Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

MAJDAN UMARŁ? NIECH ŻYJE KRÓL!

Слово Просвіти, №37 за 2005 рік

Zdjęcie z archiwum „SP” WNIOSKI Kryzys władzy, społeczne rozczarowanie, zimna wojna między Juszczenką a Tymoszenko. Niewesoły obrazek w naszym „królestwie”. Co prawda, ostatnie publiczne kroki i oświadczenia pierwszych osób państwa są w stanie zdjąć wszelkie cudzysłowy-konwenanse. Główny „przekaz” Prezydenta, który wybrzmiał w oświadczeniu 8 września po 3 dniach i nocach burzliwych negocjacji i narad, niestety nie świadczył o strategicznym rozwiązaniu kryzysu politycznego: „dobry król” zmuszony jest cały czas ułaskawiać i godzić ze sobą trzech-czterech „szarych eminencji”. Prezydent Wiktor Juszczenko, wysyłając w dymisję cały skład rządu, dokonał bezprecedensowego w historii i w praktyce krajów demokratycznych czynu. Podstawą prawną dla takiej decyzji powinno być uznanie działalności Gabinetu Ministrów za nieefektywną po odpowiednim raporcie rządu lub przynajmniej poważne publiczne oskarżenie rządu o korupcję. Tymczasem Prezydent faktycznie przez cały czas, aż do skandalicznego wystąpienia Ołeksandra Zinczenki, i publicznie – w Dniu Niepodległości, pozytywnie oceniał działalność rządu. Wiktor Andrijowycz swoim oświadczeniem telewizyjnym również w żaden sposób z punktu widzenia państwa prawa nie uzasadnił dymisji członków rządu, zamiast tego przyjął rolę skrzywdzonego ojca rodziny władzy i Majdanu: „Miałem nadzieję na to, że jeśli każdy włoży swoje jarzmo, nie wystarczy czasu na wzajemne intrygi, …Prezydent nie powinien być niańką, …wojny nasilały się według zasady „dwóch Ukraińców – trzech hetmanów”, …jeden chciał na Kijów iść.., trzeci na Lwów chciał iść, czwarty zrobić przetasowanie sił politycznych, zwabić do koalicji na wybory innych partnerów.., a wyszło jak z jednej szajki przekazać drugiej szajce… Czyli zaczęły dewaluować się ideały Majdanu…” Prezydent oskarżył rząd o nieumiejętność pracy w zespole z Poroszenką, Tretiakowem i innymi: „Chcę powiedzieć jedno: jeśli mogą pracować wspólnie, jeśli w sposób dowodowy zmienią swoje zachowanie, moja ocena roli tych ludzi pozostaje niezmienna. To ważni ludzie dla najnowszej historii Ukrainy. Szanuję ich pozycje, ale stawiam jedyny warunek – zdolność do pracy jako jeden zespół”. W ten sposób Prezydent, zakładając czy to „chirurgiczne”, czy to „białe rękawiczki”, nie wziął na siebie części odpowiedzialności za sytuację, która zaistniała, nie zareagował adekwatnie na oskarżenia swojego najbliższego otoczenia o korupcję. Bezapelacyjnie stwierdził, że oskarżenia Zinczenki, pomimo formalnego utworzenia międzyresortowej grupy śledczej, są polityczne i bezpodstawne, pewnie zaznaczając, że komisja nie potwierdzi faktów korupcji Poroszenki, Tretiakowa, Martynenki i innych. Czyżby choćby publicznie pan Prezydent, którego imię być może wielu z nas wykrzykiwało we śnie w czasach rewolucyjnego Majdanu jako symbol demokracji i wolności, nie może powstrzymać się od podobnych autorytarno-kuczmowskich oświadczeń? Czyżby mentalnością niepaństwowego narodu wciąż mogli łatwo manipulować nieprzejednani apologeci „batuszki-cara”, spychając w cień systemowe przemiany polityczne i demokratyzację kraju? Wniosków z oświadczenia Wiktora Juszczenki jest kilka. Po pierwsze, Prezydent stał się częścią swojego zespołu i już nie może działać jako samodzielny polityk, podejmując samodzielne decyzje. Po drugie, zespół Prezydenta formuje się według zasady osobistej lojalności wobec Wiktora Juszczenki, sprawdzonej tak czy inaczej „na Majdanie” – czy to finansowymi zastrzykami, czy to troską o bezpieczeństwo i byt rodziny Juszczenków podczas jesiennego kryzysu, czy to innymi osobistymi kontaktami z Wiktorem Andrijowyczem. Wygląda na to, że zaufane relacje z Prezydentem oskarżeni o korupcję Poroszenko, Tretiakow i Martynenko wykorzystują maksymalnie efektywnie dla wpływu na pierwszą osobę państwa. Z drugiej strony „czynnikiem ludzkim” będzie mógł w każdej chwili usprawiedliwić się Wiktor Juszczenko: powiedzmy, ci ludzie mnie chronili w najtrudniejszej chwili, dlatego musiałem im wierzyć, a sojusznicy polityczni w rodzaju Tymoszenko są niepewni, bo zawsze mogą grać we własną grę. W końcu, kiedy wątpliwe działania „otoczenia” Prezydenta zaczną w końcu krańcowo niszczyć zaufanie do niego opinii publicznej, Wiktor Andrijowycz znów będzie mógł zmyć brud z rąk: oni mnie dezinformowali, zdradzili. Dziś większość Ukraińców, choć sceptycznie odnosi się do otoczenia Prezydenta, wierzy samemu Juszczence. Przez osobistą sympatię do niego, przez to, że Wiktor Andrijowycz wciąż pozostaje głównym symbolem Majdanu i wyborów prezydenckich, popierają go, uważając niemal za przestępców wszystkich tych, którzy „biją w jego zespół”… Jednak głównym wnioskiem wszystkich decyzji politycznych kierownictwa państwa jest brak u niego demokratycznej, prawnej kultury, a także brak jej w społeczeństwie. I to jaskrawo potwierdziły minione wybory prezydenckie, kiedy o elektorat rywalizowały nie konkurujące programy polityczne i bloki, a narzuciła się walka osobowości – Wiktora Juszczenki oraz Wiktora Janukowycza. Zakończenie na s. 2, 3 Biznes wydawniczy po ukraińsku Str. 8—9 Kopał, kopał studzienkę Str. 11 Mychajłyna KOCIUBYŃSKA: „Jestem szczęśliwa, że znam uczucie ramienia”. Str. 15

с. 2 · сторінка оригіналу ↗

WNIOSKI Kontynuacja. Początek na s. 1 Choć właśnie dzięki nie charyzmatycznym, a demokratyczno-dialogicznym, rozważnym cechom Wiktora Andrijowycza poparły go wszystkie siły narodowo-demokratyczne. Opozycja wobec autorytarno-oligarchicznego reżimu Kuczmy wybrała Juszczenkę na swojego przedstawiciela nie przez jego nadzwyczajne cechy przywódcze, a raczej dlatego, że ich właśnie nie posiadał. Wszyscy wierzyli w demokratyczność i patriotyzm Juszczenki i właśnie taka osoba zdolna była zjednoczyć opozycyjne siły demokratyczne na czele z silnymi liderami i politykami. Realnie ludzie głosowali nie na osobowość Juszczenki, a dlatego, że wokół niego zjednoczyli się wszyscy, którzy walczyli z kryminalno-totalitarnym reżimem. Inna sprawa, że oprócz samodzielnych sił politycznych wokół Juszczenki skupiła się grupa ludzi niezdolnych do prowadzenia samodzielnej gry politycznej, którzy postanowili postawić na Wiktora Andrijowycza poważne stawki polityczne i finansowe. I oni, najwyraźniej, stawiali nie na zmianę skorumpowanego systemu, a osobiście na Juszczenkę. Wtedy też zaczęto przekształcać demokratę ze słabościami, jakim był Juszczenko, w „silną postać”, w Mesjasza. Swoją rolę w autorytaryzacji Juszczenki odegrał religijny „przekaz” kampanii: Juszczenko — wzorowy chrześcijanin i uosobienie Dobra, czyli ideał, a Janukowycz — niemoralny przestępca, przedstawiciel Zła… Byli oni bezmiernie hojni i zgodni, czyli maksymalnie wykorzystali „czynnik ludzki”, by stać