Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №36 за 2013 рік

16 с. · 38 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Wiele lat Larysie Kadyrowej!

ników wielkiego Paula uznaliśmy za niezwykłe osiągnięcie. — Weź się w garść, no przecież przyszłyśmy! — pocieszała mnie Lesia. A Marinka pisnęła, że biały kostium bardzo mi pasuje… Na tym moja misja na pierwszym Forum i w kolejnych podobnych imprezach mogłaby się uważać za zakończoną: gdzie mi do świętych pisarskich szeregów, a przede wszystkim do czytelników, którym jestem obojętna. Ale, jak mówi się w bajkach, „nie stało się tak, jak się zdawało”. Mimo tak szalonej klęski w następnym roku dzielnie „przesiedziałam” na dwóch stoiskach wydawnictw Nora-Druk i Folio, już z dwiema nowymi książkami. Udało mi się nawet bez lęku patrzeć w oczy kupującym książki, bez zabiegania bezdomnego szczeniaka i rozpaczy pomalowanej kucyki na cygańskim jarmarku… …Od tego pierwszego w moim życiu Forum przyjeżdżam tutaj regularnie, bez przerwy, niemal „narkomańsko”, bo bez tego wrześniowego łyka Wolności Słowa cały kolejny rok wydawałby się mdły i „niedokompletowany”. Jak samochód bez kierownicy. Jak samotna uczta bez przyjaciół. Bo w całym tym szalonym wirze, jakim jest Forum, z niesamowitymi kolejkami czytelników do stoisk, z tłokiem na schodach, z mnóstwem imprez, na które trzeba zdążyć na czas, z niemożnością ogarnięcia tego, co nieobjęte (nawiasem mówiąc, właśnie ten szalony wir mi się podoba!), najważniejszym uważam spotkania z przyjaciółmi. Pisarzami. Jednomyślnymi. Przeciwnikami. CZYTELNIKAMI! Od tamtej pory pojawiło się wiele różnorodnych imprez książkowych. Ale mimo innych ukraińskich i zagranicznych, na których bywałam, Lwowskie pozostaje jak pierwsze doświadczenie miłości.

Машинний переклад

Wrześniowy łyk wolności

362 pisarzy z 35 krajów świata odwiedzi 20. Międzynarodowe Forum we Lwowie, którego prace potrwają od 10 do 15 września. Dwoje aktywnych uczestników Forum, pisarze Mychajło Słaboszpycki oraz Iren Rozdobudko, dzielą się z nami swoimi przemyśleniami i wrażeniami na temat tego unikalnego zjawiska w życiu kulturalnym Ukrainy. Iren ROZDOBUDKO …trafić do Lwowa na Forum Wydawców choć raz w życiu musi każdy! Czasem, rozmawiając z kimś o tym, że na Ukrainie „mało czytają”, łapię się na myśli, że używam ostatniego argumentu Mychajła Samuelewicza Panikowskiego i mówię: „Jedźcie, Szura, do Lwowa!”… Koniecznie — we wrześniu. I wybierzcie się na ulicę Kopernika. I zobaczycie tam szalone kolejki. Ale nie po szmaciany chłam, a po książki. Przecież Lwowskie Forum — to jedno z niewielu intelektualnych świąt, gdzie można spotkać tylko swoich — obcy tutaj po prostu nie chodzą. A jeśli nawet przemkną w towarzystwie kamer telewizyjnych, to tylko właśnie dla tych kamer, żeby z obeznanym wyglądem pokazać palcem na okładkę klasyka ze szkolnego programu. Ale właśnie tutaj można zobaczyć i uświadomić sobie — iluż tutaj swoich! Tych, którzy CZYTAJĄ książki. Przecież w zwykłym codziennym trybie rozpuszczają się wśród innych, jak cukier w wodzie. A tutaj koncentracja osiąga taką gęstość, że trzeba się nieźle napracować łokciami, aby przebić się do stoisk wydawniczych. I, szczerze mówiąc, właśnie to podoba mi się na Forum! Oto ta koncentracja intelektualistów na jeden metr kwadratowy. Moje pierwsze Forum (wydaje się, że to był 2004 rok) było podobne do… Do czego? Do „pierwszy raz — do pierwszej klasy”, do wieczoru maturalnego, do pierwszej randki, pierwszego wesela, a także — do egzaminu państwowego, pierwszego ostrzeżenia od inspektora drogówki. Jednym słowem, do wszystkiego tego, co wywołuje przerażenie i zachwyt jednocześnie, a potem nigdy nie powtarza się na takim emocjonalnym uniesieniu, jak, właściwie, wszystko to, co dzieje się po raz pierwszy… Słowa, których dotąd nie znałam, co to takiego — „sesja autografów”, „prezentacja” — stukały w skroniach, jak „Symfonia Leningradzka” Dymitra Szostakowicza, bez zwycięskiej kulminacji. Prawda: do stoiska, przy którym siedziałam, jak panna młoda, wystrojona w biały kostium, przez kilka godzin podeszło ze dwie osoby. Wstyd i przerażenie… A sama prezentacja miała odbyć się w muzeum etnograficznym — jedna na troje: z Bohdanem Żoldakiem i Wołodymyrem Jeszkilewem. Być może chłopcy się obrażą, ale zaświadczam: przedstawicieli wydawnictwa wraz z nami była taka sama liczba, jak „wdzięcznych słuchaczy” na sali. Dwoje z nich — Łesia Woronina i Maryna Mular były po stronie „panny młodej”, reszta — osób ze pięć, pewnie byli przyjaciółmi chłopców. Nic nie szkodzi, wystąpiliśmy, nie mrugnąwszy okiem! Przecież mieliśmy wspaniałe usprawiedliwienie: właśnie w tym czasie prezentację miał Paulo Coelho! Kolejka do niego rozciągnęła się na całej długości ulicy Kopernika. I świadomość tego, że dziesiątka szalonych entuzjastów przyszła właśnie do nas, a nie utonęła w wirze wielbicieli-

Машинний переклад

Forum to nasza nadzieja

Michajło SŁABOSZPYCKYJ Trudno byłoby znaleźć kogoś, kto zechciałby zaprzeczyć, że Forum Wydawców to najbardziej masowe i najważniejsze wydarzenie roku w całym literacko-wydawniczym życiu Ukrainy. Oczywiście w kontekście ogólnoeuropejskim nie jest ono zbyt widoczne, ale dla nas to już poziom. Wszystkie inne wystawy na Ukrainie, jakkolwiek ambitne byłyby zamierzenia ich organizatorów, to – powiedzmy szczerze – beznadziejnie prowincjonalne, marginalnej skali imprezy. Lwów jest stolicą ukraińskiej książki. W te dni do Lwowa wędrują nie tylko wydawcy i literaci. Ciągną tu, niczym pielgrzymi, miłośnicy książek z całej Ukrainy. W takie dni, patrząc na mądre twarze ludzi z książkami w rękach, przechadzając się między rzędami świeżych wydań, zapominasz nawet o tym, że zajmujemy jedno z ostatnich miejsc w Europie pod względem liczby wydań na mieszkańca i że u nas coraz mniej ludzi czyta książki. Tu także wcale nie jesteśmy w Europie w czołówce. Jesteśmy outsiderami. Jednak właśnie Lwów daje nadzieję i szansę na lepsze. Znamienne, że Forum Wydawców nie jest projektem państwowym; zrealizowali je konkretni ludzie – przede wszystkim, Ołeksandra Kowal — z pomocą społeczności. Państwo, gdy idzie o książkę, milczy jak ów lud w „Borysie Godunowie”. Państwo ukraińskie i książka ukraińska — niestety, nie są synonimami. Podobna w tym sensie sytuacja panuje chyba tylko u Białorusinów. Jeśli każde normalne i pełnowartościowe państwo wśród swoich narodowych priorytetów wysuwa również książkę, to naszego kraju nie można o to oskarżyć. Trudno nawet wyobrazić sobie naszych wysokich dostojników z książką w ręku, chyba że z książką kucharską albo czekową. Przez wszystkie lata naszej niepodległości nie przypominam sobie, by któryś z prezydentów, premierów czy przewodniczących parlamentu, powiedzmy z ekranu telewizora, stanąwszy tam z książką w ręku, powiedział coś w tym rodzaju: „W Ukrainie — wydarzenie: ukazało się wybitne dzieło literackie naszego pisarza… Gratuluję wam i sobie jako czytelnikowi tego wydarzenia. Czytajmy, to będziemy mądrzejsi i kulturalniejsi”. Dla nas to fantastyka, bo takiego nie tylko nie było, lecz, jak się zdaje, nie będzie w najbliższym czasie. Nasi władcy i politycy to ci, którzy nie czytają. Zazwyczaj jest to słownik Elloczki-ludojadki, to ignoranci we wszystkich naukach, niezależnie od tego, jakie dyplomy i tytuły posiadają. We Francji natomiast, powiedzmy, prezydent Mitterrand udzielał wywiadów w związku z tym czy innym laureatem Nagrody Goncourtów. Chwalił się, że przeczytał wszystkie utwory nią wyróżnione. I nie tylko dlatego, że we Francji politycy mają inne standardy intelektualne i kulturalne, nie tylko dlatego, że we Francji literatura jest religią obywatelską. Lecz dlatego, że… I tu proponuję czytelnikom „Słowa Proświty” zastanowić się nad odpowiedzią i ją zaproponować.

Машинний переклад

Na drodze do Unii Europejskiej

Petro Antonenko W labiryntach ustaw Trzecia sesja Rady Najwyższej Ukrainy rozpoczęła pracę od uchwalania ustaw niezbędnych do podpisania w listopadzie Umowy o stowarzyszeniu Ukrainy z UE. Siedmiu ustaw, jak chwalili się kierownicy Rady, nie udało się uchwalić w pierwszym tygodniu posiedzeń plenarnych, tyle nawet nie wprowadzono pod głosowanie. Tymczasem zostały zaledwie trzy tygodnie plenarne do 15 października, kiedy Unia Europejska ma ustalić, na ile Ukraina wypełniła warunki podpisania Umowy, a chodzi przede wszystkim o nasze ustawodawstwo. Zrealizowano jeden z wymogów UE dotyczących wyborów. Rada wyznaczyła wybory do parlamentu w 5 okręgach, w których dotąd nie ma deputowanych, ale z jakiegoś powodu dopiero na połowę grudnia. W ostatecznym brzmieniu uchwalono ustawę o zmianie Kodeksu karno-wykonawczego, która wprowadza bardziej cywilizowane warunki przetrzymywania osadzonych. Jedna z ustaw, uchwalona jedynie w pierwszym czytaniu, dotycząca wykonywania orzeczeń sądowych, wywołała wzburzenie w Radzie. Potwierdziło się to, przed czym w przededniu sesji ostrzegała opozycję Julia Tymoszenko: koalicja władzy spróbuje pod przykrywką „kursu na UE” uchwalać potrzebne sobie ustawy albo po prostu imitować „eurointegrację”. W projekcie ustawy poddanym pod głosowanie znalazły się takie postanowienia, które dotyczyły raczej tego, jak nie wykonywać orzeczeń sądowych, zwłaszcza dotyczących ochrony praw socjalnych obywateli, wypłaty gwarantowanych ustawą świadczeń czarnobylcom i innym kategoriom. Proponowane w ustawie postanowienie w nieskończoność przeciągałoby chodzenie obywateli po korytarzach sądowych i urzędniczych. Parlamentarna opozycja kategorycznie odmówiła głosowania za takim postanowieniem, w rezultacie wykreślono je z projektu ustawy. Osiąganie kompromisów to sprawa niełatwa. Na przykład ostrą krytykę opozycji wywołał projekt władzy dotyczący trybu powoływania sędziów. Koalicja władzy absolutnie nie chce wprowadzić zmian do ustawy o Izbie Rachunkowej, dzięki którym do udziału w pracy tego ważnego parlamentarnego organu kontroli budżetu państwa dopuszczono by przedstawicieli opozycji. Na razie nie ma postępu w sprawie kolejnego kategorycznego żądania opozycji — wyznaczenia wyborów do Kijowskiej Rady Miejskiej i mera stolicy. Niełatwa będzie też droga do wprowadzenia zmian do ustaw o prokuraturze i o wyborach do parlamentu. Obietnica z Charkowa Dość nieoczekiwany „żelazny” argument na rzecz podpisania umowy z UE padł niedawno z ust prezydenta Janukowycza podczas jego spotkania z frakcją Partii Regionów. Zasadniczo powiedziano to, o czym mówi opozycja i wszystkie siły demokratyczne: im dalej od Rosji z jej nowymi „związkami”, bo Moskwa nadal prowadzi imperialną politykę wobec Ukrainy. Konkretnie prezydent skrytykował sposób, w jaki Rosja wypełnia porozumienia charkowskie. Trafniej byłoby powiedzieć, że w ogóle ich nie wypełnia, jeśli chodzi o obiecaną obniżkę ceny gazu dla Ukrainy. Przypomnijmy, że te skandaliczne porozumienia podpisano w pierwszych tygodniach prezydentury Janukowycza. W kwietniu 2010 roku Ukraina poszła na ogromne ustępstwa, przedłużając aż o 25 lat termin stacjonowania Floty Czarnomorskiej Rosji na naszym terytorium, na Krymie — zamiast do 2017 roku, aż do 2042 roku. Wszystko to w zamian za obiecaną przez Rosję zniżkę na gaz. A oto Janukowycz stwierdza, że Rosjanie tak naprawdę nie dotrzymali obietnicy zmiany formuły rozliczeń za gaz. „Gazprom” sprzedaje błękitne paliwo Niemcom, Włochom, Austrii po cenie od 360 do 380 dolarów za tysiąc metrów sześciennych, a Ukrainie za 430 dolarów, nawet z uwzględnieniem owej zniżki w wysokości 100 dolarów, łaskawie „ofiarowanej” nam za oddanie Krymu. …Smutna konstatacja. Warto przypomnieć, że wtedy, w kwietniu 2010 roku, Janukowycz uzasadniał porozumienia charkowskie tym, że bez owej „zniżki” na gaz gospodarka Ukrainy niemal by się załamała, taką bowiem, jak mówiono, odziedziczyła ją nowa władza po poprzedniej. A władza obliczyła wtedy, że zniżka pozwoli Ukrainie zaoszczędzić na płatnościach dla Rosjan 4 miliardy dolarów rocznie. Według wcześniej zawartej 10-letniej umowy to aż 40 miliardów dolarów. Ta ogromna suma zostanie przeznaczona na rozwój gospodarki, z optymizmem zadeklarowała wówczas władza. A do tego tani gaz pozwoli nie podnosić cen usług mieszkaniowo-komunalnych dla ludności. Oto bezpośrednia wypowiedź Janukowycza w jego przemówieniu kilka dni po Charkowie: „Główny efekt społeczny — nie będą podnoszone ceny ZKG, gazu dla ludności, co jest dla mnie szczególnie ważne”. „Szczególnie ważne” dla regionałów okazało się ogromnym oszustwem. Bo dosłownie w ciągu kilku tygodni gwałtownie wzrosły taryfy na błękitne paliwo dla ludności: cenę podniesiono od razu o 50%! Minęło ponad trzy lata. Podwyżki różnych taryf na miejscach odbywają się stale i nikt nie gwarantuje ich zatrzymania. O jakich 40 miliardach dolarów „napływu” inwestycji można mówić dzięki takiej „oszczędności” na cenie gazu, skoro ta cena nadal jest wyższa niż europejska. Słowem, jak mówiono jeszcze trzy lata temu: „Krym oddano, gdzie tani gaz?” Praktycznie to samo mówi dziś prezydent, sygnatariusz porozumień charkowskich. Szkoda, że z takim opóźnieniem. Czyżby więc nadal miano trajkotać o Unii Celnej, „Tajożnych” i innych rosyjskich związkach?

Машинний переклад

Bumerang patologicznej nienawiści

Mykoła CYMBALUK Pani Abdullina na swojej stronie na Facebooku podzieliła się w charakterystycznym dla siebie stylu wrażeniami i przemyśleniami z okazji święta pierwszego dzwonka w szkole jej córki: „Oddałam dziecko do rosyjskiej gimnazjum i jeszcze ani razu nie pożałowałam. Wszystkie przedmioty po rosyjsku wszystko maksymalnie jasne i zrozumiałe. A najbardziej spodobał się uroczysty apel nawet płakałam. Po rosyjsku bardzo pięknie mówili starszoklasiści. Śpiewali i czytali wiersze. Tak w ogóle to kontyngent rodziców i dzieci ostro różni się od bydlęcych ukraińskich szkół. W pierwszej klasie trzy razy w tygodniu ukr. język, i absolwenci gimnazjum rozmawiają w nim o wiele lepiej niż absolwenci ukr. szkół. Jestem rada, że moja córka uczy się wśród moralnie zdrowych dzieci. A nie wśród bydła”. (Pisownia zachowana. — Aut.). Do niedawna podobną ohydę i brak szacunku do narodu ukraińskiego musieliśmy słyszeć chyba tylko od części naszych ukrainofobicznych prorosyjskich polityków. Osobiście nie zdziwiłem się taką szczerością ze strony mało wykształconej (spójrzmy na pisownię jej tekstu), moralnie ubogiej „niewolnicy Bożej” (znaczenie jej nazwiska z arabskiego, tatarskiego). Ona rzeczywiście jest niewolnicą, tylko nie Bożą czy Allaha, a rosyjsko-azjatyckiej dzikości, której główną i decydującą cechą jest patologiczna pogarda dla innych narodów. W końcu nie ona pierwsza zademonstrowała swoje chamstwo — po prostu tej duchowo prymitywnej osobie zabrakło rozumu, by ukryć za mniej więcej przyzwoitymi słowami swój i panujący wśród jej pobratymców stosunek do Ukraińców. Powiedzcie: czy w istocie o wiele wyżej od Abdulliny w sensie moralno-etycznym stoi minister ukraińskiej edukacji, doktor nauk, niemal pułkownik naszej armii, „potomek szlachty”, członek promasońskiego zakonu św. Stanisława Dmytro Tabacznyk, nazywając w swoich wypocinach zachodnich Ukraińców „niemyrytymi galiczanami”? Czy z jegoż to koterii deputowany ludowy Ukrainy z Partii Regionów Jan Tabacznyk, który rozwiązle-cynicznie i pewnie siebie grozi obijaniem twarzy niektórym Ukraińcom? Czy tenże sam jeden z byłych kandydatów na prezydenta Ukrainy, który publicznie nazywał oponentów „kozłami” czy „bydłem”? A czy o wiele lepszy jest na tym tle nasz rząd, którego przeważająca większość to nie-Ukraińcy (prawie jak w latach 1932—1933), którzy drwią nie tylko z Ukraińców, ale i ignorują Konstytucję Ukrainy, prawa państwa, na przykład w kwestii języka ukraińskiego? W końcu pytanie nie dotyczy poszczególnych person, a polityki, którą niemal od dnia ogłoszenia przez Ukrainę niepodległości (chociaż ukrainofobiczne korzenie sięgają o wiele głębiej) metodycznie i celowo prowadzą antyukraińskie siły. Na Głównej Radzie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, która odbyła się w przeddzień zjazdu proświtańskiego (uczestnicy której to przedstawiciele ze wszystkich zakątków Ukrainy), dla zbadania opinii publicznej w kwestiach polityki językowej w obwodach została rozpowszechniona ankieta. Jedno z pytań dotyczyło ustawy „Kiwałowa—Kołesniczenki” i jej działania. Przeważająca większość ankietowanych (a są to znani, szanowani ludzie Ukrainy) odpowiedzieli, że proces zwiększania klas z ukraińskim językiem nauczania w szkołach (czego wymagają nie tylko rodzice uczniów, ale i elementarny stosunek procentowy ludności etnicznej do nie-Ukraińców i, w końcu, oficjalnie deklarowana polityka państwowa) został przerwany, zwijane są wykłady w języku ukraińskim na uczelniach wyższych, trwa zalew rosyjskojęzycznych mediów itd. Ani centralna, ani lokalna władza ustawodawczo-przedstawicielska i wykonawcza nie wydzielają nawet najbardziej niezbędnego minimum środków na rozwój języka ukraińskiego. Co więcej, na przykład przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Oddziału „Proświty” W. Semystiaha zaznacza: „Rada obwodowa chwali się, że wreszcie zakończono ukrainizację i rozpoczął się proces powrotu do »rodzimego języka rosyjskiego«... To, co dzieje się na Ukrainie nie tylko w dziedzinie polityki humanitarnej, przede wszystkim edukacji, ale i gospodarki, obronności, stosunków międzynarodowych itp., jest przekonującą ilustracją ekspansji »Ruskiego miru«. Ale wysiłki nawet takiego starego i wiarołomnie-podstępnego ukrainofoba, jak Moskwa, dawno spaliłyby na panewce, jak mówią Polacy, gdyby nie owa nasza narodowa cierpliwość i tolerancja wobec wrogów z zagranicy i w Ukrainie obecnych. Oczywiście, na fali urażonego uczucia narodowego można (chociaż osobiście jestem przeciwko takiej niecywilizowanej formie odpłaty) oblewać abdulliny-„niewolnice...” majonezem. Można dyskutować na ich stronach w Internecie, ale nie zniżać się do poziomu brutalnych ulicznych wyzwisk, jak to robią rzekomo nasi urażeni w swoich najlepszych uczuciach współobywatele. To nie wynika z wielkiego rozumu czy wysokiej kultury. Znacznie trudniej (dożyliśmy się w niepodległej Ukrainie!) w ramach cywilizowanego społeczeństwa obywatelskiego położyć kres państwowej polityce nienawiści do Ukraińców i naszego państwa. Tej nienawiści, na której, jak blade grzyby na mokselowskim bagnie, wyrastają abdulliny, kiwałowy, kołesniczenki, tabacznyki... Ale do tego trzeba mieć świadomość własnej godności narodowej i wolę polityczną do usunięcia od władzy wrogów ukraińskości. Tylko wtedy bumerang nienawiści, rzucony przez tabacznyków-abdulliny w duszę każdego Ukraińca, uderzy ich samych. W miniony piątek ukraiński Internet wybuchł lawiną komentarzy w związku z obraźliwie-brutalnymi wypowiedziami dotąd mało komu znanej solistki Opery Narodowej Kateryny Abdulliny pod adresem ukraińskości.

Машинний переклад

Leonid Krawczuk i Lewko Łukjanenko przedstawili książkę o naszej Niepodległości

Petro ANTONENKO Zdjęcia autora W stołecznej księgarni „Є” zaprezentowano książkę braci Kapranowych „Malowana historia Niepodległości Ukrainy”. Jest to swoiste wydawnictwo, w którym położono nacisk na materiał ilustracyjny. Autorami ilustracji jest sześciu artystów z sześciu miast Ukrainy i zrobiono to specjalnie, aby wokół wydawnictwa zjednoczyć różne regiony. Historię Niepodległości tworzyło sześciu artystów: lider zespołu OT VINTA Jurko Żurawel (Równe), Ołeksandr Bronzow (Czernihów), Ołeksandr Kostenko (Dniepropetrowsk), Jurij Wasin (Winnica), Oleh Kollar (Mikołajów), Roman Barabach (Lwów). Znaczącą rolę odgrywa sam tekst wydawnictwa, szkice o kilku tysiącleciach naszej historii. Autorzy zaznaczyli jednak, że nie jest to badanie naukowe ani podręcznik, ich celem jest stworzenie wydawnictwa, które zachęciłoby czytelników, przede wszystkim młodzież, do gruntownego poznania naszej historii. Książkę zaprezentowali również szanowni goście. Są to pierwszy prezydent Ukrainy Leonid Krawczuk oraz Bohater Ukrainy, autor tekstu Aktu o niepodległości Lewko Łukjanenko. Podkreślili oni potrzebę wydania, ponieważ zawarto w nim wiele „zamulonych” i przemilczanych kart naszej historii. Słowo o wydawnictwie wygłosił historyk Wołodymyr Wiatrowycz, zaznaczając, że obok poważnych badań naukowych muszą pojawiać się także takie wydawnictwa, w których historia została przedstawiona popularnie, podana w sposób jasny, a sama książka jest pięknie wydana. „Malowana historia Niepodległości Ukrainy” nie залеży się na półkach księgarń, a autorzy już przygotowują jej drugie, rozszerzone wydanie.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

nia społeczności ukraińskiej w Sumach, utworzenie Ukraińskiego Centrum Kulturalno-Informacyjnego „Świtłycia”. Praca systemu powiadamiania o ukraińskich wydarzeniach w Sumach: dla stworzenia tradycji wspierania przez Ukraińców tego, co ukraińskie — „Swojego nie wypierajcie się”. Na wspomniane wydarzenia Ukraińcy zbierali się w grupach po kilkadziesiąt osób. Teraz — setki. II. Poprzez poszukiwania ludzi, którzy wspierają ukraińskie interesy wszędzie, liczba członków Proświty rośnie. Jest to trudne, ponieważ bywają kolektywy liczące po kilka tysięcy osób, a wśród nich — ani jednego, kogo obchodziłoby słowo „Ukraina”. III. W pojedynczych przypadkach nie pomagali ani za poprzedniej władzy, ani za obecnej. Za poprzedniej próbowali odebrać pomieszczenie. Obecna władza zniszczyła naszego głównego darczyńcę. Ponad rok był w areszcie. Kiedy nie znaleziono przestępstw — wypuścili go. Gdy jednak niedawno go zauważono — „ujawnił się” w „Proświcie” — ponownie wznowiono sprawę. Przeprowadzają kontrole przedsiębiorców, którzy nam pomagają. Ihor MARCINKIWSKYJ, m. Mikołajów: I. Akcja protestacyjna przeciwko wprowadzeniu języka rosyjskiego przed radą miejską 21 sierpnia 2012 r. wraz z demokratycznymi organizacjami państwowotwórczymi i partiami. Kompleks działań przygotowawczych do obchodów 200-lecia jubileuszu Wielkiego Kobziarza: wystąpienia w radiu i w szkole, audycje „Mój Szewczenko” w telewizji, wykłady w szkołach, kolegiach, instytutach, wystawy w obwodowym muzeum krajoznawczym, obwodowej bibliotece naukowej, bibliotekach rejonowych. II. Wznowiono działalność oddziałów rejonowych w Berezańce i Nowym Bohu, w dzielnicy Korabelnej m. Mikołajowa. Liczebność 512 osób za poprzedniego przewodniczącego była formalna, ponieważ pracowników oświaty zapisano „dobrowolnie-przymusowo”. Teraz w Mikołajowskiej obwodowej „Proświcie” pracują ci, którzy z przekonania są członkami Proświty. III. W otwartej formie nie, ale inicjatywy członków Proświty z reguły są ignorowane. Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKI

Машинний переклад

Czym żyje „Proświta”?

Redakcja „Słowa Proświty” zwróciła się do członków Rady Głównej, przewodniczących obwodowych i miejskich zjednoczeń Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki z prośbą o odpowiedź na trzy pytania: I. Jakie przedsięwzięcia proświtańskie w Państwa stronach zapadły w pamięć ze względu na masowość, wywołały przychylną reakcję społeczeństwa? II. Czy „Proświta” rośnie liczebnie? Co temu sprzyja? Jeśli członkostwo się zmniejszyło, to dlaczego? III. Przedstawiciele struktur władzy sprzyjają czy przeszkadzają Państwu w pracy proświtańskiej? Oto co nam odpowiedzieli: Wasyl CZEPURNYJ, m. Czernihów: I. Praca klubu prasowego „Proświta”. Prezentacja nowych wydawnictw. Billboardy w Nieżynie (Stus, Skoropadski, Wernadski, Kaczurowski). Praca centrum duchowo-oświatowego w Baturynie. II. Wzrosła, ale nieznacznie. Główną przyczyną powolnego wzrostu jest rozczarowanie Ukraińców „pomarańczową” władzą. III. Tak, przeszkadzają. Na przykład próby odebrania pomieszczenia. Wołodymyr SEMYSTIAHA, m. Ługańsk: I. Działania na rzecz obrony szkół ukraińskojęzycznych przed „optymalizacją” D. Tabacznyka, różnorodne koncerty szewczenkowskie, festiwale, obchody dekad szewczenkowskich (marzec, maj), wiece i pikietowanie w obronie ukraińskiego języka państwowego, Konstytucji Ukrainy — wspólnie z innymi organizacjami społecznymi i politycznymi, akcje w Ługańsku w obronie statusu „Skweru Pamięci” i przeciwko przemianowaniu go na Skwer „Przyjaźni Narodów”, akcje poparcia dla budowy pomnika T. Szewczenki w Stachanowie (zbiórka funduszy, wykonanie i konkursy makiet pomnika itp.); coroczne akcje Pamięci ofiar Wielkiego Głodu, ofiar represji politycznych, wzniesienie Znaku Pamięci „Ofiarom Wielkiego Głodu 1932—1933 lat na Ługańszczyźnie”; wspólnie z UKP KP budowa i otwarcie świątyni Świętej Trójcy w Ługańsku itp. II. Liczba członków „Proświty” jest stabilna — 3,5 tys. stałych członków. Corocznie rejestrowani są nowi członkowie i komórki, ale młodzież studencka (absolwenci) opuszcza obwód, część proświtan starszego pokolenia odchodzi w zaświaty, a część zamienia się w swoisty „balast” z powodu trudnych warunków socjalno-ekonomicznych. Rdzeń jest stabilny. III. Dla nich „Proświta” to wróg nr 1; kierownicy zjednoczeń to nacjonaliści, banderowcy, a język ich jest taki sam. Najgorsze — rozpoczęło się nękanie proświtan przez kierowników placówek oświatowych wszystkich szczebli. Zawsze negatywna reakcja nie tylko urzędników, ale i deputowanych przedstawicielskich organów władzy, z pewnymi wyjątkami. Mykoła KULCZYŃSKYJ, m. Połtawa: I. Festiwal „Mazepa-fest” — 2010 r. Festiwal „Otwarta noc” — 2013 r. Prezentacja książki J. Szewelowa „Wybrane prace, wywiady”. II. Nie wzrosła, zmniejszyła się. Przyczyny są różne, ale najważniejsza — brak ochotników do pracy na zasadach społecznych. Oczywiście, niewystarczające poszukiwanie takich ludzi zarówno przeze mnie, jak i przez członków Zarządu. Chociaż, szczerze mówiąc, nie chce się szukać, bo mimo wszystko powinna być choć jakaś inicjatywa samych ludzi. III. Tak, różnymi, ale niezauważalnymi sposobami, czyli tworzeniem atmosfery, kiedy kierownicy uczelni, szkół nie zapraszają i dają do zrozumienia, że lepiej by było, gdybyście tu nie byli. Kyryło STECENKO, m. Kijów: I. Analityczne, nasycone aktualną treścią, użytecznymi metodykami pracy socjalnej oraz energią optymizmu artykuły i materiały w gazecie „Słowo Proświty”. II. Sytuacja w Kijowie jest badana. Ale są problemy z wiarygodnością oficjalnych danych. Wrażenie, że konieczne jest zreformowanie systemu ewidencji, wydawania legitymacji i opłacania składek. III. Póki co nie. Na przykład zarząd oświaty (departament pracy pozaszkolnej) sprzyja. Wasyl KŁICZAK, Kijowska organizacja obwodowa: I. Obwodowy konkurs poetycki „Ziarna dobroci” wśród uczniów. II. Liczba członków nieustannie rośnie. III. I nie przeszkadzają, ale i nie sprzyjają. Ogólnie współpraca istnieje z Kijowską Obwodową Administracją Państwową. Petro SZYMKIW, m. Tarnopol: I. Wzniesienie pomnika ojcu doktorowi Mykole Chmilowskiemu, członkowi UHWR, współpracownikowi A. Szeptyckiego, Romana Szuchewycza, kierownikowi podziemnej UKGK, w latach 1947—50 we wsi Pokropywna (20 km od Tarnopola), w rodzinnych stronach ks. Chmilowskiego. II. Wzrosła, ale nieznacznie. III. Nie przeszkadzają. Marija OLIJNYK, m. Donieck: I. Największy rezonans miała kampania w obronie szkół Doniecczyzny przed tak zwaną „optymalizacją”, a w rzeczywistości ich zamykaniem. Zwłaszcza szkół ukraińskojęzycznych: po licznych apelach, akcjach protestacyjnych, wiecach, pikietach „Proświta” zmuszona była bronić szkół w sądach różnych szczebli aż do Wyższego Sądu Administracyjnego Ukrainy, gdzie znajdują się dzisiaj sprawy sądowe dotyczące zamykania szkół na Doniecczyźnie. Uczczenie 85. rocznicy urodzin Ołeksy Tichego oraz wydanie i prezentacja dwutomnika — jego utwory oraz o nim z udziałem proświtan. Przygotowanie i przeprowadzenie obchodów 75. rocznicy urodzin Wasyla Stusa. II. Liczebność członków „Proświty” praktycznie się nie zmienia. Nowych członków prawie nie ma, bo do wstępowania do „Proświty” póki co jest negatywny stosunek donieckiej władzy. Dlatego „Proświta” współpracuje z licznymi patriotami we wszystkich gałęziach władzy bez ich formalnego członkostwa w „Proświcie”. III. Bywa różnie. Witalij MICHALEWSKYJ, m. Chmielnicki: I. 2011 r.: 105-lecie utworzenia „Proświty” na Podolu i 150-lecie urodzin pierwszego przewodniczącego Kosti Sopuchy. 2012 r.: 20-lecie wznowienia działalności Podolskiej „Proświty”. II. Liczebność istotnie się nie zmieniła. III. Neutralny stosunek przedstawicieli struktur władzy. Wasyl HŁAHOŁIUK, m. Kołomyja: I. Fora w obronie języka ukraińskiego, w szczególności z udziałem deputowanych ludowych Ołeksandra Donija oraz Iryny Farion. Wsparcie akcji głodujących pod Ukraińskim Domem ze strony Centrali „Proświty”, wręczenie „Kobzarzy” ze specjalną pieczątką „Obrońcy języka ukraińskiego”. Udział członków „Proświty” w innych ogólnoukraińskich akcjach. II. Na Iwanofrankowszczyźnie, Kołomyjszczyźnie liczba członków „Proświty” nie zmniejszyła się. III. Nie przeszkadzają, ale i nie pomagają na szczeblu rejonowym i miejskim. Sesją Iwanofrankowskiej Rady Obwodowej przyjęto decyzję z dnia 21.06.2012 r. nr 961-22(2013) „O regionalnym programie celowym „Proświta”: XXI wiek” na lata 2013—2016”. Ołeksyj SZEWCZENKO, m. Sumy: I. Utworzenie Rady przedstawicieli ukraińskich organizacji patriotycznych i komórek, utworzenie-

Машинний переклад

Posiedzenie Rady Głównej na trybunie IX Zjazdu

6 września 2013 roku w Kijowie odbyło się posiedzenie Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. W porządku obrad znalazły się: przeprowadzenie kolejnego IX Zjazdu Towarzystwa, który odbędzie się 14 września 2013 roku w stołecznym Domu Nauczyciela; statutowe organy zarządzające „Proświty”; ustawa Ukrainy „O stowarzyszeniach obywatelskich”; obchody 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki oraz działalność jubileuszowego komitetu społecznego; obchody 145-lecia Towarzystwa „Proświta”. We wstępnym słowie przewodniczący OTU „Proświta” Pawło Mowczan podkreślił wagę każdej z omawianych kwestii, przedstawił propozycje Centralnego Zarządu dotyczące pracy Zjazdu i jego organów roboczych. Odpowiedzialny sekretarz Towarzystwa Mykoła Nesterczuk poinformował o pomyślnie zakończonej kampanii sprawozdawczo-wyborczej „Proświty”. We wszystkich obwodowych zrzeszeniach odbyły się konferencje sprawozdawczo-wyborcze, na których wybrano kierownictwo organizacji oraz delegatów na zjazd proświatian. Rada Główna omówiła i zatwierdziła projekt porządku obrad IX Zjazdu. Zgodnie ze Statutem delegaci wysłuchają i omówią sprawozdania organów kierowniczych Towarzystwa za ostatnie 4 lata. Następnie zjazd ma wybrać organy kierownicze „Proświty”. Na rozpatrzenie zjazdu Rada Główna postanowiła przedłożyć kilka uchwał dotyczących najpilniejszych problemów pracy proświatskiej, życia społeczno-obywatelskiego, humanitarnych perspektyw Ukrainy. Rada przyjęła uchwałę o poparciu eurointegracyjnego kursu Ukrainy. Rada omówiła kwestię organów kierowniczych „Proświty”, w tym kandydaturę na przewodniczącego OTU „Proświta”, którego ma wybrać zjazd. W tej sprawie wystąpili przewodniczący obwodowych zrzeszeń „Proświty”: Jarosław Pitko (zrzeszenie lwowskie), Wołodymyr Semystiaha (ługańskie), Mykoła Kulczyński (połtawskie), Wasyl Kliczak (kijowskie), Oleh Tkaczenko (zaporoskie). Poinformowali, że na ich konferencjach obwodowych przyjęto propozycję wyboru na przewodniczącego „Proświty” na kolejną kadencję obecnego kierownika Towarzystwa Pawła Mowczana. Tę kandydaturę poparli w wystąpieniach członkowie Rady Głównej Heorhij Filipczuk, Anatolij Mokrenko, Wiaczesław Biłous i inni. Rada Główna w prawie pełnym składzie (1 — wstrzymał się) zagłosowała za uchwałą, w której proponuje zjazdowi poprzeć kandydaturę Pawła Mowczana na wybór go przewodniczącym „Proświty” na nową kadencję. Żywą dyskusję na posiedzeniu rady wywołała kwestia nowej ustawy Ukrainy „O stowarzyszeniach obywatelskich”. Weszła ona w życie w tym roku i bezpośrednio dotyczy takich organizacji społecznych, jak „Proświta”. Ustawa przewiduje pewne reformowanie struktur i form pracy organizacji obywatelskich, w tym wprowadzenie zmian w ich statutach. Na to przewidziano znaczny czas — 5 lat. Nie znalazła poparcia wśród członków Rady Głównej propozycja Wasyla Czepurnoho (Czernihów), by przeprowadzić IX Zjazd w dwóch etapach: na pierwszym, obecnym zjeździe (pierwszy etap) utworzyć grupę roboczą ds. reformy organizacji, opracowania zmian w statucie, a po pół roku, na drugim etapie zjazdu, uchwalić te zmiany. Przewodniczący obwodowych i miejskich zrzeszeń opowiedzieli się za pełnowymiarowym zjazdem, a reformę organizacji poprzez wprowadzenie zmian w statucie przeprowadzić później, po wszechstronnym zbadaniu kwestii na miejscach, zwołując w tym celu zjazd nadzwyczajny. Rada Główna zagłosowała więc za tym, zastrzegając jednocześnie utworzenie na IX Zjeździe grupy roboczej ds. wprowadzenia zmian w statucie oraz opracowania możliwych nowych postanowień dokumentu programowego „Proświty”. Rada ustaliła kandydatury ze swojego składu do tej grupy roboczej, które przedstawi zjazdowi. Zaangażowani zostaną również doświadczeni prawnicy proświatianie. Nie mniej odpowiedzialnie Rada rozpatrzyła propozycje obchodów 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki przez każde obwodowe zrzeszenie. Podkreślono odpowiedzialność utworzonego z inicjatywy „Proświty” Ogólnoukraińskiego Komitetu Społecznego ds. obchodów jubileuszu Kobzarza oraz komitetów organizacyjnych, powołanych pod egidą „Proświty” w obwodach. Już aktywnie pracują. Ważne jest również, by nie lekceważyć współpracy z władzami w przygotowaniu i obchodzeniu 200-lecia. Proświatianie i społeczeństwo powinni skłaniać władze do aktywniejszego prowadzenia przygotowań do tej daty, zwłaszcza w zakresie doprowadzenia do należytego stanu miejsc związanych z Szewczenką na Ukrainie. Na posiedzeniu omówiono kwestię obchodów 145-lecia „Proświty”. Oczekuje się, że jubileusz Towarzystwa zostanie uczczony na szczeblu państwowym. Główne uroczystości jubileuszowe odbędą się we Lwowie, w stolicy, w Iwano-Frankiwsku 8 grudnia tego roku. Ukażą się książki poświęcone rocznicy Matki-Proświty, będzie kontynuowana praca, której celem jest zebranie możliwie najpełniejszej historii „Proświty”. Na posiedzeniu Rady Głównej Pawło Mowczan ogłosił decyzję Centralnego Zarządu „Proświty” o przyznaniu w tym roku ogólnoukraińskich proświatianskich nagród im. Hrinczenki i Pohrebnoho. Przewodniczący Towarzystwa wręczył wysokie odznaczenia „Proświty” nowym laureatom. Prezentujemy uwadze naszych czytelników fragmenty wystąpień członków Rady Głównej. Wasyl CZEPURNYJ, przewodniczący Czernihowskiej Organizacji Obwodowej „Proświty”: — Przekazuję do wiadomości pozycję Czernihowskiej Obwodowej „Proświty”. Ponieważ nowa ustawa „O stowarzyszeniach obywatelskich” wymaga przeładowania (chociaż komuś to słowo się nie podoba), to przede wszystkim z prawnego punktu widzenia proces ten wymaga określonego czasu. A nowe lub stare kierownictwo, jeśli pozostanie, powinno działać zgodnie ze statutem. Uważamy, że ten proces wymaga określonego czasu na przeładowanie. Dlatego Czernihowska „Proświta” uznaje za celowe przeprowadzenie zjazdu w dwóch etapach. Na pierwszym etapie należy podjąć decyzję o organizacyjno-prawnym statusie Towarzystwa, jak tego wymaga ustawa. Zgodnie z tą decyzją utworzyć grupę roboczą, która będzie pracować nad projektem nowego statutu, według naszej oceny przez okres pół roku. A następnie przeprowadzić drugi etap zjazdu, na którym uchwalić nowy statut i wybrać kierownictwo zgodnie z zadaniami naszej organizacji. Mykoła KULCZYŃSKYJ, przewodniczący Połtawskiej Organizacji Obwodowej „Proświty”: — Nie wątpię, że obecni tu proświatianie wkładali energię swojego życia w to, aby naród ukraiński stawał się naprawdę ukraiński. Przez lata niepodległości stał się on trochę taki, dzięki również naszym wysiłkom i metodycznej, celowej pracy Towarzystwa. Ale jednocześnie przyznajmy, że nasze społeczeństwo nadal pozostaje konserwatywno-obojętne, a jego część — nawet wroga wobec wartości narodowych, wobec naszej historii, wobec wielkich osiągnięć ukraińskiej kultury, i wysiłków „Proświty”, aby zmienić taką sytuację, jest za mało. Tu trzeba czegoś znacznie skuteczniejszego — polityki narodowej naszego państwa. Tej polityki, której nie było przez 22 lata naszej najnowszej państwowości. Co do dwóch etapów, uważam, że to błąd, podstawa do stałej niepewności i zamieszania… Rozumiemy, że to ciężkie skutki sytuacji politycznej w państwie, która rodzi ludzi bezdusznych i nieskrupulatnych w dążeniu do swojego, często korzystnego, celu. W tym sensie sprzeciwiam się idei dwóch etapów zjazdu proświatian. Już nie raz widziałem te „dwa etapy” i wiem, czym to się kończy. Dlatego nie bądźmy bezwolnymi marionetkami — cenmy tę społeczno-kulturalną pracę, którą wykonujemy już nie jeden rok w naszym proświatiańskim gronie. Heorhij FILIPCZUK, akademik APN: — Każdy myślący człowiek rozumie, kto i co stoi za słowami „przeładowanie „Proświty”, które ostatnio rzekomo „są na ustach wszystkich”. Wiemy, skąd te idee się wywodziły, z jakich ośrodków tak zwane „przeładowanie” jest wszczepiane w ukraińskie organizacje i jaki cel sobie stawia. Dlatego uważam, że nie ma tu o czym dyskutować. Musi być zjazd pełnoformatowy, pełnomocny! Idąc na posiedzenie Rady Głównej Towarzystwa, przeczytałem, że moi rodacy Jurij Fed'kowycz i Sydir Worobkewycz — a byli to najlepsi przedstawiciele ukraińskości, budziciele narodu nie tylko Bukowiny, ale i całej Ukrainy — wysoko oceniali proświatiański czyn. Moment opisany w ich wspomnieniach, gdy we Lwowie przyjmowano ich w poczet członków „Proświty”, był najwybitniejszy w ich życiu. Najwybitniejszy, bo ta organizacja społeczna była rozświetlona przez najlepszych przedstawicieli naszej inteligencji, którzy na zawsze związali swoje dalsze życie z „Proświtą”. Pawło Mowczan — jeden z najlepszych przedstawicieli ukraińskiej inteligencji, który kierował, kieruje i będzie kierował „Proświtą” w najbliższej perspektywie. Nie dlatego, że nie ma dla niego alternatywy jako takiej, ale dlatego, że rzeczywistość nas skłania do podejmowania mądrych, wyważonych obywatelskich i moralnych ukraińskich patriotycznych decyzji. Wiaczesław BIŁOUS, przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy: — Niedawno przeczytałem w „Ukraińskiej Prawdzie” artykuł byłego posła Jurija Hnatkewycza. Zrobiło mi się smutno i wstyd za tego człowieka. On kiedyś — trzykrotnie! — kierował Kijowską Miejską „Proświtę” i szczególnie niczym się nie wyróżniał. To, co napisał w Internecie o życiu proświtiańskim, nie przystoi jemu — człowiekowi, który pretenduje przynajmniej do roli ukraińskiego inteligenta. Gdyby przyszedł na nasze zebranie i poruszył to w szerokim kręgu współmyślących, byłoby to szczere, po ukraińsku. A on postąpił, łagodnie mówiąc, nieuczciwie. Wstyd mi, że kiedyś miałem z nim jakieś sprawy. To — w kwestii mojej moralno-etycznej oceny jednego z naszych byłych działaczy. Publiczne wystąpienie Hnatkiewicza wymaga odpowiedniej reakcji także na zjeździe proświtian. Oskarżona przez niego „Proświta” musi dać publiczną odpowiedź. Bo postępek byłego posła przypomina mi karty z naszej niedawnej (i dawnej) historii, kiedy swoi gryźli swoich, sprowadzając do niczego wysiłki Ukraińców w dziedzinie pracy narodowej. Swiatosław WASYLCZUK, przewodniczący Żytomierskiej Obwodowej Organizacji „Proświty”: — Popieram Wołodymyra Semystiagę: „Proświta” jest jedyną organizacją społeczną, która dotąd pozostaje monolityczna, jednolita, mimo wszystkich prowokacji i podstępności naszych „przyjaciół”, a nie spotkał jej los wielu ukraińskich partii politycznych, które się rozdrobniły i zniknęły z politycznej i społecznej areny naszego państwa. Dlatego na konferencji obwodowej, kiedy omawialiśmy kwestię kolejnego zjazdu, bezwzględna większość proświtian zarekomendowała poparcie kandydatury Pawła Mowczana. Oto takie stanowisko żytomierzan i proszę wszystkich o jego poparcie. Ołeksij KURINNYJ, prawnik, członek Kijowskiej Obwodowej Organizacji „Proświty”: — Rozumiemy ogólną sytuację w państwie. Wiadomo, że proklamowano kurs na reformę systemu prawnego. Ale nie znamy dokładnie tych podwodnych prądów, sił, które mogą istotnie wpłynąć bezpośrednio na życie i działalność „Proświty”. Dlatego to musi stać się przedmiotem naszej uwagi. Przez długi czas obowiązywała ustawa z 1992 r. o organizacjach społecznych. Zgodnie z tą ustawą została zbudowana tradycyjna obecna struktura „Proświty”. Na podstawie tej ustawy faktycznie mogą istnieć 2 struktury: pierwsza — bezpośrednio jako organizacja społeczna, mająca wyraźną strukturę od centralnej, obwodowych, rejonowych i aż do lokalnych oddziałów i ogniw. Ważne, że według tamtej ustawy, która już utraciła moc, zrzeszenia obywateli przewidywały, że lokalne oddziały mogły mieć status osób prawnych. Zgodnie z nową ustawą zasadniczymi są przepisy przejściowe, według których, w szczególności punkty 7 i 8 rozdziału 5 Ustawy „O zrzeszeniach obywatelskich”, takie lokalne oddziały nie będą miały statusu osób prawnych i, odpowiednio, wpłynie to w przyszłości na działalność, określenie kierunków i priorytetów, ich samodzielność. Według rejestru organizacji społecznych w Ukrainie istnieje około

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

kwietnia 2012 roku w sprawie działań na rzecz 200. rocznicy urodzin T. Szewczenki. W punkcie 4 znajduje się polecenie dla obwodowych administracji państwowych dotyczące przeprowadzenia remontów i zagospodarowania obiektów związanych z imieniem Kobziarza. Jeszcze jeden punkt przewiduje wspieranie organizacji społecznych w upamiętnianiu Wielkiego Poety: stawianie mu pomników, odnawianie ekspozycji muzealnych. A w naszej obwodowej administracji państwowej potajemnie, bez prośwician, opracowano jakiś plan przygotowań do jubileuszu szewczenkowskiego. Dlatego przygotowuję nasz proświciański plan, z naszymi propozycjami. Oto co zaznaczono w ich planie: zorganizować złożenie kwiatów pod pomnikiem Szewczenki 7 marca 2014 roku. Pytam w administracji, dlaczego właśnie tego dnia, a nie 9-go. Mówią, 9 marca to niedziela, mamy dzień wolny. Zaprzeczyłam: my, proświcianie, będziemy czcić Kobziarza właśnie w dniu jego urodzin i wy też przyjdźcie tego dnia. Proświcianie współpracują z naszymi instytucjami artystycznymi. Na przykład teatr dramatyczny w Doniecku przygotował już inscenizację na podstawie utworów Szewczenki, a w administracji nawet o tym nie wiedzą. Dlatego idźcie do nich, przygotujcie wspólny plan działań. A obwodowym oddziałom proponujemy, aby po sporządzeniu takich planów przekazały je do centrali Towarzystwa, gdzie powinien zostać sformułowany ogólny plan działań. Jest konkretna sprawa, która bardzo boli. W Krasnoarmijsku nasza „Proświta” w 2006 roku odsłoniła znak pamiątkowy, aby w tym miejscu wznieść pomnik Szewczenki. Ale 22 maja 2013 roku (tak właśnie „uczczono” dzień powtórnego pochówku poety) rada miejska podejmuje decyzję o przeniesieniu miejsca ustawienia przyszłego pomnika z centrum gdzieś daleko. Przygotowałam zaskarżenie tej decyzji. Zwróciłam się do rady społecznej przy obwodowej administracji, a wchodzi do niej około 60 organizacji społecznych, i będę żądać uchylenia tej decyzji, gdyż pomnik powinien stać w honorowym miejscu. Tak więc trzeba pracować z władzą, zmuszać ją do należytego szanowania naszej historii. Wołodymyr SEMYSTIAHA, przewodniczący Ługańskiego obwodowego oddziału „Proświty”:

Машинний переклад

«Proświta» porusza aktualne kwestie UCHWAŁA Rady Głównej Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

55 organizacji, które posiadają status osoby prawnej. Istnieją inne kwestie o charakterze prawno-ustawowym. Na przykład w obwodzie mikołajowskim w jednym z rejonów zarejestrowano towarzystwo Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Jest to świadectwo istniejącego zamętu prawnego, niepewności. Zgodnie z nową ustawą status osób prawnych ogniw strukturalnych «Proświty» zostanie utracony. Ale nie wszystko jest takie jednoznaczne. Dlatego istnieją dwie alternatywy, z których jedna to dążenie do większej centralizacji, do zachowania obecnego statusu organizacji społecznej. Wtedy lokalne oddziały stracą status osoby prawnej, będą faktycznie filiami, przedstawicielstwami, jak przedstawicielstwa osób prawnych w większości struktur. Formalnie ustawa ta została opracowana i przyjęta w celu uporządkowania sfery społecznej, uzgodnienia jej z Kodeksem cywilnym Ukrainy. Jeśli przystać na drugie stanowisko, to «Proświta» musi się zreorganizować i stać się organizacją społeczną w formie związku społecznego. Wtedy, zgodnie ze statusem osób prawnych, przy lokalnych oddziałach zachowana zostanie ich samodzielność. Innymi słowy — autonomia zostanie zachowana. Zatem istnieją dwie alternatywy, z których każda ma swoje plusy i minusy. Ważne jest, aby zaznaczyć, że odłożenie zmiany statutu zachowa ten czy inny status. Ustawa przewiduje, że ogólnoukraińskie organizacje społeczne uważa się za takie, które automatycznie potwierdziły swój status. Zgodnie z przepisami przejściowymi «Proświta» ma możliwość dalej póki co pracować w zwykłym trybie. Rejestracja niesie za sobą utratę ciągłości prawnej, ponieważ zgodnie z prawem założycielami związku społecznego mogą być tylko osoby prawne prawa prywatnego. Czyli lokalne oddziały zachowają status osób prawnych. To swoista waga, gdzie na jednej szalce możliwa jest centralizacja, na drugiej — zniknięcie osób prawnych zamiast tego, co istnieje obecnie. Marija OLIJNYK, zastępca przewodniczącego Donieckiego obwodowego zjednoczenia «Proświty»: — Należy wymagać od organów władzy wykonania Dekretu Prezydenta W. Janukowycza z 11 — Proświcianie zorganizowali w obwodzie akcję «Hrywna na budowę pomnika Szewczenki w Stachanowie», czyli chcemy objąć jak najwięcej ludzi. W mieście zburzyli pomnik, my doprowadziliśmy do wydzielenia ziemi, postawiliśmy znak, gdzie dokładnie trzeba zbudować nowy pomnik. Już zebraliśmy 40 tysięcy hrywien, pomnik jest w trakcie prac. Władza też obiecuje uwzględnić w budżecie odpowiednie środki, ale jednocześnie oskarża nas, że kiedy zbieramy pieniądze na pomnik, to jest to, rzekomo, korupcja, że nie można w szkole zbierać tej hrywny. Mój syn uczy się w 9 klasie. Co roku ja, jak i inni rodzice, oddaję po 400 hrywien na remont szkoły i jeszcze 400 na remont klasy. To 800 hrywien. W szkole jest ponad tysiąc uczniów. Pytam przedstawicieli władzy: a dokąd idzie te ponad 800 tysięcy hrywien co roku? Przewodniczący obwodowej administracji odmówił przewodniczenia obwodowemu Szewczenkowskiemu komitetowi jubileuszowemu. A w dzień urodzin Szewczenki czytał, jego zdaniem, «utwór Kobziarza» — «Patrzę ja w niebo i myśl rozważam»! Ośmieszył się na cały obwód. Chcielibyśmy na miejscach mieć większe wsparcie od Ogólnoukraińskiego komitetu społecznego ds. obchodów jubileuszu Kobziarza. Ihor MARCINKIWSKIJ, przewodniczący Mikołajowskiego OO «Proświty»: — Na zjeździe trzeba koniecznie omówić kwestię przygotowania i udziału «Proświty» w obchodach 200-lecia Tarasa Szewczenki. Proświcianie Mikołajowszczyzny dawno i aktywnie włączyli się w tę pracę. Wsparliśmy proświciański projekt «Kobziarz do każdego domu», w wyniku którego większość mikołajowskich dzieci otrzymała tę książkę. Aktywnie pracujemy z inteligencją, angażując ją do wielu naszych spraw. Oto już siedem lat, jak zajmujemy się Szewczenkianą Mikołajowszczyzny. Przygotowaliśmy i wydaliśmy gruntowną pracę na 350 stron. Przygotowano pierwszy Słownik Szewczenkowski, który wydano w Mikołajowie jeszcze w 1916 roku (wydanie reprintowe). I wszystko to za własne środki. Przygotowaliśmy pracę «Terminy stoczniowe, żeglugowe i okrętowe w twórczości Szewczenki». Oprócz tego, w wyniku długotrwałych poszukiwań naukowo-krajoznawczych odnaleźliśmy cztery odpisy zakazanej poezji Szewczenki, jeden z nich po raz pierwszy wprowadzono do obiegu naukowego. Nie wszystko nam się udaje. Na przykład wydać «Słownik Szewczenkowski Mikołajowszczyzny» (a to 950 stron tekstu z licznymi ilustracjami) za pomocą Mikołajowskiego obwodowego programu wydawania społecznie znaczących książek do dziś nie możemy. Władza obwodowa, mimo licznych apeli obwodowej «Proświty», naukowców, pozostaje poza zasięgiem nawet tych wymagań, które postawił rząd wobec lokalnych organów władzy w programie obchodów Szewczenkowskiego jubileuszu. Petro ANTONENKO Mykoła CYMBALIUK Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKI 6 września 2013 r. m. Kijów Prezydent Ukrainy 3 września 2013 r., występując w Radzie Najwyższej, potwierdził kurs na integrację europejską i determinację w realizacji tego celu. Społeczeństwo musi wesprzeć eurointegracyjne plany władzy. Zarówno siły prorządowe, jak i opozycyjne w RN muszą się zjednoczyć i przyjąć ustawy eurointegracyjne. To ten moment, kiedy zjednoczenie w imię wartości ogólnonarodowych jest wyższe od wartości partyjnych. Deklarując zamiar zawarcia Umowy stowarzyszeniowej z UE, Prezydent musi wykazać się mądrością państwową i wezwać swoich partyjnych kolegów i członków koalicji rządzącej, aby nie zrywali państwowych planów dotyczących Stowarzyszenia, nie wspierali zamiarów rosyjskiego kierownictwa, by negatywnie wpłynąć na decyzję szczytu w Wilnie. Musimy wezwać zarówno polityków, jak i społeczeństwo, aby postawić tamę moskiewskiemu natarciu, które wykorzystuje ataki ekonomiczne, dyplomatyczne, informacyjne i ideologiczne na Ukrainę. Musimy więc zjednoczyć ludzi, aby ogólnonarodowo powiedzieć: «Moskiewskim zakusom — nie!». Głos społeczeństwa musi stać się dodatkowym bodźcem dla parlamentarzystów i argumentem dla władzy. Ukraińskie społeczeństwo musi chronić i bronić swoją niepodległość i państwowość. Nikt poza Ukraińskim niepodległym państwem nie obroni narodu ukraińskiego, który rozwija się według własnych praw historycznych. Obecnie jesteśmy na decydującym etapie naszego rozwoju, identycznym do tego, który przeżywaliśmy, wybierając niepodległość w grudniu 1991 roku. Nie dajmy więc piątej kolumnie, przede wszystkim komunistom, zerwać zawarcia Umowy stowarzyszeniowej z UE na szczycie w Wilnie, szukajmy porozumienia w społeczeństwie w imię europejskiej przyszłości, szanujmy się w oczach społeczności światowej i własnego narodu. Pamiętajmy: nasza 45-milionowa Ukraina wśród krajów Europy jest największa (604 tysiące km2). I nasza przyszłość — to europejskie przestrzenie demokracji, a nie azjatyckie widma Sandarmochu, Workuty, Sołowek i Magadanu. Sława Ukrainie!

Машинний переклад

Zatwierdzono program «Proświta XXI wieku»

Iwano-Frankiwska Rada Obwodowa na sesji podjęła uchwałę o przyjęciu regionalnego programu „Proświta XXI wieku”. Jest on przewidziany na lata 2013—2016. Inicjatorami programu są obwodowa rada i obwodowa administracja państwowa oraz obwodowe zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Jak powiedziano we wstępie do uchwały, program przyjmuje się „w celu upowszechniania ukraińskich wartości duchowych i konsolidacji obywateli na podstawie tradycji prosvitiańskiej”. Przy przyjmowaniu programu uwzględniono stanowisko stałych komisji rady obwodowej ds. rozwoju narodowego i duchowego, kultury, środków masowego przekazu, wydawnictw książkowych i wolności słowa, oświaty i nauki. Rada zobowiązała departament finansów obwodowej administracji państwowej do przewidzenia, przy wprowadzaniu zmian do budżetu obwodu na 2013 rok oraz przy tworzeniu projektów budżetu obwodu na lata 2014—2016, środków na realizację tego regionalnego programu. Zalecono rejonowym administracjom państwowym oraz wykonawczym komitetom rad miast podporządkowanych obwodowi opracować i przedłożyć na rozpatrzenie sesji rejonowych i miejskich rad odpowiednio lokalne programy „Proświta XXI wieku” na wskazane lata. Ogółem na program obwodowy przewidziano przeznaczenie z budżetu obwodowego, rejonowych i miejskich budżetów oraz z innych źródeł finansowania 6 milionów 91 tysięcy hrywien, przy czym ponad 90 % tych środków pochodzi właśnie z budżetu. 1350 tysięcy hrywien przeznacza się już w tym roku. Rezultatem realizacji programu, jak wskazano w uchwale sesji, ma być wsparcie tradycji oświatowych, narodowych dóbr duchowych w społeczeństwie, rozszerzenie roli społeczeństwa obywatelskiego w życiu publicznym, poprawa współpracy między strukturami władzy a społeczeństwem. Program przewiduje udzielenie wsparcia tworzeniu i działalności ogniw „Proświty” w miejscowościach, placówkach oświatowych i zbiorowościach pracowniczych. Zgodnie z koncepcją aktywizacji „Proświty”, poparta przez radę obwodową, zakłada się, że aktyw ogniw proświtiańskich będzie obejmował kierowników placówek oświatowych, nauczycieli, duchownych, wójta gminy wiejskiej (osiedlowej), pracowników kultury. Mieszkańcy miejscowości będą mieli możliwość za pośrednictwem „Proświty” bronić swoich interesów, nie dopuszczać do oderwania władzy od ludu. Szczególną uwagę zwraca się na pozyskanie młodzieży do grona proświtian. Ogniwa „Proświty” mają stać się intelektualnymi i ideowymi przewodnikami życia społecznego na wsi, społecznym oparciem mieszkańców. Należy odrodzić dawne hasła proświtian „Swój do swego po swoje” i „Pomożemy sobie sami”. Organizacja realizacji programu spoczywa na obwodowym zrzeszeniu „Proświty” przy wsparciu miejscowych organów administracji wykonawczej i samorządu terytorialnego. Wśród przewidzianego programem wsparcia, w tym finansowego, na imprezy proświtiańskie, pomoc w wydawaniu obwodowej gazety „Galicka Proświta”, emisję audycji „Dzwony Proświty” w obwodowym radiu, remont kapitalny Domu Ludowego „Proświty” w Iwano-Frankiwsku oraz wsparcie artystycznych zespołów proświtiańskich.

Машинний переклад

O język państwowy troszczą się entuzjaści. Razem! Razem!

Iryna MAHRYCKA, Ługańsk. Rok, który minął od wprowadzenia ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”, pokazał, że w naszym kraju nie pozostała już żadna sfera, w której język ukraiński czułby się naprawdę państwowym. Mimo mantr jej autorów – regionalistów Kiwałowa i Kolesniczenki – o tym, że ustawa ta będzie chronić języki bardzo małych grup etnicznych, ich własni partyjni koledzy przyznają, że uchwalali dokument wyłącznie w celu wsparcia języka rosyjskiego. Tak, według słów członka frakcji Partii Regionów Antona Kisse, proces wdrażania ustawy w odniesieniu do innych języków mniejszości narodowych na Ukrainie jest powolny, ponieważ działania władz skierowane są tylko na podejmowanie decyzji dotyczących języka rosyjskiego. Ustawa językowa jednak coś zmieniła. Niektórzy pocieszają się tym, że w praktyce ustawa językowa niczego nie zmieniła, wszak na wschodzie i południu rosyjski i tak był dominujący, a w innych częściach kraju kawaleryjski atak na ukraiński rzekomo utknął w martwym punkcie. Odważę się twierdzić, że wcale tak nie jest. W szczególności na Ługańszczyźnie, która jest jednym z dziewięciu obwodów, gdzie język rosyjski ogłoszono „regionalnym”, ukraińskiego dzisiaj ze świecą nie znajdziesz. A 21 sierpnia tego roku prokurator obwodu ługańskiego Anatolij Melnyk, który składał sprawozdanie przed deputowanymi rady obwodowej w języku państwowym, otrzymał zirytowaną uwagę od Iryny Zajcewej (deputowanej obwodowej i, przy okazji, dyrektor Ukraińskiego Centrum Oceny Jakości Edukacji Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy) dotyczącą obowiązkowości używania w murach tej instytucji języka rosyjskiego jako regionalnego. Ale nawet w czterech wiejskich rejonach obwodu ługańskiego — biłokurakyńskim, markiwskim, nowopskowskim, swatowskim — których organy samorządowe nie nadały językowi rosyjskiemu tego statusu (ponieważ liczba jego użytkowników wynosi tam mniej niż 10 %), w ostatnim czasie też zachodzą zmiany nie na korzyść języka państwowego. Według słów Wołodymyra Prosina — szefa swatowskiej rejonowej administracji państwowej z czasów Łeonida Kuczmy, takiej rusyfikacji, jaką dzisiaj prowadzi władza na Swatowszczyźnie, od 1991 roku jeszcze nie było. Ponieważ liczba ukraińskojęzycznych obywateli w tym rejonie, według ostatniego spisu, wynosi 93 %, we wszystkich określonych konstytucją sferach powinien tu funkcjonować język ukraiński. Ale realia świadczą o czymś przeciwnym: rejonowa gazeta „Nowyny Swatiwszczyny” w swoich drukowanych i elektronicznych wydaniach podaje wyłącznie rosyjskojęzyczne materiały; rejonowe gimnazjum faktycznie straciło swój dawny status ukraińskojęzycznego, ponieważ zaczęło tworzyć klasy z rosyjskim językiem nauczania; zajęcia wychowawcze nawet w ukraińskojęzycznych klasach nauczyciele prowadzą wyłącznie po rosyjsku, towarzysząc im radzieckimi piosenkami w rodzaju „Ja, ty, on, ona, wmestie — cełaja strana!”, tym samym językiem zaczęli porozumiewać się ze swoimi wychowankami; całą reklamę w centrum rejonowym (w szczególności na dworcu autobusowym i targu) też wygłaszają w języku sąsiedniego państwa; nawet kierownictwo rejonu, jak na komendę, też przeszło na rosyjski. Według obserwacji pana Wołodymyra, wygaszanie ukrainizacji w Swatowem rozpoczęło się jeszcze w 2005 roku, kiedy do władzy doszła „grupa Ołeksandra Jefremowa” (właśnie wtedy w radiu rejonowym zlikwidowano codzienną audycję kulturoznawczą „Ukraińska chwyla”, którą prowadziła Natalja Rozumna), a teraz już prawie dobiegło końca. Zjednoczeni skuteczną miłością do Ukrainy. Obiektywnie rzecz biorąc, dzisiaj w naszej przestrzeni kulturowo-informacyjnej produktu ukraińskojęzycznego jest o wiele mniej niż za czasów ZSRR. Coraz częściej słyszymy ostrzeżenia: jeśli sytuacja się nie zmieni — wkrótce język ukraiński znajdzie się w położeniu białoruskiego. Tylko czasami pojawiają się wspólnoty działających patriotów, które bez zbędnego hałasu i PR-u robią to, co powinno robić państwo. Jedną z takich wspólnot jest ruch społeczny „Hurtom”. W 2007 roku kilkoro młodych ludzi, zjednoczonych miłością do Ukrainy i wielkim pragnieniem pomocy jej w zajęciu godnego miejsca na arenie światowej, postawiło sobie za cel popularyzację w Internecie ukraińskich filmów, książek (przede wszystkim rarytasów), muzyki, gier komputerowych i programów. Dzisiaj oni własnymi siłami przetłumaczyli już, opatrzyli napisami i udźwiękowili ponad 5 tysięcy filmów, wśród których są światowe arcydzieła kina, współczesne popularne obrazy i filmy animowane, zdigitalizowali ponad 1000 książek, w tym 50-tomowe wydanie Iwana Franki. Rozproszeni po całej Ukrainie aktywiści ruchu „Hurtom” zdołali dobrze się samoorganizować: ktoś z nich podaje dobry pomysł — od razu tworzy się zespół wolontariuszy, który rozdziela między sobą obowiązki, przy czym wszystko robią na zasadach dobrowolnych, bez wynagrodzeń i grantów, własnymi siłami, w warunkach domowych lub studyjnych, w czasie wolnym od pracy lub nauki. A rezultatem ich współpracy staje się jakościowy produkt, który w niczym nie ustępuje telewizyjnemu. Ruch „Hurtom” ma swój portal, liczba odwiedzających który wkrótce sięgnie pół miliona. Każdy z nich ma realną możliwość włączenia się do społecznie użytecznej sprawy. W polu widzenia „hurtomiwców” jest także naświetlanie prawdziwej ukraińskiej historii różnymi dostępnymi sposobami, bez jakiegokolwiek politycznego zaangażowania. Teraz zabrali się za ekranizację pierwszego wielkoskalowego filmu ludowego o bitwie pod Krutami. Grupa twórcza pragnie pokazać męstwo i siłę niezłomnego ducha młodzieży, aby jej wyczyn odbił się echem w sercach naszej młodzieży. Przez „Facebook” poznałam niezwykle interesującego człowieka — propagatora sprawy ukraińskiej, żytomierzanina Ołeha Jarmołynskiego. Ten człowiek od dawna nosił w sobie szlachetną ideę — stworzenia ukraińskojęzycznego nagrania audio swoich ulubionych z dzieciństwa książek przygodowych polsko-indiańskiego pisarza Stanisława Suplatowicza (Sat-Okha) „Ziemia Słonych Skał” i „Tajemnicze ślady”. Marzył o tym, aby ukraińskie dzieci i dorośli z utratą wzroku (i nie tylko) mieli możliwość w ten sposób obcować ze światową klasyką przygodową. Aktywiści „Hurtom” poparli ideę, zebrali pieniądze i pomogli ją zrealizować. W warunkach domowych, razem z siostrą swojej żony Oksaną, inwalidką wzroku, pan Ołeh udźwiękowił tę powieść (sam przeczytał tekst, a Oksana przeprowadziła reżyserię dźwięku), stworzył oprawę muzyczną utworu (do tego wykorzystano „Symfonię z Nowego Świata” Antonína Dvořáka w wykonaniu kapeli chóralnej „Oreja” z Żytomierza, którą kompozytor napisał pod wrażeniem kultury północnoamerykańskich Indian, a także autentyczne dźwięki przyrody i pieśni Indian). Równieński artysta Jurko Żurawel (jest on także liderem zespołu „Ot Winta”) wykonał okładki do audiobooków, a projektant Ihor Zubrycki artystycznie je oprawił. Każda powieść audio trwa ponad 10 godzin i słuchać jej przyjemnie każdemu, niezależnie od wieku. Bo zrobione to zostało z miłością! Ruch „Hurtom” pomógł także powielić obie płyty (każda powieść audio ma teraz po 1000 kopii) i rozpowszechnić po całej Ukrainie. Ja ze swoimi studentami-filologami Wschodnio-Ukraińskiego Uniwersytetu Narodowego im. Wołodymyra Dala też byłam w roli wolontariusza ruchu „Hurtom”. Otrzymawszy paczkę pocztową z trzydziestoma płytami od Ołeha Jarmołynskiego, zaprezentowałam je dla Ługańskiego Obwodowego Towarzystwa Niewidomych. Studenci uradowali obecnych koncertem ukraińskich pieśni. Zatem produkcja kulturalna w języku państwowym wysiłkami entuzjastów powoli posuwa się po terenach Ukrainy. A jak to wygląda z językiem państwowym u naszych sąsiadów? Będąc w tym roku w Polsce, przekonałam się, że nie ma tam nawet w przybliżeniu niczego podobnego do naszej nowożytnej ustawy wałujewskiej. Kraj, który kiedyś był w składzie Rosji, a dziś należy do UE, ma jeden język państwowy, który jest rozpowszechniony absolutnie we wszystkich sferach społecznych. Języka rosyjskiego, który wcześniej był obowiązkowym przedmiotem w polskich placówkach oświatowych, nie uczy się już od ponad dwóch dekad. I nikt nie widzi w tym wielkiego problemu. W Kazachstanie status państwowego ma jeden język — kazachski. Mimo realnej dwujęzyczności (udział rosyjskojęzycznych obywateli wynosi 30%), wszyscy dorośli obywatele wolą znać język państwowy, ponieważ obowiązuje tam zasada: kto nim włada — ten ma prawo pracować na stanowiskach państwowych; ponadto pracownicy otrzymują za to dodatkowe wynagrodzenie. Bez znajomości języka państwowego, podobnie jak bez znajomości historii narodowej, w żadnym z krajów bałtyckich — byłych koloniach imperium radzieckiego — nie tylko nie przyjmą was do służby państwowej, ale też nie przyznają obywatelstwa. Gdyby tak było na Ukrainie, to Partia Regionów wraz z komunistami nigdy nie doszłyby do władzy, tak jak teraz. A tymczasem Rosja niedawno przeznaczyła 1,5 mld rubli na popularyzację języka rosyjskiego w krajach obszaru poradzieckiego. Wykonanie programu rusyfikacji za granicą będą uważnie śledzić rosyjski rząd, Duma Państwowa, MSZ, Ministerstwo Edukacji i Nauki, Ministerstwo Kultury, Rossotrudniczestwo oraz różne organizacje społeczne. Tworzone będą nowe centra języka rosyjskiego, którymi i tak naszpikowana jest Ukraina. Jednocześnie w Rosji właśnie opracowano Strategię polityki narodowej do 2025 roku, która zawiera szereg działań na rzecz ochrony języka rosyjskiego jako państwowego (czego na Ukrainie nie ma nawet w przybliżeniu!). Nawet na tle swoich najbliższych sąsiadów Ukraina ze swoim ukraińskim (z racji statusu państwowym) językiem jest sieroco bezbronna. O język walczą zaś — nie słowami, a konkretnymi czynami — jedynie wybitne jednostki, które uświadamiają sobie, że język ojczysty to ostatni bastion państwa (Baudouin de Courtenay), a język rosyjski zawsze był i będzie środkiem osiągania zadań wrogich ukraińskości (Iwan Neczuj-Łewycki). Cywilizowana Europa rozumie, czym jest język w państwie, zwłaszcza w postkolonialnym. Być może właśnie dlatego chłopaki z litewskiego zespołu muzycznego „BIPLAN” niedawno nagrali w języku ukraińskim (wcześniej go opanowawszy) i podarowali ukraińskiemu widzowi piosenkę „Amore”. To oczywiście miłe, ale uratować nasz język możemy tylko my sami, jeśli weźmiemy się za tę sprawę wspólnie. I żadna antyukraińska władza nie będzie nam wtedy w stanie przeszkodzić. A na początek warto byłoby uhonorować młodych, działających patriotów z ruchu „Hurtom” uwagą – choćby na takim poziomie informacyjnym, jak to do niedawna było ze znanymi na całą Ukrainę i poza jej granicami „grantojadkami” z ruchu „Femen”. I taka sprawa mogłaby stać się początkiem budowania prawdziwego społeczeństwa obywatelskiego na Ukrainie.

Машинний переклад

Ołeh Pustowhar: Ołeh Pustowhar:

«Najnowsi Wałujewowie z Ministerstwa Oświaty kontynuują rusyfikację małych Ukraińców» Ostatnio obwodowa administracja państwowa, a konkretnie departament oświaty i nauki, „ucieszyły” połtawskie media i opinię publiczną doniesieniami o kolejnych innowacjach ministra-ukrainofoba Tabacznyka w sferze oświaty. Między innymi na konferencji prasowej urzędnicy OAP ogłosili, że 56% rodziców uczniów z Połtawszczyzny wybrało dla opanowania przez swoje „pociechy” rosyjski jako drugi język obcy. Kolejny wybryk biało-błękitnej władzy komentuje asystent-konsultant przewodniczącego komisji Rady Najwyższej ds. kultury i duchowości, członek zarządu krajowego towarzystwa języka ukraińskiego „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Ołeh Pustowhar. „W tym kontekście warto podkreślić trzy oczywiste momenty. Po pierwsze, można z pewnością stwierdzić, że OAP nie opracowała jasnego mechanizmu przejrzystej i publicznej dyskusji rodziców nad wyborem nauki drugiego języka obcego. Prawdopodobnie rodziców i uczniów po prostu „postawiono przed faktem”. Co więcej, nie doszło do publicznego wyjaśnienia korzyści dla przyszłych obywateli Ukrainy płynących z nauki języków krajów dominujących w UE — na przykład francuskiego czy niemieckiego. I tak wychodzi na to, że gospodarczo Ukraina powoli integruje się z UE, a humanistycznie się od niej oddala „dzięki” nieudolnej polityce Tabacznyka i spółki. Po drugie, wszyscy jesteśmy świadkami niesłychanej manipulacji normami prawa. Należy mówić o legislacyjnych niespójnościach, sztucznie stworzonej kolizji prawnej. Przecież rosyjski, nawet zgodnie z odrażającą ustawą Kołesniczenki-Kiwałowa, jest językiem regionalnym, mniejszościowym. Artykuł 10 Konstytucji również głosi, że język rosyjski jest językiem mniejszości narodowej. Jak wiadomo, Połtawszczyzna nie znajduje się w liczbie obwodów, w których wspomniana ustawa określa rosyjski jako regionalny. W przededniu przyjęcia wspomnianego projektu ustawy prorosyjscy politycy, w tym także Tabacznyk, wielokrotnie podczas licznych transmisji telewizyjnych zapewniali, że język rosyjski pod żadnym pozorem nie może być na Ukrainie językiem obcym. Jednak nie minął rok, a najnowsi Wałujewowie z Ministerstwa Oświaty zmienili swoją retorykę o 180 stopni w celu kontynuowania kursu niszczenia tożsamości narodowej. Oczywiście zdają sobie sprawę, że geograficznym priorytetem tej zgubnej polityki musi stać się właśnie Ukraina Centralna, a w szczególności Połtawszczyzna — kolebka ukraińskiego języka literackiego, kraina Iwana Kotlarewskiego, Ołeny Pcziłki, Symona Petlury, Patriarchy Mstysława, Hryhora Tiutiunnyka i innych. Znamienne i naturalne jest to, że decyzją Gabinetu Ministrów ministerialnym kuratorem Połtawszczyzny jest właśnie Tabacznyk. Po trzecie, skuteczną odpowiedzią na działania władzy, skierowane na denacjonalizację Ukrainy, przekształcenie jej w małorosyjską gubernię, musi stać się tworzenie przez każdego świadomego Ukraińca wokół siebie ukraińskiej przestrzeni. Żadna władza nie przeszkodzi nam w zamawianiu piosenek w krajowych stacjach radiowych w języku ukraińskim, kupowaniu większej liczby czasopism, gazet, książek po ukraińsku, przeglądaniu jakościowych ukraińskojęzycznych stron w światowej sieci. Przykładem może być wielostronna działalność połtawskiej „Proświty”. Najważniejsze to przełamać bierność i mieć chęci”. Centrum Prasowe Połtawskiego Krajowego Towarzystwa Języka Ukraińskiego „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki

Машинний переклад

Kijowski Międzynarodowy Uniwersytet Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

Szanowni Naukowcy! Zapraszamy Państwa do udziału w konferencji naukowo-praktycznej, poświęconej 80. rocznicy urodzin znanego językoznawcy, pedagoga, działacza społecznego, profesora Iwana Pylypowycza Juszczuka, na temat: „Problemy nauczania języka ukraińskiego w placówkach oświatowych” Pożądane jest omówienie następujących zagadnień (na konkretnych przykładach): — język ukraiński dawny i państwowy; — rola języka ojczystego w kształtowaniu intelektu człowieka; — rozwój myślenia uczniów i studentów na zajęciach z języka ojczystego; — wychowanie poczucia godności narodowej w procesie nauczania języka ukraińskiego; — wychowanie moralne jako składnik edukacji językowej; — logiczna struktura i bogactwo środków wyrazu języka ukraińskiego; — problemy uporządkowania ukraińskiej ortografii. Konferencja naukowo-praktyczna odbędzie się 5 października (sobota) 2013 roku, początek o godz. 10:00, w budynku Kijowskiego Międzynarodowego Uniwersytetu (KiMU) pod adresem: m. Kijów, ul. Lwowska, 49 (stacja metra „Żytomierska”, autobus nr 23). Referaty o objętości 3—5 stron zostaną opublikowane w osobnym zbiorze. Prace prosimy przesyłać w formie elektronicznej na adres e-mail: [kontakt ukryty] do końca października 2013 roku. Materiały należy przygotować w formacie *.doc lub *.rtf., edytor tekstu WORD 97 (2000); format arkusza A4; czcionka Times New Roman Cyr; rozmiar 14; interlinia 1,5; wcięcie akapitowe 1,25; marginesy z każdej strony 20 mm. W pierwszym wierszu, po prawej stronie, należy umieścić nazwisko, imię, imię ojca autora — czcionka Times New Roman Cyr, rozmiar 14; poniżej — stopień naukowy, tytuł naukowy, stanowisko, nazwa placówki oświatowej, na środku wielkimi literami — tytuł referatu, czcionka Times New Roman Cyr, rozmiar 14, pogrubiona. Literatura podawana jest na końcu w zbiorczym wykazie. W tekście odwołania do literatury umieszcza się w nawiasach kwadratowych. Odwołania do prac wcześniej nieopublikowanych są niedopuszczalne. ZGŁOSZENIE udziału w konferencji naukowo-praktycznej „Problemy nauczania języka ukraińskiego w zakładach edukacyjnych” 1. Nazwisko, imię i imię ojca ______________________________________ 2. Stopień naukowy, tytuł naukowy, stanowisko ______________________________ 3. Organizacja (instytucja) ___________ ___________________________________ 4. Tel., faks, e-mail ________________ ___________________________________ 5. Planuję (należy podkreślić): wygłosić referat (do 10 min.); wziąć udział zaocznie. 6. Temat referatu __________________ ___________________________________ ___________________________________ Koordynator komitetu organizacyjnego konferencji — dyrektor Naukowo-Badawczego Instytutu Problemów Ekonomicznych i Humanistycznych prof. M. A. Szwajka

Машинний переклад

Wręczono nagrody Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta»

Laureaci nagrody im. Borysa Hrinczenki Uchwałą Centralnego Zarządu OUT „Proświta” za rok 2013 nagrodą im. Borysa Hrinczenki, przyznawaną corocznie przez Proświtę, uhonorowani zostali: Mykoła Iwanowycz STEPANENKO, rektor Połtawskiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. H. Korolenka, profesor, akademik Akademii Nauk Wyższej Edukacji Ukrainy, członek NSPU i NSŻU, autor ponad 500 prac naukowych i książek: za wybitną działalność pedagogiczną, błyskotliwe nauczanie w szkolnictwie wyższym, aktywną pracę społeczną. Petro Iwanowycz CZERW’JAK, doktor nauk medycznych, akademik, redaktor „Ukraińskiego Czasopisma Patologii”, przewodniczący Wydziału Nauk Medyczno-Biologicznych i Chemicznych Ukraińskiej Akademii Nauk: za opracowanie i wydanie „Encyklopedii medycznej”, w której po raz pierwszy w pełnym zakresie podano ukraińską terminologię medyczną. Natalia Iwaniwna RUDENKO, dyrektor Symferopolskiego Gimnazjum Ukraińskiego w Autonomicznej Republice Krymu, zasłużony nauczyciel Ukrainy, członek Prezydium Międzynarodowej Rady ds. Edukacji, Nauki, Kultury i Budowania Państwowości: za osiągnięcia na niwie pedagogicznej, walkę o umocnienie państwowego języka ukraińskiego na zrusyfikowanym Krymie. Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenka Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenka Laureaci nagrody im. Anatolija Pohribnoho Uchwałą Centralnego Zarządu OUT „Proświta” za rok 2013 nagrodą im. Anatolija Pohribnoho, przyznawaną corocznie przez Proświtę (wręczana za aktywną działalność społeczną, umacnianie ukraińskiej idei narodowej, obronę języka państwowego), uhonorowani zostali: Wołodymyr Fedorowycz SEMYSTIAHA, przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia OUT „Proświta”; Maria Wasyliwna OLIJNYK, zastępczyni przewodniczącego Doniecкiego Obwodowego Zjednoczenia OUT „Proświta”.

Машинний переклад

Mychajło Słaboszpycki. Co zapisano w Księdze Życia. Mychajło Kociubynski i inni. Biografia zorkiestrowana na dziewięć głosów. Fragmenty powieści

W ubiegłym roku ukazała się drukiem pierwsza książka tej powieści, która stała się znaczącym wydarzeniem współczesnej prozy. Zabieg mistyfikacji literackiej (pseudomemuary postaci) dał szerokie możliwości autorskie dla artystycznej interpretacji materiału utworu, rozszerzył jego ramy biograficzne do granic „biografii” epoki, pozwolił autorowi mówić o ukraińskich osiągnięciach i porażkach, o próbach, jakim historia poddaje naszego człowieka. O jego egzystencjalnej samotności i o niezniszczalnej nadziei, która umiera i odradza się w każdym pokoleniu. Książka ujrzy światło dzienne w wydawnictwie „Jarosławiw Wał”. Mychajło Kociubynski Jak dziwnie urządzona jest ludzka pamięć! Oto przyszło ci na myśl wspomnieć, powiedzmy, jakiegoś człowieka. Przed wewnętrznym wzrokiem na moment stanęła jego twarz albo nawet usłyszałeś jego głos. Dalej coś takiego, z tym człowiekiem związane, wypłynęło z dali zapomnienia, a potem myśl pobiegła gdzieś daleko i wydobyła z przeszłości jakiś nieistotny drobiazg, który utkwił w pamięci jak drzazga w ciele, nie wiadomo dlaczego. A dalej zamigoczą ci bez żadnej kolejności i logiki różne twarze, zaczynają nachodzić wydarzenie na wydarzenie. Jakoś, chorując, a przez to leżąc cały boży dzień w łóżku, spróbowałem notować chaotyczną pracę pamięci. Ale nie mogłem jej dogonić. Ledwo zapisywałem jeden obraz, który ukazał mi się tak wyraźnie, jakby w kinematografie, gdy przed wewnętrznym wzrokiem zamigotały niekończącym się kalejdoskopem inne obrazy. Przypominam sobie, dlaczegoś wypłynął z dawno przeżytego zamglony Żytomierz, gdzie żyłem jak nudny anachoreta – nigdzie nie chodziłem, z nikim się nie spotykałem, niczego nie czytałem. Przypełzałem wieczorem z wstrętnej „Wołyni”, gdzie byłem nie wiadomo kim i nie wiadomo po co, wyczerpany padałem na skrzypiące łóżko z wygiętą siatką i usiłowałem pokonać swoją hipochondrię. Chyba wszystko to było z ostrego niezadowolenia z siebie i swojego życia, w którym znalazła się ta wstrętna „Wołyń”, która zasysała mnie jak trzęsawisko. Aż strasznie stawało się od myśli, że są ludzie, którzy właśnie tak, jak ja przy „Wołyni”, żyją całe życie. Na dodatek mają przekonanie, że tak właśnie być powinno. Ja choć trochę pocieszałem się, że w tej roli długo nie będę, że niebawem wyrwę się z tego jarzma. Gdyby gazeta miała kierunek nie tak parszywy, gdyby przy niej stali żywi ludzie z ideałami, to nie miałbym uczucia, jakobym siedział w kupie gnoju, a wokół mnie wszelkie pasożyty. Jakoś zaprosił mnie do siebie Maczet. Chorował w domu. Mówił, że już tydzień nie był na dworze i córka z nim zachorowała. Okazuje się, że Maczet mieszka ze swoją drugą żoną osobno. Ona nienawidzi czteroletniej Tani z jego pierwszego małżeństwa, wyżywa się na pasierbicy. On zawsze gdzieś leci, ciągle nie ma na nic czasu. A to miał przymusowe uwięzienie w czterech ścianach. Okazuje się, że jego pierwsza żona — córka radcy tytularnego, skazana na pozbawienie wszystkich osobistych korzyści i przywilejów i wysłana na zesłanie aż gdzieś w gubernię tobolską. Jeszcze jako dwudziestolatek zmuszony był uciec za granicę. Był nawet w Ameryce, gdzie pracował na farmie. Dalej, kiedy wrócił do Rosji, była jakaś historia, o której mi nie opowiadał. Wiem tylko, że Maczet brał udział w uwolnieniu z aresztu narodników, którzy byli w domu wstępnego uwięzienia. Schwytali go i wtrącili do Twierdzy Pietropawłowskiej. Dalej wysłali do guberni archangielskiej. Stamtąd uciekł, schwytali go i odkonwojowali do więzienia w Mezeniu. Następnie Maczeta wysłali na zesłanie do Wschodniej Syberii. Wrócił stamtąd po jakiejś dziesiątce lat i osiadł w Żytomierzu. Jasna sprawa, nie spuszczali z niego niezmordowanego oka. Chyba tylko kiedy spał, zostawiali go w spokoju. Maczet fascynował, ale nie chciałem takiego życia. Chciałbym spokoju, żeby mieć możliwość oddać się literaturze. Nie wiem, jak Maczet nadążał pisać swoje utwory. Najwyraźniej pisanie przychodzi mu łatwo. Mnie zaś tak nie wychodzi. Jestem powolny w myśleniu. Muszę długo nosić się z ideą utworu, ze wszystkich stron oglądać możliwy wątek. Cierpliwie zbieram detale, słowa dla swoich postaci. Moja praktyka literacka jest bardzo nieracjonalna. Maczet uczył na Wołyniu. Mówi, że początkowo nawet przygotowywał się do nauczycielstwa. Marzył, by nieść ludowi światło wiedzy. Miał swoich zachwyconych uczniów. Zdołał zaprzyjaźnić się z Mychajłem Staryckim. Tak wiele wszystkiego zmieściło się w jego życiu. Jakby złożyli go z wydarzeń przeznaczonych dla życia kilku ludzi. Wreszcie porzucił nauczycielstwo, bo postawił sobie już inny cel. Marzenie o rewolucji określiło jego życie. Ścigała go policja. Znajomi stronili od niego. Był samotny. Maczet szczególnie ucieszył się z mojego przyjścia. Piliśmy herbatę i rozmawialiśmy o podłościach życia oraz literaturze. Maczet z wysokim jasnym czołem, długą brodą, co czyniło go podobnym do hieromnicha, oraz uważnym spojrzeniem młodych oczu, nagle zaczął namawiać mnie, abym kupił „Wołyń”. Mówił, że wszystko wtedy można będzie zmienić w jej kierunku, można zaangażować do redakcji ludzi z sercem i rozumem. Takie kuszące perspektywy roztaczał przede mną Maczet. Mogłoby się nawet w głowie zakręcić. Jednak — nie zakręciło się. Po pierwsze, perspektywy „Wołyni”, choćby kto tam co mówił, wyobrażały mi się ponuro. Kto pozwoli w Rosji wydawać taką gazetę, jaką ty chcesz?! Po drugie, Maczet mówił ze mną o kupnie gazety tak poważnie, jakbym naprawdę miał kupę pieniędzy. A przecież mnie niekiedy aż głowa kręciła się od myśli o moim braku pieniędzy. O tym, że znowu nie tylko zadłużyłem się za mieszkanie, ale nawet na lekki podwieczorek nie mam pieniędzy i wiatr gwiżdże w moich kieszeniach. A on — kupuj gazetę i dawaj jej radę… Więc w odpowiedzi Maczetowi na jego propozycję wyraziłem myśl, że dobrze byłoby, gdyby „Wołyń” przeszła od tępego i chciwego Kogena w ręce Maczeta. Może stałaby się lepsza, czystsza. A ludzie do pomocy dla niego znaleźliby się. Ale coś go uwierało. Może rozumiał, że do gazety go nie dopuszczą. Wiedzą, czym oddycha. Wychodząc tamtego mroźnego wieczoru od Maczeta, długo myślałem o tym człowieku, zupełnie niepodobnym do nikogo ze wszystkich, których ja Mychajło i Wira Kociubińscy już tu wiedział. Spala go ogień idei, który nosi w sobie. Ta piękna i naiwna idea prowadziła go do ludu. A jeszcze wcześniej, jako nastolatka, wyrzucono go — już jako nieprawomyślnego — najpierw z niemierowskiego, a potem z kamieniecko-podolskiego gimnazjum. Moja rubryka “Swiet i tieny russkoj żyzni” przewidywała zbieranie kroniki wydarzeń zewsząd. Przekopywałem góry czasopism, wyszukując ciekawe fakty. Choć w nazwie rubryki mowa była o jakichś cieniach, do “Wołyni” żadne cienie rosyjskiego życia nie przenikały. Mordaty i brzuchaty redaktor Kozłowski (który w rzeczywistości był Fiedlerem), rozdrażniony, wymachując pulchnymi rękami, krzyczał, że nie ma ochoty trafić przeze mnie do paki. Taką zaszczyt zostawia dla mnie. Więc chyba od pierwszego dnia w “Wołyni” poczułem, że trafiłem wyraźnie nie tam. Wira zapytała mnie w liście, dlaczego piszę, że pracuję w redakcji jako krojczy — przecież jestem niby jakimś korespondentem. Opowiedziałem jej, że moim narzędziem pracy są nożyce, z którymi wędruję po stronach prasy w poszukiwaniu notatek głównie o “swiet żyzni”. Swoje znaleziska wycinam i podaję do “Wołyni”. Prawie wyszywam “krzyżykiem” albo układam taką sobie informacyjną “ikebanę”. Trafiwszy do “Wołyni”, niedługo cieszyłem się, że poszczęściło mi się z pracą, bo już szybko zacząłem myśleć, jak by się stamtąd wyrwać. Ja tam — niczym gogolowski horodniczy — widziałem zawsze “kakije-to swinyje ryła”. Szybko obrzydła mi “Wołyń”. Niczym nie mogę się pochwalić z tamtego okresu. Czyż można uznać za osiągnięcie to, że przeforsowałem w “Wołyni” rubrykę “Iz ukrainskich gazet”? Tak, to mimo wszystko miało jakieś pozytywne znaczenie. Bo o Jakutach i Kazachach “Wołyń” przedrukowywała notatki, a powiedzmy, o Ukraińcach z Galicji – nie. Nawet dla tej drobnostki trzeba było tyle sporów z Fiedlerem prowadzić, pudy argumentów na jego tępą głowę zrzucić. Oto i wszystkie moje twórcze osiągnięcia w “Wołyni”. Ta nienapisana powieść z gazetowego świata. Początkowo w Żytomierzu entuzjastycznie donosiłem Wirze, że zabrałem się za powieść z nowego dla mnie życia. Pisałem Wirze, że już zbieram materiał do utworu na tle gazetowym. Pisałem, że to będzie trudna praca. Im więcej myślisz nad planem powieści, tym szersze horyzonty się otwierają. Okazuje się, że nasza gazeta — to bardzo mała fabryka, żeby ją brać za prototyp. Ona nawet nie jest typowa i prędzej śmierdzi stojącym bagnem. A jednak nie tracę nadziei, by skorzystać i z tego, co jest pod ręką. To taki temat, że nikt nawet nie słyszał, żeby był przez kogoś opracowywany. Świeży i oryginalny. U mnie już i fabuła się układa. Już widziałem szczegóły fabularne. Nawet pojawił się ów nastrój, z którym siadasz do stołu. Myślałem, pójdzie wszystko łatwo. Jednak szybko skwaśniałem. Pochopne notatki na papierze pocztowym tak zostały deklaracją dobrych intencji autora i żadnego ciągu dalszego nie miały. Czasami odczytuję ten fragment z nienapisanego. Za każdym razem utwierdzam się, że można z niego coś zrobić. Zawiązanie akcji obiecuje wiele. W każdym razie czytelnik jest zainteresowany: a co i jak będzie dalej? A dalej — nie było nijak. Najpierw zamysł się zastał. Nie miałem równowagi duchowej, by zabrać się do pisania. Ciągle coś mnie denerwowało. Wszystko miałem nadzieję: oto już jutro rozpocznie się nowe życie, tam zacznę codziennie pisać. Chociaż po trochu. Lecz dni mijały puste. I kiedy przypadkowo przychodził mi na myśl zamysł o powieści z gazetowego świata, to czułem, jak we mnie podstępnie i powoli, niczym wąż, pełznie zniechęcenie do tak czule pielęgnowanego w myślach wątku. Oto takie dziecko, które się nie narodziło. Niedawno grzebałem w notatnikach i natknąłem się na przygotowania do

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

utworu. Mowa tam o bezbarwnym, jak fala mgły, gazetowym dniu, który próbuje ożywić gazeciarz, wykrzykujący nowiny. Oczywiście, nowe morderstwa i niesłychane złodziejstwa. Bez takich doniesień gazety po prostu nie wezmą do ręki. Ot, jeśli kogoś sprzątnęli, to mieszczanin myśli: “Ciekawe! I jakże to się stało?..”. I oto on — już na haczyku. Już żuje gazetową gumę. A reporter Tarłowśkyj, który panicznie boi się redaktora-samodura, przelicza, na ile wierszy w gazecie wystarczy pięciu zarzniętych Żydów w karczmie w Suszniwce oraz samobójstwo z powodu nieszczęśliwej miłości. Takie banalne w dziennikarstwie wydarzenia, w których cyniczni gazetowi pismacy wyszukują oryginalne zwroty. Trzeba za każdym razem podkreślić: “Eureka! Takiego jeszcze nie było! To nie po prostu zwykłe morderstwo — to niezwykłe, piękne morderstwo!..”. A komuż nie zachce się przeczytać o pięknym morderstwie?!. Chyba nasze najlepsze utwory pozostają nienapisane. Bo przecież w zamysłach wszystko zawsze wygląda tak niepowtarzalnie atrakcyjnie. A kiedy zaczynasz grzęznąć w słowach, kiedy tyle słów odrzucasz, czując, że nie one będą tu na miejscu, bo nie przekazują tego, co błysnęło ci w wyobraźni, to wpadasz w taką rozpacz, że chce się w ogóle porzucić tę sprawę i nie męczyć beznadziejnie nad arkuszem papieru, bo upewniasz się, że niewypowiedziane tak i pozostanie niewypowiedzianym, bo nie sposób powiedzieć właśnie tak, jak to widzisz. Są autorzy, którym wszystko przychodzi łatwo. Im w głowie błyskawicznie rodzą się obrazy, które od razu proszą się na papier i, ustawiwszy się tam w zgrabne szeregi, dziwią architektoniczną doskonałością, malowniczością i muzykalnością. Czytasz ich i podziwiasz stylistyczną wyrazistość oraz naturalność pisania. A mnie wszystko przychodzi niewiarygodnie ciężko. Jestem tępawy. Muszę zdanie po zdaniu wyciskać z siebie do notatników. Zapisuję wszelkie szczegóły, kolory, nazwy roślin, nieznane słowa, pejzaże, ciekawe porównania. Wszystko to, co nazywają pracą przygotowawczą, zabiera niemało czasu. A niekiedy te zapiski wcale się nie przydadzą, bo nie łączą się z opisywanymi wątkami, nie znajdują sobie miejsca w opowiadaniach. Kiedy już wreszcie napiszę utwór, to odkładam go sprzed oczu, żeby całkowicie zapomnieć napisane. Po jakimś czasie czytam ponownie jakby oczami osoby postronnej i widzę w nim tyle niezdarności. Bywa, że przepisuję, przemalowuję do niepoznania. Zawsze przed drukiem w czasopiśmie proszę o odbitkę do korekty i złoszczą się na mnie wydawcy, bo swoimi poprawkami dodaję im pracy. Mój warsztat pracy nie może nikogo przyciągnąć. Bo u mnie wszystko jest takie nieproduktywne i kłopotliwe. Może zainteresować chyba tylko tego, kto nie ma chłonnej pamięci i komu zdania nie układają się same z siebie. To znaczy — takich jak ja. Wydaje mi się, że bez żadnego wysiłku pisze Wynnyczenko. Inaczej jak wyjaśnić jego niezwykłą płodność: w tak krótkim czasie — lawina powieści, opowiadań, nowel, sztuk… Tak mocny początek biografii, nie wiem, z kim można go porównać. Czykałenko wyrzuca mu, że czasami podrabia się to pod Gorkiego z jego bosakami i włóczęgami, to pod Andriejewa. Miejscami to rzeczywiście jest, jednak Wynnyczenko nie będzie się ich trzymał — on, zdaje się, już wyszedł na swoją drogę. Pisze o tym, co żyje wokół nas w powietrzu, o czym wszyscy się spierają. Jego postacie — to ci nowi ludzie, którzy pojawili się, zdaje się, po prostu znikąd, bo przecież jeszcze wczoraj ich nie było, a już dzisiaj ze wszystkich stron otoczyli nas i my z zachwytem, zdziwieniem oraz przerażeniem wsłuchujemy się w ich słowa. Szkoda, że Wynnyczenko rozstał się z Gorkim. Coś tam nie Hryhorij Maczet wyszedł z wydaniem w Rosji utworów Wynnyczenki. Kiedy przypadkowo spotkaliśmy się we Lwowie, a przy okazji już też poznaliśmy się osobiście (było to gdzieś latem 1909 roku), Wynnyczenko bardzo mi narzekał na Gorkiego, a potem i Gorki, gdy w naszej rozmowie wypłynęło imię Wynnyczenki, wysypał górę wyrzutów pod adresem Wynnyczenki. Tak mi się nie chciało być uczestnikiem tej przykrej historii — i w obu sytuacjach przeniosłem rozmowy na inne tematy. Strasznie nie znoszę wyjaśniania stosunków. Wygląda na to, że my wszyscy tylko to robimy, że wyjaśniamy, dlaczego ten czy tamten na nas nie tak spojrzał, albo dlaczego on tak się zachmurzył, zobaczywszy nas. Tyle sił i nerwów na to marnuje się, tyle nowych konfliktów powstaje. Ja dawno sobie postanowiłem nie spierać się, nie próbować nikogo nawracać na swoją wiarę, nie opuszczać się do żadnych szeptów i insynuacji. Idź swoją drogą, a oni wszyscy niech myślą czy mówią, co im się żywnie podoba. Nie masz władzy nad cudzymi ustami i cudzej głupoty nie wykorzenisz — rodzi ona szczodrze. Gdyby tak szczodrze mądrość rodziła — wiele ludzkich nieporozumień zniknęłoby. Ale świat jest taki, jaki jest, i do niego trzeba się dostosowywać. To jedyne wyjście, które pomoże choć trochę uporządkować ten chaos, który nazywa się naszym życiem. Moje stosunki z Wierą układały się jeśli już nie idyllicznie, to naprawdę bezchmurnie właśnie dzięki wybranej przeze mnie linii zachowania. Jak wiadomo, kobietom właściwe są zmiany nastroju, one bywają, że ostrzej od mężczyzn reagują na jakieś niezbyt istotne momenty. A mężczyźni często próbują je przerobić na swój sposób. I zaczyna się bitwa, w której nie będzie zwycięzcy. Będzie porażka obu stron. Wiera się starzeje. I ja to dobrze widzę. I ja się starzeję. Ale przecież ja sam tego nie widzę. W swoim wyobrażeniu jestem wciąż młody, zawsze gotowy zachwycać się pięknymi kobietami. Nie, nie biegać za spódniczkami, nie włóczyć się, jak banalny Don Juan, a komplementować kobiety, flirtować z nimi, zachowywać się swobodnie i beztrosko, a nie jak porządny głowa rodziny i ojciec czworga dzieci. Czasami mówię sobie: „Ocknij się, nie bądź lekkomyślny, wspomnij, ile lat jesteś już w małżeństwie i ile dzieci czeka na ciebie w domu!..” Ale nic nie mogę ze sobą zrobić. Widocznie tak ze wszystkimi mężczyznami wychodzi. Dobrze pamiętam, jakie uczucie od razu wywołała we mnie Wiera. Arystokratyczna postawa, gracja i władczość w każdym ruchu, piękne rozumne oczy i ten głęboki głos, którego chce się słuchać i słuchać. A jeszcze prawdziwe wykształcenie, które tak rzadko spotykałem u kobiet. Taką właśnie spotkałem Wierę i ja, ożeniwszy się z nią, czułem się bezgranicznie szczęśliwy. Chciałem być obok niej w każdej minucie, śpieszyłem się dzielić z nią każdą myślą. Czy nie od pierwszego naszego spotkania poczułem w Wierze coś takiego matczynego. Razem z nią czułem się znacznie silniejszy, bo byłem pod jej niezawodną ochroną. Wiera okazała się i silną, i władczą osobą. I to dopełniało moje szczęście zakochanego mężczyzny. Odgradzała mnie od wszystkich możliwych problemów, brała na siebie wszystkie rutynowe kłopoty. Jeśli w innych rodzinach mąż ma wszystkie obowiązki gospodarcze, to Wiera — sto razy dzięki jej za to — całkowicie uwolniła mnie od nich. Znałem tylko pracę i pisanie. Kiedy siadałem do stołu, w całym domu następowała cisza. Wydaje się, że wszyscy nawet przestawali oddychać. To Wiera tak wszystkich wyresztowała. Jeśli ja trochę coś w domu napisałem, to zawdzięczam to właśnie Wierze. Bo u nas wielomównie i gwarno, jak na rynku. Wydaje się, że dzieci nie mają żadnego hamulca. To chichocze, to skacze, a to płacze — i nagle Wiera, jakby dyrygent machnął pałeczką, podniosła palec do góry i powiedziała, że tata pracuje. Mnie dzieci tak od razu by nie posłuchały. Tak, matka i Wiera — te kobiety stworzyły mnie. Matka urodziła i wychowała, a Wiera wyhodowała we mnie pisarza. Rozumem ja to wszystko wiem. Ale z wiekiem obojętnieję do Wiery sercem. Wdzięczność — to jeszcze nie miłość. To zaczynało się prawie niezauważalnie i rozwijało się bardzo powoli. To zauważyłem u niej głębokie sińce pod oczami. Widziałem, że ona chronicznie nie dosypia, bo dzieci — jakby ktoś zauroczył — chorują jedno po drugim. Przyczyna jej wychudzenia bardziej niż poważna. A jednak było mi trochę przykro — Wiera, moja najpiękniejsza Wiera, wygląda już nie najpiękniej ze wszystkich. Jeszcze całkiem niedawno nikt nie mógł się z nią równać, a to ona — jak przywiędła róża. Dalej zauważyłem wyraźne zmarszczki między brwiami, przy oczach i na czole. One bardzo postarzają ją. I ręce jej oraz szyja wyraźnie podkreślały jej wiek. Zrozumiałem, że właśnie ręce i szyja mogą powiedzieć, ile kobieta ma lat. Moja żarliwa namiętność zaczęła przygasać. Ja z tradycji całowałem żonę, wychodząc z domu i przychodząc do domu, jednak robiłem to jakoś mechanicznie, bez dawnego uczucia i zadowolenia. To było teraz składnikami rytuału, jak, na przykład, mycie się, mycie zębów, czesanie wąsów. Wiera wymagająco oglądała mnie przed wyjściem z domu. Na mnie zawsze była śnieżnobiała wykrochmalona koszula, bezbłędnie wyprasowany garnitur, do połysku wyczyszczone buty — choć pod ołtarz od nowa stawaj. A ona, byle jak po domowemu ubrana, nieumalowana i nieupachniona, wydawała się biedną pasierbicą tego domu. Albo gorliwą służącą. Patrzyłem na nią i nie poznawałem tej Wiery, którą pokochałem i która wychodziła za mnie za mąż. Czas jednak jest bezlitosny dla kobiet. Jego niszczycielską pracę najpierw widać po nieustannym umieraniu piękna. W Szuroczce od razu oślepił mnie ten niepohamowany powab młodości, który tak uderzająco działa na starszych mężczyzn. Młodość sama w sobie — to już artystyczne arcydzieło. Czy może coś równać się ze świeżością oddechu, blaskiem oczu, jedwabną delikatnością skóry, dźwięcznym beztroskim śmiechem?! Przecież obok młodości sam młodniejesz. Jakby i nie było za plecami dziesięcioleci walki Ołeksandry Apłaksinej o miejsce pod słońcem i już nie bolą dawne rany, którymi cię obdarzyły podstępne drogi życia, i nie bolą krzyż oraz stawy, gdzie od lat poodkładały się sole. Młodość — to nagle podarowane przez niebiosa święto wśród zachmurzonych dni powszednich. Znalazłszy się w towarzystwie wesołej i powabnej młodej osoby, która przychylnie do ciebie się odnosi, masz uczucie, jakbyś obudził się po ciężkim, pełnym koszmarów śnie i, wyjrzawszy przez okno, nagle zobaczył tam słoneczny wiosenny dzień z ptasim świergotem oraz szczęśliwymi uśmiechami kwie- I nagle pojawiło się w tobie uczucie, że wreszcie całe twoje życie popłynie zupełnie inaczej, niż było dotąd — we wszystkim będzie ci się wiodło, bo zdradliwa fortuna postanowiła ci towarzyszyć. Nic więc dziwnego, że tak zachwyciłem się Szuroczką. Mam zdolność odsuwania się nie tylko od wydarzeń, ale i jakby od samego siebie; rozdwojenia się tak, że jeden ja mówi, czyta, działa, obejmuje ukochaną kobietę, a drugi ja go obserwuje, starając się wszystko, aż do najdrobniejszych szczegółów, zapamiętać, żeby potem dokładnie to opisać. Tak więc, obserwując siebie i Szuroczkę, zauważyłem, jak cieszy się moja męska ambicja — mam takie powodzenie u czystej sercem panienki. Stałem się jej pierwszą prawdziwą miłością. Moje uczucie można by porównać chyba tylko z tym, które miałbym, gdybym napisał prawdziwe arcydzieło, którym zachwycałaby się cała Europa. Interesuje mnie analizowanie stanu mojego zakochania i jego echa w mojej duszy, wpływu na moje nastroje i moją pracę twórczą. To dało mi nową jakość życia i stało się twórczym bodźcem. Niecierpliwię się, by napisać coś niebywałego i pochwalić się tym przed Szuroczką. Zachwyt Wiery jest dla mnie już beznadziejnie mały. To już dawno miniony etap. Zresztą Wiera, zdaje się, nie ma czasu ani sił, by cieszyć się moimi osiągnięciami. Zmiażdżona codziennością i rozszarpana życiowymi kłopotami, całkowicie utraciła zdolność cieszenia się z mojego powodu. Wiera dzisiaj to jakby tylko wspomnienie o tej Wierze, w której się zakochałem. To było dawno i od tamtej pory nasze uczucia zamuliły się, skrajnie spłyciły i stały się jak stojąca woda. Oto i cała historia dwóch zakochanych dusz, zanim pojawiła się trzecia dusza. Wiera bywa i gorąca, i zdenerwowana. I można to zrozumieć: na niej spoczywają wszystkie problemy domu, czworo dzieci, moja bezradna mama i Lada, i Ola ze swoimi załamaniami nerwowymi. Nie wiem, kto by to wszystko wytrzymał. A Wiera wytrzymuje. Chroni mnie przed wszystkimi codziennymi przykrościami. Grzechem byłoby narzekać na to, że żona nie zna swoich obowiązków, nie rozumie, jak ważne jest, aby mężowi chciało się wracać z pracy do domu. Anglicy lubią sentencję „Mój dom — moja twierdza”. Właśnie taką twierdzę stworzyła Wiera na Siewieriańskiej. Mam tam obronę przed wieloma kłopotami. Ciąg dalszy nastąpi.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

i teraz stoi nie lepiej, jeśli nie gorzej; widać to z wielu faktów, choćby z tego, że z powodu braku środków kijowska „Proświta” musiała odmownie odpowiedzieć kamienieckiej na jej apel o pomoc finansową na utrzymanie nauczycieli języka ukraińskiego w „szkołach drugiej klasy” na Podolu. Skargi i narzekania na obojętność obywateli, na brak środków, a zwłaszcza na to, że członkowie nie płacą nawet swoich składek, słychać we wszystkich Proświtach jednakowo; stało się to „общим местом” zarówno w sprawozdaniach, jak i w debatach na walnych zebraniach. Stało się to tym nieuniesionym ciężarem, który przyczepił się do nóg naszych Proświt i przeszkadza im nie tyle nadążać za wymogami czasu, ile choćby lekko posunąć się naprzód. Najpierwszy obowiązek Strasznie to wymówić — „pierwsze, o czym powinniśmy pomyśleć, to to, żeby każdy członek towarzystwa zapłacił swoją składkę”… Zastanówcie się tylko nad tym rozpaczliwym okrzykiem, a zrozumiecie tę przepaść, która dzieli nasze teoretyczne współczucie od praktycznej obojętności i zaniedbania. Przecież składka członkowska, do tego niewielka, to minimum obowiązku, jakie przyjmuje na siebie każdy członek towarzystwa, i jeśli nawet tego minimum nie chce spełnić, to… Pozostaje tylko na koniec się zdecydować i powiedzieć szczerze i otwarcie: „zejdź, kumie, na dno” oraz jeszcze dobić z góry nieszczęsnego „kuma”, którego sami przywołaliśmy do życia. A może to nawet byłoby aktem humanitaryzmu wobec niektórych „kumów”, bo umarli przynajmniej „wstydu nie mają”, podczas gdy nędzne wegetowanie prowadzi do czynów, od których płoną twarze ze wstydu za naszą obojętność i zaniedbanie, nasz powszechny obywatelski absentyzm. „Proświty” z policją i siłaczami. Za lepszych czasów powstała np. „Proświta” w Zaporożu-Kamieńskim (w guberni katerynosławskiej). Urządziła ona kilka wykładów, przedstawień… a dalej podaję fakt za kijowskim „Słowem”. 2 grudnia p. Rudajew postanowił uraczyć publiczność czymś nadzwyczajnym. W tym celu zaprosił siłacza (!), amatorski chór cerkiewny p. Romeńskiego oraz, w dodatku, przedstawienie: „Jak kiełbasa i kieliszek, to i kłótnia się skończy”. Z chórem ustalił, że jeśli będzie dobra frekwencja, to podzielą się po połowie, a jeśli nie, to chór w ogóle nie będzie śpiewał. Ale wyszło zupełnie inaczej. P. Romeńskiemu, który chciał się dowiedzieć, jaki jest dochód, odpowiedziano, że „nie jego sprawa liczyć pieniądze w cudzej kieszeni”. Wtedy niektórzy z chórzystów nie chcieli wcale śpiewać. Tu właśnie p. Czernow pokazał swoje zdolności do oświecania! Wyzywając wszystkich chórzystów porządnie rosyjskimi wyzwiskami oraz różnymi dowcipnymi słówkami, oświadczył, że jeśli nie będą śpiewać z dobrej woli, to sprowadzi policję, która ich do tego zmusi. I dowiódł tego w praktyce. Niebawem sprowadził dwóch policjantów okręgowych i strażnika policyjnego, którzy postawili ultimatum: albo śpiewać, albo od razu idźcie do kicia. Musieli zgodzić się na pierwsze. I oto za to, że chór odśpiewał kilka numerów, poczęstowano ich „dziwnym widowiskiem”: siłacz młotkiem wbijał gwoździe w deskę (notabene – zgniłą), rwał drucianą linkę, drapał karty, wytrzymywał na piersiach 6 muzyków-Moskali i wyczyniał różne błazeńskie dziwactwa. Za to otrzymał 20 karbowańców („Słowo”, nr 47). Nasz absentеizm „Proświta” — i siłacz! „Proświta” — i wbijanie gwoździ w zgniłą deskę! „Proświta” — i koncert orkiestry dętej pod eskortą policji!.. Postawcie tylko obok siebie święte zadania i ohydną rzeczywistość i podziwiajcie, co wyszło z absentеizmu prawdziwie kulturalnych sił. Mówię: absentеizm, bo w „oświatowej” działalności zaporoskiej „Proświty” winien jest tylko on jeden. Rzecz oczywista, że zakładając „Proświtę” na Zaporożu, nie miano na myśli działalności, jaka teraz się rozwinęła — zatem byli ludzie, którzy chcieli dbać o prawdziwą „Proświtę”. Byli, ale gdzież się podziali, skoro towarzystwo pozostawiono na pastwę p. Rudajewa i Czernowa. Korespondent „Słowa” mówi, że „wszyscy mniej więcej świadomi Ukraińcy porzucili walkę z czarnosecinnymi prosvitelami”, to znaczy po prostu opuścili swoje towarzystwo, a w rezultacie powstał fakt haniebnej dzikości, którą splamiono historię naszego ruchu proświtiańskiego. Skała dzikości. Los zaporoskiej „Proświty” niech więc stoi przed naszym społeczeństwem jak wieczne memento mori, jako ilustracja tego, do czego może prowadzić społeczny absentеizm. W naszych warunkach nie tylko walka ze światem, ale nawet obojętność, absentеizm w walce o świat staje się już zbrodnią, bo każdy, kto ucieka z pola bitwy, tym samym osłabia szeregi walczących i pomaga wrogowi. A ten wróg jest silny nie swoją aktywną siłą, lecz przede wszystkim bierną — tą, która opiera się na ogólnej naszej ciemnocie i dzikości, o którą, jak fala o niewzruszoną skałę, rozbijają się wszelkie starania, by podnieść zarówno dobrobyt ekonomiczny, jak i stanowisko prawne oraz świadomość polityczną mas... Śpij, wsi… Lecz nasza książka nie ma dostępu na wieś, właśnie wtedy, gdy inna książka szerokim strumieniem wlewa się wśród prostego ludu. Z powiatu żytomierskiego pisze się do „Rodzimego Kraju”, że do nich dociera tylko „literatura ludowa”: „Żołnierz i diabły”, niezniszczalny „Jeruslan Łazarewicz”, „Czarnomorskie wytrębeńki, czyli Trzy worki gryczanej wełny” i tym podobne

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Proświtiańskie paralele

Ruch proświtiański od zawsze, od chwili swojego powstania, był sprawą podwижników idei narodowej. Dlatego obojętność wobec przyszłości swojego narodu, chciwe, osobiste interesy, nawet jeśli rzekomo podyktowane interesami wspólnej sprawy, nigdy nie były właściwe tym, którzy stawiali sobie za cel pracę nad odrodzeniem i umacnianiem duchowości narodu, obroną ojczystego języka, rozwojem kultury ukraińskiej. Te określające cechy „Proświty” są właściwe wszystkim organizacjom i ich liderom, niezależnie od tego, kiedy i gdzie zostały utworzone lub w jakich warunkach przyszło im pracować. Ale mimo wszystko zawsze istniały takie czy inne poglądy i podejścia do prowadzenia pracy oświatowej. To, co było możliwe, na przykład, w najstarszej Galicyjskiej „Proświcie”, która pracowała w mniej więcej liberalnych warunkach Austro-Węgierskiej monarchii, było niemożliwe w podrosyjskiej Ukrainie, gdzie ucisk narodowy był szczególnie okrutny. Zatem czas i warunki, w jakich przyszło pracować proświtianom, wnosiły poważne korekty w formy i metody ich pracy. Nie była wyjątkiem także Kijowska „Proświta”, której historia jest organicznym ciągiem ogólnonarodowego ruchu proświtiańskiego. Wyzwania i problemy, które pojawiały się przed nią, były niezmiennym tematem jednego z czołowych działaczy Kijowskiej „Proświty” początku XX wieku, znanego publicysty Serhija Jefremowa. Poniżej przedstawiamy w nieco skróconej formie jego artykuł „Z naszego życia”, który został wydrukowany w 1908 r. w gazecie „Rada” (nr 249). Co zaskakujące, podobnie jak większość jego publicystyki, ten materiał nie stracił swojej aktualności także dziś. (Pisownia autora zachowana). 1908 rok. Współpracownicy gazety „Rada” – członkowie „Proświty”: siedzą (od prawej do lewej) Fedir Matusewski, Serhij Jefremow, Hryhorij Szerstiuk, Jewhen Czykalenko; stoi (czwarty z lewej) Mefodij Pawłowski, redaktor, jakby nawet gotowość pomagać im pracą i środkami finansowymi. Teoria i praktyka. Ale, czytelniku, to jest teoria. Gdy zwrócimy się ku praktyce, ze zdumieniem zobaczymy coś innego — zobaczymy, że powszechne współczucie i szacunek nie przekształcają się w jakąkolwiek realną pomoc i w większości nie wychodzą poza sferę dobrych życzeń i słów, którymi wybrukowane jest piekło; że nasze obywatelstwo, jak mówi pewien mój przyjaciel, zachwyca się działalnością „Proświt” może i do głębi duszy, ale nie do głębi kieszeni, i że przez to wszystko „Proświty” nie tyle pracują i rozwijają się, ile marnieją, chylą się ku upadkowi i zawzięcie zmagają się z praktyczną obojętnością tego samego obywatelstwa i tym, czego ono, niestety, nie robi. Nasze „Proświty” powtórzyły na sobie historię ukraińskiej prasy. Kiedy wolno już było wydawać ukraińskie czasopisma, prawie każde nie tylko duże miasto, ale i małe miasteczko pospieszyło, by zaopatrzyć się we własny organ. I zaopatrzyły się… A teraz mamy tylko minimalną liczbę tych organów, i stało się tak nie tylko za sprawą surowych wiatrów z północy, lecz po części także z przyczyn lokalnych, które pomagały północnym wiatrom niszczyć młodą prasę i wyrywać z ziemi jeden pęd po drugim. „Proświty”, prawda, prawie wszystkie istnieją, ale istnieją tylko dlatego, że nie muszą dawać żadnych oznak życia, aby zaliczać się do żywych, i choć istnieją nominalnie, większość z nich naprawdę nie zaznacza swego życia niczym lub prawie niczym. Zachwyt z głębi duszy i z głębi kieszeni. Rzeczywiście żyje i działa kijowska „Proświta”; wyraźne oznaki życia wykazuje odesska, porusza się kamieniecka, rzadziej — jekaterynosławska. To chyba wszystkie, o których możemy powiedzieć, że rzeczywiście istnieją, a nie „figurują na papierze”, ale jak istnieją! „Tylko niewielka liczba członków Towarzystwa rzeczywiście w nim pracuje — pisze np. w swoim Sprawozdaniu za 1907 r. kijowska „Proświta” — i bynajmniej nie wszyscy członkowie płacą swoją składkę członkowską. Tymczasem żadnych działań nie można prowadzić bez pieniędzy, i przede wszystkim musimy pomyśleć o tym, aby każdy członek Towarzystwa opłacił swoją składkę… Jeśli zaś ta sprawa w 1908 r. będzie wyglądała tak, jak wyglądała w 1907 r., działalność Towarzystwa nie może się rozszerzyć i nie rozszerzy się” (s. 12). Że sprawa z tej strony

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Sergij EFREMOW

Nasze „Proświty” We współczesnym życiu ukraińskim „Proświty” zajmują szczególne miejsce, do którego, można powiedzieć, całe ukraińskie społeczeństwo odnosi się z szacunkiem i życzliwością. Inaczej zresztą być nie może. „Proświty” to szczerze oświatowe towarzystwa, które postawiły na swoim sztandarze najszerszą pracę kulturalną na rzecz rodzimego narodu — rozpowszechnianie wśród niego oświaty, popularyzację nauki, uświadamianie w najszerszym znaczeniu mas ludowych. Który z świadomych Ukraińców nie sympatyzuje z tym celem, kto — choćby słowami — nie pracuje na jego rzecz, kto wystąpi przeciwko przedsięwzięciom oświatowym? Oczywiście istnieją rozmaite odcienie w rozumieniu tego, jak to należy robić, mogą być różnice co do sposobów pracy, lecz przeciwko niej samej zwykle nikt nie powie ani słowa sprzeciwu, a wręcz przeciwnie, wszyscy zgodzą się, że jest to praca potrzebna, pożyteczna i pilna, na którą warto poświęcić czas, energię i środki. Wydawałoby się, że zajmując tak korzystne, bezsporne i dalekie od wszelkich kółkowych rachub i drobnostkowej polityki stanowisko, nasze „Proświty” rzeczywiście zjednoczyły w sobie wszystkie świadome, inteligentne, demokratyczne siły, które nie pod przymusem, lecz zupełnie świadomie i z własnej woli i chęci oddają swoją pracę i środki na to, by te towarzystwa rzeczywiście dobrze spełniały swoje zadanie i zbliżały się do wskazanego celu. Bo jak wiemy, „Proświty” spoczywają całkowicie na naszych barkach, na barkach społeczeństwa, i zapewne ono zadbało o to, by te ogniska pracy kulturalnej nie chirały, lecz się rozwijały, szły w górę i w górę i stały się zauważalnym czynnikiem w naszym życiu kulturalno-narodowym. Niedawno jeszcze słyszeliśmy, że lwowska „Proświta” w ciągu 40 lat swej działalności zrobiła wiele tego, co na zawsze wpisało jej imię w historię oświaty i rozwoju kulturalnego naszego narodu w Galicji. Zatem, nie wdając się nawet w porównania, bo nasze „Proświty” ze względu na swój bardzo młody jeszcze wiek nie mogły wiele zrobić, warto jednak podkreślić ogólną sympatię dla ich pracy, ogólny szacunek dla ich zadań oraz

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

śmieci. Pewien sklep spółdzielczy próbował wprowadzić sprzedaż książek, wysłano prośbę do gubernatora, czekano i czekano na zezwolenie, aż wreszcie się doczekano: nie wolno. „Śpij, wsi, w pokoju i spokoju!”, kończy korespondent („Rodzinny Kraj”, nr 42) i mówi w tym prawdę, bo porządna książka, ów „Straszny wróg”, na przykład, prowadzi do buntu, a „Żołnierz i diabły” czy „Siedem worków wełny gryczanej” przynoszą spokój i sen… A w naszych czasach co może być lepszego od takiego spokojnego snu?.. Lepiej śpij spokojnie, wsi, bo nawet imprezy kulturalne często obracają się na twoje nieszczęście i biedę. Czy może, na przykład, być nieszczęście od dobrej szkoły? Pewnie czytelnik gapi się ze zdziwienia na takie pytanie, ale posłuchajcie, co opowiada nasz konstantynogradzki korespondent („Rada”, 276). We wsi Nowy Tagamlik zbudowano też nową szkołę, bardzo ładną i dużą szkołę; wieśniacy się cieszyli, ale nie długo, bo w ładnej szkole podłogi były pomalowane pięknie, a do pięknie pomalowanych podłóg nie pasują proste chłopskie buciska. I oto uczniom nakazano kupować kalosze albo zdejmować buty w sieni, a po pięknie pomalowane podłogi stąpać, nie inaczej jak przebrawszy się w czyste trzewiki; zakazano też, prawda, chodzić boso po szkole. I w końcu wyszło na to, że w ładnej szkole w sieni cała góra butów się wznosi, a dzieci zimą ciągle chorują, bo tak muszą boso wybiegać na dwór: przecież trzeba jeszcze wydobyć swoje buty z tego Mont Blanc!.. Zjazd kooperatorów Tymi drogami kultura nasza wchodzi na wieś. Prawda, są to tylko drogi oficjalne, na których nasi ludzie muszą wymagać kaloszy od tych, którym nie ma co jeść, muszą wyganiać ukraiński wykład o cholerze ze szkoły do strażniczej koszary, muszą kopać ścieżkę dla buntowniczego „Strasznego wroga” i na oścież otwierać drzwi przed „Czarnomorskimi urwipołciami”. Istnieje jeszcze kultura nieoficjalna, która kaloszy nie potrzebuje i dociera na wieś najczęściej przemytem, na którego drodze stoi prawdziwie rosyjskie „zaś” z klasycznym rozkazem „ciągnąć i nie puszczać”. Że ona jednak dociera, mimo wszystkie zapory i szlabany, świadczy siła codziennych faktów. Weźmy, na przykład, chociażby ostatni zjazd spółdzielczych towarzystw z Kijowszczyzny: po prostu miło było patrzeć na te bodre, w większości młode chłopskie twarze, już z pewnym znamieniem świadomości; miło było słuchać gorących, żarliwych przemówień albo porozmawiać prywatnie o tych nadziejach, którymi zaczyna żyć wieś. Poza oficjalną kulturą powolutku trafia na wieś prawdziwa kultura, z szacunkiem dla ludzkiej osoby, z nowymi nadziejami na lepsze życie, z nowymi poglądami na stosunki społeczne. I to jest ta siła, która obecnie obraca w nicość zabiegi oficjalnej kultury i która kiedyś także nadszarpnie wspomnianą skałę dzikości. Dwie ścieżki W tej pracy nasze „Proświty” mogą, kropla po kropli, wykonywać swoje pożyteczne dzieło, czy to wydając książki, czy je rozpowszechniając, czy organizując wykłady lub mądre przedstawienia. Mogą, ale tylko wtedy, gdy społeczeństwo nie porzuci ich na pastwę wszelkim Rudniewom, lecz wypełni choćby minimum wzięte na siebie zobowiązania. A bez tego przed nimi dwie ścieżki: albo „pchaj się, kumie, na dno”, albo wbijaj gwoździe w zgniłą deskę dla pociechy żywej skały dzikości… ...poszukiwań w archiwach, aby zrozumieć (przede wszystkim dla siebie) naturę talentu artystycznego. Kierowało tym pragnienie zgłębienia psychologicznej głębi Lesi Ukrainki, Tarasa Szewczenki, Maksyma Rylskiego, Pawła Tyczyny, Liny Kostenko. Artystyczna droga pani Larysy to droga od psychologii i emocji ku obrazowi, ukończonemu dziełu sztuki. Chyba nie będzie przesadą stwierdzenie, że Lesia Ukrainka stała się drugą „duchową patronką” artystki. „…aktorka była wszechstronnie wykształcona, a mimo to rozumiała: jeśli chcesz osiągnąć sukces, będziesz musiała uczyć się przez całe życie, ponieważ scena — jak mówi klasyczne określenie — to powiększające szkło, przez które widzogląda aktora i przez które najlepiej widać zarówno twoje zalety, jak i wady. Zawsze pamiętała, jak Aleksander Haj zabierał ją do kolebki sztuk ówczesnego Leningradu, tam, gdzie kiedyś studiował Taras Szewczenko. Musiała nawet mieszkać podczas egzaminów w pracowni graficznej, gdzie pracował wielki rodak. Tam przeglądała albumy z dziełami Tarasa Hrychorowycza i na zawsze zachowała w swojej skarbnicy artystycznej „linię jego duchowej energii”. A w graficznych portretach Szewczenki i Zurbarána, wykonanych własnoręcznie, szukała wspólnych cech ich twórczości. Fascynowała się sztuką starożytnego Egiptu, antykiem. Te pierwsze cegiełki w budowie własnego duchowego wszechświata, który, nota bene, Kadyrowa do dziś nie przestaje budować, stanowiły fundament, na którym później rozkwitał aktorski talent”. Larysa Kadyrowa nie uznaje nieszczerości. Dla niej przedstawienie to odtworzenie doświadczenia kultury. Psychologizmowi jej spektakli właściwa jest niemal naukowa adekwatność, poprawność, autentyczność. Tekst przedstawienia może być zmieniany, przybliżany do własnego wewnętrznego przeżycia. A jednocześnie intencja aktorska nigdy nie jest „egocentryczna”, choć może nam się wydawać, że aktor przyciąga całą uwagę sali. Aktor mówi głosem psychologicznie przeżytej kultury, w jego głosie wyczuwalny jest majestatyczny spokój materiału, który przeszedł próbę czasu. Albo też najnowszej inscenizacji, która ujrzała światło dzienne po raz pierwszy. Mimo to ani w klasyce, ani we współczesności nie ma sztucznego epatowania. Larysa Kadyrowa wyznaje: „Dla mnie w kameralnej przestrzeni zupełnie brakuje cynizmu i konformizmu, które wszystko trawią i których korzenie pozostały tam, we »wczoraj«. Lubię aktorów, którzy nie bawią publiczności tanimi sztuczkami, lubię aktorów bezpośrednich, zrozumiałych i szczerych, którzy, według Rudolfa Steinera, chcą »wyrazić to najgłębsze, co może wrzeć w duszy człowieka, i chcą pędzić naprzód«”. Utwory, po które sięga teatr, mogą mieć bogatą historię. A każde wcielenie na scenie takich postaci, jak Fedra czy choćby Mavka, nakłada ogromny obowiązek. Aktor nie może się powtarzać, musi być sobą, zostawiając za plecami kosmos spokoju, nie popadając w krzyk ani nadmierną emocjonalność. Takim wydaje się teatr Larysy Kadyrowej. U podstaw jej teatru leży głos kobiety silnej, samotnej, która pragnie szczęścia, która pragnie być kobietą, która chce zrozumienia… W ostatnich latach na małej scenie Larysie Mykołajiwnie udało się zrobić wiele. Miniaturowe przedstawienia ukazują galerię kobiecych dusz: Sarah Bernhardt i Sirануш, Fedry i starej kobiety… Każda z kobiet przeżyła chwile prawdziwego szczęścia — czasem wbrew wszystkiemu. Larysa Kadyrowa, obdarzywszy ukraińskiego widza psychologicznym panteonem światowej kobiecej duszy, sama stała się częścią ukraińskiego teatru, poświęcając wiele wysiłku utrwaleniu w nim tradycji swoich nauczycieli. A w teatrze Larysy Kadyrowej wyczuwalny jest duch Marii Zańkowieckiej, Borysa Tiahna (czyli także samego Lesia Kurbasa, nauczyciela Tiahna) oraz P. Brooka. Jest to teatr przeżycia, za którym stoi pragnienie, by choćby na chwilę odsłonić człowiekowi prawdę o nim samym i skłonić go do zastanowienia się i spojrzenia wokół siebie.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Teatr Larysy Kadyrowej

„Jasna, oryginalna, inteligentna, psychologiczna aktorka XXI stulecia” — to o niej, ludowej artystce Ukrainy i laureatce Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, założycielce i głównym motorze teatralnego festiwalu monodramów kobiecych „Maria”. A jeszcze chciałoby się nazwać ją panią wrześniowych astrów i walców Straussa… 10 września są urodziny Larysy Kadyrowej. Redakcja „Słowa Proświty”, Centralny Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki z głębi serca, z miłością i czułością witają ukochaną aktorkę, czynną proświatiankę, z jubileuszem i życzą jej sił, odwagi, zdrowia! Niech Pani twórczy maraton, droga pani Larysо, mieni się wszystkimi barwami dojrzałych jesiennych jabłek — złotych i czerwonych. Z rosy i wody Pani wielokrotnych i dobrych lat! Dmytro DROZDOWSKI, magazyn „Wsesswit” Larysa Kadyrowa — aktorka, która nie wymaga przedstawiania. Jej spektakle od dawna dają prawo mówić o utrwaleniu w nowoczesnym ukraińskim teatrze kierunku psychologicznego. Według A. Pidłużnej, „Larysa Kadyrowa nie jest podobna do innych aktorek; przy całej konsekwencji w przestrzeganiu postulatów tradycyjnej klasycznej szkoły teatru psychologicznego wyróżnia się jaskrawą indywidualnością, zdolnością do nieoczekiwanych eksperymentów, otwartością na niestandardowe rozwiązania reżyserskie, odwagą aktorskiego wcielenia. Ma wyrafinowaną i wrażliwą duszę, ale uparcie i natarczywie idzie swoją niełatwą drogą, dowodząc wierności idei badania zawodu. Szuka nowych sensów wiecznych tematów, przepuszcza je przez swoje serce i rozszyfrowuje własnym rozumem. Aktorka jest przekonana: swoimi wnioskami pomoże komuś odnaleźć siebie w tym świecie, tak jak kiedyś pomogła również sobie samej określić własne miejsce w sztuce i życiu”. Psychologizm zagranych ról nie pozostawia widzów obojętnymi i w tym — esencja sztuki teatralnej. Teatr to zbliżenie widzów w emocjonalnym przeżywaniu przeżytych życień. Dla Larysy Kadyrowej spektakle to nie tylko artystyczne przemiany. To forma zaangażowania w swoją kulturę. Nieprzypadkowo imię Marii Zankowieckiej stało się symboliczne w życiu pani Larysy. Z legendarną aktorką związana jest także legendarna rola, którą zagrała Larysa Kadyrowa. Maria Zankowiecka stała się patronką życia duchowego Larysy Kadyrowej. Nieprzypadkowo założony w 2004 roku festiwal jednoaktorskich monospektakli kobiecych nosi nazwę „Maria”. Pamiętam, jak na otwarciu jednego z festiwali Bohdan Stupka żartował, parafrazując hasło z przeszłości: „Mówisz Maria — rozumiesz Larysa, mówisz Larysa — rozumiesz Maria”. W tym żarcie zawarta jest istota rzeczy. Larysa Kadyrowa stała się kontynuatorką tych teatralnych tradycji Zańkowieckiej, krzewicielką pamięci o Marii Zańkowieckiej. Co roku festiwal „Maria” otwiera się wystawą poświęconą Marii Zańkowieckiej, w czym pomaga kijowskie muzeum wybitnej aktorki. Lecz każde totemiczne imię to nie tylko amulet, ale także ofiara. „Sztuka jest despotą. Trzeba oddać się jej całkowicie. We własne dzieło artysta wkłada wszystko, co ma w sobie doskonałego, energetycznego, uczciwego, szczerego, tak że dla życia nic mu nie pozostaje i po zakończeniu pracy jest podobny do łodzi bez żagla i steru, oddanej na pastwę kaprysów fal”. (A. Pidłużna). Sztuka jest jak wysoki Olimp, który artysta może tylko podziwiać, pokonując przeszkody na swojej drodze. Rola Marii Zańkowieckiej przypadła w udziale nie łatwo. Reżyser spektaklu Oleksa Ripko z początku nie dostrzegał w delikatnej, drobnej aktorce tej siły, postawy, wielkości, które były właściwe Marii Zańkowieckiej. Dlatego wątpił, czy Larysa Kadyrowa poradzi sobie z taką rolą. Okazuje się, że reżysera przekonał, by oddał rolę pani Larysie, ówczesny kierownik teatru Serhij Danczenko. Faktycznie to on wywalczył tę rolę, która stała się impulsem całego jej życia twórczego, stając się jej symbolem. W końcu trudne były również relacje twórcze z Teatrem im. Marii Zańkowieckiej. Los tak się ułożył, że Larysa Kadyrowa musiała opuścić lwowski teatr i przenieść się do Kijowa. Poszukiwania sceniczne Larysy Kadyrowej skłaniały ją ku szerszej archeologii kultury, ku intelektowi — zapytać: „A czy czytałaś tę czy inną literacką nowość?”, a gdy odpowiadała: „Nie”, dziwił się: „A jak ty wyjdziesz na scenę?”. Dlatego od lat studenckich wyznaje zasadę — mówić o wszystkim z pozycji wiedzy. „Nie przyjmuję przybliżeń, wszystko trzeba znać dogłębnie, — przekonuje Kadyrowa. — Całe moje doświadczenie to potwierdza — ze sceny widać, kiedy aktor żyje nie tylko codziennymi, życiowymi realiami, lecz ma jeszcze coś w sercu… To rozpoznaje się w zwrocie głowy, spojrzeniu, intonacji, w scenicznym akcentowaniu, w prowadzeniu dialogu. To zależy od twojego duchowego świata, od tego, jak wiążesz go ze światem zewnętrznym, jakie wartości wyznajesz”. W czytaniu poezji Larysa Kadyrowa wychodzi od każdego pojedynczego dźwięku, pokazując, jak połączenie fal dźwiękowych tworzy w odbiorze obraz psychologiczny, któremu ufasz, który zapada w podświadomość. W poezji liczy się każda pauza, każda cezura, przestrzeń „milczenia” może powiedzieć czasem znacznie więcej niż napisane. Larysa Kadyrowa od początku swojej drogi twórczej rozumiała, że sztuka to ciągły dialog ludzi, krajów, kultur, w końcu sztuka sama w sobie jest wielomodalna. Nie można być tylko aktorką, nie znając się na osobliwościach sztuk czasowych i plastycznych. Kiedyś wszystko było nierozerwalnie związane. I ciążenie ku antykowi, ku źródłom światowej kultury, jest właściwe artystycznym poszukiwaniom pani Larysy. „Zakres zainteresowań Larysy Kadyrowej sztuką nie ograniczał się wyłącznie do aktorstwa… — zauważa Alla Pidłużna. — Pedagog Studium malarstwa Wołodymyr Owsijczuk tak zafascynował swoją wychowankę sztuką plastyczną, że zaczęła nie tylko malować, lecz także wstąpiła do Akade-

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Odbyły się uroczystości ku czci władyki Margitycza

Dziesięć lat temu, 7 września 2003 r., odszedł do wieczności Przewielebny władyka Iwan Margitycz. Zmarł podczas poświęcenia ołtarza we wsi Pyłypeć w rejonie międzygórskim. Odszedł Wielki Ukrainiec, gorący patriota, wybitny działacz religijny, kościelny i społeczny, którego całe życie, aż do ostatniego tchnienia, było oddane służbie Bogu, Cerkwi, Ukrainie i jej narodowi. Wśród wiernych i opinii publicznej władyka cieszył się niezwykle wielkim autorytetem, zyskał gorącą miłość i pełne szacunku miano – Ludowy Biskup. Z inicjatywy społeczeństwa zorganizowano szereg wydarzeń upamiętniających władykę. Ich przeprowadzenie pobłogosławił również biskup ordynariusz greckokatolickiej eparchii mukaczewskiej Milan Šašik. Rozpoczęły się one w Rachowie, gdzie 5 września przy tablicy pamiątkowej władyki z jego płaskorzeźbą, znajdującej się na cerkwi Zaśnięcia Najświętszej Bogurodzicy, w której wyświęcony przez Teodora Romżę na kapłana Iwan Margitycz służył w latach 1946–1949, odbyła się panichida. Po niej odbył się wieczór pamięci w rejonowym domu kultury. Wołodymyr PIPASZ, przewodniczący Zakarpackiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, kandydat nauk historycznych. Wieczory pamięci. W wydarzeniach wzięła udział duża liczba osób. Ze Lwowa przyjechali: zasłużony dziennikarz Ukrainy, laureat nagrody im. W. Czornowoła, redaktor czasopisma „Hromada”, pochodzący z Rachowa Ołeksandr Masłanyk, zastępca przewodniczącego Światowego Kongresu Chrześcijańskiego Wołodymyr Hajuk, z Iwano-Frankiwska – redaktor gazety „Nowa Zoria” ks. Ihor Pełechatyj i inni. Wieczór pamięci otworzył wikariusz wikariatu chustskiego MGE Taras Łowska, wystąpiło ponad półtora tuzina osób z referatami i wspomnieniami o Ludowym Biskupie, w których naświetlano ofiarną, pełną poświęcenia działalność władyki w różnych kierunkach: religijnym, kościelnym, patriotycznym itp. Temat mojego referatu: „Iwan Margitycz jako aktywny działacz społeczno-patriotyczny”. Moje naświetlenie, oparte zarówno na dokumentach, jak i na własnych wspomnieniach (a z władyką byłem blisko zaprzyjaźniony od 1994 r. aż do jego odejścia do wieczności, byłem członkiem Zakarpackiego Greckokatolickiego Związku im. Andrzeja Szeptyckiego, który on stworzył i któremu przewodniczył), jego wysokiego patriotyzmu i tytanicznej walki (muszę użyć tego terminu) przeciwko separatyzmowi wśród ówczesnego kierownictwa greckokatolickiej eparchii mukaczewskiej, o jedność grekokatolików Ukrainy, wejście naszej eparchii w skład Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej, o wprowadzenie do nabożeństw ojczystego języka ukraińskiego, o zdobycie przez Ukrainę niepodległości, audytorium przyjęło niezwykle przychylnie. Tezy nie spodobały się tylko jednej osobie – wikariuszowi Tarasowi Łowsce, który po moim wystąpieniu opuścił salę. Uważam, że takie zachowanie nie przystoi osobie duchownej. Uroczystości zakończyły się programem koncertowym: wystąpiły dzieci, w szczególności rachowscy skauci (płastuni). Wieczór pamięci miał się odbyć także w Użhorodzie, w Użhorodzkiej Akademii Teologicznej im. błogosławionego Teodora Romży. W środowisku ukraińskiej społeczności instytucja ta postrzegana jest jako ośrodek separatyzmu w eparchii. Tutaj przyszłym księżom nie wykłada się nawet kursu języka ukraińskiego, więc po prostu nie są w stanie spełnić prośby wiernych o prowadzenie nabożeństw w języku ukraińskim, ponieważ go nie znają. Dlatego było pewne zaniepokojenie, jak wszystko przebiegnie. Co prawda poinformowaliśmy o wydarzeniu ukraińskich grekokatolików z centrum obwodowego i niektórych rejonów, chociaż w eparchii z informowaniem dekanatów i parafii coś „nie zadziałało”. Tam wiedziało o nim tylko ograniczone grono osób, a na Tiacziwszczyźnie, na przykład, tego dnia z jakiegoś powodu wyznaczono zjazd dekanalny, dlatego chętni nie mogli przyjechać. W drodze do centrum obwodowego otrzymuję kilka telefonów, w których bardzo stanowczo „zaleca się” mi rezygnację z naświetlania patriotycznego aspektu działalności Ludowego Biskupa. Dlatego musiałem poinformować rozmówcę telefonicznego, że cenzurę zniesiono jeszcze przed uzyskaniem przez Ukrainę niepodległości – za czasów M. Gorbaczowa, a Konstytucja Ukrainy gwarantuje i chroni wolność słowa, a próby jej ograniczania są karane na poziomie ustawodawczym… Użhorodzkie wydarzenie rozpoczęło się panichidą w świątyni Przeniesienia Relikwii błogosławionego Teodora Romży. Wieczór rozpoczął Przewielebny władyka mukaczewski Milan Šašik, który powierzył moderowanie spotkania Ołeksandrowi Masłanykowi. Po Modlitwie za Ukrainę w wykonaniu chóru im. Augustyna Wołoszyna Użhorodzkiego Soboru Katedralnego rozpoczęły się wystąpienia, które trwały kilka godzin. Wszak było co powiedzieć o Wielkim Człowieku. Podobnie jak w Rachowie, audytorium z wielką przychylnością przyjmowało informacje o ofiarnej, pełnej poświęcenia, patriotycznej, soborowej działalności Iwana Margitycza. Najgoręcej przyjęto wezwanie do wypełnienia jego testamentu, realizacji jego idei dotyczących rezygnacji ze statusu sui iuris eparchii mukaczewskiej i włączenia się do UCGK. Poparto również apel rachowskich wiernych do kierownictwa MGE o rozpoczęcie procesu beatyfikacyjnego Iwana Margitycza. Sądzę, że władyka Iwan byłby zadowolony z takiego uczczenia. A myślę też, że rachowskie i użhorodzkie wydarzenia zaświadczyły o dominacji wśród grekokatolików Zakarpacia nastawienia soborowego, aby na Ukrainie nie było dwóch wyznań greckokatolickich, lecz jedno, aby „WSZYSCY BYLI JEDNO!”. Sądzę, że zdaje sobie z tego sprawę także Przewielebny władyka Milan. Nawet się nie spodziewałem, kiedy po zakończeniu wieczoru podszedł do mnie i po krótkiej rozmowie… pobłogosławił mnie. Następnego dnia, 7 września, w rodzinnej wsi Iwana Margitycza – Borżawskim, w majestatycznej świątyni Świętej Opieki, którą zbudował i w której krypcie jest pochowany, została odprawiona żałobna Arcykapłańska Boska Liturgia, której przewodniczył rządzący biskup greckokatolickiej eparchii mukaczewskiej Władyka Milan Šašik w koncelebrze z protoihumenem prowincji bazylianów św. Mikołaja ks. Pawłem Rajczyńcem OSBM, ojcami bazylianami oraz duchowieństwem eparchialnym. Iwan Margitycz od dzieciństwa był wychowywany w duchu patriotycznym. Na jego światopogląd bez wątpienia wpłynął pobyt w „Płaście” i „Proświcie”. 16 marca 1939 r., kiedy trwały krwawe walki na Krasnym Polu, on sam, jak wspominał, siedemnastoletni młodzieniec, wraz z jeszcze jednym rówieśnikiem jako ochotnicy przyszli do sztabu Siczy Karpackiej w Chuście, aby dano im broń i skierowano na front w celu obrony dopiero co proklamowanej Ukrainy Karpackiej przed węgierską agresją. Jednak starszyzna siczo-wa odesłała ich do domów, mówiąc: „Chłopcy, sprawa jest już beznadziejna, zginiecie, więc lepiej zachowajcie życie dla przyszłej walki o Państwo Ukraińskie”. Iwan posłuchał i już po roku wstępuje do młodzieżowej organizacji nacjonalistycznej, która stawiała sobie za cel wyzwolenie Zakarpacia spod węgierskiej okupacji i zjednoczenie w niepodległym państwie ukraińskim — a w to, że takie będzie, młodzi nacjonaliści święcie wierzyli. Liczyła ponad 150 członków — kwiat zakarpackiej młodzieży, w tym 9 greckokatolickich księży i seminarzystów. W 1942 r. organizacja została rozbita, ponad 120 jej uczestników aresztowano, okrutnie torturowano i osądzono w dawnym pałacu Kownera w Mukaczewie, który zamieniono w więzienie. Po amnestii, na wniosek władyki O. Stojki i chorwackiego marszałka Slavko Kvaternika, zdobył wykształcenie teologiczne: w 1946 r. ukończył Użhorodzką Akademię Duchowną. 18 sierpnia 1946 roku, jako kawaler, został wyświęcony przez władykę Teodora Romżę na kapłana. 18 września 1951 roku sądowa kolegium ds. karnych Sądu Obwodowego w Zakarpackim obwodzie na podstawie art. 54-10 cz. 2 KK USRR skazała ks. Iwana Margitycza na 25 lat pozbawienia wolności. Został wysłany do GUŁAG-u. Wraz ze śmiercią Stalina przyszła pewna „odwilż”, więc 6 września 1955 roku ks. Iwan Margitycz został zwolniony i otrzymał możliwość powrotu do rodzinnej wsi, gdzie wznowił podziemną pracę duszpasterską. Tak trwała ona aż 24 lata. Przy tym Iwan Margitycz zawsze utrzymywał kontakty z księżmi i biskupami nie tylko eparchii mukaczewskiej, lwowskiej i iwanofrankiwskiej. W latach podziemia Kościół Greckokatolicki na Ukrainie był w jedności. I władyka uważał, że gdyby nie jedność wszystkich grekokatolików Ukrainy, w szczególności zakarpackich i galicyjskich, ich wspólne działania i wzajemne wsparcie, nie wiadomo, co stałoby się z greckokatolickim podziemiem na Zakarpaciu. W latach 80. bierze aktywny udział w walce o legalizację i rehabilitację Kościoła Greckokatolickiego jako członek komitetu jego obrony. Pamiętnym dla ks. Iwana Margitycza stał się 10 września 1987 roku, kiedy we Lwowie biskup eparchii iwanofrankiwskiej Sofron Dmyterko potajemnie wyświęcił go na biskupa. W tym samym roku I. Margitycz był uczestnikiem pierwszej delegacji UKGK w Moskwie. Razem z władyką Pawłem Wasyłykiem stał się inicjatorem oświadczenia, które 4 sierpnia 1987 r. wpłynęło do papieża Jana Pawła II (kopia — do Sekretarza Generalnego KC KPZR M. Gorbaczowa), w którym informowano „o wyjściu pewnej części UKGK z podziemia”. Wiosną 1988 r. wystąpił w Moskwie na tajnej konferencji prasowej dla zagranicznych dziennikarzy, gdzie opowiedział o sytuacji UKGK, a wkrótce — 19 maja 1988 r. na sympozjum zorganizowanym przez ambasadę amerykańską w przeddzień przyjazdu prezydenta USA R. Reagana do ZSRR. Podczas wizyty R. Reagana spotkał się z kardynałem Casarolim, przez którego przekazał list do głowy UKGK kardynała Myrosława-Iwana Lubacziwskiego. W następnym roku delegacja zakarpacka, której przewodził I. Margitycz, wzięła udział w głodówce grekokatolików podczas obrad Pierwszego Zjazdu Deputowanych Ludowych ZSRR. W tym, że 20 listopada 1989 r. Kościół Greckokatolicki w ZSRR został zalegalizowany, jest także wielka zasługa ofiarnej działalności Iwana Margitycza. Po legalizacji Kościoła Greckokatolickiego władyka Iwan aktywnie odradza wspólnoty i parafie greckokatolickie eparchii mukaczewskiej. W czerwcu 1990 roku wraz z biskupami Iwanem Semedijem i Josypem Hołowaczem wziął udział w Synodzie hierarchów UKGK w Rzymie, gdzie 24 czerwca papież Jan Paweł II spotkał się z władykami z Ukrainy. Swoją bullą z 5 stycznia 1991 roku Ojciec Święty wyznaczył Iwanowi Margityczowi tytularną stolicę biskupią Skopelensis in Haemimonto i mianował go biskupem pomocniczym władyki Iwana Semedija. Władyka Iwan Margitycz był nie tylko wybitnym działaczem kościelnym, ale także znanym działaczem społecznym i naukowym, a ponadto — publicystą, gorącym patriotą Ukrainy i jej narodu. Brał udział w najróżniejszych forach, konferencjach i innych wydarzeniach zarówno na Ukrainie, jak i poza jej granicami, w zmaganiach o niepodległość państwową Ukrainy, wkładał wielki wysiłek w wprowadzenie języka ukraińskiego do nabożeństw oraz w jedność UKGK, trzymając się stanowiska świętego apostoła Pawła: w chrześcijańskich cerkwiach i klasztorach duchowni podczas nabożeństw powinni używać języka ojczystego. Iwan Margitycz był pierwszym, który odprawił mszę świętą w języku ukraińskim (1989) na Zakarpaciu. To ostatnie stało się szczególnie aktualne od początku lat 90. Przecież po legalizacji Kościoła Greckokatolickiego w 1989 r., przy wsparciu sił antyukraińskich, w szczególności zagranicznych służb specjalnych, w eparchii mukaczewskiej podejmowano próby zerwania jedności z grekokatolikami Galicji i reanimowania kierunku madziarońskiego, który istniał, gdy Zakarpacie było kolonią Węgier. Kierunek ten zaczęli wspierać biskupi Iwan Semedij i Josyp Hołowacz. Władyka Iwan Margitycz stał się więc liderem ukraińskiej orientacji soborowej grekokatolików Zakarpacia. W 1991 r., kiedy komunistyczna nomenklatura i KGB zorganizowały wybuch separatyzmu na Zakarpaciu, władyka I. Semedij i jego najbliższe otoczenie skierowali do Watykanu list, w którym informowali o rzekomym pragnieniu

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

stado i jeden pasterz”. Niech proces ogólnego zjednoczenia rozpocznie się od Ukrainy”. W wypełnieniu testamentu Iwana Margitycza, realizacji jego idei, dla których wytrwale się trudził aż do ostatniego tchnienia, o których marzył, a mianowicie: przywrócenia jedności grekokatolików Ukrainy, włączenia MGKJe do UGKC, stopniowego wprowadzania języka ukraińskiego do nabożeństw, 9 kwietnia 2011 r. powstał Zakarpacki Grekokatolicki Związek im. Władyki I. Margitycza. Dlatego wzywam uczestników wieczoru pamięci władyki Iwana Margitycza: — Poprzeć ideę rozpoczęcia procesu odejścia MGKCz od statusu sui iuris, który w warunkach niepodległej Ukrainy jest przykrym anachronizmem, stał się przyczyną sztucznego podziału grekokatolików Ukrainy i sprzeciwia się ustalonemu stanowisku Watykanu, by określać terytorialne granice poszczególnych Kościołów z uwzględnieniem obowiązujących granic państwowych, uznanych przez społeczność międzynarodową, oraz jej wejścia w skład UGKC; — zwrócić się do pierwszoierarchów UGKC i Munkaczowskiej Eparchii Grekokatolickiej z apelem o rozpoczęcie procesu zjednoczenia w jeden Ukraiński Kościół Greckokatolicki; — prosić kierownictwo MGKJe o umożliwienie odprawiania nabożeństw w języku ukraińskim w tych parafiach, gdzie tego pragną parafianie, a także nauczania dzieci i młodzieży katolickiego katechizmu w języku ojczystym; — wprowadzić naukę języka ukraińskiego w Użhorodzkiej Akademii Teologicznej im. Błogosławionego Teodora Romży; — prosić kierownictwo MGKJe o umożliwienie wspominania w liturgiach zwierzchnika UGKC Światosława Szewczuka.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

pod hasłem wcielenia jego idei

„większości” duchownych nadać eparchii mukaczewskiej „szczególny” status. Ponieważ, jak mówiono, większość wiernych greckokatolików na Zakarpaciu stanowią nie Ukraińcy, lecz jacyś „Rusini”. Po pierwsze, jak wykazał Ogólnoukraiński Spis Powszechny 2001 r. — zdecydowana większość Zakarpaciszan (80 % ludności obwodu — ponad milion osób) uważa się za Ukraińców, a jako Rusini zapisało się zaledwie 10 tysięcy (1 %). Po drugie, była to oczywista fałszywka — o żadną „większość” duchownych nikt nie pytał: wszystko zrobiła niewielka garstka najbliższego otoczenia biskupa-ordynariusza, nieoficjalnie, kuluarowo i w tajemnicy. Dokument wprowadził w błąd Stolicę Apostolską, która na podstawie tego sfałszowanego przedstawienia zatwierdziła tymczasowy status sui iuris dla eparchii mukaczewskiej. Gdy o tak sfałszowanej „większości” stało się wiadomo Iwanowi Marhityczowi, z jego inicjatywy przeprowadzono otwarty, jawny plebiscyt w sprawie stanowiska parafialnych wspólnot eparchii. Zdecydowana większość opowiedziała się za jednością z UKGK. Aby sprawdzić wiarygodność tego, Stolica Apostolska w 1993 r. skierowała na Zakarpacie prefekta Kongregacji Wschodniej Akilego Silvestriniego, który przekonał się o dążeniu Zakarpaciszan do jedności z UKGK. Realizując wyniki woli greckokatolików eparchii, w 1994 r. Watykan opracował projekt utworzenia Zakarpackiej metropolii w jedności z Zwierzchnim Arcybiskupem Greko-Katolickiego Kościoła Ukrainy, którego uzgodnili i podpisali wszyscy ówcześni biskupi eparchii mukaczewskiej — Iwan Siemedij, Iwan Marhetycz i Josyp Hołowacz. Po pewnym czasie I. Siemedij i J. Hołowacz bez wyjaśnienia przyczyny ogłosili „wycofanie” swoich podpisów pod uzgodnieniem. W ten sposób zablokowali tę ideę. Rozdrażnione taką patriotyczną, cerkiewno-soborczą działalnością władyki Iwana Marhetycza ówczesne kierownictwo eparchii na wszelkie sposoby stara się go upokarzać, rozpowszechnia o nim oszczerstwa. Nawet w liście do Rzymu nazwało go „psychicznie nienormalnym”. Nieprzyjemnie o tym mówić, lecz tak było — o tym mówił i pisał sam I. Marhetycz. Walka z separatystami wymagała znacznych wysiłków. Dlatego władyka utworzył organizację społeczną o wymownej nazwie — „Greko-katolicki związek im. A. Szeptyckiego”, która obejmowała, oprócz wiernych, także dziesiątki kapłanów i stawiała sobie za cel zjednoczenie eparchii mukaczewskiej z UKGK oraz wspieranie tendencji do wprowadzania do liturgii rodzimego języka ukraińskiego. Posiedzenia odbywały się co miesiąc w pomieszczeniu mukaczewskiej „Proświty”. Władyka organizuje fora, spotkania, apele do Stolicy Apostolskiej, pod którymi podpisują się zarówno kapłani, jak i świeccy, wyjazdy, w tym także do Rzymu, pisze artykuły do środków masowego przekazu, występuje na zebraniach ludowych. Ponadto współpracuje z ukraińskimi narodowo-demokratycznymi organizacjami — UNRZ, NRU, „Proświtą” im. T. Szewczenki itd. Opierając się na publikacjach gazety „Karpatський голос”, którą redagowałem i z którą ściśle współpracował władyka, przytoczę fakty z jego patriotyczno-społecznej działalności (nawiasem mówiąc, w latach 1995–1996 zorganizował nam pomoc materialną od ojca Julija Kubinija na utworzenie centrum komputerowego redakcji). W dniu otwarcia Ogólnoukraińskiego greko-katolickiego Soboru UKGK 6 października 1996 r. 480 zakarpackich greko-katolików, prowadzonych przez Iwana Margitycza, którzy przebywali na placu św. Jura we Lwowie, jednogłośnie zaaprobowali apel do Soboru, którego treść brzmiała: „Jedność kościelna zakarpackich greko-katolików ze wszystkimi greko-katolikami w jednym UKGK”. 10 listopada 1996 r. Jego Świątobliwości Janowi Pawłowi II z okazji 50-lecia jego kapłaństwa oraz 18-lecia pontyfikatu powszechnego w imieniu zakarpackich greko-katolików wysłano życzenia z prośbą o „rozwiązanie zakarpackich problemów”, „wysłuchanie naszych bólów i skromnych próśb dotyczących jedności Greko-Katolickiego Kościoła na Ukrainie, do którego pragnie należeć ogół świadomych religijnie greko-katolików Zakarpacia. To pragnienie wyraziło już ponad 60 z 120 zakarpackich wspólnot, zarejestrowanych w 1992 r.”. Zatem zakarpaccy wierni proszą o „zniesienie statusu sui iuris” oraz o błogosławieństwo dla „utwierdzenia jednego Greko-Katolickiego Kościoła na Ukrainie”. 15 marca 1997 r. Iwan Margitycz wygłasza gorące patriotyczne przemówienie na wiecu ludowym zorganizowanym przez NRU na Czerwonym Polu, w którym wzywał, czcząc poległych karpackich sicziowców, do zintensyfikowania działań na rzecz budowy Ukrainy i jedności eparchii mukaczewskiej z UKGK. W sierpniu tego samego roku organizuje wyjazd do Rzymu na spotkanie z Jego Świątobliwością Janem Pawłem II 92 pielgrzymów z Zakarpacia. Co ciekawe, Jan Paweł II rozmawiał z zakarpatczykami po ukraińsku. Papieżowi przekazano apel, którego główna treść to prośba o podporządkowanie eparchii mukaczewskiej Ukraińskiemu Greko-Katolickiemu Kościołowi. „Co do jedności kościelnej — mowa w liście — to, naszym zdaniem, istnieją dwie możliwości: 1. Wyznaczyć taki zarząd eparchii, którego misja zakończyłaby się jednością kościelną. Albo: 2. Zatwierdzić samookreślenie zakarpackich wspólnot kościelnych”. W imieniu „i w zgodzie z pielgrzymami z synowską oddaniem” apel podpisał Iwan Margitycz. Na ten sam temat mówi również list Iwana Margitycza z maja 2001 r. do Papieża Rzymskiego. 23 marca 2002 r. w „Karpackim Głosie” ukazał się artykuł Iwana Margitycza „Nadszedł już czas, aby mieć Ukrainę ukraińską”. Władyka, choć był niezwykle gorliwym grekokatolikiem, przychylnie odnosił się do Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Kijowskiego. Świadczy o tym także jego artykuł „Mądre zwrócenie się…”, opublikowany w „KG” 9 czerwca 2001 r. Wśród wiernych i społeczeństwa władyka cieszył się niezwykle wielkim autorytetem, zyskał gorącą miłość i czcigodne miano Ludowego Biskupa. Całe życie Iwana Margitycza, aż do ostatniego tchnienia, było poświęcone i oddane służbie Bogu, Cerkwi, Ukrainie i jej narodowi. Świadectwem tego było także obchodzenie jego 80. urodzin. W Użhorodzie z tej okazji odbyła się uroczysta akademia, w której wzięli udział nie tylko przedstawiciele społeczeństwa, ale także kierownictwo obwodu. Prezydent Ukrainy odznaczył go Orderem „Za zasługi”. Szczególnie znaczące wydarzenie miało miejsce w rodzinnej wsi — Boržawie. Ponad tysiąc osób z różnych stron (czterech biskupów z sąsiednich obwodów Ukrainy, 55 kapłanów, mnisi i mniszki; zabrakło jedynie kierownictwa eparchii mukaczewskiej) przybyło tu, aby wziąć udział w uroczystej liturgii z okazji 80. urodzin. Testament władyki Iwana Margitycza: „Ważne, aby na Ukrainie chrześcijanie zjednoczyli się w jeden Pomiestny Kościół, który byłby Kościołem równouprawnionym — siostrą innych pomiestnych Kościołów i zarazem — nierozerwalną gałęzią jedynego Bożego Kościoła. Bo Jezus Chrystus wyraźnie mówił: „Będzie jedna

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Niech spoczywa w pokoju Serhij Plachynda

W wieku 86 lat zakończyła się ziemska droga wybitnego ukraińskiego prozaika, publicysty i literaturoznawcy Serhija Plachindy. Serhij Petrowycz Plachynda urodził się 18 czerwca 1928 roku na chutorze Szewczenkowe w pobliżu Kirowohradu w rodzinie chłopskiej. W 1953 roku ukończył wydział filologiczny Kijowskiego Państwowego Uniwersytetu im. T. H. Szewczenki, a następnie aspiranturę przy Instytucie Literatury NAN Ukrainy. Pracował w Instytucie Literatury NAN Ukrainy, w redakcjach gazet „Літературна Україна”, „Столиця”, w wydawnictwie „Молодь”, w Naukowo-Badawczym Instytucie Literaturoznawstwa. Był przewodniczącym szeregu organizacji społecznych i ekologicznych stowarzyszeń oraz komitetów. Serhij Plachynda jest autorem ponad czterdziestu książek prozatorskich, w tym cyklu powieści historycznych: „Неопалима купина” (współautorstwo), „Київські фрески”, „Козаки в Дюнкерку”, „Козак — душа правдива”; powieści „Степова сага”, „Ревучий”, powieści-esejów „Олександр Довженко”, „Юрій Яновський”; książek publicystycznych „Куди йдемо?”, „Україна в небезпеці”, „Як і коли виникла Україна”; „Słownika dawnoukraińskiej mitologii” i innych. Był redaktorem zbiorów: „Довженко і світ”, „Це — подвиг”, „Як українські міфи по світу розійшлися”. Wysoko patriotyczne utwory Serhija Plachindy zyskały nieprzeciętny rozgłos wśród czytelników nie tylko w naszym kraju, ale także poza jego granicami. Jego twórczość została uhonorowana literackimi nagrodami im. I. Koszeliwca oraz nagrodą „Szana chliborobiw”. Twórczą i społeczną działalność Serhija Plachindy państwo uhonorowało Orderem „За заслуги” III stopnia. Ogromny wkład Serhija Petrowycza Plachindy w rozwój kultury narodowej i literatury ukraińskiej wyraża się w głębi filozoficznego namysłu nad narodowym sposobem życia, błyskotliwym mistrzostwem stylistycznym, spójnością światopoglądową, opartą na głębokim zrozumieniu procesu literackiego oraz na fundamentalnej, encyklopedycznej wiedzy. Krewni, przyjaciele i koledzy na zawsze zachowają jasną pamięć o Serhiju Petrowyczu Plachindzie — utalentowanym pisarzu, niestrudzonym pracowniku, jasnym naukowcu-profesjonaliście, uczciwym i przyzwoitym człowieku o ukraińskim sercu. Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, Kijowska Organizacja NSPU, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

nad nimi stałą opiekę i pomożemy zapewnić młodym skrzypkom dobre instrumenty muzyczne. Tak robią w wielu państwach świata. W 1989 roku byłem na Międzynarodowym konkursie lutników w Moskwie. Zwrócili się do nas przedstawiciele Niemiec z prośbą o wykonanie dla nich 150 dziecięcych skrzypiec. Niemcy jeszcze w drugiej połowie ubiegłego wieku dbali o swoich młodych muzyków, którzy z czasem stali się elitą kulturalną narodu. Myślę, że czas i nam, Ukraińcom, o to zadbać. Wiem, to nie jest prosta sprawa, ale wdzięczna i niezwykle potrzebna. Jeśli chcemy mieć ukraińskich Paganinich, Ojstrachów, nowych Kotorowyczów. Mam nadzieję, że mój apel znajdzie wsparcie ze strony Ministerstwa Kultury, Narodowości i Religii Ukrainy, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, innych społecznych organizacji narodowo-kulturalnych. Wśród mistrzów wirtuozów krąży powiedzenie: gra nie muzyk, a skrzypce. Niech delikatnie, drżąco i przejmująco brzmią nasze skrzypce w zręcznych rękach utalentowanych ukraińskich wykonawców, szerząc sławę o rodzinnej ziemi, niepokonanym i utalentowanym ukraińskim narodzie — najbardziej muzykalnym narodzie na świecie. Metalowa Daryna ze swoimi bujnymi lokami Anioł-zwycięzca konkursu „Metalowe serce Ukrainy—2013” Daryna, w której loki każdy z kowali wplótł wykonaną ozdobę. Festiwal stał się możliwy dzięki jego inicjatorce i inspiratorce, dyrektor firmy „Riwnebudpostacz” Ninie Kroci, która za swoją miłość do metalowych cudotworów i wspieranie sztuki kowalskiej została uhonorowana zaszczytnym tytułem metalowej królowej Ukrainy.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Podarujmy dziecku skrzypce. Apel do lutników Ukrainy

Orest MORHOCZ, lutnik, członek Proświty lat 40., m. Kicmań na Bukowinie. Naród ukraiński jest jednym z najbardziej muzykalnych. Uznał to świat. Za nasze dawne instrumenty muzyczne uważa się kobzę, bandurę, sopiłkę. A z czasem obok nich pojawiły się skrzypce. Na Ukrainie instrument ten zaczął rozpowszechniać się od XVII wieku i od razu stał się ulubionym. Bo skrzypce śpiewają i płaczą niczym dziecko. Ta miłość znalazła odzwierciedlenie w ukraińskim folklorze. Przypomnijmy chociażby pieśni ludowe „Skrzypce by nie grały, gdyby nie smyczek”, „Na ulicy skrzypce – bas”, „Skrzypce grają, głos mają” oraz szereg innych. Prawdziwe skrzypce, wykonane przez profesjonalnego mistrza, zdobyć niełatwo, na dodatek nie są tanie. Dlatego ludowi muzycy samoucy zaczęli sami robić te cudowne instrumenty. W bukowińskich Karpatach do dziś jest niemało rzemieślników, którzy wytwarzają skrzypce, a Huculi chętnie na nich grają. Ale zrobić skrzypce najwyższej klasy jest bardzo trudno. Wiem to dobrze, bo sam już trzydzieści lat nieustannie próbuję zgłębić tajemnice wytwarzania tej Królowej Muzyki. Przede wszystkim trzeba znaleźć odpowiednie drewno, po które bywa, że trzeba dziesiątki kilometrów chodzić pieszo lasami Bukowiny i Przedkarpacia. Potem – wysuszyć to drewno według specjalnej technologii. A dalej obrobić własnymi rękami, dobrać odpowiedni klej, lakier… Jednak najważniejsze – włożyć w tę pracę swoją duszę, żeby one potem zaśpiewały głosem żywych skrzypiec! Specjaliści mówią, że mi się to udaje. Na moich instrumentach grają czołowi muzycy w Niemczech, Hiszpanii, Rosji, Izraelu, Kanadzie. Niedawno otrzymałem list pochwalny od rektora konserwatorium z włoskiego Neapolu. Ogólnonarodowa miłość do tego cudownego instrumentu nie słabnie na Ukrainie i dzisiaj, zwłaszcza wśród młodzieży. Wielu uczniów dziecięcych szkół muzycznych chce uczyć się właśnie w klasie skrzypiec. Ale na czym oni grają? Zazwyczaj na instrumentach fabrycznych, wykonanych na taśmie, pokrytych banalnym lakierem meblowym. Albo na sklejkowych produkcji chińskiej. Te skrzypce ładnie wyglądają, ale o normalnym dźwięku nie ma co mówić. To dzisiaj wielki problem. Przecież na Ukrainie jest mnóstwo szkół muzycznych, których państwo nie zaopatruje w wysokiej jakości instrumenty, a i rodzice nie zawsze mogą je kupić. Więc dzieci się męczą, wykładowcy niemal płaczą. Bo przyszły skrzypek musi od małego przyzwyczajać się do estetyki skrzypiec, do wygody gry oraz czystości i niepowtarzalności dźwięku. Tylko wtedy młody muzyk robi postępy. Na sklejkowych taśmowych skrzypcach osiągnąć tego nie sposób. Dlatego postanowiłem objąć patronatem uczniów-skrzypków dziecięcej szkoły muzycznej imienia Wołodymyra Iwasiuka, która znajduje się w Kicmaniu w obwodzie czerniowieckim. Na początek bezpłatnie wyremontowałem i odrestaurowałem osiem szkolnych dziecięcych skrzypiec, żeby grało się na nich wygodnie i przyjemnie oraz żeby choć trochę poprawić właściwości brzmieniowe instrumentu. A dla szczególnie uzdolnionych dzieci własnoręcznie wykonałem i podarowałem kilka nowych skrzypiec – połówek i trzyczwartych. I nadal będę opiekował się tą szkołą oraz jej uczniami-skrzypkami. Zwracam się do wszystkich lutników Ukrainy z apelem, aby zwrócili uwagę na szkoły muzyczne swojej wsi, osady, miasta, regionu. Weźcie

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Podarunki dla Daryny

Ponad 10 piosenek ze swojego repertuaru przywieźli na festiwal “Poczucie jednej rodziny”. Za owocną pracę stowarzyszenie “Dniepr” zostało odznaczone orderem “Za zasługi” trzeciego stopnia. A na bazie “Millennium” odbył się wielki gala-koncert z udziałem mikołajowskich artystów oraz gości z Białorusi i Kanady. Zachwycił zespół taneczny “Ukraina” z Toronto. Program zespołu jest spójny i interesujący. Tworzą go założyciele szkoły sztuk, małżeństwo Lesia i Wałerij Mowczanowie. Wałerij jest zasłużonym działaczem kultury Ukrainy. Zespół wystąpił w Kijowie, Koblewie, wziął udział w Światowym Kongresie Ukraińców we Lwowie, a także w Turcji, gdzie odbywały się Dni kultury ukraińskiej w Antalyi. Z tancerzami można było porozmawiać po ukraińsku, ponieważ tam, w dalekim Toronto, dbają o zachowanie języka ukraińskiego. W mieście działa 5 ukraińskich szkół, pracują szkoły niedzielne, odbywają się święta, wystawy, koncerty. Tylko w szkole, założonej jeszcze w 1998 roku przez małżeństwo Mowczanów, uczy się dzisiaj do 300 dzieci i młodzieży w wieku od 4 do 25 lat. Gala-koncert był jasny i nasycony, połączył artystów i widzów. Uczestników festiwalu otoczyli swoją uwagą członkowie obwodowego towarzystwa “Ukraina-Świat”, dyrektor festiwalu Maryna Safronowa, członkini prezydium Wira Maruszczak, wolontariuszki Wiktorija Tkaczenko i Marija Moroz, które zorganizowały dla gości wycieczki po Mikołajowie, spotkanie z członkinią Narodowego związku mistrzów sztuki ludowej Ołeksandrą Sklarową, która przeprowadziła warsztaty z wyrobu lalek-motanek, a także z Wołodymyrem Prychodkiem, który pokazał, jak robi się pisanki z drewna. Organizatorzy festiwalu otrzymali duże wsparcie od przewodniczącego rady wiejskiej w Koblewie Wołodymyra Mychajłowycza Panicza. Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński. Kowalski festiwal “Metalowe serce Ukrainy” w Równem zmienił swój status — z ogólnoukraińskiego na międzynarodowy. Wśród 150 uczestników wydarzenia byli przedstawiciele szkół kowalskich z Holandii, Bułgarii, Czech, Japonii, Rosji. Organizatorki “Metalowego serca Ukrainy—2013” Tetiana Krawczuk i Nina Kroka. Pogromcy ognia i metalu rywalizowali o najlepszą rzeźbę “Anioł”. Kowale sami byli też sędziami konkursu, w którym za pierwsze miejsce przewidziano nagrodę w wysokości 7000 hrywien, za drugie — 5000 hrywien, za trzecie — 3000 hrywien. Najwięcej zwycięskich żetonów otrzymał anioł “Kuźni Rosycz” z osiedla Rokytne w obwodzie kijowskim, którą kieruje Jurij Wyrodow. Na festiwalu odbyły się liczne warsztaty, podczas których wszyscy chętni opanowywali kowalstwo. 74-letni Holender Hub Sensen, mistrz o światowym imieniu, właściwie przyjechał do Równego, aby poprzez swoją wiedzę i umiejętności pomnożyć liczbę miłośników sztuki kowalskiej. Podarunek dla Równego od uczestników festiwalu — metalowa Ukrainka

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Poczucie jednej rodziny

W Koblewem odbył się siódmy Międzynarodowy Festiwal „Poczucie jednej rodziny”, zorganizowany przez obwodowy oddział Towarzystwa „Ukraina-Świat”. Wzięli w nim udział artyści z Białorusi — chór „Chwila”, wchodzący w skład Kulturalno-Oświatowego Towarzystwa „Dniepr” w Mohylewie, zespół „Ukraina” z Toronto w Kanadzie, artyści Mikołajowskiej Obwodowej Filharmonii oraz ludowy chór „Czerwonianoczka” z Domu Kultury w Matwiejiwce. Wira MARUSZCZAK, członkini prezydium Mikołajowskiego Oddziału Towarzystwa „Ukraina-Świat” Jako pierwsi na zaproszenie odpowiedzieli nasi sąsiedzi — mieszkańcy miasta partnerskiego Mikołajowa — Mohylewa w Republice Białorusi. To właśnie tam w 2002 roku otwarto Kulturalno-Oświatowe Zrzeszenie Ukraińców „Dniepr”, którym kieruje Hennadij Iwanowycz Huzij. — Na Mohylewszczyźnie mieszka 13 tysięcy Ukraińców, którzy pielęgnują ukraińskie tradycje. Biorą aktywny udział w życiu miasta, obchodzą ukraińskie Boże Narodzenie, Wielkanoc, Dzień Niepodległości, Dzień Konstytucji. Szczególnym świętem dla członków zrzeszenia są obchody Szewczenkowskich Dni. Dzięki Ukraińcom w Mohylewie stoi pomnik wielkiego Kobzarza. Podnosi się kwestię, aby obok niego założyć duży skwer, zasadzić drzewa i nadać mu imię Tarasa Szewczenki. Ponadto zamierza się przemianować przystanek transportowy na „Skwer Szewczenki” — opowiada przewodniczący zrzeszenia Hennadij Huzij. Ukraińcy posadzili w Mohylewie ponad 8 tysięcy drzew. Odbywają się dni kultury ukraińskiej, wystawy haftowanych koszul, wystawy fotograficzne, działa niedzielna szkoła dla tych, którzy chcą poznać ukraiński język i literaturę. Przy zrzeszeniu „Dniepr” działa chór „Chwila”, którym kieruje Alla Hrihorijiwna Storożenko. Zespół jest znany w rodzinnym mieście i poza jego granicami, żadne święto nie obywa się bez udziału głosistych artystów.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

dotrzymujemy statutowych norm i celów programowych. Podstawowym zadaniem członków naszego zrzeszenia jest odbudowa pamięci historycznej wśród potomków kozaków Kubania oraz nawiązanie ścisłych więzi kulturalnych, oświatowych i ludzkich między miastami i miasteczkami Ukrainy o takich samych nazwach jak stanice na Kubaniu, gdzie dziś mieszkają potomkowie osób pochodzących z tych miejsc. — Niektóre radykalne organizacje polityczne podnoszą kwestię przyłączenia Kubania do Ukrainy. Jakie jest Pana stanowisko w tej sprawie? — Ukraina jako państwo podpisała i ratyfikowała układy helsińskie o nienaruszalności powojennych granic w Europie. Dlatego wszelkie roszczenia terytorialne Ukrainy wobec Federacji Rosyjskiej i odwrotnie są pozbawione jakichkolwiek podstaw. Umowa o rosyjsko-ukraińskiej granicy, ratyfikowana przez nasze państwa, również nie daje możliwości podważania tej kwestii. Działamy i będziemy działać w ramach traktatu rosyjsko-ukraińskiego o przyjaźni i współpracy, który daje szerokie możliwości rozwoju kontaktów kulturalnych, oświatowych i gospodarczych między regionami Ukrainy i Rosji. Rozmawiał Jerzy ŁUKIANCZUK oczy, słyszę jego słowa, prawda, niczego nie rozumiem, a potem on pęczkiem trawy skrapia wszystkich wodą. Krople spływały mi z twarzy i główki, bo włosków na niej nie było, ja rękami wycierałam ten chłód, jakbym się myła. A potem posadzili go na pryczy i kobietka przewiązała mu nogi, bo onuce były mokre od ropy i bardzo cuchnęły. Później przeniesiono go do innego baraku. Powiedziano mi, że to ksiądz, także więzień, ale modli się razem ze wszystkimi o zbawienie dusz. Tak było wiele razy, ale w marcu 1944 roku już nie przychodził. Potem przekazano, że zabrano go do baraku szpitalnego, więcej go nie widziałam, ale każdego wieczoru, zanim zasnęłam, słyszałam, jak więźniowie szeptali modlitwy i mnie ich uczono. Kiedy nas wyzwoliły 1944 roku wojska Armii Radzieckiej, wśród nas księdza już nie było”. Gdy już dorosła, Dina Markiwna Ma- Dina Markiwna Orlenko, małoletni więzień obozu koncentracyjnego „Majdanek” …larenko (dokładnie takie nazwisko nadano jej w domu dziecka nr 13, dokąd wysłano ją razem z innymi dziećmi-sierotami) odnalazła swoją rodzinę, prawda, że wśród żyjących nie pozostał nikt z najbliższych; dowiedziała się, że nazwisko matki brzmiało Jasińska Walentyna Serhijiwna. Później odwiedziła Kijów, dom, w którym mieszkali rodzice, ale miała już własną rodzinę, pracę w przedszkolu, dzieci i rodzinny Iwano-Frankiwsk. Musiała wziąć udział w delegacji do „Majdanka”, zobaczyć pomnik i przeczytać nazwiska spalonych. „Jakbym we śnie wróciła do tego piekła, które pochłonęło setki tysięcy niewinnych istnień i moją mamę. Cieszę się, że stawia się znak pamiątkowy Emilianowi Kowczowi i otwiera muzeum w Kosmaczu. Niech ta bieda nigdy się nie powtórzy, niech ludzie żyją w pokoju, zgodzie i miłości do Boga i do siebie nawzajem”, powiedziała mi ta energiczna kobieta o wielkim, szczerym i kochającym sercu, która przeżyła ciężkie lata, ciężkie choroby, ale tak kocha życie i ludzi. Turyńską, Kwiatoni. Odwiedzili z wycieczkami Muzeum-Siedzibę Rodziny Antonyczów w Bortiatynie (Ukraina), Muzeum Kultury Bojkowskiej w Myczkowie (Polska), Muzeum Kultury Łemkowskiej w Zyndranowej (Polska), Muzeum Kultury Ukraińskiej w Świdniku (Słowacja), Muzeum Malarstwa w Łosiu (Polska). Zajrzeli także do Starego Brusna, które było centrum Brusnowskiej szkoły kamieniarstwa.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Smutne wspomnienie

Lubow ZORYNA Diana Markiwna Orłenko mieszka w Iwano-Frankiwsku od 1969 roku, tutaj wychowali się jej córka Halja i syn Wołodia, urodziły się wnuki, a ona aż do emerytury pracowała jako starsza pielęgniarka w przedszkolu „Dujmowoczka”, które od dawna jest zamknięte. Tam emerytka znalazła sobie zajęcie: śpiewa w chórze weteranów „Frontowi przyjaciele”, jest aktywną wolontariuszką w regionalnym centrum obsługi emerytów i samotnych niezdolnych do pracy obywateli, a także działaczką Czerwonego Krzyża i rady weteranów. O dzieciństwie wspomina ze smutkiem i bólem, bo ojciec poszedł na front od pierwszych dni wojny, a w 1942 roku jej matkę aresztowali gestapowcy za ukrywanie rannego żołnierza. W pamięci z lat dziecięcych, z pobytu w Kijowie, pozostał tylko straszny obraz: jak gestapowcy wlekli za długie warkocze jej najdroższą mamusię, a ona, mocno wczepiona w jej szyję, płakała; smak soli z maminych i własnych łez czuje do dziś. Kiedy wpędzano ich do wagonu pociągu, dziewczynka bezsilnie łkała, a mama mocno tuliła ją do swoich piersi i pod stukot kół zasnęła. A potem nastały ciężkie dni: owczarki, strażnicy w czarnych mundurach, drut kolczasty, szeregi ludzi, ciepło kobiecych dłoni gładzących ją po główce i nawet rzucony przez strażnika kawałek chleba albo cukierek, powroty mamy z pracy, jej zmęczone dłonie, które przytulały ją do siebie. I tak przez ponad dwa lata. Jej życie w obozie koncentracyjnym „Majdanek” było ciężkie, choć dla wielu była promyczkiem wiary w zwycięstwo, bo po dziecięcemu bezpośrednia śpiewała i recytowała wierszyki. Ale pewnego dnia mamy nie stało, powiedziano, że spalono ją w tej czarnej komorze. Szukała ochrony u każdego, ukrywano ją, dokarmiano, przytulano. A teraz, przeczytawszy w gazecie artykuł o męczenniku Emilianie Kowczu, znów wypłynął mi z pamięci rok 1944: do baraku wchodzi wychudzony, bardzo chudy siwy mężczyzna w długim czarnym płaszczu, ledwo przesuwa nogi, a po obu jego bokach dwaj mężczyźni w obozowych ubraniach. Podtrzymując go, idą do kąta baraku, gdzie już zebrali się więźniowie. „Przestraszona chowam się, bo ludzie w czerni przypominali mi ten straszny dzień, kiedy gestapowcy zabrali mamę i mnie. Ale ciekawość bierze górę, podchodzę do grupy, przytulając się do znajomych, i widzę dobre ласраїнською, польською i angielską — o historii wsi i świątyni. W końcowej części uczestnicy „Wyriju—2013” odbyli wycieczkę do Chełma, gdzie prowadzona jest ukraińsko-polska ekspedycja archeologiczna na Wzgórzu Chełmskim. Wyriańczycy odwiedzili cztery cerkwie Zakerzonia, które niedawno weszły na listę światowego dziedzictwa UNESCO — w Chotyńcu, Radrużu,

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Ukraina — Kuban

Członkowie Kubańskiego Zemlactwa na Ukrainie uroczyście obchodzili 221. rocznicę przesiedlenia zaporoskich Kozaków na ziemie Kubania oraz początek zagospodarowywania nowych ziem na wschodzie Europy przez Ukraińców. Najpierw w pomieszczeniu UWKR odbyły się uroczyste zebranie społeczności. Jeden z inicjatorów odrodzenia ukraińskiego kozactwa, Jewhen Petrenko, zdał sprawozdanie z tegorocznej podróży delegacji zemlactwa na Kubań oraz z nawiązania bliskich kontaktów między miastami Ukrainy a stanicami o tych samych nazwach w Kraju Kubańskim. Z okazji święta nowo wybrany przewodniczący towarzystwa Iwan Petrenko wręczył najaktywniejszym członkom towarzystwa upominki: naukowy zbiór „Kuban-Ukraina”. Następnie duża delegacja zemlactwa udała się do parku Szewczenki, gdzie złożono kwiaty u stóp wielkiego Kobzarza. Na wiecu przemówienie wygłosił Jewhen Petrenko, opowiadając o historii osiedlenia się zaporoskich Kozaków na ziemiach Kubania oraz o dalszych losach ich potomków w kolejnych dwóch stuleciach. Podczas wiecu do społeczności zwrócili się także przewodniczący i sekretarz zemlactwa oraz przedstawiciele organizacji społecznych, którzy podkreślili, że na Kubaniu żyją nasi bracia i siostry, których los rzucił poza granice rodzinnej Ukrainy, oraz że naszym świętym obowiązkiem jest pamiętać, iż jedna z gałęzi ukraińskiego drzewa i kozackiego rodu znajduje się na Kubaniu, którą trzeba pielęgnować i chronić. W części artystycznej udział wzięli kobzarze Taras Syłenko i Danyło Melnyk oraz zespoły artystyczne „Sokoły”, „Czumaki” i chór „Wolnica”, które wykonały dla obecnych kozackie dumy i pieśni ludowe. Przewodniczący Kubańskiego Zemlactwa w Kijowie Iwan Petrenko odpowiedział na pytania korespondentów kilku wydawnictw. — Jaki jest cel waszego zrzeszenia? — Podstawowym zadaniem Kubańskiego Zemlactwa jest zachowanie pamięci o historii, obyczajach i kulturze tak wyjątkowego europejskiego zjawiska, jakim jest Zaporoskie Kozactwo, a zwłaszcza jego gałęzi, która z przyczyn historycznych przesiedliła się na ziemie Kubania. — Czy stawiacie sobie jakieś cele polityczne? — Kubańskie Zemlactwo w Kijowie jest organizacją społeczną, a nie polityczną. My

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Tak, zapłaczą ojciec z synem!

Do Lwowa powróciła V Międzynarodowa naukowo-poszukiwawcza i edukacyjna ekspedycja „Wyraj—2013”. Przez dwa tygodnie 40 młodych ludzi z całej Ukrainy i diaspory odnawiało ukraiński cmentarz w Polsce i zapoznawało się z historią i kulturą Ukraińców Zakerzonia. I robili to nie tylko z szacunkiem dla „cieni zapomnianych przodków”, lecz także fachowo. Wśród wolontariuszy byli bowiem również studenci-konserwatorzy z Instytutu Architektury Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska”. Ihor HALUSZCZAK Zdjęcia Mariany JURKIW, Lwów „Wyraj” — międzynarodowy naukowo-poszukiwawczy i edukacyjny obóz-ekspedycja, której podstawowym zadaniem jest prowadzenie kompleksu działań na rzecz odnowy i ochrony zabytków kultury materialnej na etnicznych ziemiach ukraińskich poza granicami współczesnej terytorium Ukrainy. Począwszy od 2008 roku „Wyraj” stał się corocznym wydarzeniem i odbywa się latem w formie stacjonarnego tygodniowego obozu. Obecnie w ramach obozu odnowiono ukraiński cmentarz we wsi Żuków i rozpoczęto prace na cmentarzach we wsi Podemszczyzna oraz we wsi Knyaze. Organizatorem „Wyraju” jest Fundacja Inicjatyw Obywatelskich „Wyraj”, która zrzesza aktywistów młodzieżowych organizacji społecznych oraz studentów-konserwatorów z Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska”. Wśród partnerów są: Plast-NSOU, Lwowskie Miejskie Międzyregionalne Organizacje Społeczne „Plastowe Towarzystwo «Wataha Burłaków»”, Lwowska Obwodowa Organizacja „Łemkowszczyzna”, Lwowska Obwodowa Młodzieżowa Organizacja Społeczna „Młoda Łemkowszczyzna”, OUM „Spadszczyna”, Organizacja Społeczna „Zakerzonie” (Kanada), Lwowska Rada Miejska, Lwowska Rada Obwodowa oraz Lwowska Obwodowa Administracja Państwowa. „Wyraj—2013” rozpoczął się we Lwowie od odwiedzin grobów znanych rodaków z Zakerzonia na cmentarzu Janowskim. Następnie, po przekroczeniu granicy, pierwszym przystankiem w Polsce był pomnik-pantheon Mychajła Werbyckiego we wsi Młyny, gdzie wyrajowcy oddali hołd autorowi muzyki ukraińskiego hymnu narodowego. W ciągu pierwszego tygodnia pobytu na historycznych ukraińskich terenach ekspedycja kontynuowała prace renowacyjne na ukraińskim cmentarzu w miejscowości Lubycza Kniaże (historyczna nazwa Kniaże), które rozpoczęto w ubiegłym roku. W wyniku prac przeprowadzono inwentaryzację, sporządzono plan i opis cmentarza, odnowiono ponad 10 krzyży. Utworzono cyfrową bazę danych, która wymaga opracowania. Równolegle prowadzono prace na ruinach cerkwi św. Paraskiewy w Kniażach, zakończono pomiary, sporządzono akt stanu technicznego ruin, uporządkowano teren od wewnątrz i dookoła świątyni. Po zakończeniu stacjonarnej części ekspedycji przy odnowionym cmentarzu i ruinach cerkwi wolontariusze ustawili tablice informacyjne w trzech językach — ukr-

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

„Narodzie mój, do ciebie ja jeszcze wrócę…”

Heorhij ŁUKIANCZUK Zdjęcie autora Społeczność Kijowa wzięła aktywny udział w wiecu z okazji ustawienia znaku pamięci w parku imienia Wasyla Stusa, który odbył się 4 września. Ta akcja to uczczenie pamięci niepokonanego przez system totalitarny bojownika o prawa językowe i narodowe narodu ukraińskiego, który w tym roku obchodziłby 75. urodziny. Znak o parku imienia Wasyla Stusa, wojna o zachowanie którego trwała od 2007 roku, ustawiono z inicjatywy działacza społecznego Wiktora Tkaczenki w rocznicę śmierci genialnego ukraińskiego poety w sowieckich łagrach w 1985 roku. Występując na licznie zgromadzonym wiecu, dysydenci-obrońcy praw człowieka Wasyl Owsijenko i Ołeś Szewczenko opowiedzieli o cierniowej drodze genialnego poety XX wieku, nie tylko literatury ukraińskiej, ale i światowej, oraz wezwali młodzież, by za życiowy wzorzec brała postawę i pryncypialność wielkiego Obywatela i prawdziwego Patrioty naszego państwa, który „Żył, kochał i nie nabrał się plugastwa”. Niezłomny poeta przeszedł wszystkie etapy sowieckiego systemu totalitarnego aż do swojej Golgoty w łagrach mordowskich i proroczo powrócił pośmiertnie jako Bohater Ukrainy do swojej Ojczyzny wraz z towarzyszami niedoli, którzy również oddali życie za sprawę ukraińską: bojownikiem o język ukraiński Ołeksą Tychym i dysydentem Jurijem Łytwynem. Na wiecu – prawdziwa demonstracja młodych (!) – w wykonaniu uczniów szkół rejonu swiatoszyńskiego zabrzmiały nieśmiertelne utwory poety oraz pieśni do słów Wasyla Stusa w wykonaniu ukraińskich bardów: Hryhorija Łukianenki, Wołodymyra Samajdy oraz Neli Franczuk. Obecna była również wdowa po poecie Wałentyna Popeliuch, która zgodnie z dawnym ukraińskim zwyczajem poczęstowała uczniów słodyczami żałobnymi: ciastkami i cukierkami. Wasyla Stusa prześladowano za każde słowo, zwłaszcza podczas pobytu w barakach obozowych, lecz Stus zrealizował się w tych strasznych okolicznościach w pełni: i jako poeta, i jako obywatel. Z każdym rokiem Stus powraca do nas. Dzisiaj znakiem pamięci w jedno- Żona poety Wałentyna Popeliuch imiennym parku, wczoraj – książką o poecie – „Wasyl Stus: Poeta i Obywatel. Księga wspomnień i rozmyślań”, jutro – przyszłymi pomnikami Poety i Obywatela w stolicy oraz w Doniecku i długo oczekiwanym nadaniem imienia Stusa Donieckiemu Uniwersytetowi Narodowemu, w którym studiował. Młodzież kocha Wasyla Stusa! Ołeś Szewczenko i Wasyl Owsijenko PRENUMERATA—2013 PRENUMERATA—2 0 1 3 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI na 1 miesiąc na 1 miesiąc 9 hrywien 37 kopiejek. Indeks pocztowy — 30617, strona 71 w „Katalogu” na pół roku na pół roku 53 hrywny 37 kopiejek. na rok na rok 105 hrywien 54 kopiejki. ZAPOWIEDŹ na 3 miesiące na 3 miesiące 27 hrywien 51 kopiejek. Jesteś ze „Słowem Proświty”, bo to — Twoja gazeta!

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy oświatowej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Redaktor internetowy Ołeksandr ŁYTWYNENKO 279-39-55 Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Nakład we wrześniu — 15 100 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин