zawsze tu się bawiły. Ile historii słyszały te drzewa, były świadkami ciężkich lat i przeżyły straszną wojnę. Istnieje tradycja, by chronić te drzewa, które są związane ze znanymi ludźmi, którzy kiedyś przebywali przy nich lub odpoczywali pod nimi. Dąb Szewczenki w Kijowie na Priorce i w Budyszczu, szewczenkowski kasztan w parku w Korsuniu, kasztan Włodzimierza Dala w Hrebince, słynna lipa Piotra Mohyły koło Dziesięciny… Nawet kościoła już nie ma, a lipa rośnie, jest chroniona jak relikt, koło niej zatrzymują się grupy turystów. Kasztany na Chreszczatyku wymieniano już kilka razy, a nowo posadzone z jakiegoś powodu się nie przyjmują; może dlatego, że ich nikt nie lubi, bo przeszkadzają w parkowaniu. A nasze kasztany są już duże i okazałe, to starzy mieszkańcy, mają 85 lat. Istnieją obawy, że nie przetrwają tej przebudowy,
...które przewidują nowi właściciele. Bardzo dobrze rozumiemy i widzimy na co dzień obecne problemy i brak pieniędzy, a także dążenie biznesmenów do otwierania jak najwięcej kawiarni i restauracji, a do tego punktów loterii państwowej i lotka z zawsze szczelnie zamkniętymi oknami — rosną jak grzyby po deszczu. Już obrzydliwie patrzeć na reklamy na ulicach: na każdej klatce schodowej oferty modnych fryzjerów czy specjalistów od manicure obok usług prawniczych. Czym żyje kijowianin, który, idąc ulicami miasta, nie podnosi oczu na architekturę tych domów, w których mieszkało tylu znanych ludzi? Powiedzcie, czy naprawdę nikogo nie obchodzi nasz dom, historia literatury, która tu, w tym domu, na tym podwórzu, się tworzyła?
Większość mieszkań obecnie wykupiono, a nowi zamożni mieszkańcy codziennie przechodzą do swojej klatki schodowej obok pamiątkowych tablic, nie zatrzymując się, by przeczytać i zastanowić się: „…A kim właściwie był ten poeta, czy pisarz, który tu mieszkał, jaki on był?” Ale nawet ci mieszkańcy, już nowi kijowianie i nie kijowianie, nie chcieliby mieć na swoim dość ciasnym podwórku jakiejś speluny, kawiarni czy restauracji, dokąd będą przyjeżdżać samochodami i wychodzić nocą na lekkim rauszu (nawet gdyby przeprowadzono szykowną renowację). A jeszcze, proszę powiedzieć, czy w naszej stolicy obecnie brakuje tych banalnych lokali, gdzie tylko je się i pije? I byłoby tak wielka szkoda, gdyby nowy właściciel, który kupi budynek, zniszczył te kasztany. Z budynku, o którym mowa, pozostał tylko szkielet, a obok niego sterty śmieci. A czy nie lepiej byłoby po prostu go odrestaurować bez wszelkich „ozdobników” i założyć tu filię muzeum literatury, a jeśli już kawiarnię, to literacką, wyszukaną, intelektualną, ze starymi fotografiami, które utrwaliły momenty historii. Nazwać ją „Pod kasztanami”. W Kijowie na tej samej ulicy znajduje się Narodowe Muzeum Literatury Ukraińskiej, ale nie może ono pomieścić wszystkich nazwisk, a ile ich zapomniano! Mamy też muzea literacko-memorialne, jak choćby M. Rylskiego i P. Tyczyny. A nasz budynek to muzeum pod gołym niebem, przy nim można się zatrzymać i poprowadzić kilkugodzinną wycieczkę „Literacki Kijów”. Można by też wejść na należycie urządzone podwórko, usiąść na ławeczkach pod kasztanami, a w wyremontowanym budynku organizować wystawy z okazji jubileuszy różnych pisarzy i poetów, wieczory literackie, dyskusje, ciekawe spotkania, wieczory wspomnień. Oto za pośrednictwem gazety „Słowo Proświty” chcę zwrócić się do Związku Pisarzy, do towarzystwa ochrony zabytków, do wszystkich kijowian oraz do naszych miejskiej i rejonowej administracji. Chcę podzielić się moimi skromnymi wspomnieniami i zwrócić uwagę na zabytek historyczny i kulturalny naszego miasta — budynek RÓLITU. Bardzo, bardzo mało nadziei, ale nadzieję trzeba mieć.
Tetiana Łebedyńska, kandydatka nauk filozoficznych, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, kijowianka z urodzenia
Машинний переклад
Marija PAWLIUK, przewodnicząca oddziału rejonu halickiego m. Lwowa WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Olha MANIUK, zastępczyni przewodniczącej oddziału rejonu halickiego m. Lwowa WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. W połowie XIX w. we Wschodniej Galicji, w warunkach zagrożenia całkowitą asymilacją ukraińskiego etnosu na terytorium ówczesnego Cesarstwa Austro-Węgierskiego, charakterystyczne jest pojawienie się młodej świeckiej inteligencji, wywodzącej się głównie z duchowieństwa, która pragnie podnieść na godną wysokość świadomość, kulturę, edukację, duchowość i naukę narodu ukraińskiego. Ta fala narodowego uświadomienia obejmuje nie tylko wybitne osobistości, ale i rodziny, na przykład Ogonowskich, Barwińskich, Cehelskich, Łewyckich oraz wielu innych, gdzie rodzice i dzieci oddali swoje siły, wiedzę, talenty służbie narodowi ukraińskiemu. Wszyscy oni byli wybitnymi postaciami, naukowcami, działaczami kulturalnymi i społecznymi swoich czasów i zasługują na wdzięczną pamięć potomnych. Wśród nich jest Omelan Ogonowski — długoletni przewodniczący towarzystwa „Proświta” (1877—1894), ukraiński naukowiec, doktor filozofii, profesor języka i literatury ukraińskiej Uniwersytetu Lwowskiego, kierownik sekcji filologicznej NTSz, radca Pałacu Metropolitalnego oraz działacz społeczny. Urodził się 8 sierpnia 1833 roku we wsi Hryhorów w powiecie rohatyńskim w wielodzietnej rodzinie księdza, gdzie rozmawiano po ukraińsku, pielęgnowano staroświeckie zwyczaje i tradycje. Om. Ogonowski po nauce w lwowskim gimnazjum akademickim ukończył wydział teologiczny Uniwersytetu Lwowskiego (1857), wysłuchawszy kursu języka i literatury ukraińskiej u Jakowa Hołowackiego. Z czasem zdał egzamin z filologii klasycznej, języka greckiego, łacińskiego i polskiego. W 1865 roku otrzymał stopień doktora filozofii i wolnych sztuk na Uniwersytecie Lwowskim. W czerwcu 1868 r. Krajowa Rada Szkolna Galicji zatwierdziła go na stanowisku nauczycielskim i nadała mu tytuł profesora. Od 1870 roku Om. Ogonowski objął stanowisko profesora katedry języka i literatury ukraińskiej na Uniwersytecie Lwowskim. Jako profesorowi-ukrainiście przypadła mu trudna, zaniedbana działka. Trzeba było aktywnie, z argumentami walczyć z martwym cerkiewnosłowiańsko-moskiewskim języczijem, podnosić uśpionego ducha narodowego u znacznej części zniechęconego do pracy studentstwa. Ofiarna praca, niewyczerpana energia, doskonała znajomość języka ukraińskiego, poetyckość stylu mówionego, koleżeńskie stosunki ze swoimi podwładnymi przy zachęcaniu ich do pracy — czynniki charakteru i usposobienia Om. Ogonowskiego padały na użyźniony wysokimi ideałami narodowymi grunt i dawały odczuwalne rezultaty. 31 maja 1877 roku jako członka-założyciela proświcianie wybrali go przewodniczącym Towarzystwa „Proświta”. Będąc po śmierci J. Ławriwskiego zastępcą przewodniczącego, od tego czasu aktywnie pracował w sekcji literackiej Towarzystwa, recenzował i redagował liczne rękopisy, układał gramatyki, czytanki dla szkół średnich i wyższych klas gimnazjalnych. Przez siedemnaście lat swojego przewodniczenia w „Proświcie” wielką uwagę poświęcał sprawom wydawniczym. W latach 1880—1884 ukazuje się „Historia Rusi” O. Barwińskiego w 5 tomach. W 1894 roku — pierwsza „Historia Proświty” I. Bełeja. Również Om. Ogonowski otrzymał zezwolenie na wydanie ukraińskiego modlitewnika, napisanego czystym językiem ludowym, który siedmiokrotnie wznawiano w latach 1878—1902. Wśród jego popularnych wydawnictw dla czytelników „Proświty” należy wymienić także książkę o życiu i twórczości Markijana Szaszkewycza, czytanki dla chłopów i mieszczan. „Proświta” trzymała wtedy w swoim polu widzenia czytelnie w całej Galicji, rozpowszechniała znaczną liczbę książek w miastach i wsiach, prowadziła pracę narodowo-wychowawczą: koncerty-wieczornice, wystawy, tworzyła biblioteki, broniła praw językowych Ukraińców. Om. Ogonowskiemu udało się wyprowadzić towarzystwo z kryzysu finansowego, w którym znajdowało się przez niechęć Sejmu Krajowego na początku jego przewodniczenia. Jako uczonemu-literaturoznawcy należą mu się rozprawy i osobne książki o T. Szewczence. O dwutomowym wydaniu „Kobziarza” Om. Ogonowskiego pochlebnie wypowiedział się I. Franko. Badanie pod tytułem „Słowo o wyprawie Igora. Poetycki pomnik ruskiego piśmiennictwa XII wieku” (1876) — to jeden z pierwszych przekładów utworu na język ukraiński. Jego pióru należą dwie dramaty historyczne „Fedko Ostrogski” oraz „Halszka Ostrogska”. Znaczącym kamieniem milowym w życiu kulturalno-literackim Ukrainy była sześciotomowa „Historia literatury ruskiej” Om. Ogonowskiego jako próba pierwszej pełnej historii literatury ukraińskiej. Autor pisał: „Literaturę swoją ma ten naród, u którego jest swoja historia, swój właściwy światopogląd i swój język. U takiego narodu nie przepadnie życie literackie, chociażby on i stracił samodzielność polityczną, bo słowo nie zginie mimo wrogich zmagań tych, co hasłem „zjednoczenia” mącą ducha słabszych, nieprzejrzanych...”. Broniąc narodowego oblicza literatury ukraińskiej, podkreślał, że nasz naród ma swoje, właściwe tylko jemu, cechy fizyczne i duchowe, swoje zwyczaje i obrzędy, swoje tradycje, swój język i swój charakter historyczny. Prace literacko-historyczne Om. Ogonowskiego otrzymały wysoką ocenę recenzentów zarówno w Galicji, jak i poza jej granicami. Na niwie nauki i kultury ukraińskiej jako uczony-lingwista pozostawił potomnym studia i rozprawy o bogactwie i pięknie języka ukraińskiego, jego gwar. Szereg badań uczonego, pisanych w językach polskim i niemieckim, stało się dostępnych dla europejskich badaczy-językoznawców. Dzięki jego przemówieniom na różnych zebraniach, wiecach, w towarzystwach i instytucjach akademickich „nasze społeczeństwo już raz pozbyło się tej językowej zarazy, tej mgły, którą dziesiątkami lat napuszczali na biedny kraj moskiewscy najemnicy-moskwofile, czym długo wstrzymywali pracę kulturalną, podrywali siłę narodową i polityczną narodu ukraińskiego”. Oprócz tego Om. Ogonowski był aktywnym członkiem „Ruskiego Towarzystwa Pedagogicznego”, później — „Rodzimej Szkoły”, kierował sekcją filologiczną NTSz, był jego honorowym członkiem i członkiem-korespondentem Akademii Umiejętności w Krakowie. W twórczej biografii Om. Ogonowskiego wiele znaczy jego spuścizna epistolarna. W wierszach listów jest mnóstwo bezcennych myśli, wypowiedzi, które mają związek z ocenami ówczesnej sytuacji społecznej i politycznej w Galicji i na całej Ukrainie. Rok 1894 był znaczący dla Towarzystwa. Po 27 latach bez własnego domu proświcianie kupili 3-piętrowy budynek w centrum miasta Lwowa przy pl. Rynkowym 10, za środki rzeczywistego i honorowego członka „Proświty” i NTSz, posła do Parlamentu Austriackiego, doktora K. Łewyckiego (który w listopadzie 1918 r. został pierwszym szefem rządu ZURL). Przekazaniem trzech tysięcy koron przez profesora M. Hruszewskiego witali kupno budynku kijowianie. Temu poprzedzały wieloletnie tułaczki prośwician. Pierwsze lata posiedzenia odbywały się w prywatnych pomieszczeniach przewodniczących „Proświty”. W 1871 roku dyrektor gimnazjum akademickiego odstąpił
Towarzystwu mały pokoik w budynku gimnazjum w Domu Narodowym, gdzie zorganizowano skład książek i utworzono pierwszą kancelarię. Z czasem, 1 stycznia 1873 roku, narodowe towarzystwo „Ruska Besida”, które również mieściło się w Domu Narodowym i zajmowało trzy pokoje, przyjęło „Proświtę” tymczasowo i bezpłatnie, odstępując jeden pokój. Jednak moskalofilski „Sowiet” Domu Narodowego nie mógł ścierpieć w swoich murach narodowej „Besidy”, a tym bardziej „Proświty”, i 1 sierpnia 1873 r. wyrzucił „Besidę” wraz z „Proświtą” z Domu Narodowego. Od sierpnia 1873 do 1886 roku „Ruska Besida” i „Proświta” wynajmowały wspólną siedzibę, ale z czasem „Proświta” wynajęła lokal z trzech pokoi na rogu ulic Ormiańskiej i Krakowskiej. Prawda, „Proświta” przeprowadziła się do nowej siedziby dopiero w październiku 1895 roku. „Proświta” była pierwszym ukraińskim Towarzystwem, które nabyło budynek i zebrało pod jednym dachem wszystkie ukraińskie towarzystwa, które potrzebowały lokalu w tamtym czasie. Przede wszystkim „Proświta” odwdzięczyła się „Ruskiej Besidzie”, odstępując jej najlepsze pokoje na pierwszym piętrze. Oddała jeden pokój dla „Klubu Rusinek”, towarzystwa śpiewaczego „Bojan” oraz towarzystwa akademickiego „Watra”. W dwóch pokojach na drugim piętrze umieściło się Towarzystwo Naukowe im. Szewczenki (NTSz) z biblioteką i muzeum. A także rozmieściły się takie ukraińskie instytucje, jak „Krajowy Związek Rewizyjny”, ukraiński bank spółdzielczy „Dnister”, redakcje „Diła”, „Hromadśkoho Hołosu” oraz inne towarzystwa finansowe, kulturalne i zawodowe. Trzy pokoje w nowym budynku zajęła biblioteka proświatowa, która wzbogaciła się w tamtym czasie o podarowane książki przewodniczącego „Proświty” Om. Ogonowskiego oraz czeskiego uczonego-etnografa, badacza ukraińskiego życia ludowego i folkloru, honorowego członka „Proświty” Františka Řehořa. Cenne materiały do biblioteki „Proświty” napływały z Ukrainy Naddnieprzańskiej od P. Kulisza, M. Kostomarowa, O. Biłozerśkiego, O. Konyskiego i in. Wśród nich były autografy i rękopisy T. Szewczenki, M. Wowczok, M. Kostomarowa, L. Borowykowśkiego, I. Neczuja-Łewyćkiego, I. Tobilewycza, L. Hlibowa, B. Hrinczenki, a także takie relikwie, jak przekład P. Kulisza na język ukraiński „Don Juana” Byrona, rękopisy Warfołomija Szewczenki, księżnej Warwary Riepninej, polskiej pisarki E. Orzeszkowej, rosyjskiego — Sałtykowa-Szczedrina i in. W archiwum „Proświty” przechowywano autografy M. Ustijanowycza, podarowane przez jego syna, a także Ewangelię w przekładzie M. Szaszkewycza. Sporządzony w 1894 roku katalog biblioteki pod kierownictwem K. Pańkiwśkiego dał możliwość otwarcia jej zbiorów do szerokiego użytku. W budynku „Proświty” odbywały się zajęcia Ukraińskiego (tajnego) uniwersytetu. Także „Proświta” założyła ukraińskie muzeum narodowe, tym samym kładąc początek ukraińskiemu muzealnictwu narodowemu. W rocznych sprawozdaniach Towarzystwa muzeum wspomniane jest w 1886 roku, a ostatnia wzmianka o nim w opisie majątku pochodzi z 1909 roku, gdzie wyceniono je na 3 tysiące koron. Z czasem większą część zbiorów muzeum Towarzystwo przekazało do Muzeum Narodowego im. Metropolity Andrzeja Szeptyckiego we Lwowie, a część materiałów — do muzeum NTSz. Relikwie, które ocalały w czasach pierwszej i drugiej wojny światowej oraz reżimu radzieckiego, obecnie przechowywane są w archiwum NTSz i archiwum miejskim Lwowa. Na walnym zgromadzeniu towarzystwa „Proświta” we Lwowie w 1894 roku Om. Ogonowski wygłosił: „Nie zapomnijcie, bracia-obywatele, wspomnieć nas niezłymi cichymi słowami, bo choć myśmy nie dokończyli wielkiej budowli oświatowej, to mimo wszystko byliśmy jak ci robotnicy, którzy dźwigali wielkie kamienie na fundament ludowej świątyni. Teraz już łatwiej budować dalej, kiedy położono mocne podstawy — już łatwiej iść naprzód, kiedy pierwsi robotnicy wygładzili bity szlak, który prowadzi do wytyczonego celu”. Tego samego 1894 roku 28 października zamarło serce wielkiego krzewiciela ukraińskiej sprawy w Galicji. Pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie (na polu 1-155). Jak i starszy brat Omelan, Ołeksandr Ogonowski znany jest jako krzewiciel ukraińskiej idei, działacz społeczny, profesor-prawnik Uniwersytetu Lwowskiego, członek-założyciel „Proświty” i NTSz, członek Głównego Wydziału „Proświty”. Urodził się 17 marca 1848 roku we wsi Bukaczowce w rejonie rohatyńskim. Uczył się w gimnazjum w Brzeżanach, w 1871 roku ukończył Uniwersytet Lwowski. Od 1878 r. Ołeksandr Ogonowski wykłada prawo na Uniwersytecie Lwowskim na katedrze z ukraińskim językiem wykładowym. Był pierwszym profesorem prawa, który wykładał w języku ukraińskim. Od 1886 r. mianowany dziekanem wydziału prawa uniwersytetu, zabiera się za opracowanie ukraińskiej terminologii prawniczej, dużo i owocnie pracuje nad artykułami naukowymi i monografiami o prywatnym prawie cywilnym. Niestrudzenie bierze udział w życiu społecznym Galicji. Zacząwszy pracować w Omelan Ogonowski Ołeksandr Ogonowski Petro Ogonowski
Машинний переклад
„Proświcie” jeszcze od czasów studenckich, nie porzuca tej działalności również później. Jest inicjatorem i wielkim orędownikiem rozszerzenia sieci czytelni po wsiach i miasteczkach Galicji. Wniósł dobroczynny wkład w postaci cennych książek dla czytelni „Proświty”. Najmłodszy z kohorty sławnych braci Ogonowskich, Petro, to ukraiński pedagog, uczony i działacz społeczny, przewodniczący „Proświty” w latach 1906—1910. Urodził się we wsi Czahriw w rejonie rohatyńskim 20 lipca 1853 r. Wykształcenie zdobył w gimnazjum w Brzeżanach, studiował na uniwersytetach we Lwowie i Wiedniu. Był rzeczywistym nauczycielem akademickiego gimnazjum ukraińskiego we Lwowie. Podobnie jak starsi bracia, Petro bierze aktywny udział w działalności „Proświty”. Jest autorem podręczników do matematyki i fizyki w języku ukraińskim. W 1906 roku na nadzwyczajnym zebraniu ogólnym siódmym przewodniczącym „Proświty” wybrano profesora Petra Ogonowskiego. Pod jego kierownictwem Towarzystwo skoncentrowało swoją uwagę na zadaniach organizacyjnych, oświatowych i gospodarczych. Przewodniczący utworzył komisje: oświatowo-organizacyjną, gospodarczo-przemysłową oraz wydawniczą. Wspierał przyznanie Towarzystwu pomocy materialnej przez Sejm Krajowy na sprawy gospodarcze i wydawnicze. Przyczynił się do wydania serii „Ruska piśmienność”, wznowienia popularnonaukowego czasopisma „Pismo z Proświty”. W 1908 roku ukazało się jubileuszowe wydanie historii towarzystwa: „Czterdzieści lat działalności Proświty” M. Łozyńskiego. Jest inicjatorem przeprowadzenia kongresu oświatowo-gospodarczego w 1909 roku. Po dymisji kontynuował pracę w Głównym Wydziale „Proświty”. Podczas wojny wyemigrował do Wiednia, gdzie wspierał kontynuację pracy Towarzystwa. Zmarł na emigracji w 1917 roku, pochowany na cmentarzu wiedeńskim. Bracia Ogonowscy to przykład dla potomnych niestrudzonej, pełnej poświęcenia pracy na rzecz idei ukraińskiej. Za każdym z nich stoi niemały dorobek naukowy, pedagogiczny i społeczny dla dobra ojczystego narodu. W 1933 roku jedną z ulic Lwowa przemianowano na cześć przewodniczących „Proświty” — braci Omelana i Petra Ogonowskich. Jednak w 1950 roku, za władzy radzieckiej, rada miejska przemianowała ją na Koreańską. Chociaż w latach 1990—1994, podczas przewodniczenia „proświty” Wasyla Szpicera, w mieście wielu ulicom przywrócono historyczne nazwy, niestety, w niepodległej Ukrainie ta ulica nie została przemianowana. „Proświta” Lwowa uważa za swój obowiązek przywrócenie w nazwach ulic naszego miasta niesprawiedliwie zapomnianych imion sławnych synów Galicji — przygotowuje wniosek do władz miejskich Lwowa o konieczności przemianowania ul. Koreańskiej na ul. braci Ogonowskich, którzy poświęcili swoją wiedzę, talenty i młode siły Ukrainie. Literatura: 1. Bracia Ogonowscy — wybitni działacze drugiej połowy XIX w. // www.archivelviv.gov.ua 2. M. Łozyński. Czterdzieści lat działalności „Proświty”. — Lwów, 1908. 3. Encyklopedia ukrainoznawstwa. T. 5. Lwów, 1996. 4. Zarys historii „Proświty”, 1993. 5. Według materiałów ze zbiorów muzeum Mychajła Hruszewskiego we Lwowie. Oksana SZAŁAK Pisząc o pieśni ludowej, Mykoła Hohol zachwycał się: „To historia ludowa, żywa, jaskrawa, barwna, prawdziwa, która odsłania całe życie narodu”. Dziś naukowcy doliczają się około 200 tysięcy ukraińskich pieśni ludowych. W UNESCO przechowywana jest fonoteka pieśni ludowych krajów świata, w której fundusz Ukrainy obejmuje 15,5 tysiąca próbek (drugie miejsce zajmują Włochy z 6000). Jednak w samej Ukrainie do tej pory nie mamy jednolitego archiwum ukraińskich pieśni. Takie zakrojone na szeroką skalę zadanie stanęło przed założycielami Muzeum Ukraińskiej Pieśni, którzy znacznie je rozszerzyli, gdyż pragną zebrać, zbadać i przedstawić w ekspozycji także autorską pieśń ukraińską — od najdawniejszych wydań po współczesność. Inicjatorzy utworzenia muzeum — zasłużona artystka Ukrainy, wykonawczyni pieśni ludowych i autorskich, dyrektor organizacji społecznej „Filharmonia Ludowa” Rusłana Łocman oraz dyrektor Ukraińskiego Domu Jurij Stelmaszczuk — uważają, że potrzebne są archiwa nutowe, audio, wideo i fotograficzne, do których weszłyby zbiory folkloru i pieśni autorskich, fonoteka nagrań ukraińskich pieśni w wykonaniu nosicieli folkloru oraz profesjonalnych Nadija KYBYCZ, nauczyciel-metodyk ukrainoznawstwa Wyżnickiej Szkoły Ogólnokształcącej I—III st. im. J. Fedkowycza, m. Wyżnica Kontynuatorką ruchu kobiecego we współczesnej Ukrainie jest Rostysława Fedak. Panią Rostysławę jako organizatorkę Międzynarodowego konkursu „Mój rodzinny kraj” znam od 20 lat, ponieważ przygotowuję uczestników tego niezwykle prestiżowego konkursu, który jednoczy młodą elitę narodu ukraińskiego. Ten konkurs dał impuls do patriotycznego jednoczenia się naszej młodzieży, pozwolił uwierzyć we własne siły, dał możliwość rozkwitu młodym talentom niezależnie od miejsca ich przebywania i stanu materialnego. Corocznie zwycięzcy konkursu „Mój rodzinny kraj” przyjeżdżają do Lwowa na podsumowanie wyników i po nagrody. Setki niezapomnianych wrażeń przepełniają serca młodych i dumnych, ponieważ ich badania zostały wydrukowane w corocznym zbiorze „Mój rodzinny kraj”. Młodzież i ich opiekunowie naukowi dziękują pani Rostysławie i jury konkursowemu za możliwość pobytu w Kijowie, a później — we Lwowie, oraz za należyte docenienie ich pracy badawczej. Przyszli naukowcy potrzebują takiego wsparcia i mają je od Związku Ukrainek Ukrainy. Pani Rostysława prowadzi tę bezpłatną pracę jako członkini związku, łącząc Wschód i Zachód w jedną ukraińską rodzinę. Urodziła się ta mądra kobieta w 1935 roku w Bolechowie w patriotycznie nastawionej rodzinie Stepana i Julii Telehiw, gdzie nie gasło ciepło rodzinnego domu, gdzie brzmiało ojczyste ukraińskie słowo wraz z duchem Franki. Kiedy mała Rostysława skończyła 6 lat, rozwykonawców, zespołów artystycznych — od płyt, kaset po płyty CD, DVD i nośniki typu pendrive najlepszych solistów, grup, chórów. Fundusze muzeum trzeba napełnić dawnymi afiszami, portretami legendarnych śpiewaków i kompozytorów, książkami wspomnień o nich. Do kolekcji muzealnych wejdą elementy kostiumów scenicznych, rzeczy osobiste wybitnych wykonawców. Sale ekspozycyjne i wystawowe mają odtworzyć historyczne okresy rozwoju ukraińskiej pieśni od archaiki po współczesność, od folkloru po chrześcijańską kulturę muzyczną, od solistów minionych stuleci po współczesne amatorskie i profesjonalne zespoły Ukrainy i diaspory. Póki co mały pokój mieści całkiem maleńką ekspozycję, której centrum stała się kołyska w aureoli wyszywanych ręczników, wokół której — fotografie, zbiory folklorystyczne, książki wspomnień, afisze… Eksponaty przekazano z Narodowego Chóru imienia Hryhorija Werowki, Akademickiej Orkiestry Muzyki Ludowej i Popularnej Ukraińskiego Radia, Centralnego Domu Oficerów Sił Zbrojnych Ukrainy, zasłużonego akademickiego zespołu pieśni i tańca SZU, uczestniczki trio „Złote klucze”. „Żywe muzeum żywej pieśni”, — podkreśla Rusłana Łocman.
Jeszcze jako uczennica dziesiątej klasy napisała pracę naukową dla Małej Akademii Nauk o zachowaniu pieśni rodzinnej wsi na Czerkaszczyźnie. Z pieśni ludowej współmieszkańców i własnej babci Luby narodziła się Rusłana Łocman jako piosenkarka. Z czasem uczyła się w klasie Niny Matwijenko, rozwijała się duchowo i zawodowo, a niedawno, broniąc pracę doktorską, założyła stowarzyszenie artystyczne „Filharmonia Ludowa” i sama uczy młodzież, organizuje koncerty oraz występy przed żołnierzami na wschodzie Ukrainy. Nowo powstałe muzeum potrzebuje wsparcia państwa, dlatego wysłano do Ministerstwa Kultury list, pod którym zebrano podpisy narodowych działaczy kultury, kompozytorów, piosenkarzy, zespołów muzycznych, a także przyjęto odpowiednią petycję do Prezydenta. Na otwarcie muzeum przybyły słynne uczestniczki tria „Złote Klucze”: ludowa artystka Ukrainy Nina Matwijenko, Wałentyna Kowalśka, laureat nagrody imienia Tarasa Szewczenki, członek zespołu „Jawir” Ołeś Charczenko, syn znanego na świecie poety-pieśniarza Dmytra Łucenki, współczesna piosenkarka estradowa Illaria… I oczywiście rozbrzmiewała jej wysokość ukraińska pieśń! Przez dwadzieścia lat folklorysta Hnat Tanciura zapisał od jednej wieśniaczki z Ziatkowiec na Winnicczyźnie ponad tysiąc pieśni. Jak wiadomo, do słynnego ukraińskiego zbioru folklorystycznego „Pieśni Jawdochy Zuichy” (Kijów, 1965) weszło 925. Takich ogromnych kolekcji pieśni ludowych ukraińska folklorystyka zna niemało. Najsłynniejsi badacze pieśni ludowej — Mychajło Maksymowycz, Mykoła Kostomarow, Ołeksandr Potebnia, Wołodymyr Antonowycz, Mychajło Drahomanow, Wołodymyr Hnatiuk, Mykoła Łysenko, Fiłaret Kołessa, Kłyment Kwitka, Mykoła Łeontowycz, Ołeksej Dej, Hryhorij Nudha, Sofija Hryca… — zawsze podkreślali liczebność wariantów, bogactwo gatunkowe, głębię oraz archaiczność rytmicznych archetypów ukraińskiego melosu.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
wojna. Niemcy w ciągu jednego dnia zbombardowali Bołechów. Rostysława cudem ocalała, ukrywszy się w krzakach, bo była na ulicy, podczas gdy mama wyszła do miasta w sprawach. Ziemie Zachodniej Ukrainy od dawna zamieszkują trzy ukraińskie narodowości: Huculi, Bojkowie i Łemkowie. Rostysława Fedak jest Bojkinią. A to twardy charakter, nieugięta wola, przywództwo we wszystkich dobrych sprawach. W Bołechowskiej szkole nr 1 dziewczynka uczyła się dobrze, bo uświadamiała sobie, że Ukrainie potrzebni są mądrzy ludzie, świadomi swojego narodu. Trudno było takim zdecydowanym osobowościom przetrwać w czasach komunistycznej samowoli, gdy promoskiewscy durnie kaleczyli setki ludzkich losów. Pozbawili ją marzenia o zostaniu lekarzem, jednak Rostysława zdobyła wyższe wykształcenie we Lwowskim Instytucie Handlowo-Ekonomicznym. Rozpoczął się zawodowy rozwój: od towaroznawcy najwyższej kategorii w Samborskim Wojentorgu do nauczyciela etyki, psychologii, procesów handlowo-technicznych w Samborskim Profesjonalno-Technicznym Learning Nr 2. Ale przedtem była przekwalifikowanie na prawo do pracy pedagogicznej przy Uniwersytecie Donieckim oraz kursy przy Drohobyckim Instytucie Pedagogicznym. A dalej — pani Rostysława jest wykładowcą-metodykiem, członkiem Ogólnoukraińskiej Komisji Metodycznej Zarządu Szkolnictwa Zawodowego Ukrainy (Kijów). Wraz z mężem Stepanem, inżynierem gospodarki leśnej, wychowali dwóch wspaniałych synów: Bohdana (obecnie główny lekarz Charkowskiego Obwodowego Szpitala, doktor nauk medycznych, profesor) i Rostysława, który poszedł śladem ojca i jest obecnie inżynierem gospodarki leśnej. Życiowym credo Rostysławy Fedak jest praca z ludźmi i dla ludzi; priorytet oddaje dzieciom i młodzieży, bo „świat należy do młodych”. Cel: praca dla teraźniejszości i przyszłości Ukrainy. Od października 1989 roku pani Rostysława pracuje społecznie, bez wynagrodzenia. Lecz to jeszcze nie jesień jej życia, bo owocne lato pani Rostysławy trwa i pełni się ważnymi sprawami, wśród których jest także program Związku Ukrainek Ukrainy w skali państwa, a mianowicie: • obwodowy konkurs im. Mileny Rudnickiej (Lwów 1996—2004); • Międzynarodowy konkurs młodzieży uczniowskiej i studenckiej „Mój rodzinny kraj” (1997—2017); • program „Świetlica” na Lwowszczyźnie; • program „Ukraina na nowej drodze” (2004—2013); • program „Ukraińska książka – każdej rodzinie” (2003— 2013); • program „Świętego Mikołaja: ukraińska książka każdemu ukraińskiemu dziecku”, który przeprowadzono w 37 sierocińcach 15 obwodów Ukrainy (2007—2008). Rostysława Fedak działa w Związku Ukrainek Ukrainy od czasu jego powstania (1991 rok, a dokładniej wznowienia działalności ukraińskiego ruchu kobiecego) i jest członkiem Ludowego Ruchu Ukrainy, członkiem Zarządu Samborskiej rejonowej organizacji RUCH miasta Lwowa. Swego czasu kierowała Samborską rejonową organizacją Związku Ukrainek (1991—1997). A od prawie 20 lat jest zastępczynią przewodniczącej Związku Ukrainek Ukrainy, członkiem Zarządu ZUU. Od 1991 roku jest członkiem Zarządu Towarzystwa „Bojkiwszczyna” w Samborze, członkiem komitetu organizacyjnego „Bojkowskich Festynów”, I i II Światowego Kongresu Bojków (Turka). Pani Rostysława jest organizatorką młodzieżowej organizacji Związku Ukrainek Ukrainy „Halczanka”. Od 1991 roku ta niestrudzona kobieta jest członkiem Ogólnoukraińskiej Rady Koordynacyjnej ZUU (Kijów). I nie jest to pełny wykaz społecznych spraw pani Rostysławy. Nadal, mimo poważnego wieku, współpracuje z Ministerstwem Ukrainy ds. rodziny, młodzieży i sportu, z Narodową Radą Kobiet Ukrainy, obwodowym zarządem oświaty Ukrainy, środkami masowego przekazu, wydawnictwami „Kamenjar”, „Wesełka”, „Lybid”, „Smołoskyp”, ze szkołami, uczelniami wyższymi, organizacjami społecznymi Niemiec, Wielkiej Brytanii, Polski, SFUŻO. Muzeum Historii Ukraińskiego Ruchu Kobiecego, które pani Rostysława stworzyła we Lwowie, nie jest ostatnim z jej dzieł. A to wszystko wymaga energii, zdrowia, poszukiwania finansowania. To jest to, czym żyje Berehynia ukraińskiego ruchu kobiecego w Ukrainie. Na takich fenomenalnych postaciach trzyma się nasz kraj.
Машинний переклад
Jarmark w Soroczyńcach bywa nazywany wizytówką Ukrainy. Przyjeżdżają tu turyści i przedsiębiorcy z różnych krajów świata. To nie jest zwykłe targowisko, bazar, a przede wszystkim narodowe wydarzenie kulturalno-artystyczne. Z czym na całym świecie identyfikuje się państwa i narody? Co jest dumą, świętością każdego obywatela jakiegokolwiek państwa? Oczywiście, symbole państwowe. W Soroczyńcach na jarmarku narodowy sztandar można zobaczyć jedynie przy wejściu, pośród dziesiątek flag innych krajów, które gościły lub goszczą tutaj. Przykład patriotyzmu Połtawianom pokazywali Gruzini — wcześniej (do tego roku) wynajmowali dużą powierzchnię na placu Żabokryckim, gdzie umieszczali swoją ekspozycję z ceramiką, winami, przyprawami i restauracją. Tam podnosili swoją flagę państwową. Ukraińcy swojej z jakiegoś powodu nie podnosili.
Switłana CHRYSTENKO, m. Połtawa
— To już nie ten sam jarmark — mówi młodo wyglądająca kobieta, która obok mnie wybiera gliniane garnki w Soroczyńcach na targowisku. — Jeszcze kilka lat temu przyjeżdżałam tu popatrzeć na prace hafciarek z Reszetyliwki, z Łubniów, na dywany z Reszetyliwki, takich nigdzie nie zobaczysz, a teraz gdzie one są? Kiedyś za każdym razem kupowałam tu grzebienie z rogu, takie robił łubnianin Iwan Tymoszenko, kupowałam garnki u garncarza z Podkarpacia. Teraz on tu nie jeździ. Nie widzę też wielu innych ludowych mistrzów, z którymi przez lata zdążyłam się zaprzyjaźnić. Mistrzów ubyło, o, dalej od głównego wejścia stoją puste rzędy-stragany. Za to piwa i szaszłyków tu przybyło, wszystko nimi przesiąkło… Co roku bywam z krewnymi na Jarmarku Soroczyńskim, widziałam, jak zabudowywali plac Żabokrycki, jak pojawiła się na nim zagroda Chiwri i innych bohaterów Gogola, jeden wiatrak, drugi, drewniana kapliczka. Prawda, jest ona Patriarchatu Moskiewskiego. We wsi, słynącej nie tylko z Gogola, ale i z hetmana Danyła Apostoła, w 1734 roku wzniesiono cerkiew Przemienienia Pańskiego, gdzie chrzczono Mykołę Gogola, gospodaruje patriarchat, który święci wojnę Rosji przeciwko Ukrainie. Obecnie cerkiew, grobowiec hetmana i jego rodziny to zabytek o znaczeniu narodowym, a Jarmark Soroczyński również ma status narodowego. Przykro stwierdzać, ale na obiektach, które są dziedzictwem narodowym narodu ukraińskiego, zadomowiło się i pasożytuje wiele obcego: w cerkwi obca tradycja cerkiewna, na targowisku, które od 1999 r. prowadzi spółka z o.o. „Jarmark Soroczyński” (kierownik projektu Switłana Swyszczewa) — kicz, chińszczyzna, pop, język rosyjski. Po fladze język jest drugim identyfikatorem narodu. Za ladami jarmarku dobra połowa sprzedawczyń jest rosyjskojęzyczna. — Zraziła mnie samowola handlarzy: szanson na straganach, wszędzie okaleczony język rosyjski — mówi profesor, kierownik katedry folklorystyki KNU im. Tarasa Szewczenki Ołena Iwanowśka.
— Mieszane uczucia — kontynuuje. — Zespołów folklorystycznych jest dużo, ale folkloru nie ma (pięknym wyjątkiem jest zespół „Krynycia”). Dawno trzeba było zwalczyć „cygańszczyznę” — chińskie wianuszki na kobietach w podeszłym wieku, sztuczne atłasowe szarawary w kolorze „wypal oczy”, klubowe kostiumy, które aż krzyczą „spal mnie”, uboga aranżacja muzyczna pieśni ludowej… Wszystko to trąci sowietyzmem… Pani Ołena uważa, że organizatorzy jarmarku powinni stawiać jasne wymagania zespołom artystycznym: strój narodowy (jego wariant regionalny), brak fonogramu, stylizacji i obróbki muzycznej pieśni/tańca, tylko utwory ludowe. Przykro, ale z jarmarku rzeczywiście odeszły unikalne hafciarki i tkacze dywanów, jak słusznie zauważyła pani Nadija z Popiwki. Dyrektor Reszetyliwskiej pracowni rzemiosł artystycznych Serhij Kolinczenko, który jarmarkował wiele lat, opowiedział, że wynajem miejsca handlowego, aby wystawić wyszywanki i gobeliny, staje się nie na jego kieszeń. Dlatego ostatnie kilka lat do Soroczyńców nie przyjeżdżają. W końcu to „nie na kieszeń” wyparło wielu innych prawdziwych mistrzów, a ich miejsce zajmują zarobkowicze.
Nieprzyjemnie zszokował na tegorocznym jarmarku jeszcze długi rząd z second-handem. Czyżby zysk z wynajmu powierzchni handlowej przez sprzedawców używanych, noszonych-przenoszonych rzeczy był tak wielki i znaczący dla spółki z o.o. „Jarmark Soroczyński”? To po prostu drwina z Narodowego (!!!) jarmarku, i z Ukraińców, i z gości z dalekich krajów. Nieprzyjemny osad pozostał też po koncercie finałowym z udziałem posługującej się surżykiem i prymitywnej Wierki Serdiuczki, znanej z podskoków do świętych słów „Jeszcze nie umarła Ukraina”, za które, jak i za flagę, tryzub, zginęły już tysiące naszych chłopców na wojnie rosyjsko-ukraińskiej. — Do Soroczyńców jadą, żeby poczuć narodowy koloryt, nabrać się narodowego ducha — mówi Sasza z Winnicy. — Przywiozłem tu przyjaciół, jarmark im zachwaliłem, a teraz samemu niezręcznie, w gorszą stronę zmienił się jarmark. Ludzi w wyszywankach ubyło. Ale sławę Jarmarku Soroczyńskiego jeszcze można przywrócić. Prawnicy, władze powinny pomyśleć, jak zwrócić markę na własność wspólnoty. Nie powinniśmy oddawać na pośmiewisko narodowego ducha Jarmarku Soroczyńskiego.
Bądźmy razem! P RZEDPŁATA—2018 P RZEDPŁATA—2018 Obecnie trwa przedpłata na 2018 rok Obecnie trwa przedpłata na 2018 rok
Машинний переклад
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta" im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
na periodyki według drukowanego na periodyki według drukowanego
Машинний переклад
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Машинний переклад
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK. Dział kultury Eduard OWCHARENKO. Dział korekty Tetiana SZCZERBAK, Iryna STELMACH. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN. Redaktor internetowy 279-39-55. Redaktor dyżurny Mykoła CYMBALIUK. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Interekspresdruk”, ul. Simji Sosninyh, 3. Nakład ogólny w sierpniu — 16 000
Машинний переклад