się dożywotnimi satelitami tej osoby. I właśnie oni w końcu przekształcili walkę o społeczeństwo obywatelskie w walkę o „dobrego króla”. Właśnie oni stworzyli kult Juszczenki i pod hasłem oczyszczenia władzy oraz wierności ideałom Majdanu zalegalizowali wojnę o ciało Prezydenta. To ciało wziął się „ochraniać” przed niepotrzebnymi osobami pan Tretiakow, przekształcając Prezydenta w świętą krowę, którą wykorzystuje się do rytuałów i interwencji kryzysowych. Kiedy Petrowi Ołeksijowyczowi Poroszence nie udało się zostać Premierem — Prezydent był na to gotowy, mimo pisemnej umowy z Tymoszenko, ale nie zaryzykował — tworzy on równoległy Gabinet Ministrów, stopniowo rozszerzając swoje funkcje sekretarza RBNiO do autorytarnego modelu zarządzania krajem. Nie będziemy za panem Zinczenką mówić o cieniowych, w tym finansowych, schematach pana Poroszenki — to sprawa organów śledczych. Jednak nawet publiczne kroki i akty normatywne zmusiły opinię publiczną do niepokoju. Pierwszą oficjalną „jaskółką” stało się rozporządzenie Prezydenta o rozszerzeniu uprawnień RBNiO, kiedy sekretarz RBNiO otrzymał w istocie uprawnienia do kontrolowania działalności sędziów. Czyli aparat, powołany do organizacyjnego i dokumentalnego przygotowywania spotkań koordynacyjnych Prezydenta, Premiera, szefa SBU, ministra obrony i innych wyższych urzędników państwowych, mógł oficjalnie wpływać na niezależną zgodnie z Konstytucją władzę sądowniczą. Wymowny stał się tutaj proces sądowy dotyczący NZF (Nikopolskich Zakładów Ferrostopów), kiedy sędziowie deklarowali ogromny nacisk na nich. Oczywiście, Gabinet Ministrów, atakując z gołą szablą zięcia byłego prezydenta Wiktora Pinczuka, też jednoznacznie naciskał na sąd, ale w nie mniejszym stopniu, jeśli nie znacznie większym, naciskała druga strona, za którą kryli się zarówno ludzie Pinczuka, jak i rosyjski biznes, a co najbardziej prawdopodobne, ich „parasolem” mógł być Petro Poroszenko. Mimo wszystko faktem pozostaje to, że sekretarz RBNiO pod szyldem „reformy organów ścigania” dążył do pełnej kontroli nad wszystkimi siłowikami, gdyż SBU na czele z wiernym Tymoszenko Turczynowem często rejestrowało „przestępstwa” Poroszenki. Co więcej, zapragnął on rozwiązać samodzielną służbę wywiadowczą i przenieść ją pod swój „parasol”, podporządkowując swojemu zastępcy. Wywołało to oburzenie profesjonalnych wywiadowców, ale w żaden sposób nie powstrzymało sekretarza RBNiO… Nie chodzi o to, że wokół Prezydenta zgrupowali się „źli ludzie”, jakkolwiek byśmy ich nie nazywali — korupcjonerzy czy inaczej. Raczej trzeba mówić o zasadniczo błędnym systemie kształtowania wizerunku władzy, o niedojrzałym systemie politycznym. Oczywiście, Wiktor Juszczenko wyrósł jako polityk za poprzedniego reżimu, nazywając Kuczmę swoim ojcem. Podświadomie i zachowaniem przyswoił autorytaryzm pierwszej osoby państwa i zaadaptował się do tego systemu. Jednak naturalna, mentalna demokratyczność Juszczenki mogła zadziałać na korzyść władzy, gdyby nie decydujący wpływ na niego „satelitów”, którzy narzucają mu rolę silnego i twardego władcy. Ten model jest korzystny nie dla Juszczenki — to psychologicznie inny typ kierownika. Ten model jest korzystny dla tych, którzy kierują się nie procesami demokratycznymi i otwartymi metodami dyskursu politycznego, a przede wszystkim faworytyzmem, dostępem do ciała, niezmordowanym krytykiem władzy. Nowy szef SBU powołany jest do maksymalnego oczyszczenia tej struktury z ludzi Turczynowa, aby odciąć mu kanały „kompromatów” na władzę. „DJ” Majdanu Mykoła Tomenko już ogłosił, że nie pogodzi się z „oligarchicznym rządem Poroszenki” i będzie organizował „drugi etap Pomarańczowej rewolucji”. W sumie jest to bardzo mało prawdopodobny scenariusz, nawet biorąc pod uwagę to, że Tymoszenko była, według słów samego Juszczenki, „duszą Majdanu”. Jakie są perspektywy Julii Tymoszenko? Jej ranking po dymisji rządu tylko wzrośnie. I to główny błąd polityczny Prezydenta z punktu widzenia perspektywy wyborczej. Po dymisji Tymoszenko Prezydent i jego otoczenie zaczęli negatywnie oceniać działalność jej rządu. Poroszenko nawet oświadczył, że zostawia ona gospodarkę w gorszym stanie niż siedem miesięcy temu. Tym z jednej strony daje się carte blanche Jurijowi Jechanurowowi, z drugiej — legalizuje się ostateczne przedwyborcze zerwanie Juszczenki i Tymoszenko. Właściwie problem ekipy rządzącej polega na tym, że od samego początku działała ona nie jako spójna siła polityczna, a jako blok przedwyborczy, który może w każdej chwili się rozpaść. Na „rozłam” pracowali „satelity” Juszczenki, którzy dążyli do wyparcia silnego gracza politycznego. Z drugiej strony, daleko nie idealne było zachowanie także Tymoszenko, która zajmowała się otwartym populizmem, chociaż „budżet przejadania” został założony jeszcze przez prezydencką kampanię wyborczą. Mimo to Tymoszenko jeszcze podniosła świadczenia socjalne, zwiększając presję podatkową na średni biznes. Jednocześnie jej rządowi nie udało się powstrzymać procesów inflacyjnych, a wojna z „cieniem”, reprywatyzacja, zniesienie ulg dla średniego biznesu i zniesienie wolnych stref ekonomicznych zmusiły wielu przedsiębiorców do jeszcze większego ukrywania się w szarej strefie. Niestabilność, agresywność państwowego gracza gospodarczego i brak programu rozwoju gospodarczego doprowadziły do tego, że inwestycje na Ukrainie, mimo światowych tournée Prezydenta i europejskich podróży Premiera, nawet zmniejszyły się w porównaniu z ubiegłym rokiem. Poważną wadą zespołową Julii Tymoszenko, w porównaniu z Wiktorem Juszczenką, jest jej naturalny autorytaryzm, wzmocniony charyzmą, silnym charakterem. Dlatego o wiele trudniej jej wpisać się w system demokratyczny i rynkowy model gospodarki. W każdych okolicznościach Tymoszenko będzie prowadzić własną grę i zdobywać własny kapitał polityczny. Dlatego konkretna ideologia i platforma polityczna nie są dla niej szczególnymi wartościami. Dlatego „Batkiwszczyna” i BJuT to czysto imienne projekty, przez które mogą legalizować swój biznes i polityczną przeszłość przedstawiciele wszystkich reżimów i narodów. BJuT ryzykuje nawet stanie się największym projektem finansowym następnych wyborów, podczas gdy Partia Ludowa Łytwyna pretenduje do roli głównego politycznego rehabilitanta poprzedniego reżimu. Jeśli już mówić o kompromatach, które będą ujawniać byli sojusznicy, to ekipa Juszczenki też będzie miała o czym mówić w odniesieniu do Tymoszenko. Korupcją będą nazywać także umorzenie „Jednolitym Systemom Energetycznym” długu w wysokości 5 miliardów hrywien, kiedy Julia Tymoszenko została Premierem. Wspomną też o tym, że od niejednego roku mieszka ona na daczy pewnego biznesmena, nie płacąc za wynajem ani grosza… Co więcej, możliwe jest także wszczęcie nowej sprawy karnej przeciwko „lady Ju”, gdyż Prezydent po wystąpieniu byłej premier w „Interze” 9 września bardzo ostro „obiecał”, że Prokuratura Generalna, MSW i SBU sprawdzą działalność członków rządu w sprawie NZF (Tymoszenko oskarża się o lobbowanie interesów PrywatBanku). Z drugiej strony ekipa Prezydenta zapewne nie zaryzykuje przekształcenia bloku Tymoszenko w agresywną opozycję, gdyż zakrojona na szeroką skalę wojna informacyjna jest w stanie zminimalizować zaufanie zarówno do Prezydenta, jak i do Tymoszenko. Tymczasem Prezydent faktycznie zrobił byłej premier prezent: jej nieuzasadnione słodkie obietnice i zaklęcia-sugestie o cudach gospodarczych na Ukrainie stopniowo podważały do niej zaufanie, dziś zaś Tymoszenko jako wolny, półopozycyjny gracz polityczny na krytyce władzy będzie tylko zwiększać swój ranking. Jeśli ogólnie oceniać działalność rządu Tymoszenko, to sprawiedliwie mówiąc, nie nazwiesz jej zbyt udaną. Właśnie kwotowe formowanie rządu w zasadzie określiło jego los. Socjaliści Ołeksandr Baraniwski, Jurij Łucenko i Stanisław Nikołajenko pracowali przede wszystkim na wizerunek partii. Rezonansowe i reformatorskie wydarzenia w MSW, w szczególności „ujawnienie” przestępców poprzedniego reżimu, zrodziły największą popularność wśród mas Jurija Łucenki. Wprawdzie dobrze wyłapuje on wiatr polityczny i bez szczególnych przemyśleń jest zdolny wznowić sprawę karną przeciwko Julii Tymoszenko. Tym bardziej, że u byłej premier i jej ekipy powstał otwarty konflikt z panem Baraniwskim i SPP (Socjalistyczną Partią Ukrainy) w ogóle, gdyż były minister rolnictwa odmówił wykonania woli byłej premier w sprawie importu cukru surowego na Ukrainę dla stabilizacji cen cukru, za co otrzymał oskarżenie o lobbowanie interesów kilku dużych przetwórców cukru. Mówią nawet, że w kryzysie cukrowym obecne są także interesy finansowe pana Poroszenki. Ogólnie rzecz biorąc, rozwój rolnictwa, dzięki przede wszystkim inicjatywie ustawodawczej Premier (czy nie dlatego, że, jak przyznała pani Tymoszenko, jej mąż pracuje w agrobiznesie?), w tym roku uzyskał najlepsze wskaźniki i perspektywy, czego nie można powiedzieć o przemyśle Ukrainy. Ale najbardziej nieudanymi w rządzie okazali się przedstawiciele zespołu Juszczenki: Oksana Biłozir, Dawyd Żwanija i Mykoła Poliszczuk. Wszakże „zawiedli” w sferze humanitarnej człowiek Tymoszenko Mykoła Tomenko i, najwyraźniej, sam Prezydent, który podjął się osobiście opiekować procesami kulturalnymi. Żadnej koncepcyjnej i konkretnej decyzji w sprawie rozwoju kultury i każdej z jej dziedzin nie otrzymaliśmy, natomiast pan Tomenko przez cały czas próbował udowodnić niepotrzebność programu utwierdzenia języka ukraińskiego, reformować Akademię Nauk itp. Swoją drogą, eks-minister edukacji i nauki Nikołajenko również zawalił wszystkie „reformy” swojej sfery. O niekompetencję i korupcję oskarżono także eks-ministra ds. sytuacji nadzwyczajnych Dawyda Żwaniję, jeszcze jednego sponsora rewolucji. Jego zastępca Wałerij Kalczenko oskarżył pana Żwaniję o lekceważenie swoich obowiązków służbowych (ponad 3 miesiące nie pojawiał się w Ministerstwie w godzinach pracy, nie przeprowadzał narad, nie stworzył kolegium), w terenie mianował niekompetentnych „swoich” ludzi, lobbował interesy finansowe swoich partnerów… Jeśli chodzi o „reformatora” Poliszczuka, to jego resort i ogólnie system medyczny stały się najbardziej skorumpowanymi i nieefektywnymi. Panu Poliszczukowi lepiej wychodziło składanie oświadczeń politycznych dotyczących zdrowia Nestora Szufrycza (który, według jego słów, w dzieciństwie doznał poważnego urazu głowy, bo opowiadali o tym wszyscy mieszkańcy Zakarpacia), niż zwrócenie się twarzą do ludzi przez wskroś skorumpowanych medyków. Faktycznie Ministerstwo odpracowywało granty Zachodu, organizując nieefektywne maratony PR-owe i akcje przeciwko AIDS. Archaiczna idea Poliszczuka, by odnowić w każdej wsi punkty felczersko-akuszerskie, była skierowana nie na poprawę jakości medycyny wiejskiej, a na zwiększenie liczby nieprofesjonalnych lekarzy. Tak samo skandaliczne „reformowanie” wyższego wykształcenia medycznego, kiedy zmieniano nie jakościowy system przygotowania lekarzy, a po prostu dodawano jeden rok nauki. A co dopiero mówić o przejściu na „alternatywne leczenie gruźlicy”, kiedy dla oszczędności środków państwowych, w istocie, zamyka się oczy na epidemię gruźlicy na Ukrainie? Albo o w ogóle „genialnej” idei Poliszczuka, by sprzedawać leki w aptekach tylko na recepty? Toż to nic innego, jak usankcjonowanie totalnej korupcji w medycynie, wszak po pierwsze, lekarze będą wypisywać recepty na leki firm, z którymi mają zawarte umowy handlowe, po drugie, to zbędna biurokratyzacja i tak już nadmiernie zbiurokratyzowanego systemu… W ten sposób p.o. Premiera Jurij Jechanurow otrzymał kompleks problemów. Z drugiej strony, raczej nie będzie ich rozwiązywał, gdyż wymagają one poważnych i radykalnych zmian, które przed wyborami są bardzo nie w porę. Co więcej, sądząc po wszystkim, wszyscy najbardziej „nieudani” ministrowie pozostaną na swoich miejscach (oprócz, być może, Oksany Biłozir i jeszcze kogoś) jako ludzie zespołu Juszczenki lub jako sytuacyjni przeciwnicy Tymoszenko. Wszystkim wiadomo, że pan Jechanurow to czysto techniczny nominat Wiktora Juszczenki. Świetnie odnajdywał się przy wszystkich poprzednich reżimach: w latach 1993—1994 był zastępcą ministra gospodarki Ukrainy, w latach 1994—1997 kierował Funduszem Mienia Państwowego, w 1997 roku był ministrem gospodarki Ukrainy, w latach 1997—1998 kierował Państwowym Komitetem ds. Rozwoju Przedsiębiorczości, w latach 1999—2001 — pierwszy wicepremier, w 2001 — kierownik głównego zarządu polityki organizacyjnej i kadrowej oraz współpracy z regionami Administracji Prezydenta Ukrainy. Jest znakomitym technicznym wykonawcą woli kierownictwa i absolutnie niezdolny do samodzielnych decyzji. Właśnie taka figura jest potrzebna dzisiaj zespołowi Juszczenki. Cały negatyw działalności władzy będzie kojarzony z panem Jechanurowem, którego można w każdej chwili posłać na dymisję, natomiast cały pozytyw teraz będzie gromadził Prezydent. Tymczasem dymisja radykalnej i bezlitosnej wobec byłej władzy Julii Tymoszenko zaktywizowała siły wrogie zarówno wobec Tymoszenko, jak i Juszczenki. Tak zwana „opozycja” poczuła, że władza jest słaba jak nigdy. Oficjalnie Prezydenta poparło niemało opozycjonistów, podobnie jak eks-prezydent Kuczma, tak samo o zamiarze współpracy z Julią zadeklarował szereg opozycyjnych polityków. Z drugiej strony, opozycja już otwarcie deklaruje możliwość ogłoszenia impeachmentu Prezydentowi wiosną przyszłego roku. Tak czy inaczej, obecna sytuacja wzmacnia oligarchiczną opozycję i zmusza Prezydenta do pójścia na kompromisy z nią. Tak, „Memorandum stabilności” i oświadczenie Prezydenta, że do formowania

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин