1 Narodzie mój, zapamiętaj trzy słowa, Trzy przykazania walki przeciw bestii, Co idzie ze wschodu, jak żelazna powódź, Zapamiętaj trzy słowa, Wojsko, Język, Wiara, I w bitwie zwycięży twoja broń Wszechświatowego wampira i bankiera. Ale stara moskiewska paranoja Jeszcze długo będzie męczyć Europę, I malować będzie nowożytny Goya Pod gwiazdami nową kremlowską szopę… A ty musisz być w gotowości Rozbić Moskwę, co idzie zza Perekopu; Ty na samej granicy swojej krwi Kładź fundament rodzimego państwa Na spowiedziach Szewczenki i Franki. Twoje życie w przyszłości — żmudne, Trudne, ciężkie, bo nie pojmą sąsiedzi Powstańczej twojej siły i sławy, Żrą ciebie chachłandii nuklidy, Rozmnożone przez Moskwę, niby głogi, Tańcz na nich zuchwale, w przysiadzie! Bądź wojskiem niepodległości i wolności W okopach, ziemiankach na śmiertelnym polu, Bądź wiarą, co jednoczy narody, Bądź językiem swojej pieśni i losu. 2 O, narodzie mój, ty w aureoli Cierpień, zawołaj swoje dzieci do domu, Rozrzuconych po świecie na pastwę, Niech ciebie w porywie młodzieńczym Do zwycięstwa na wojnie powstałą, Przywykłą do ognistego sodomy, Ujrzą poszukiwacze cudzego ideału. Niech bracia usłyszą i moje trzy słowa Z duszy smutnej, a nie z ekranu, Nastawione na wezwaniach Doncowa, Co swoje serce otwierał, jak ranę, I naszą cześć budził na łamach Lwowa — Duch wolicjonalnego zrywu, duch uranu. Wstawajcież razem — szabla, kobza, lira, Mazepa i Szuchewycz — nasza Troja! Za słońce pokoju złożona ofiara Powinna być — krew moja i twoja, Mój bracie, krew państwowości purpura! m. Kołomyja, 14 września 2018 roku Od redakcji. Witamy Dmytra Wasylowycza Pawłyczkę z okazji dnia urodzin. Wielu i dobrych lat, natchnienia i nowych książek Wam, drogi Poeto!
Машинний переклад
Cynizm moskiewskiej władzy coraz bardziej nabiera cech putinowskiej paranoi. Przynajmniej świadczy o tym ostatnie oświadczenie szefa rosyjskiego resortu spraw zagranicznych Ławrowa, który oskarżył Ukrainę o naruszenie Memorandum Budapeszteńskiego. Niemrawa, jałowa reakcja, przytłumiony głos oficjalnego Kijowa nie zadowala naszej opinii publicznej. Dlatego „Ukraińska Alternatywa”, do której należą, oprócz Towarzystwa „Proświta”, szereg partii politycznych i organizacji społecznych, po raz kolejny zmuszona była sformułować na konferencji prasowej „Czego oczekiwać Ukraińcom? Przestrzeganie Memorandum Budapeszteńskiego…” stanowisko, jeśli nie ograniczonego, to przynajmniej działającego segmentu ukraińskiego społeczeństwa. Mykoła CYMBALIUK – Wielokrotnie nagłaśnialiśmy różne aspekty bezpieczeństwa narodowego Ukrainy i wysyłaliśmy odpowiednie sygnały naszej władzy – powiedział Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. – I, dzięki Bogu, usłyszano nas. Trzy ważne dokumenty „Ukraińskiej Alternatywy” stały się najważniejszymi ideologemami działalności nie tylko Prezydenta Ukrainy, ale i Rady Najwyższej. Potwierdzeniem tego są w szczególności posiedzenia naszego parlamentu, gdzie rozpatrywano również problemy bezpieczeństwa. W wystąpieniach, w orędziu Prezydenta Ukrainy również kładziono nacisk na te ideologemy, które zostały sformułowane tutaj, na konferencjach prasowych i okrągłych stołach z udziałem przedstawicieli sił narodowo-demokratycznych. To ukraińska armia, język, Cerkiew. Warto wspomnieć także o Dekrecie Prezydenta w sprawie wychowania patriotycznego. Opracowaliśmy i złożyliśmy szereg propozycji dotyczących umocnienia ukraińskiej tożsamości, które również zostały uwzględnione. Dalej, przechodząc do analizy Memorandum Budapeszteńskiego i jego zastosowania w obecnych warunkach, Pawło Mowczan wyraził nadzieję, że kolejny sygnał, który dotyczy bezpieczeństwa Ukrainy, będzie uwzględniał także gorzkie doświadczenia naszej przeszłości… Rzecz w tym, że wkrótce będziemy obchodzić jedną z najbardziej haniebnych międzynarodowych akcji europejskiej polityki — podziału Ukrainy, który miał miejsce prawie 100 lat temu. Wtedy wspólnota europejska, zachowując demokratyczną maskę, milcząco oddała Ukraińców na rozszarpanie Moskwie, Warszawie, Bukaresztowi i Budapesztowi. Tak jak w 1994 roku, kiedy podpisano Memorandum Budapeszteńskie, w 1922 roku państwa europejskie tak samo najpierw gwarantowały bezpieczeństwo młodemu państwu ukraińskiemu, a potem podstępnie zdradziły. W rezultacie Zachodnia Ukraina na długie lata została oderwana od macierzy, wojsko Petlury, które zostało internowane, zginęło lub rozproszyło się po obczyźnie, a korpus ukraińskich dyplomatów zniszczono. Była to wspólna akcja agresorów i „przyzwoitej” Europy. A potem, jako logiczne zakończenie szeregu zdrad i podstępności, triumfów politycznej zachłanności — II wojna światowa ze wszystkimi jej skutkami. – Dlatego – podkreślił przewodniczący „Proświty” – jesteśmy zmuszeni przypomnieć naszym przywódcom i światowym liderom gorzkie strony naszej historii, które spowodowały bezlitosne niszczenie naszej państwowości i tożsamości narodowej. Jeśli umowy z Rosją nie są warte papieru, na którym zostały napisane, to czy nie tak samo trzeba oceniać międzynarodowe? Czyż te lekcje można powtarzać? Obecnie, kiedy wystawiają nam rachunki Madziarzy, kiedy Polska po cichu prowadzi swoją grę w oczekiwaniu na kolejny podział Ukrainy, kiedy skrycie oblizuje się na ukraińską Bukowinę Bukareszt, a Moskwa — niemal na całe terytorium Ukrainy, światowi liderzy zamykają oczy. Poglądowym przykładem tego jest Memorandum Budapeszteńskie, od którego umywają ręce jego sygnatariusze. Memorandum, jak zaznaczono w słowniku języka ukraińskiego, oznacza zobowiązanie. Jeszcze wyraźniej memorandum definiuje się w praktyce międzynarodowo-prawnej, która nakłada na jego sygnatariuszy jasne wymagania i mechanizmy ich realizacji. Naruszenie Memorandum Budapeszteńskiego — to nie tylko wojna rosyjsko-ukraińska, ale i utrata przez Ukrainę rynków zbytu, wyludnienie kraju z powodu polityki gospodarczej itp. Nie możemy dalej mnożyć i powtarzać historycznych błędów. Naruszenie prawa międzynarodowego niesie w sobie otwarte i ukryte zagrożenia nie tylko dla Ukrainy. Dlatego trzeba zwracać się i do gwarantów naszego bezpieczeństwa, i do ukraińskiej władzy, wliczając Prezydenta. Heorhij FILIPCZUK, współprzewodniczący „Ukraińskiej Alternatywy”, akademik NAPN Ukrainy, wyraził opinię, że z punktu widzenia przyszłej sytuacji geopolitycznej Memorandum Budapeszteńskie — to problem przetrwania narodu ukraińskiego, przetrwania państwa. – Świat dzisiaj, niestety – powiedział – nie uprawia tylko holenderskich tulipanów. Świat, niestety, nie przekuwa mieczy na lemiesze. Świat zbroi się w tak strasznym tempie, jakiego w stosunku do 7,5 mld obecnej populacji planety nie było w innych epokach cywilizacyjnych. 14 bilionów dolarów — to przybliżona cyfra wydatków militarnych każdego roku na świecie na wojnę. Aby rozwiązać dzisiaj problem analfabetyzmu, w szczególności 750 mln dzieci, trzeba co roku przeznaczać około 25 mld dolarów. W ten sposób mamy zupełnie inną, niestety, filozofię światowej polityki, która jest traktowana i prezentowana na światowych szczytach, począwszy od Rio de Janeiro, a skończywszy na zgromadzeniach ONZ i posiedzeniach Rady Bezpieczeństwa Narodowego. Obecnie, jak i kiedyś, świat uznaje tylko argument siły. Siła argumentu w cywilizowanym, kulturalnym XXI wieku praktycznie odeszła na dalszy plan. Jak w takiej sytuacji być Ukrainie? Zakończenie na str. 2
Машинний переклад
Закінчення статті ««Zapomniane» memorandum», с. 1
Zakończenie. Początek na str. 1
Kiedy mówimy o Memorandum Budapeszteńskim, z jakiegoś powodu skupiamy się na temacie 5 grudnia 1994 roku, kiedy sygnatariusze — Ukraina, Rosja, w osobie USA prezydent Clinton i premier Wielkiej Brytanii Major podpisali ten dokument. Ale kwestie są znacznie bardziej złożone. Kwestie ewolucji pojawienia się tego dokumentu zostały założone jeszcze wtedy, gdy ogłaszaliśmy w 1990 roku Deklarację o niepodległości. Był to ogromny postęp i przełom Ukrainy. Ale już wtedy polityczna presja imperialna, która istniała jeszcze w Związku Radzieckim, ta sowiecka biurokracja polityczna, która była reprezentowana w Radzie Najwyższej, praktycznie nie mogła wyjść na inny poziom bezpieczeństwa i wizji perspektywy Ukrainy. Cytuję językiem dokumentu: „Ukraina ma stać się w przyszłości stale neutralnym państwem, które nie bierze udziału w blokach wojskowych, przestrzega trzech niejądrowych zasad: nie przyjmować, nie produkować, nie nabywać broni jądrowej”. Właśnie ten bezjądrowy status potwierdzony jest także w dokumentach Rady Najwyższej Ukrainy. Chodziło o ogromny potencjał, potencjał niepomyślanego dzisiaj poziomu i wizji w światowej puli jądrowej — 176 rakiet balistycznych, które miały 1272 głowice i 2500 taktycznych z bronią jądrową. A u podstaw tej ukraińskiej puli jądrowej było co innego — wysokie oparcie naukowo-techniczne na Dniepr, na znane przedsiębiorstwa kompleksu wojskowo-przemysłowego, które już wtedy po raz pierwszy stworzyły najpotężniejszą i najniebezpieczniejszą serię „Szatan”. Dlatego gra wokół Memorandum Budapeszteńskiego toczyła się wokół bardzo konkretnych, bardzo pragmatycznych liczb. Trzeba powiedzieć, że kroki, które podejmowano wtedy na Ukrainie, były dwuznaczne. Z jednej strony, umacnialiśmy pozycję wzmocnienia zdolności obronnych Ukrainy i doszliśmy do tego, że praktycznie już była decyzja o przekazaniu wszystkich głowic jądrowych pod podporządkowanie 43 armii, która bazowała na terytorium Ukrainy. Druga pozycja, przyjęta na wysokim szczeblu: broń jądrowa — to własność Ukrainy. Trzecia pozycja: do wspólnej puli jądrowej WNP Ukraina nie przekazuje swoich ani strategicznych, ani taktycznych jednostek. To była jedna paralela, która rozwijała się i którą trzeba było wzmacniać. Ale wydarzenia szły i równoległym kursem. 30 grudnia, zaraz po referendum, przywódcy WNP w Mińsku podpisali bardzo zgubny dla Ukrainy dokument — o tym, że decyzję o zastosowaniu, wykorzystaniu i wszystko inne podejmuje tylko prezydent FR, ale uzgadniając z innymi przywódcami państw: Białorusi, Kazachstanu i Ukrainy. Był i drugi wariant, Lizboński, z 1992 roku. Wtedy Rosja, Ukraina i Kazachstan, Białoruś i USA podpisały Deklarację Lizbońską. Praktycznie zalegalizowała ona protokół w sprawie nierozprzestrzeniania broni jądrowej do pełnego rozbrojenia. I skutek: Sewastopol, 80% floty przekazano Federacji Rosyjskiej na Morzu Czarnym. Mimo wszystkich zakulisowych wyliczeń powinniśmy mieć 17% floty. Co „otrzymaliśmy”, wiadomo… Kiedy Ławrow niedawno złożył cyniczne, jak zawsze kłamliwe oświadczenie w sprawie tego, że Ukraina naruszyła Memorandum Budapeszteńskie, normalna była reakcja tylko ze strony Jewhena Marczuka, który od razu przypomniał 2. artykuł Memorandum i trzy zobowiązania. Ale w rzeczywistości jest ich nie trzy, a pięć. W szczególności w 6 zaznaczono, że jeśli nagle dochodzi do jakichś sugestii zagrożeń dla ukraińskiej niepodległości i integralności terytorialnej, państwa-sygnatariusze w trybie roboczym stale prowadzą konsultacje. Ale wszystkie sześć punktów Memorandum zostało całkowicie zignorowanych. Niewykonanie przez kraje-sygnatariuszy swoich zobowiązań faktycznie zrodziło precedens aktywizacji wojny jądrowej. Dzisiaj ani Pakistan, ani Iran, ani Indie, ani Korea Północna, ani Izrael, ani Brazylia nie zechcą rezygnować z technologii jądrowych, a one już są państwami jądrowymi. Ja wypowiem naszą wizję działań. Rada Najwyższa w warunkach fiaska Memorandum Budapeszteńskiego jest zobowiązana zwrócić się do krajów-gwarantów bezpieczeństwa Ukrainy w sprawie całkowitego ignorowania zobowiązań budapeszteńskiej czwórki (później dołączyli Chiny i Francja). Trzeba uzasadnić pozycję Ukrainy i przedstawić obiektywne stanowisko. Musimy złożyć oświadczenie czy apel do wszystkich prezydentów i premierów i zmienić format czwórki normandzkiej. Koniecznie trzeba zaprosić do niej kraje-sygnatariuszy Memorandum Budapeszteńskiego, czyli USA i Wielką Brytanię. I wreszcie, Ministerstwo Spraw Zagranicznych musi przeprowadzić konferencję „Geopolityczne zagrożenia w kontekście niewykonania zobowiązań Memorandum Budapeszteńskiego”, aby zdemaskować kłamstwa i dezinformację Moskwy. Od ukraińskiej dyplomacji wymagamy aktywnych działań z partnerami. Niezwłocznych środków trzeba wymagać od Rady Bezpieczeństwa ONZ, gdzie do tej pory nie ma jasnego stanowiska w sprawie rosyjskiej agresji. Mykoła HOŁOMSZA, współprzewodniczący „Ukraińskiej Alternatywy”, przewodniczący partii „Patriota”, w swoim wystąpieniu dał jasną ocenę prawną kolizji z Memorandum Budapeszteńskim: — Ostatnie cztery lata, podczas stałego dyskursu w poszukiwaniu dróg pokojowego uregulowania na Ukrainie i ukarania Rosji jako kraju-agresora, który dokonał aktu agresji wojskowej przeciwko Ukrainie, tak czy inaczej mowa schodzi na Memorandum Budapeszteńskie. Niektórym dzisiaj wydaje się to dziwne, a nawet naiwne. Przecież i wewnątrz Ukrainy, i w pewnym stopniu wśród jej zachodnich partnerów udało się zaszczepić ratującą dla Rosji myśl o tym, że ten dokument, rzekomo, ma charakter deklaratywny i nie zawiera obowiązków dla sygnatariuszy. Ten trend narzucała sama Rosja. I w warunkach, kiedy Ukraina nie zdobyła się na poziomie międzynarodowym, by nazwać wojnę wojną, dyskredytację Memorandum Budapeszteńskiego z pewnym ulgą przyjęli nawet jego sygnatariusze. Przecież wykonanie wziętych na siebie dość poważnych zobowiązań, które wymagałyby od gwarantów nienaruszalności terytorialnej Ukrainy pójścia na konflikt geopolityczny i dyplomatyczny z Rosją, jest trudniejsze niż wyrażanie zaniepokojenia czy wprowadzanie sankcji. Co więcej, sytuacja jest skomplikowana tym, że integralność terytorialną i granice Ukrainy naruszył właśnie jeden z gwarantów Memorandum Budapeszteńskiego! Ale mimo to przez wszystkie cztery lata eksperci-międzynarodowcy i część polityków wspominają Memorandum Budapeszteńskie. Wyjaśnia się to łatwo: przez ten czas ani samej Ukrainie, ani jej międzynarodowym partnerom tak i nie udało się zaproponować formatu, który byłby skuteczny dla rozwiązania problemu z okupacją Krymu przez Rosję i ustanowieniem terrorystycznych marionetkowych reżimów na okupowanej części obwodów donieckiego i ługańskiego. Mińsk, o którego „osiągnięciach” tak często przypominają przedstawiciele ukraińskich władz, w rzeczywistości odegrał destrukcyjną rolę. Tak, wyjaśnienia ukraińskich władz o tym, że dzięki porozumieniom w Mińsku udało się zatrzymać aktywną fazę wojny i zacząć odbudowywać ukraińską armię, można zrozumieć. Jednak mamy i całkowicie zdradziecki Mińsk-2, którego warunki oznaczają faktycznie kapitulację. Mińsk sprzyjał przeniesieniu konfliktu w fazę zamrożoną. Udział w negocjacjach terrorystów — to legitymizacja fejkowych tworów „ŁNR” i „DNR”. A zobowiązanie do wpisania do Konstytucji pojęcia „szerokiej autonomii” dla terytoriów, którymi zarządzają putinowscy poplecznicy — to mina opóźnionego zapłonu, założona pod ukraińską państwowość. Mińsk — to i stała rosyjska „alternatywa” dla normandzkiego formatu negocjacji, przez co i ta platforma negocjacyjna okazała się nieskuteczna. W tych warunkach stało się jasne, że wszystkie alternatywy Budapesztu okazały się zbankrutowane i innego wyjścia, oprócz powrotu do zasad zapisanych w Memorandum, nie ma. Obecnie zadanie polega na tym, aby znaleźć przekonujący instrumentarium dla reanimacji formatu budapeszteńskiego. I zbudować na tym gruncie skuteczny mechanizm zakończenia agresji i zwrotu ukraińskich terytoriów bez żadnych warunków. Bo warunek w rzeczywistości istnieje i jest jedyny — Ukraina otrzymała 5 grudnia 1994 roku gwarancje nienaruszalności swoich granic. A mianowicie w formie zapewnienia wiodących krajów świata, członków Rady Bezpieczeństwa ONZ — Federacji Rosyjskiej, Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, Stanów Zjednoczonych Ameryki (później dołączyły Chiny i Francja) — o tym, że „żadna ich broń nigdy nie będzie wykorzystywana przeciwko Ukrainie”, groźba siłą nie będzie wykorzystywana „przeciwko integralności terytorialnej czy politycznej niepodległości Ukrainy”. Na nowej drodze poszukiwania środków zatrzymania rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie trzeba wspomnieć, że samo Memorandum Budapeszteńskie, jakkolwiek by próbowano zniwelować jego znaczenie, miało potężne podłoże, gdyż było logiczną częścią Międzynarodowego Traktatu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej, Traktatu o redukcji i ograniczeniu strategicznych zbrojeń ofensywnych. Został on zatwierdzony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 1 czerwca 1968 r. i otwarty do podpisu 12 lipca 1968 r. w Moskwie, Waszyngtonie i Londynie. 16 listopada 1994 roku Ukraina przystąpiła do tego traktatu. I memorandum, podpisane w Budapeszcie, było logicznym następstwem przystąpienia Ukrainy do Traktatu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej i późniejszej rezygnacji z broni jądrowej. Obecnie wiemy, że ten dokument rzeczywiście nie był bezbłędny. Nie zawierał konkretnych mechanizmów stworzenia skutecznej międzynarodowej ochrony suwerenności terytorialnej Ukrainy. Nie otrzymał formy prawnie wiążącego aktu prawa międzynarodowego i nie tworzył skutecznego mechanizmu stosowania środków przymusu wobec naruszycieli suwerenności i integralności terytorialnej Ukrainy. W tym także wtedy, gdy naruszycielem okazuje się państwo-gwarant. Memorandum składa się z postanowień, w których mowa nie o gwarancjach, a jedynie o potwierdzeniu przez jego sygnatariuszy zamiaru działania zgodnie z już istniejącymi normami Karty Narodów Zjednoczonych i Aktu Końcowego z Helsinek. Tak, te wady Memorandum Budapeszteńskiego rzeczywiście istnieją. Ale czy oznaczają one, że ten międzynarodowy akt prawny trzeba wyrzucić i zapomnieć? Jednoznacznie — nie. Taki wniosek potwierdza się bezskutecznym poszukiwaniem alternatywnych dróg. Zatem wniosek — Ukraina musi w obecnych warunkach nalegać na wypełnienie „białych plam” Memorandum Budapeszteńskiego, krytycznego przeglądu strategii i stworzenia na jego podstawie skutecznego międzynarodowego mechanizmu gwarancji bezpieczeństwa Ukrainy. Oczywiście, aktywizacja tego procesu wymaga ważnych argumentów dla kierownictwa politycznego państw-sygnatariuszy Memorandum, które obecnie witają Mińsk i uspokajają się „deklaratywnością” tego, co kiedyś podpisały. Takie argumenty istniały od samego początku rosyjskiej agresji, ale nie zostały sformułowane przez ukraińskie władze. Są one w rzeczywistości jasne i systemowe. Musimy akcentować to, że naruszając suwerenne granice Ukrainy, państwo-agresor Rosja zignorowało nie tylko normy prawa międzynarodowego, które są zapisane w Karcie Narodów Zjednoczonych, ale i postanowienia Międzynarodowego Traktatu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej. A wychodząc z tego, że Memorandum Budapeszteńskie było logicznym następstwem przystąpienia Ukrainy do tego traktatu — o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej — to memorandum należy przekształcić w prawnie wiążący traktat z jasnym mechanizmem realizacji jego postanowień, ponieważ w obecnej postaci okazało się niezdolne do zagwarantowania integralności terytorialnej i bezpieczeństwa Ukrainy.
Realizacja takiego celu nie jest niemożliwa. Partia „Patriot” proponuje zastosowanie następującego logicznego i bezbłędnego z punktu widzenia prawa międzynarodowego algorytmu działań. Z inicjatywy Ukrainy należy zwołać globalną konferencję międzynarodową pod egidą ONZ, do której przygotować umowę o gwarancjach bezpieczeństwa Ukrainy — swoiste uwspółcześnione i zmodernizowane Memorandum Budapeszteńskie — która zastąpi jego obecną redakcję. Do udziału w konferencji powinny zostać włączone państwa, które gwarantowały w 1994 roku bezpieczeństwo Ukrainy, a także inni główni gracze geopolityczni. Przyjęty na konferencji Traktat o zapewnieniu międzynarodowych gwarancji bezpieczeństwa i suwerenności Ukrainy wnieść pod obrady Rady Bezpieczeństwa oraz Zgromadzenia Ogólnego ONZ w celu dalszego rozpatrzenia i zatwierdzenia oraz nadania mu statusu dokumentu prawno-normatywnego, który przewidywałby odpowiedzialność państwa-agresora. Przede wszystkim jest tym zainteresowana nie tylko Ukraina. Świat rozumie, że globalny hybrydowy agresor nie ma zamiaru się zatrzymywać i będzie stale terroryzować cywilizowaną ludzkość. Rosja staje się zuchwała, ponieważ rozumie istniejący kryzys systemu bezpieczeństwa zbiorowego, prowokuje go i pogłębia wszystkimi swoimi hybrydowymi siłami. A właśnie fatalna historia Memorandum Budapeszteńskiego jest z jednej strony markerem takiego kryzysu, a z drugiej — niedoceniania przez społeczność międzynarodową globalnego niebezpieczeństwa. To nie jest lokalny problem Ukrainy, która cierpi z powodu agresji. To problem geopolityczny, gdyż precedens, w którym państwo, któremu zagwarantowano bezpieczeństwo, faktycznie pozostawiono sam na sam z agresorem gdzieś w Mińsku, jest znamienny dla wszystkich. Oznacza to, że w rzeczywistości obecnie nikt nikomu niczego nie gwarantuje, a państwo-terrorysta nie odczuwa strachu. W ten sposób proces powrotu do zasad Budapesztu, ich uwspółcześnienia i modernizacji jest początkiem tworzenia architektury nowego systemu bezpieczeństwa międzynarodowego. Ukraina ma szansę nie tylko na uzyskanie dźwigni do przywrócenia swojej integralności terytorialnej i zaprowadzenia pokoju. Może ona zapoczątkować globalny proces przeciwdziałania zuchwałej ofensywie agresywnej Rosji w skali Europy i świata. Biorąc pod uwagę unikalne doświadczenie, które zdobyliśmy w przeciwstawianiu się globalnemu hybrydowemu agresorowi, taka perspektywa jest całkowicie realna. Do tego potrzebna jest tylko wola polityczna kierownictwa państwa ukraińskiego. Analogiczne stanowisko w ocenie Memorandum Budapeszteńskiego na konferencji prasowej wyrazili Serhij DŻERDŻ, przewodniczący URP, oraz przewodniczący Ligi „Ukraina — NATO” Iwan ZAJEC. Uczestnicy przyjęli apel do władz ukraińskich i organizacji międzynarodowych z żądaniami i rekomendacjami przedstawicieli „Ukraińskiej Alternatywy”, które będą publikowane w prasie i na stronach internetowych. Mykoła CYMBALIUK
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
my “wrogą złą krwią wolność” skropiliśmy! I skropimy. I to przede wszystkim poprzez odrodzenie naszego języka. Dziękuję M. Słaboszpyckiemu, P. Mowczanowi, H. Filipczukowi, M. Korpaniukowi za SŁOWA-natchnienia, wygłoszone na Forum i za ich pracę na rzecz naszego JĘZYKA! Dziękuję pobratymcom-swobodowcom za współorganizację tego znaczącego wydarzenia. W tę sobotę i niedzielę spotkamy się w Boryspolu, Browarach. A dalej czekają nas Charków, Czerniowce i znów Podole.
Машинний переклад
Iryna FARION. Panie i panowie! W Perejasławiu odbyła się systemowa ogólnoukraińska akcja „Forum na rzecz języka ukraińskiego”, która wystartowała w tym roku w Kijowie 9 maja. Główne przesłania dla społeczeństwa i żądania wobec władz kolaborantów: 1. Ustawa językowa 5670-d, zarejestrowana w Radzie Najwyższej w komisji ds. duchowości i kultury, to SYNONIM uchylonej przez Trybunał Konstytucyjny putinowskiej ustawy językowej Kiwałowa-Kolesniczenki. Słowem, manipulacyjna zamiana ustaw przez siły Samopomocy, Bloku Petra Poroszenki i Frontu Ludowego. 2. Dymisja minister oświaty Hrynewycz, która poprzez ustawy oświatowe (ustawa „O szkolnictwie wyższym”, ustawa „O oświacie”, projekt ustawy „O szkolnictwie średnim”) neutralizuje PAŃSTWOWY status języka ukraińskiego poprzez obniżenie statusu języków mniejszości narodowych, które w rzeczywistości nie są MNIEJSZOŚCIAMI, a potomkami OKUPANTÓW lub obecnymi okupantami. To typowa minister-kolaborantka. Panowie! Wspólnie z organizacjami społecznymi i znaczącymi ludźmi Ukrainy przyjedziemy do większości miast Ukrainy, aby wspólnie stanąć do walki o NASZ JĘZYK. PEREJASŁAW to wyjątkowe miejsce przeprowadzenia Forum. Tam jest duch Mazepy, Szewczenki, Skoworody, Ewangelii Peresopnickiej. To właśnie Iwan Mazepa w 1701 roku przekazał dla własnoręcznie zbudowanej cerkwi Podwyższenia Krzyża unikalną Ewangelię Peresopnicką — nasz pierwszy znany święty zabytek, pełen elementów żywego języka, na którym teraz przysięgają prezydenci Ukrainy w Radzie Najwyższej. Żaden z nich nie był jeszcze tego wart! To właśnie tutaj swoją drogę pedagogiczną rozpoczynał słynny Hryhorij Skoworoda, wykładając poetykę w Kolegium Perejasławskim, w którego bibliotece przechowywana była nasza PERESOPNICA. To właśnie tutaj w 1837 roku odnalazł ją słynny absolwent tego samego kolegium Osyp Bodianski i POKAZAŁ ŚWIATU. A jeszcze jeden absolwent tej placówki Pawło Żytecki PO RAZ PIERWSZY opisał ją, ŚWIĘTY nasz UKRAIŃSKI język... Wyobrażacie sobie, w jakim sacrum odbyło się „Forum na rzecz języka ukraińskiego”... To właśnie tutaj 25 grudnia 1845 roku SZEWCZENKO napisał swój TESTAMENT, aby Język ukraiński jest nieodłącznym i jednym z decydujących elementów ustroju konstytucyjnego Ukrainy — unitarnego państwa narodowego. Próby wprowadzenia wielojęzyczności poprzez przywileje dla języków mniejszości narodowych wbrew Konstytucji Ukrainy są działaniami skierowanymi na rozłam kraju według kryterium językowego, podważenie unitarnego ustroju państwa, naruszenie integralności terytorialnej, rozniecanie ognisk separatystycznych, rodzenie międzyetnicznego niezrozumienia i wrogości, przeszkodę dla tak potrzebnej językowo-narodowej integracji Państwa. Nieakceptowalne jest promowanie modelu rozwoju języków mniejszości narodowych poprzez zawężanie funkcji języka ukraińskiego jako państwowego, wykluczenie ze społeczeństwa ukraińskiego z powodu nieznajomości języka państwowego poszczególnych mniejszości narodowych: jest to podważanie podstaw bezpieczeństwa narodowego, całości państwa. Projekt ustawy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” (nr 5670-d) jest przerobionym wariantem projektu ustawy nr 5669, z maksymalnym jego zbliżeniem do uchylonej 28.01.2018 r. przez Trybunał Konstytucyjny Ukrainy ustawy kiwałowa-kalesniczenki „O zasadach państwowej polityki językowej”. Częścią 2 artykułu 1 projektu ustawy nr 5670-d stwierdzono: „Status języka ukraińskiego jako jedynego języka państwowego nie może być podstawą do negowania praw językowych i potrzeb osób należących do mniejszości narodowych”, co jest przeniesieniem do tego projektu ustawy artykułu 6 z uchylonej przez TKU ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”. Ta norma uniemożliwia ochronę i utwierdzenie państwowego statusu języka ukraińskiego zgodnie z wymogami Konstytucji Ukrainy. Projekt ustawy nr 5670-d narzuca takie terminy, jak „język akceptowalny dla stron”, które przewidziano rozszerzyć w różnych sferach życia społecznego, w szczególności w działalności organów porządku publicznego (cz. 2 art. 13), obsługi (cz. 2 art. 26), ochrony zdrowia (cz. 2 art. 29), transportu (cz. 3 art. 32); w 25 artykułach z 59 użyto terminu „inne języki”, w 5 artykułach – terminu „języki mniejszości narodowych”, w 4 artykułach – „języki UE”, terminy „język państwowy w oświacie” (cz. 7 art. 17), „język państwowy w nauce” (art. 18), „język państwowy w wydawnictwie i rozpowszechnianiu książek” (cz. 3 art. 22), „język państwowy w elektronicznych systemach informacyjnych” (cz. 1 art. 23), które rozmywają i czynią niewyraźną określoność podstawowych pojęć ustawy, poniżają jego zdolność do działania,
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
ograniczają możliwość wpływania na kształtowanie wyraźnie określonej przestrzeni funkcjonalnej języka państwowego. Ustawa „O oświacie” (art. 7) oraz projekt ustawy „O edukacji średniej” (art. 5) zapoczątkowują nowy model narodowej polityki językowej w sferze oświatowo-naukowej, decydującej dla rozwoju państwa: neutralizację państwowego statusu języka ukraińskiego poprzez równoległe używanie języków mniejszości narodowych, tzw. „języków rdzennych”, „innych języków”, „języków UE”. Jest to sprzeczne z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy z 14.12.1999 r., który stwierdził: „Wychodząc z postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy oraz ustaw Ukrainy dotyczących gwarantowania stosowania języków na Ukrainie, także w procesie nauczania, językiem nauczania w przedszkolnych, ogólnych średnich, zawodowo-technicznych i wyższych państwowych i komunalnych zakładach oświatowych Ukrainy jest język ukraiński. W państwowych i komunalnych zakładach oświatowych obok języka państwowego, zgodnie z postanowieniami Konstytucji Ukrainy, w szczególności częścią piątą artykułu 53, oraz ustawami Ukrainy, w procesie nauczania mogą być stosowane i nauczane języki mniejszości narodowych”. Natomiast w celu zachowania w przestrzeni naszego wykrwawionego państwa (zwłaszcza podczas wojny)
mów narodowych mniejszości, które w ujęciu historycznym są kontynuacją języków dawnych i obecnych okupantów Ukrainy (rosyjskiego, polskiego, rumuńskiego, węgierskiego), Ministerstwo Edukacji i Nauki Ukrainy wybrało drogę hybrydowego modelu nauczania poprzez kwotowanie języka w szkolnictwie średnim — równoległe nauczanie w języku państwowym i w językach mniejszości narodowych. W związku z tym Ogólnoukraiński Forum „Za ukraiński język” w Perejasławiu-Chmielnickim na Kijowszczyźnie „Za ukraiński język” żąda: I. Od Rady Najwyższej Ukrainy i Prezydenta Ukrainy: 1. Uchwalenia nowej ustawy językowej na podstawie projektu ustawy nr 5669 z 19.01.2017 r. „O funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego oraz trybie stosowania innych języków na Ukrainie” i zapobieżenia włączeniu do nowej ustawy antyukraińskich przepisów z uchylonej przez Trybunał Konstytucyjny Ukrainy niesławnej ustawy „O podstawach państwowej polityki językowej”. 2. Wprowadzenia zmian do ustawodawstwa oświatowego w celu uzgodnienia z art. 10 i 53 Konstytucji Ukrainy oraz decyzją Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy z 14.12.1999 r., określając, że państwo utrwala państwowy model języka procesu edukacyjnego i jednocześnie tworzy wszystkie niezbędne warunki do nauczania w językach mniejszości narodowych w szkołach sobotnich lub niedzielnych za własne środki; w szczególności zaznaczyć, że:
2.1. Językiem procesu edukacyjnego w placówkach oświatowych jest język państwowy. Osobom należącym do mniejszości narodowych gwarantuje się prawo do nauki języka ojczystego w państwowych i komunalnych placówkach oświatowych. Osobom z zaburzeniami słuchu zapewnia się prawo do nauki w języku migowym oraz do nauki ukraińskiego języka migowego. Prawo to realizowane jest poprzez sieć placówek oświatowych, klas (grup) tworzonych zgodnie z ustawodawstwem; 2.2. Placówki oświatowe zapewniają obowiązkową naukę języka państwowego. Osobom należącym do mniejszości narodowych, cudzoziemcom oraz osobom bez obywatelstwa stwarza się odpowiednie warunki do nauki języka państwowego. 2.3. Państwo sprzyja nauce języków międzynarodowego porozumiewania się, przede wszystkim języka angielskiego w państwowych i komunalnych placówkach oświatowych. Placówki oświatowe, zgodnie z programem edukacyjnym, mogą nauczać równolegle z językiem państwowym jednego lub kilku przedmiotów w języku angielskim. 2.4. Placówki szkolnictwa wyższego i zawodowego tworzą wszelkie możliwości, by osoby z mniejszości narodowych mogły opanować wiedzę zawodową w języku ukraińskim (państwowym), zapewniając pełnowartościową integrację ze społeczeństwem ukraińskim oraz możliwość wykonywania zawodu w wybranej dziedzinie na całym terytorium Ukrainy.
2.5. Państwo wspiera tworzenie i funkcjonowanie placówek oświatowych za granicą, w których prowadzona jest nauka w języku ukraińskim lub studiowany jest język ukraiński (art. 21 projektu ustawy nr 5669). 3. Zaprzestać tak zwanej antydyskryminacyjnej ekspertyzy szkolnych podręczników, która jest celowym niszczeniem tradycyjnego i narodowego wychowania. 4. Za antyukraińską politykę w systemie oświaty i nauki zwolnić ze stanowiska Ministra Oświaty i Nauki Ukrainy Lilię Hrynewycz, a także Ministra Kultury Ukrainy — Jewhena Nyszczuka. 5. Pozbawić tytułu „Bohatera Ukrainy” Serhija Kiwałowa, jednego z autorów ustawy „O podstawach państwowej polityki językowej”. 6. Zaostrzyć odpowiedzialność za nieprzestrzeganie ustawodawstwa językowego Ukrainy, zobowiązać struktury siłowe do stosowania surowych środków wobec jego naruszycieli. 7. Ukrainizować krajowy onomastykon, w szczególności uporządkować system ukraińskich imion i nazwisk, zakończyć dekomunizację, deradzieckizację i derusyfikację własnych nazw geograficznych, przestrzegać standardów ukraińskiej literackiej mowy w ergonimii. II. Od Ministra Kultury Ukrainy: 8. Zdemontować w Perejasławiu-Chmielnickim Pomnik „ku czci 300-lecia zjednoczenia Ukrainy z Rosją”. III. Od Rady Obwodowej Kijowskiej, Rad Rejonowej i Miejskiej Perejasławia-Chmielnickiego, a także od Obwodowej Administracji Państwowej Kijowskiej: 9. Stworzyć warunki do popularyzacji języka ukraińskiego w lokalnych środkach masowego przekazu. 10. Propagować kulturę języka ukraińskiego w szkołach i szkołach wyższych obwodu. 11. Wprowadzić w organach samorządu lokalnego obwodu kursy ukraińskiego języka urzędowego dla urzędników. 12. Używać oprogramowania komputerowego w języku ukraińskim. 13. Opracować obwodowy pięcioletni program wydawania książek oraz zakupu książek lokalnych autorów i wydawców z finansowaniem w wysokości 1 miliona hrywien rocznie.
Машинний переклад
Dzisiejsza wojna rosyjsko-ukraińska to wojna wartości moralno-duchowych, narodowo-obywatelskich, światopoglądowych, humanistycznych; to wojna cywilizacji. Doktorzy nauk historycznych, profesorowie J. S. Kałakura, O. O. Rafalski i M. F. Jurij w gruntownym badaniu naukowym „Mentalny wymiar ukraińskiej cywilizacji” (2017) podkreślili, że mając charakter lokalno-regionalny i pograniczny, ukraińska cywilizacja wszystkimi swoimi komponentami jest historycznie i kulturowo zakorzeniona w zachodnioeuropejskiej cywilizacji klasycznej, będąc jednym z jej dawnych segmentów. W miarę integracji europejskiej Ukrainy, jej adaptacji do kulturowo-mentalnych standardów i wartości duchowych krajów UE, przy nieustannym zachowaniu i pomnażaniu tradycji narodowych oraz odrębności, Ukraińcy będą coraz bardziej utwierdzać pozytywne cechy swojej mentalności. „Mentalność to sposób myślenia i postrzegania świata, historycznie zakorzeniony w świadomości, zachowaniu, tradycjach, życiu codziennym, zwyczajach wielu pokoleń. Właśnie w niej akumulują się dusza i charakter narodu, jego tradycje i świadomość, język i kultura, zamysły i ideały, usposobienie i wartości moralne, duchowość oraz światopoglądowe drogowskazy”. Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki
Mentalność, podobnie jak cywilizacja, jest nieodłączna od interakcji ludzi ze środowiskiem społeczno-kulturowym oraz krajobrazem przyrodniczo-geograficznym, w obrębie których się rodziła, kształtowała i utwierdzała. „Mentalność jest rdzeniem ukraińskiej cywilizacji jako obiektywnie istniejącej rzeczywistości, której kontury ukształtowały się historycznie w granicach terytorium etnicznego Ukraińców”. Mentalne oblicze ukraińskiej cywilizacji z jej silnymi i słabymi stronami ukształtowało się historycznie. J. S. Kałakura, O. O. Rafalski oraz M. F. Jurij zbadali ewolucję mentalnego obrazu Ukraińców od najdawniejszych czasów do współczesności. Epoka książęca — kijowsko-polańska, a następnie państwo kijowsko-ruskie, czyli staroukraińskie („to okres aktywnego tworzenia władczo-politycznej mentalności Ukraińców, jej ewolucji pod wpływem chrystianizacji i bizantyzacji Rusi-Ukrainy, formowania podstaw etnicznej samoświadomości oraz wyobrażeń Ukraińców o obrazie świata, społeczeństwie i stratyfikacji społecznej”); te cechy mentalności rozwijały się w państwie halicko-wołyńskim oraz ukraińskim segmencie państwa litewsko-ruskiego. Czasy kozacko-hetmańskie zapoczątkowały głębokie zmiany w mentalności Ukraińców, w sposobie ich życia, myślenia i postrzegania świata. Ukraiństwo poczuło swój genetyczny związek z całą poprzednią historią, na nowo uświadomiło sobie bycie bezpośrednim następcą prawnym państwa kijowsko-ruskiego. Epoka imperiów austro-węgierskiego i rosyjskiego, z jednej strony, kształtowała syndrom mazepinizmu, dążenie do autonomii, niepodległości i soborności, a z drugiej strony, „koczubiejowszczyznę”, „puszkariwszczyznę”, „moskalofilstwo”, „małorosyjskość”, „poczucie niższości”, „podwójną lojalność”. Pierwsza wojna światowa, rewolucja ukraińska, odrodzenie państwowości Ukrainy „naświetliły całą gamę charakteru narodowego Ukraińców, jego silnych i słabych stron” — cechy kozacko-rycerskie: pracowitość, odwaga, heroizm, wolnościowość, demokratyzm, pokojowość, tolerancja, niepamiętliwość uraz, oszczędność, cierpliwość; cechy negatywne — infantylizm narodowy, nadmierny indywidualizm, połączony ze skłonnością do anarchizmu, poczucie krzywdy, wyższość interesów osobistych nad ogólnonarodowymi, próby przedstawiania życzeń jako rzeczywistości, konformizm, brak zdyscyplinowania, przeciwstawianie się orientacji politycznych i religijnych, próby przerzucenia winy na innego. O tych osobliwościach mentalności trzeba wiedzieć, ale nie można ich wyolbrzymiać, jak to obecnie często robią media. Reżim bolszewicki, okupacja moskiewska i komunizacja przyniosły w ukraińską przestrzeń życiową obcą cywilizację. Wywłaszczenie własności prywatnej, kolektywizacja wsi, wielkie głody, masowe represje, „cywilizacja sowiecka”, zmiana puli genowej, deukrainizacja straumatyzowały mentalność narodu ukraińskiego, wszak w ZSRR kwitło ignorowanie praw i wolności obywateli, bezduchowość, bezbożnictwo, pseudosprawiedliwość, donosicielstwo, szepty, paternalizm, degradacja osobowości, psychologia niewolnictwa, karierowiczostwo, bieda, korupcja, kontrabanda, złodziejstwo itp. Głęboki uraz moralno-psychologiczny mentalności Ukraińców zadała druga wojna światowa, stalinizm, breżniewszczyzna, gdyż kwitła podwójna moralność, obłuda, fałsz, demagogia, bezprawie, kumoterstwo, nienawiść klasowa, płaszczenie się, sprzedajność, oszukiwanie… Potępiano honor i godność, donosy uważano za patriotyzm, a dobroć, miłosierdzie, uczciwość, pracowitość zastąpiono „czujnością klasową, komunistyczną moralnością”, które rodziły strach, nieufność, niepokój, podstępność, pogłębiały marginalizację, małorosyjskość, sowieckość. „Odnowienie państwowej niepodległości Ukrainy, transformacje postsowieckie, pomarańczowa rewolucja i Euromajdan, procesy eurointegracyjne wywarły kolosalny wpływ na mentalny wymiar ukraińskiej cywilizacji” — podkreślili J. S. Kałakura, O. O. Rafalski i M. F. Jurij. Z jednej strony, odradzają się tradycyjne narodowe cechy mentalne Ukraińców, zniszczone lub zniekształcone w czasach imperialnych i komunistyczno-totalitarnych, a z drugiej, naród ukraiński nabywa nowych jakości, uwarunkowanych procesami państwowotwórczymi i eurointegracyjnymi, w tym także przeciwstawianiem się rosyjskiemu neoimperializmowi i propagandzie drapieżnego „ruskiego miru”. W książce gruntownie ujawniono pozytywne i negatywne czynniki wpływu na kształtowanie się osobliwości mentalnych Ukraińców. Na podstawie głębokiej analizy badań wielu ukraińskich i zagranicznych uczonych, przemyślenia współczesnej rzeczywistości życiowej w książce „Mentalny wymiar ukraińskiej cywilizacji” scharakteryzowano narodowo-psychologiczne osobliwości mentalności Ukraińców. Należą do nich: miłość do ojczystej ziemi, umiejętność jej obrony, odwaga, otwartość, pociąg do wiedzy, piśmiennictwa, edukacji, humanizm, demokratyzm, wolnościowość (która czasami przeradza się w samowolę lub nawet anarchizm), tolerancja i pokojowość, miłosierność, szczerość i serdeczność, gospodarność, optymizm, ambitność. Jednocześnie wśród najbardziej typowych cech wymienia się także niestabilność i sprzeczność charakteru, brak woli zbiorowej, solidarności narodowej i zgody, nieporozumienia, niespójność między słowem a czynem, brak wyraźnej określoności, marzycielstwo, impulsywność, służalczość. Często indywidualizm przybiera skrajne formy asocjalnego egocentryzmu, który przejawia się w skłonności do nieposłuszeństwa, w anarchistycznym indywidualizmie z jego przejawami w różnych formach pośredniego dążenia do wolności osobistej, z brakiem organizacji, wytrwałości i dyscypliny. Ta cecha jest niebezpieczna dla budowania państwowości. Poważną wadą jest niesolidarność, nieumiejętność wyrzeczenia się interesów wąskich, osobistych na rzecz interesów społecznych, obojętny stosunek do idei państwa prawa i społeczeństwa obywatelskiego. „Długotrwały brak własnego państwa u narodu ukraińskiego odbił się na podświadomości narodowej jako stan człowieka, który jest faktycznym gospodarzem ziemi, ale przez działanie zewnętrznych, wrogich sił nie może być jej wolnym panem. Właśnie z tych korzeni wyrastają godzenie się z negatywnymi zjawiskami, cierpliwość, nadmierna wstydliwość, dążenie do uniknięcia osobistej odpowiedzialności za stan spraw społecznych”. Głębokie wyobrażenia o dobru i złu, prawdomówności i kłamstwie przez tysiąclecia historii samej cywilizacji nie straciły swojego znaczenia także w świadomości współczesnego człowieka. Przekształciły się one w system ukraińskich wartości, które wyrażają poczucie patriotyzmu, godności i są przedstawione w takich pojęciach, jak „Matka-Ukraina”, „Matka-Ojczyzna”, „Ojczyzna”, „wola”, „wolność”, „soborność” i inne. W obecnym życiu Ukrainy te duchowo-treściowe, wartościowo-narodowe uczucia, które należą do rdzenia ludzkiej moralności, nabierają charakteru sakralnego. Priorytetowymi stają się miłość do Ojczyzny, patriotyzm, świadomość narodowa, poczucie ukraińskiej tożsamości, czyli te wartości, które jednoczą obywateli Ukrainy z najróżniejszych warstw społeczno-ekonomicznych przeciwko agresji Federacji Rosyjskiej. Wymownym przykładem kształtowania się nowych cech ukraińskiej mentalności jest ruch wolontariacki, dobrowolne kapelanstwo księży. Analityczne materiały dziennikarskie o cywilizacyjnym wyborze Ukrainy, procesach eurointegracyjnych wywierają zauważalny wpływ na ewolucję mentalności od sowieckiej i postsowieckiej do rdzennie ukraińskiej, która modelowana jest jako organiczna synteza tradycyjnych dla Ukraińców cech z adaptacją do wartości mentalności zachodnioeuropejskiej, priorytetowymi dla której są prawa człowieka, godność narodowa, wolność twórczości, postęp intelektualny, racjonalne myślenie, kultura ekologiczna, przestrzeganie norm prawnych i etycznych, oszczędność, gospodarność, punktualność itp. Jednak moskiewska władza imperialna, imperorasiści, przeważająca masa przeciętnych Rosjan rozumieją, że bez Ukrainy (z jej terytorium, zasobami i potencjałem ludzkim) jakiekolwiek próby Rosji odzyskania swojego imperialnego statusu są bezperspektywiczne. Dlatego rozpętały przeciwko Ukrainie wojnę hybrydową, której potężnym składnikiem jest wojna informacyjno-psychologiczna, w której dominują trzy kluczowe imperatywy: „1) przeciwdziałanie polityce integracyjnej Ukrainy w kierunku zachodnim, ponieważ jej członkostwo w NATO i UE czyni samą ideę odrodzenia rosyjskiej (pod maską eurazjatyckiej) neoimperii niemożliwą do zrealizowania; 2) wykorzenienie wszystkiego, co ukraińskie w granicach i poza granicami Rosji, ponieważ tylko zniszczenie ukraińskiej tożsamości mentalnej może stać się przesłanką stworzenia i gwarancją istnienia takiej imperii; 3) stworzenie i ciągłe podtrzymywanie na Ukrainie stanu sterowanego chaosu oraz prowokowanie ruchów separatystycznych, skierowanych na osłabienie instytucji państwowych, rozczłonkowanie kraju i ruinę jego państwowości”. Oprócz przeciwdziałania kursowi Ukrainy na integrację europejską i euroatlantycką, Federacja Rosyjska rozszerza agresję humanitarną, znaczeniową, realizując ją za pomocą agentury i „piątej kolumny” w sferach informacyjno-psychologicznej, językowej, kulturowej, historycznej i wyznaniowej. W ten sposób Rosja dąży do zniszczenia ukraińskiej cywilizacji i zapewnienia „ostatecznego rozwiązania kwestii ukraińskiej” w kontekście tradycyjnych moskiewsko-rosyjskich dążeń imperialnych. To znaczy, antyukraińska interwencja informacyjno-psychologiczna jest zewnętrzna i wewnętrzna. Niestety, pod zewnętrzną agresywną melodię moskiewskiej bałałajki tańczą także szowiniści w Polsce, na Węgrzech, w Rumunii, Czechach i niektórych innych krajach; odnoszą się oni negatywnie do ukraińskiej cywilizacji, przekręcają prawdę historyczną, doprowadzają ją do absurdu, nie stroniąc od banalnej falsyfikacji, otwartej i ukrytej dezinformacji, uprzedzonych sądów, kłamstw, oszczerstw oraz innych metod wojny hybrydowo-informacyjnej przeciwko Ukrainie. Zatem narodowo świadomi Ukraińcy bronią, chronią swoją cywilizację na dwóch frontach: a) przed wrogim natarciem i wpływem Rosji oraz jej satelitów; b) przed sowieckimi, oligarchicznymi, skorumpowanymi i promoskiewskimi siłami na Ukrainie. Można wymienić wiele przykładów pełzającego prorosyjskiego, antymajdanowego, antyukraińskiego kierunku działalności mediów, które są powiązane albo z Wiktorem Medwedczukiem, albo z byłymi niemoralnymi włodarzami, którzy podkarmiali uzurpatora i zdrajcę Wiktora Janukowycza, a dzisiaj, tak jak wtedy, posiadają kanały telewizyjne i radiowe oraz gazety. Za ich błogosławieństwem media manipulacyjnym wpływem hybrydowo-informacyjnym, rozpowszechnianiem fake newsów, dezinformacją próbują zasiać niezgodę w ukraińskim społeczeństwie, zaszczepić poczucie zmęczenia wojną, nihilizm narodowy, rezygnację z samodzielności, mówiąc, że Ukraińcy i Rosjanie to jeden naród, mają wspólną historię, a nacjonaliści, faszyści, naziści i amerykańscy agresorzy rozdzielają rosyjską braterską miłość do Ukraińców. Iwan Franko zawsze występował za jednością słowa i czynu. Aby słowo stało się czynem — mówił on — potrzeba ducha wolności i miłości do prawdy oraz do narodu. Ten moralno-duchowy, narodowo-obywatelski wymóg dotyczy przywódców państwa, polityków, deputowanych wszystkich szczebli, działaczy społecznych, dziennikarzy, każdego obywatela Ukrainy. Zatem, opierając się na międzynarodowej solidarności w demaskowaniu obecnej komunikacji hybrydowej, która przychodzi jednocześnie z wojną hybrydową, nasze społeczeństwo musi rozwijać własny, narodowo-znaczeniowy, informacyjno-psychologiczny zasób przeciwstawiania się i ochrony, ponieważ tylko on będzie w pełni odpowiadał interesom ukraińskiej cywilizacji. „Należy przy tym brać pod uwagę, że naturalna odporność mentalna Ukraińców — zasób wprawdzie potężny, ale nie bezgraniczny — ostrzegają J. S. Kałakura, O. O. Rafalski oraz M. F. Jurij. — Nigdy jeszcze nie odczuwał takiego nacisku, jak w warunkach globalizacji i wojny informacyjnej”. Dlatego najważniejszym zadaniem dzisiaj jest ochrona i samoobrona ukraińskiej mentalności, a ona wymaga jakościowo nowego rozwoju narodowego zasobu znaczeniowego, informacyjno-psychologicznego, ideologii narodowej i koncepcji humanitarnej, nauki narodowej i edukacji po to, aby rozwój i wzmocnienie narodu, unowocześnienie jego wartości duchowo-moralnych postawić na niezawodnym fundamencie intelektualnym, co będzie sprzyjać skutecznemu pokonywaniu wyzwań czasu, zwycięstwu nad zewnętrznym i wewnętrznym agresorem, zapewni godne miejsce Ukrainie we wspólnocie europejskiej i światowej.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
…ską książkę, to dziś sytuacja się zmieniła. Przekroczyliśmy ten Rubikon. We własnym państwie będziemy czytać własne książki” — podkreślił Petro Poroszenko. Inf. wł.
Машинний переклад
We Lwowie od 19 do 23 września trwał 25 jubileuszowy Forum Wydawców. W ciągu 5 dni odwiedziło go 50 tysięcy miłośników książki. Wśród zaproszonych — ponad tysiąc autorów z Ukrainy i świata. Tegoroczny temat — rynek wolności. “Wierzę, że czytanie książek może uratować człowieka w trudnej sytuacji i może uratować kraj, jeśli każdy Ukrainiec w ciągu roku przeczyta chociaż 5 książek” — zaznaczyła prezes organizacji społecznej “Forum Wydawców” Ołeksandra Kowal. Honorowa gościni forum, amerykańsko-polska pisarka i dziennikarka Anne Applebaum, zaprezentowała swoją książkę “Czerwony głód” o Hołodomorze na Ukrainie. Nową powieść przywiózł także francuski autor Frédéric Beigbeder “Życie bez końca”. Wśród ukraińskich gwiazd literackich na forum znaleźli się Serhij Żadan, Jurij Andruchowycz, Oksana Zabużko i inni. “Jest nowe wydanie Maksa Kidruka “Gdzie nie ma Boga”, które ujrzało światło dzienne w wydawnictwie “Klub Rodzinnej Rozrywki”, bardzo fajna rzecz. Jest Szklar — klasyk, którego można czytać bez końca. Jest dużo literatury naukowej, są wydawnictwa, które zajmują się historią Ukrainy” — zaznaczył wolontariusz forum Bohdan Iwanuś. Swoją książkę “Słowo o wojnie” przedstawili uczestnicy działań bojowych na wschodzie. Są to opowieści o emocjach żołnierzy. “Autorzy tego zbioru to uczestnicy działań bojowych i wolontariusze, którzy byli na pierwszej linii frontu, którzy wojnę widzieli na własne oczy. I oto zebraliśmy wszystkich tych autorów. W pierwszym zbiorze jest 17 osób, które opowiadają właśnie to, co przeżyły” — mówi kompilator zbioru “Słowo o wojnie” Wasyl Piddubnyj. Na otwarcie forum przyjechał także Prezydent Ukrainy Petro Poroszenko. “Jeśli wcześniej ukraińskiemu rynkowi wydawniczemu zagrażało to, że Ukraińcy kupują rosyj-
Машинний переклад
MYCHAJŁO SŁABOSZPYCKI
„Команда” wydawnictwa „Jarosławiw Wał”, jak co roku, wylądowała na Forum Wydawców, które (cóż za pretensjonalność?!) nazwało się już teraz samo „Bo- ok Forum”. Krzycząc o chęci odrusyfikowania się, krzyczymy o chęci zanglicyzowania się. Rzekomo: widzicie, my też jesteśmy Europą! Ale to jest uwaga na marginesie tego, co naturalnie budzi ironię. Ogólnie rzecz biorąc, Forum to jednak zauważalne i rezonansowe wydarzenie, bez którego nie sposób wyobrazić sobie życia literackiego w Ukrainie. Ponieważ nie robi tego Państwowe Radio i Telewizja (które za każdym razem demonstruje swoją impotencję w organizowaniu wystaw książkowych), Forum wciąż — nawet w porównaniu z masowym i licznie odwiedzanym Arsenałem Książki — pozostaje tą imprezą, na którą jadą z różnych zakątków Ukrainy. Oczywiście, dla wielu wydawnictw stało się bardzo problematyczne pozwolić sobie na udział w Forum — koszty podróży i transportu książek, noclegu w hotelu, a do tego znaczna opłata za udział w Forum, według obliczeń niektórych wydawców, mogą znacznie przewyższyć sumę uzyskaną ze sprzedaży ich produkcji książkowej. Co najmniej tuzin wydawców uzasadniło mi swoją nieobecność cyframi, które prognozowały, że pozostaną w głębokim „minusie”. Łatwo to wyliczyć, bo z jednej strony obniża się ogólna siła nabywcza naszych ludzi (to przecież fakt — jesteśmy najbiedniejszym krajem Europy!), z drugiej — niestety przestało być prestiżowe posiadanie domowych bibliotek, a z trzeciej — bardzo „gryzie” cena wejściówki na Forum — 50 hrywien. Takie są nasze realia. „Jarosławiw Wał” należy do tych, którzy na razie mogą pozwolić sobie na wyjazd na Forum. Liczyliśmy na sukces książek Dmytra Pawlyczki, Jurija Szczerbaka, Ljubow Hołoty, a także wydań wspomnieniowych autora tych wierszy „Протирання дзеркала” i „Тіні в дзеркалі”. I — nie pomyliliśmy się. Przy stoisku „Jarosławowego Wału” panował niemal tłok, gdy codziennie odbywały się tam autografowe spotkania z Dmytrem Pawlyczką. Kupowano wszystkie cztery tomy jego „Wspomnień”, a także zbiór poetycki „Omela”. Żałowaliśmy, że zabraliśmy do Lwowa mniejszą ich liczbę, niż było potrzeba. Zabrakło „Broni dnia sądu” Szczerbaka i „Ukrainy w epicentrum światowego sztormu”. Zarówno powieść Szczerbaka, jak i jego książka z zakresu geopolityki wzbudzają niesłabnące zainteresowanie na różnych wystawach i wśród różnych odbiorców. Szybko wyprzedano też wybraną prozę J. Szczerbaka „Powrót marnotrawnego syna”. Nie pomyliliśmy się także w prognozach dotyczących książek „Tam, gdzie nigdy” Ljubow Hołoty, „Kontynent” Pawła Movczana, „Wiersze z jesieni” i „Debora” Switłany Koronenko, a także rezonansowej powieści Kateryny Motrycz „Trzystuletnia Golgota. Faworyt”. Osobnym tematem jest fundamentalna dwutomowa praca Bohdana Horyni „Swiatosław Hordynski na tle epoki”, która bezsprzecznie stała się poważnym, przełomowym zjawiskiem naszej literaturoznawstwa. Jestem przekonany, że eksperci Forum, którzy określali książki najbardziej godne szczególnego wyróżnienia, albo nie wykazują się należytą kompetencją, albo po prostu coś przekręcili, ignorując pracę Horynia. Innego wyjaśnienia tego nie znajduję. Miałem prezentację „Protirannia dzerkala” i „Tini w dzerkali” właśnie w Lustrzanej Sali uniwersytetu imienia Iwana Franki, gdzie spotkałem się ze swoimi kolegami Mykołą Ilnyckim i Tarasem Salygą, których zdanie o literaturze wysoko cenię i doceniam ich ocenę mojej prozy wspomnieniowej. Nawiasem mówiąc, uniwersytet zaplanował moją prezentację nawet poza programem Forum. Tak jak wcześniej nieco robiła to Politechnika Lwowska z inicjatywy Iryny Farion, która ma swoją popularną akcję „Od książki do celu”. Już po prezentacji, na uniwersytecie, zakupiono sporo moich książek. Forum to także okazja, by spotkać się z prawie wszystkimi, którzy interesują cię w literaturze i poza nią. Miałem przyjemność rozmawiać z Niną Bicz'ują, Bohdanem Kuszniром, Petro Kralukiem, Wasylem Teremkiem, Mykołą Martyniukiem, Nadiją Humeniuk, Wołodymyrem Łysem. I oczywiście wraca się z Forum obdarowanym w nowe książki. Spośród wszystkiego, co tam nabyłem, przede wszystkim wymienię „AVE” — rezonansowe wydanie z okazji 100-lecia Ukraińskiego Hetmanatu Pawła Skoropadskiego, przygotowane przez „zespół” redakcji gazety „Den” pod kierownictwem Larysy Iwszynej.
Машинний переклад
Halyna PAHUTIAK, laureatka Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki. Oczywiście, interesuje mnie, kto co kupił na Forum, bo od razu widać, kto się puszy, a kto oderwał od siebie ostatni grosz. Bo ukraińscy milionerzy nie kupują książek. I biedni ludzie — również. A klasa średnia została zniszczona jeszcze w zarodku. Książki byłyby tańsze, gdyby z małych wydawnictw nie zdzierano strasznych pieniędzy za udział w Forum. Właśnie niewielkie wydawnictwa ciągną na sobie wóz kultury narodowej i wiecznie przebywają w strefie ryzyka. O korupcji w biznesie wydawniczym mówić nie trzeba — jest wszędzie. Od produkcji niektórych wydawnictw po prostu się odwracałam z tego powodu. Tak jak od ukrsuchlitu (ukraińskiej współczesnej literatury) i wszystkiego, co rosyjskie. Od drogich albumów i od zagranicznych bestsellerów (u nas wszystko jest bestsellerem), nawet jeśli z pretensją do intelektualizmu. Patrząc na zdjęcia zakupionych przez innych książek, jestem przekonana, że w 90% ich zakup podyktowany jest próbą niepozostawania w tyle za… Właściwie, za czym? U nas nie ma uformowanej elity intelektualnej, a jedynie naśladownictwo i moda. Ukraińska treść i język ukraiński mogłyby stać się czynnikiem jednoczącym dla intelektualistów, ale u nas te procesy są dopiero w stanie embrionalnym. Mając niewiele środków, nie szukałam tanich książek, a jedynie tych, które są potrzebne do mojego rozwoju i pracy. I oto wreszcie pierwsza książka — komentarze do Księgi Jonasza, wydawnictwo UCU. Nie powiedziałam „Biorę”, bo to nie byłoby szlachetne. Powiedziałam: „Potrzebuję tej książki” i dałam do zrozumienia, że to nie transakcja, a jakby święty akt wymiany. Następna książka była tą, którą miałam nadzieję znaleźć na Forum bez szalonej marży. „Ruska szlachta ziemi przemyskiej XIV—XVIII w.” Ihora Smutka. W ogóle nie rozumiem, jak marża w księgarni może wynosić 100 hrywien. Wymieniłam swoje ciężko zarobione 300 hrywien na wspaniałą książkę, która będzie mi służyć nie jeden rok. Tyle kiedyś oddałam za „Schematyzm Diecezji Przemyskiej” ks. Dmytra Błażejowskiego i przez kilka miesięcy ta książka nie schodziła z mojego biurka, do dziś się nią cieszę i błogosławię pracownicę księgarni „Misjonarz”, która mi ją poleciła. Dla mnie nie ma ona ceny. A powieści za 300 hrywien — bez nich się obejdę. Powieści trzeba wydawać w dwóch wariantach: tanim i prezentowym. To, że u nas tak się nie dzieje, świadczy o psychologii nędzarza naszych wydawców. I nie mogłam się powstrzymać, bo ta książka również jest mi bardzo potrzebna do pracy i, wydana w 2006 roku, doczekała się mnie — o zwyczajach i obrzędach ukraińskich pszczelarzy autorstwa Uliany Mownej. Instytut Narodoznawstwa bardzo często cieszy mnie fantastycznymi książkami. Wydają je w tak znikomych nakładach, że trzeba na nie polować. Ich „Klasztorne ogrody Galicji” to ozdoba mojej biblioteki. A od Wasyla Habora mam notatki z podróży Stepana Łewynskiego, które wkrótce będę czytać. I jeszcze: nigdy nie żałuję pieniędzy na książki francuskich historyków szkoły Annales, ale niestety, nic nowego wydawnictwo Ołeha Żupanskiego nie wydało. Bo to wzór tego, jak należy pisać na tematy historyczne. W rezultacie — moje nabytki są ukrainocentryczne i ukraińskojęzyczne. I właśnie takie, których potrzebuję jako pisarka i badaczka. A dobre stare kryminały wolę kupować u antykwariuszy, bo im też nie jest słodko stać cały dzień na wietrze. „...to nie historia, to nie o przeszłości, to o teraźniejszości, która trwa, i o przyszłości, która nadchodzi. Dlatego że nasza rewolucja narodowo-wyzwoleńcza się nie zakończyła, nasza wojna z wrogiem trwa... w tych warunkach kraj potrzebuje nie parad równości, a parad wojskowych, i nie recept, jak się bogacić i uciekać na Zachód, a jak walczyć, jak zwyciężać i jak tę walkę wspierać ideą...” — podkreślił Jurij Syrotiuk. Przemyśleniami o książce „Idea i czyn Ukrainy” oraz jej aktualności dzisiaj podzielili się uczestnicy prezentacji, działacze społeczni Anatolij Witiw, Ołeh Witwicki oraz Jurij Antoniak, życząc również organizatorom wydarzenia częstszego przeprowadzania takich spotkań.
Машинний переклад
W ramach Lwowskiego Forum Książki odbyła się prezentacja fundamentalnego dzieła wybitnego działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów Dmytra Myrona „Orlika” „Idea i czyn Ukrainy”, zorganizowanej przez wydawnictwo „UWS” oraz NAC „Ukraińskie Studia Strategicznych Badań”. Książkę zaprezentowali jej redaktor Wiktor Roh oraz dyrektor NAC „USSB” Jurij Syrotiuk.
Serhij WERESIEŃ, UIS
W swoim wystąpieniu Wiktor Roh opowiedział o życiowej drodze Dmytra Myrona, o jego twórczym dziedzictwie, o okolicznościach i celu napisania dzieła, które, choć powstało 80 lat temu, do dziś nie straciło aktualności i pozostaje niezbędną lekturą dla ukraińskich nacjonalistów. „Dziś, w przeciwieństwie do początku lat 90., kiedy szukaliśmy odpowiedzi, szukaliśmy podstawowej wiedzy, szukaliśmy pism ideologów OUN, informacji jest dużo, lecz bardzo ważne jest w tym oceanie tekstów i ich interpretacji zdołać znaleźć żywotne źródła, wybrać cenne perły, otrzymać to, co najcenniejsze, to, co wzbudza wiarę, co kształtuje światopogląd, co hartuje charakter i pewnie wskazuje kierunek. Książka, którą dziś prezentujemy, jest właśnie taka. Ta książka jest dla współczesnej młodzieży, która pragnie walczyć o Ukrainę, będzie ją budować. Dzieło Dmytra Myrona pomoże przesiać ziarno od plew, odróżnić prawdziwe, organiczne od sztucznego, nawiewanego, istotne i wieczne od przemijającego, koniunkturalnego. A to jest dziś niezwykle ważne”, — podkreślił Wiktor Roh. „Obecnie wśród młodzieży popularne są książki o tytułach „Jak stać się odniesionym sukcesem?”, „Jak stać się bogatym?”... Młodzież, która dorasta w warunkach rewolucji, jeszcze niezakończonej, powinna czytać „Orlika” Dmytra Myrona. Dlatego że
Машинний переклад
Olha BOJCZUK Duchowieństwo: historia we wspomnieniach Pawło Wytwycki był trzecim z ośmiu synów Stepana i Sofii Wytwyckich. Rodzina była wykształcona i wzorowa, o niezłomnych przekonaniach i wartościach. W domu pod obrazami leżały obok siebie Biblia i Kobziarz. W zimowe wieczory rodzina zbierała się na czytanie, modlitwę i treściwe rozmowy. Po zburzeniu szkoły Pawło uczył się prywatnie u wytwyckiego nauczyciela Mychajła Wołkowieckiego, który oprócz wszystkiego był przewodniczącym czytelni „Proświty”. Uzyskawszy dobrą wiedzę, Pawło wstąpił najpierw do gimnazjum, gdzie prawdopodobnie został członkiem młodzieżowego związku OUN, a następnie kontynuował naukę w lwowskim i stanisławowskim seminarium duchownym. 17 czerwca 1935 roku Pawło Wytwycki został wyświęcony przez biskupa na księdza, przyjął celibat i odprawił swoją pierwszą liturgię w rodzinnej wiejskiej cerkwi. Stepan Jankowski, pierwszy przewodniczący Doliniańskiego Rejonowego Oddziału „Proświty”: „Miałem cztery lata, kiedy ks. Pawło odprawiał swoją pierwszą Mszę Świętą w Wytwicy. Po nabożeństwie wszystkim obecnym parafianom rozdał obrazki Matki Bożej. Mama przechowywała go, a potem oddała mi, dorosłemu, i przypomniała, że to cenny prezent od księdza. I zachowałem ten obrazek do dziś. Rodzina Wytwyckich jest wyjątkowa. To nie tylko członkowie OUN, ale coś świętego w sensie wartości. Z Wytwicy wyszło wielu wielkich ludzi. Jesteśmy dłużnikami tych ludzi, którzy tworzyli kulturę. A to więcej niż patriotyzm. Musimy przywrócić sławę wytwyckiej inteligencji, wspominając historię, pamięć i ludzi”. Myrosław Janysziwski, dyrektor liceum fizyczno-matematycznego, członek zarządu obwodowej „Proświty”: „Rodzina Janysziwskich przyjaźniła się z rodziną Wytwyckich. U Janysziwskich było 6 chłopców i 2 córki, a u Wytwyckich — 8 synów. To była rodzina o szczególnej kulturze wewnętrznej. Idealne, przepełnione miłością relacje między małżonkami, między rodzicami a dziećmi. Wykształcona rodzina, która chyba jako jedyna we wsi prenumerowała gazety. Obie rodziny działały w „Proświcie”. Brały udział w pracy kulturalnej i wydarzeniach. Pierwszą literaturę teologiczną Pawło Wytwycki brał od sąsiadów Janysziwskich, wśród których byli diacy. Rodziny organizowały czytania biblijne i to w niemałym stopniu wpłynęło na wybór kapłaństwa przez Pawła. Pod wpływem rodziny Wytwyckich również rodzina Janysziwskich włączyła się w walkę narodowowyzwoleńczą. Syn Stepan też wstąpił do seminarium duchownego, ale nie zdążył przyjąć święceń, bo poszedł do UPA”. „Proświta”: historia w wychowaniu Rodzice hartowali synów w duchu narodowo-patriotycznym, doskonale rozumiejąc całe niebezpieczeństwo dla ich i własnej przyszłości. Styl życia, wychowanie rodzinne i mentorstwo ukształtowały osobowość Pawła tak bardzo, że innym być nie mógł i nie chciał. Proboszcz Wytwicy ks. Mykoła Derłycia, którego kapłaństwo ostatecznie wpłynęło na wybór Pawła, był inicjatorem założenia we wsi czytelni „Proświty”. Mychajło Wołkowiecki, nauczyciel, erudyta i mentor wiejskiej młodzieży, który wytrwale wychowywał uczniów na świadomych narodowo i niezłomnych w ideałach, był przewodniczącym czytelni. W tamtym czasie ks. Pawło był proboszczem we wsi Żabie (Wierchowina) i z okazji rozpoczęcia walki odprawił Mszę Świętą w swojej parafii, a jego ojciec zdawał relację z ostatnich wydarzeń na zebraniu wieśniaków w Wytwicy. Od tego momentu rozpoczęły się aresztowania i represje wobec osób związanych z OUN. Ksiądz Witold Lewycki: „Pawło Wytwycki złożył siebie w ofierze Bogu i narodowi. Jego ofiara zmusza nas do myślenia o walce ze złem. Tak jak ten lis, to zwierzę stało się wskazówką, Bożym znakiem, aby przywrócić prawdę i sprawiedliwość, tak Jego modlitwa jest wskazówką, jak modlić się ofiarnie dla pokoju na całym świecie”. W niedzielę 12 lutego 1941 roku do domu ks. Pawła przyszli gestapowcy. Ksiądz wyciągnął ręce do kajdanek i więcej do wsi nie wrócił… „Proświta”: projekcja w teraźniejszość 77 długich lat historia wsi i „Proświty” zaplątywała się w ciasny węzeł z powodu braku informacji i świadectw, z powodu strachu przed prawdą i braku prawdy. Dorastało pokolenie, które musiało nieustannie przeżywać perypetie historii współczesności i przy tym spośród nagromadzonego dobytku wybierać rzetelną, potwierdzoną przez rodziców i dziadków zastraszoną prawdę. 15 lutego 2018 roku szkoła we wsi Wytwica zebrała społeczność wsi oraz działaczy „Proświty” z obwodu, aby wspomnieć, uczcić pamięć i przywrócić to, co utracone. Przewodnicząca doliniańskiej rejonowej „Proświty” Kateryna Tusyk oraz przewodniczący wytwyckiego oddziału „Proświty” Stepan Szturmak zorganizowali wieczór wspomnień o sławnym rodaku i całej szanowanej wielkiej rodzinie Wytwyckich. Wiejska „Proświta” odzyskała swój status centrum społeczno-kulturalnego życia teraz już Wytwyckiej Zjednoczonej Wspólnoty Terytorialnej. Ksiądz, władze, nauczyciele, młodzież, aktywna społeczność połączyli siły we wspólnych dążeniach i celach. W zeszłym roku w listopadzie delegacja na czele z proboszczem cerkwi ks. Petrem Słupejką wyruszyła do Czortkowa, gdzie odbyło się ponowne pochowanie szczątków ks. Pawła Wytwyckiego na czortkowskim cmentarzu. Starsza miejscowa mieszkanka Kateryna Bandra, która od niedawna podjęła się pisania historii wsi w formie prozy artystycznej i wspomnień, również była uczestniczką delegacji i wzięła z grobu Księdza grudkę ziemi, przywożąc ze sobą odnowioną pamięć o bliskim dla wsi człowieku. Nauczycielka języka ukraińskiego Stepaniya Ławrowycz z okazji swojego udziału w ponownym pochówku napisała głęboką poezję, w której opowiedziała całą historię strasznej straty i nie mniej strasznego znaleziska. A ksiądz Petro ma zamiar poruszyć kwestię przeniesienia szczątków rodaka w rodzinne strony, co podkreślił na wieczorze pamięci w szkole. Przypomniał również obecnym o ofiarności Pawła Wytwyckiego, o męczeństwie i poświęceniu. Prawdopodobnie kiedyś ksiądz Pawło zostanie zaliczony do grona męczenników, gdyż ukrywanie przez niego Żydów przed nazistami nie może pozostać niespłacone ani przez ludzi, ani przez Pana. Pawło Wytwycki i Omelan Sobol. Żabie, 1938 r. Mykoła Szykor, przewodniczący Wytwyckiej Zjednoczonej Wspólnoty Terytorialnej: „Rodzina Wytwyckich to przykład pełnej poświęcenia miłości do ludzi i do Ojczyzny. Miłość do Ukrainy to działanie, codzienna praca na zasadach społecznych. Ich syn Pawło to męczennik, bo ukrywał Żydów i szedł na pewną śmierć. Zadbam o to, aby centrum wsi (plac lub ulica) zostało nazwane na cześć rodziny Wytwyckich”. Mychajło Siczka, p.o. przewodniczącego obwodowej „Proświty”, pochodzący ze wsi Wytwica: „Wytwica to miejsce siły, narodzin i kształtowania się wielkich rodzin. I bardzo symboliczne jest to, że „Proświtę” tworzyli i wznosili tacy ludzie jak ks. Pawło, który po dziesięcioleciach przywraca znaczenie”
Ojciec Pawło Wytwycki-Wasyłkowycz. 1938 r. Zdjęcie z archiwum A. Chrapczuk miejsce pracy oświatowej dla zjednoczenia wspólnoty i wspólnej pracy na rzecz Ukrainy oraz swojej wsi. Nam pozostaje brać przykład i naśladować podobne cele. Stać się ludźmi, na których będą równać nasi następcy”. I rzeczywiście chodzi o to, że Wytwycia to jedno z niewielu miejsc zdolnych zrodzić duchowo bogatych i silnych ludzi. Miejsce, gdzie na zawsze zakorzenia się pamięć pokoleń, przekazywane są z rodu w ród duchowe i moralne nieskalane wartości. A rody te są rozgałęzione i na nowo zakorzenione. Bo Wytwycia to wierzbowa gałązka, gałąź uświęconego drzewa rodzinnego. To jedna z wsi, która nie podupada i nie wyradza się. Tutaj wracają, zostają i kontynuują dzieła swoich ojców. Cieszy, że Wytwycki oddział „Proświty” odrodził się. Cichą codzienną pracą, a potem pięknym podsumowaniem, jak choćby niedawny wieczór pamięci, aktywni ludzie wspierają to, co obecnie jest warte uwagi i utwierdzenia. Właśnie „Proświta” ze swoimi niezmiennymi ideałami, ale nowymi wyzwaniami i sposobami działania, powinna znów zgromadzić wokół siebie inicjatywnych, mądrych patriotów oraz inteligencję. Przewodniczący oddziału, nauczyciel historii Stepan Szturmak, jest dumny z tego, że istnieje perspektywa w pracy i rozwoju. Pojawiły się opracowania i projekty, pojawił się zespół. Zarząd kultury Wytwyckiej Zjednoczonej Wspólnoty Terytorialnej na czele z Witalijem Kułpą, który jest ponadto kierownikiem organizacji społecznej „Słoneczna Sicz”, jest gotowy współpracować i wspierać wszystkie warte uwagi inicjatywy. Obwodowa „Proświta” zawsze chętnie wspiera pracę aktywnych oddziałów i udziela pomocy w rozwiązywaniu problematycznych kwestii na poziomie obwodu w ramach swoich kompetencji i możliwości. Wieczór pamięci poświęcony ks. Pawłowi Wytwyckiemu stał się kolejnym podsumowaniem historyczno-oświatowej pracy całej wspólnoty. Naprawdę warto, by byli dumni z historii, ludzi i atrakcyjnych możliwości. A „Proświta” stanie się mocnym fundamentem dla wszystkich, którzy płoną chęcią pokazania następcom prawdziwej historii wsi i Ukrainy, swoich ludzi, którzy tworzyli tę historię, i wszystkich, z których obecnie możemy być dumni i których możemy naśladować. ———————— *Hubka I. Drogą walki \ Iwan Hubka. — Lwów: PTWF „Afisza”, 2008. — Cz. VI. — 880 s. Przyjezdny do Jahilnyci myśliwy Hryhorij Opacki przypadkowo natrafił na lisią norę. W ułamku sekundy lis już wyślizgiwał się z chwytnych rąk. Lis opierał się, prężył ogonem, drapał łapami ziemię… Na trawę wraz z grudkami ziemi upadła ludzka kość… W październiku 2017 roku lwowscy ekspedytorzy odkryli pochówek 60 osób. Byli to więźniowie czortkowskiego więzienia, ofiary nazistów, rozstrzelani za udział w narodowowyzwoleńczej walce. Rozpoznano ze wszystkich tylko jednego, który upadł do dołu jako ostatni, przedtem wyspowiadawszy współtowarzyszy pod murami więzienia. Ojca rozpoznano po modlitewniku, podpisanym „P. Wytwycki”, a w nim — miniaturowy tryzub i dwa medaliony: z wizerunkiem Hoszowskiej Bogurodzicy i napisem „Członek bractwa”. Od lewej do prawej: Ołena Kysilewska-Kolankowska, Stefania Łahoła, ks. Pawło Wytwycki, 1939 r.
Машинний переклад
Barwy rozwoju Szkoły leśnej Krzemieniecka „Proświta” posiada dziś tak potężną energię, że mimo wszelkich finansowych, ideologicznych i politycznych przeszkód jednoczy ludzi różnych pokoleń. Właśnie tutaj spotykamy patriotów, którzy wiele widzieli w życiu, którzy mają się czym dzielić, którzy lgnęli do tego, co swoje, rodzime, ukraińskie i teraz pragną zaszczepić ten zachwyt innym; jest tu także młode pokolenie „Proświty”, które często półintuicyjnie, niczym gąbka, chłonie w siebie krople owego duchowego arystokratyzmu, którym żyje „Proświta”. Są tu także dzieci, wnuki, a nawet prawnuki członków „Proświty”. Aby wyrastali na arystokratów ducha ukraińskiego, służy temu „Szkoła leśna na Wyrli”, która od czterech lat z rzędu pracuje aktywnie i ofiarnie. Roman DUBROWSKI, członek „Proświty”, kandydat nauk filologicznych, wykładowca Krzemienieckiej Obwodowej Akademii Humanistyczno-Pedagogicznej im. Tarasa Szewczenki 2015 rok Dziennik Szkoły leśnej na Wyrli Rozbrzmiała szczerym dziecięcym śmiechem, radosną pieśnią wybrzmiała i pozostawiła w sercu każdego barwną tęczę „Szkoła leśna na Wyrli” – właśnie tak nazwano obóz dla dzieci i ich rodziców, który odbył się niedawno w czarującym lesie na samym chutorze Wyrla, w pobliżu wsi Sawczyce. „Dlaczego Szkoła leśna?” – pomyślicie. A dlatego, że naszymi nauczycielami stały się zwierzęta. Nasz przytulny, gościnny las otworzył przed dziećmi wiele tajemnic. Teraz nawet najmłodsi potrafią zebrać pachnące zioła i jagody, aby poczęstować rodzinę pyszną herbatą. Na „Lekcjach ciszy” uczyli się być uważni, aby umieć usłyszeć przyrodę. Odzywała się ona delikatną pieśnią wiatru, dźwięcznym świergotem leśnego ptactwa, wesołą muzyką konika polnego. Szkoła leśna nauczyła szanować przyrodę, a pilnym uczniom odwdzięczała się swoimi darami. Hartować ciało i ducha dzieciom oraz rodzicom pomagał nasz leśny nauczyciel Petro Żowtowśkyj (a poza lasem – to majdanowiec, przewodniczący Organizacji Charytatywnej „Centrum Wolontariackie DŻURA”, która pomaga naszym obrońcom na pierwszej linii frontu w strefie ATO). Kozackie gry i zawody czyniły nas silniejszymi, bystrzejszymi, zwinniejszymi, a dzieci chodziły za Petrem „krokiem”, czekając na nowe przygody i niespodzianki. A malować nasze leśne wrażenia uczyła nas Julija Janczuk (wykładowca dyscyplin artystycznych w Krzemienieckiej Akademii Humanistyczno-Pedagogicznej im. Tarasa Szewczenki). Las, w którym mieszkaliśmy, oddycha czynami, przechowuje pamięć o narodowowyzwoleńczych zmaganiach kozaków, wojowników UPA. W jednym z przytulnych domków na Wyrli urodziło się trzech braci Mysłyńskich, dwaj starsi Borys i Ihor byli sotnikami, najmłodszy – karabinierem. Oddali swoje życie w walce o wolność Ukrainy. Cała ta leśna bajka wydarzyła się w naszym życiu dzięki Lilii Sledzińskiej, przewodniczącej rejonowego oddziału WUT „Proświta” im. T. Szewczenki. Ołenka KOTLAR 2016—2017 lata Na Wyrli – Szkoła leśna. Jakie tam dzieją się cuda? Uczą się wesołe dzieci, Którym wszystko dane umieć: W lesie jak nie zabłądzić, I jak ptaszki policzyć, Jakie i gdzie rośnie czarodziejskie ziele… A przy ognisku czas wolny Tak miło umieją spędzić, Że nie zdołamy ja i ty. Ja w lesie wyrosłem i szczycę się Tą szkołą, bo wiem: Ona bowiem dzieciarnię nauczy Przyrodę i rodzinny kraj kochać. Mychajło ROSOŁOWŚKYJ Jakże ważne jest sianie ziaren dobra w dziecięcych duszach, aby potem podziwiać jego pędy, a z czasem i owoce! W „Szkole leśnej” otrzymaliśmy ciekawe i pożyteczne doświadczenie. Uczyliśmy się zachowywać pamięć, uczyliśmy się szanować pamięć. Swoimi czynami uczyliśmy się być godnymi życia i czynu wojowników, którzy zdobywali niepodległość naszej świętej Ziemi. Kilka kilometrów od „Szkoły leśnej” na chutorze Woronuha znajduje się pole. Kiedyś stało tu siedem chat, żyli ludzie. To pole przechowuje dla nas historię życia Feodosija Trofymluka o pseudonimie Orzeł. Urodził się we wsi Kimnata w zamożnej rolniczej rodzinie. Dorastał chłopiec silny i odważny. A kiedy dorósł, został kierownikiem Krzemienieckiego rejonowego kierownictwa OUN. Był śmiały i zdesperowany. Pewnego razu we wsi grupa agenturalno-bojowa NKWD urządziła obławę. Kolacjonując w jednej z chat, stracili czujność, zostawiając broń. Aż nagle wdarł się Orzeł, chwycił broń i rozstrzelał zdezorientowanych wrogów. Pewnego dnia ze swoim zastępcą zaszedł w sprawie do chaty Pawła Chmeluka na chutorze Woronuha. Nie wiedział Orzeł, że tutaj jest niebezpiecznie. Ktoś zdradził… Chatę otoczyli. Znalazł Orzeł możliwość, by jego zastępca wyszedł, a sam zginął. Jego rodziców zesłano na Sybir, żonę aresztowano, a dwóch nieletnich chłopców wysłano do domu dziecka. Tam, gdzie była ich chata, zaorano ogród, żeby nawet wspomnienie nie zostało o życiu odważnego wojownika… Dzięki pracy poszukiwawczej Lilii Sledzińskiej udało się znaleźć ludzi, którzy pamiętają o tym. Ustalono miejsce, gdzie zginął Feodosij Trofymluk. Zaplanowano, aby uczestnicy „Szkoły leśnej” postawili brzozowy krzyż w miejscu, gdzie padł powstaniec, oraz uczcili jego pamięć. Tutaj panował duch wielkiej wspólnej sprawy, duch jedności. Jedności między naszą grupą i między pokoleniami. I dzieci też to czuły i starały się zrobić wszystko jak najlepiej. Dziecięce dusze – jak delikatna i czysta poranna rosa. I od rodziców, nauczycieli zależy, czy taką samą czystą duszę zachowa dziecko, stając się dorosłym. Bądźmy godnym przykładem. Nasze myśli, zachowanie, czyny – to te małe cegiełki fundamentu w życiu naszych dzieci. Ołenka KOTLAR 2018 rok …W krótkim czasie nasi obozowicze zdążyli odwiedzić Świątynię Świętego Jerzego Zwycięzcy, pomodlili się razem z namiestnikiem klasztoru ojcem Polikarpem. Byli zachwyceni malowidłami petrykowskimi, wykonanymi rękami artystek z Poczajowa Marii Szapował, Wałentyny Simaszczuk oraz Switłany Kłymentowej z Krzywego Rogu. Po wyprawie do krzyża pamiątkowego na chutorze Woronuha, gdzie w 1950 roku w nierównej walce z enkawudzistami zginął ostatni rejonowy dowódca armii UPA „Orzeł”, wrócili do miejsca rozbicia swoich namiotów i uczyli się pod kierunkiem Juliji Janczuk malować petrykiwką. Ołenka Kotlar uczyła dzieci lepić z gliny gwizdki. Natalija Kapinos uczyła dzieci ukraińskich pieśni ludowych i powstańczych. Również odwiedzili nas goście z dalekiego Londynu. To pan Łewko Tymoszczuk z żoną Myrosławą i synami Markiem, Serhijem, Martynem-Sewerynem, Denysem-Dmytrem. Podarowali naszym dzieciom piłki do piłki nożnej i siatkówki oraz siatkę, którą od razu przywiązali do drzew i zorganizowali zawody siatkarskie. Łewko Tymoszczuk rozdawał ciekawe książki i płyty z pieśniami, które wykonywał w Londynie. Lilija SLEDZIŃSKA, przewodnicząca RO WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Машинний переклад
W święto Przeczystej, w Międzynarodowy Dzień Pokoju, równeńscy proświtianie wraz z nauczycielami i uczniami „Szkoły Marzeń” Kompleksu Edukacyjno-Wychowawczego nr 14 obchodzili Dzień „Proświty”.
Larysa TKACZ, członkini rady „Proświty”
Tegoroczny Dzień „Proświty” był wyjątkowy. Goście spotkali się z uczniami i pedagogami najnowocześniejszej w mieście szkoły — „Szkoły Marzeń” NVK nr 14 oraz z mieszkańcami, którzy od dawna słyną z patriotyzmu i aktywnego udziału w inicjatywach społecznych. Uroczystość rozpoczęły prowadzące Iryna Soroka i Iwanna Daszkel, zastępczynie dyrektora ds. nauczania i wychowania, wykonaniem Hymnu szkoły. Na święcie powitano także szanowanych gości: przewodniczącą Riwneńskiego miejskiego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Kateryną Syczyk, zastępcę naczelnika wydziału edukacji, zasłużonego pracownika oświaty Ukrainy, przewodniczącą Riwneńskiej organizacji społecznej „Młoda Proświta” Ludmiłę Hrekul, członków rady „Proświty”. Dla gości młodzi wychowankowie zespołu „Fly dance” placówki przygotowali w prezencie kompozycję choreograficzną „Ukraina — to ty” (kierownik Olha Matwijczuk). Uczczono także minutą ciszy pamięć wszystkich poległych za Ukrainę. Z powitalnym słowem do obecnych zwrócił się Jurij Diemczuk, dyrektor NVK nr 14, zaznaczając, że Riwneńska „Proświta” ma chlubną stuletnią historię. Proświtianie nieustannym trudem dla dobra ojczyzny i narodu wypełniają całe swoje życie; w trudnych czasach sowieckich przeciwstawiali się ciemnocie i prześladowaniom, a dziś stoją na pozycjach szczerego ukraińskości. Riwneńskim miejskim zrzeszeniem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” od 2003 roku z powodzeniem kieruje Kateryna Syczyk. Żmudną pracą dla dobra rodzinnej Ukrainy wsławili się znani riwnianie Mychajło Borejko i Jewhenija Hładunowa, Myrosława Kosarjewa i Myrosława Żowtan, Andrij Pastuszenko i Larysa Tkacz oraz wielu innych, których los jest nierozerwalnie związany z Ukrainą. W NVK nr 14 najbardziej aktywną proświtianką jest nauczycielka podstaw etyki chrześcijańskiej Antonina Melnyczuk. Latem nawiązała ona współpracę z towarzystwem „Proświta” w Słowiańsku w obwodzie ługańskim. Za aktywną działalność wręczono jej Podziękowanie od Riwneńskiego miejskiego towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Proświtianie aktywnie angażują młodzież uczniowską i szkolną do wydarzeń oświatowych. Podczas święta dla nich działały proświtiański literacki ośrodek z wystawami książek oraz loteria (przygotowała bibliotekarka szkoły Swiatłana Chodniewicz); na dziedzińcu szkoły rękodzielniczka Nadija Buławska urządziła warsztat pamiątek. Uczniowie szkoły podstawowej tworzyli na asfalcie zbiorowy rysunek pokoju. Z okazji Dnia Pokoju działało stanowisko „Gołąb pokoju”, gdzie Halina Pietruk przeprowadziła warsztaty z techniki origami. Podniosły nastrój podarowali obecnym utalentowani uczniowie NVK nr 14 w muzyczno-proświtiańskiej feerii na scenie świątecznej. Chór starszoklasistów wykonał piosenki ukraińskie i patriotyczne (kierownik Ludmiła Pawelko), zespół wokalny zaprezentował utwór muzyczny „Za pokojem”, a Maryja Czepil zaśpiewała Hymn ukraińskich nacjonalistów. Przewodnicząca szkolnego koła „Proświty” NVK nr 14 Natalia Popczuk wraz z córką-pierwszoklasistką Daryną przeczytały wiersz Mykoły Tymczaka „List”. Duet chłopców „Dreams” w składzie Wołodymyr Syduruk i Stepan Czepel (kierownik Ludmiła Pawelko) wykonał piosenki „Niepodległy”, „Zaśpiewajmy piosenkę o Ukrainie”, „Dobry poranku, Ukraino”. Najbardziej zainteresowanie i aktywność wykazała jednak młodzież uczniowska w przeprowadzeniu proświtiańskiego battle’u, podzieliwszy się na pięć grup. Były tu tematyczne pytania i odpowiedzi, w których uczestnicy pokazali wiedzę, erudycję i umiejętności. Święto ogarnęło serca obecnych: dzieci podtańcowywały, dorośli podśpiewywali. Utalentowani są nasi ludzie, szczerzy, pracowici, umieją śpiewać i pracować, uprawiać chleb i bronić rodzinnej ziemi!
Машинний переклад
To, co nam pisane, — od Boga! Z Iwanem Juszczukiem jesteśmy blisko jeszcze od 1953 r. — byliśmy na jednym roku filologii ukraińskiej Uniwersytetu Lwowskiego. Po roku dziennikarstwo oddzielono, ale nadal niektóre kursy czytano wspólnie. Jakoś tak wyszło, że byliśmy przyjaźnie nastawieni, sympatyzowaliśmy ze sobą. Potem długo się nie widzieliśmy. Teraz znów się odzywamy — czasem listownie, ale bardziej przez Internet. Dzielimy się książkami. W szczególności rok temu Iwan odpowiedział w gazecie “Słowo Proświty” pochlebną recenzją na moją książkę małych nowel i przypowieści “U Boga za pazuchą” — to z czasów powojennych na Ukrainie Zachodniej, kiedy jeszcze trwała ofiarna walka o Ukraińską Państwowość, — a co z dziećmi, co ze szkołą? Bliski Iwanowi temat, bo sam przeżył te niełatwe czasy… Na jubileusz mam dla Iwana prezent, który przypomni mu Lwów — książkę “Koliwo”. To opowieści o pisarzach, artystach, kompozytorach, aktorach, których już nie ma wśród nas. Witam cię, mój dobry przyjacielu Iwanie, tym oto wierszem.
Próba tworzenia Mojemu przyjacielowi ze studenckich lat, znanemu językoznawcy Iwanowi Juszczukowi
Co niesława — nad polami dym, Sława — ponad światem pozłota: Przybiłem się do grupy — iść za Nim, Bo taka do dziwu ochota!
I już ta tajemna prawota Wygrywa pod wiatrem, niby grzywa, I już do słońca wylata Wiara w możliwe i niemożliwe.
I już sieje ponad granicę Niebem darowana sposobność: On powiedział — a ja przekażę: To, co wam pisane, — od Boga!
Ja mówię krzywemu: “Wstań i idź!” Ja mówię ślepemu: “Wstań, ty widzący!” Na weselu czerpię wody Ze źródła, — a to wino w czaszy!
Dziwnie — bo rozchmurzyła się ciemność, Rodzinna chata przyodziała się w zieleń: Ja przecież jeszcze niewierny, jak Tomasz, Ja jeszcze nie ominę trzech zaparć.
Ja tylko przyzwyczajam się do gry W wysokie, jak niebieskie bramy, Lecz już z Bożych ust: “Twórz!” Słowo, mowę — własnymi ustami!
Ja proszę: “To Boża prawota, To Twoje prawa i tablice!” Lecz już z gardła wyrasta Krzyk czy pieśń, dumni i zuchwali.
Dziwnie — tylko strachu nie ma, Sławnie jak — Ty wierzysz we mnie!.. I już ja zaprzęgam się do jarzma — Na całe życie moje utrudzone!
I dusza jaśnieje, zaiste, I moja gwiazda przez chmury miga — Niby ja życzę sam sobie: Bądź szczęśliwy! — hasło nieosiągalne…
Mykoła PETRENKO, m. Lwów
Światowy rekord Iwana Juszczuka Ledwie usłyszawszy, zaprotestował: — To niemożliwe! — Może po prostu nikt nie próbował, — spokojnie odpowiedziałem. Pomysł był piękny i w tym samym stopniu bezczelny. Nie wiem, czy jest mniej pewny fundament dla poważnej sprawy. Warto było Iwanowi Pyłypowyczowi powiedzieć swoje “nie” bardziej kategorycznie, a moja piaskowa chatka rozsypałaby się. Szedł rok 1990. W kraju budziło się zainteresowanie językiem ukraińskim. Goście, którzy ciągnęli w nasze strony, starannie wymawiali ukraińskie słowa. My wdzięcznie uśmiechaliśmy się, ale rodzimego języka robiło się żal. Oto i wymyślono wydać podręcznik. W formie wkładki w “Odnokłasnyku”. — Na ośmiu stronach czasopisma? — opierał się profesor. Ja zaś rozumiałem: jeśli nie zrobi Juszczuk — nie zrobi nikt. “Język ukraiński dla początkujących” wyszedł w październikowym wydaniu. Prawie czterotysięcznym nakładem. Najkrótszy na świecie podręcznik językowy. Co prawda, księga Guinnessa rekord Iwana Juszczuka przegapiła. Jednak — to jej problemy.
Serhij CZYRKOW
подвижник (Działacz) Tacy ludzie, jak Iwan Juszczuk, u nas są dosłownie na wagę złota. Po pierwsze, pierwszorzędny znawca języka, niezaprzeczalny autorytet we wszystkich kwestiach językowych. Utalentowany pedagog, który zachęcił do nauki naszego słowa, zainteresował rodzimomową wielu młodych ludzi. A jaka masowa publiczność z głębokim zainteresowaniem (i praktyczną korzyścią) słuchała go, kiedy prowadził autorską audycję, poświęconą językowym tajemnicom, która była na kanale “Kultura” Ukraińskiego radia. Szkoda, że obecnie nie ma tej audycji, — Juszczuk miał szeroką publiczność. I tych lekcji języka państwowego od Juszczuka nie sposób przecenić. Choć jak paradoksalnie, ale sytuacja z ukraińskim właśnie w niepodległej Ukrainie nie przestaje być zagrażająca. Ona nie tylko głęboko nienormalna, ona odznacza się totalnym natarciem rosyjskiego na ukraiński, brutalnym deptaniem wszystkich wartości narodowych. Beznarodowa władza naszego państwa jest absolutnie głucha na wszystkie te kwestie humanitarne, które stanowią podstawę bytu pełnowartościowego narodu. Żaden z wysokopostawionych dostojników nie może gniewnie powtórzyć rozsądnego pytania Churchilla: “To za co my walczymy?!” I to — w czasie tak napiętego naszego przeciwstawienia się “ruskiemu światu”! Postać Iwana Juszczuka dzisiaj wyraźnie widzi się obok takich działaczy rodzimego słowa, jak Iryna Farion, Pawło Hrycenko, Łarysa Masenko, Dmytro Pyłypczuk, Dmytro Pawłyczko, Iwan Juszczuk, Olha Chodacka oraz Wasyl Wasylaszko. Niestety, jest ich mało. I jakoś nie widać młodych energicznych ludzi, którzy tak samo poświęciliby się utwierdzeniu naszego języka, walce o podniesienie jego prestiżu społecznego. Osobny temat do rozmowy o “trudach i dniach” Iwana Juszczuka — jego przekłady, w których wyraźnie widać jego sympatie do literatur bałkańskich. Jestem szczególnie wdzięczny mu za przekład genialnej powieści Mesy Selimovicia “Twierdza”, która, na moje głębokie przekonanie, należy do najlepszych dzieł całej europejskiej literatury drugiej połowy XX wieku. Charakterystyczne, że tłumacz Juszczuk zatrzymał swoją uwagę właśnie na tym utworze, wybierając go do ukraińskojęzycznej interpretacji. Z wielkim zachwytem i zdziwieniem myśli się o tym arcy-skromnym i pracowitym, jak pszczoła, człowieku. I rozumie się, o ile biedniejsi bylibyśmy bez niego.
Mychajło SŁABOSZPYCKYJ
Zamiast telegramów Pan Iwan był moim wykładowcą na uniwersytecie. Wspaniały człowiek! Niezwykle kompetentny, wrażliwy i utalentowany pedagog! Dużo zdrowia i długich lat życia!
Złata BINEWYCZ
Zawsze czułem do niego szczerą sympatię, a nawet więcej niż sympatię. Błyskotliwy umysł, gruntowna wiedza, bezinteresowna miłość do Ukrainy, miła, miękka delikatność i oczywista wierność wybranej drodze. Wierzyło się każdemu jego słowu. Jak go nie kochać? Ich, takich ludzi, było i jest obecnie mało. Jak ich brakuje, po prostu dusza się rozrywa.
Mykoła KULCZYŃSKYJ
Po prostu — dziękuję! Od siebie i od swoich uczniów. Uczymy się z Pańskich książek, Iwanie Pyłypowyczu! Mnoga lata!
Switłana KORŻENIWSKA
Dobrze pamiętam pana Juszczuka z Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki jeszcze pod koniec “sowka”. Był członkiem Zarządu. Jako członek Rady Głównej, mogłem odwiedzać jego posiedzenia. Zapalczywy, bezkompromisowy, pryncypialny... Z rosy i wody jubilatowi!
Wałerij STEPANENKO
Tylko jego “Praktykum z języka ukraińskiego” to książka podręczna dla ludzi, którzy naprawdę chcą znać ukraiński. Dla mnie zaszczyt mieć Iwana Pyłypowycza wśród przyjaciół na FB.
Olha KARPENKO
Zachwycam się Iwanem Pyłypowyczem bardzo dawno... Jeszcze od czasu, kiedy kierowałem wydziałem polityki językowej w Ministerstwie Kultury, i pracowaliśmy w grupie, do której wchodził i Iwan Pyłypowycz, nad Koncepcją polityki językowej państwa. Tyle konstruktywu, głębi, wysokiej fachowości i twardej patriotycznej pozycji wykazał on wtedy, że byłem w zachwycie i zachowuję go przez te wszystkie lata. Cieszę się z naszego dość częstego komunikowania się, spotkań na różnych konferencjach i imprezach: zawsze jego obecność podnosi ich ranking, znaczenie i wagę! Dziękuję Panu, Iwanie Pyłypowyczu!
Wasyl NEWOŁOW
Znam tę rodzinę od 1969 roku. Pracowałam z żoną Iwana Pyłypowycza, świętej pamięci Olhą Juszczak, w wydawnictwie „Zdorowja”. Przyszłam tam zaraz po ukończeniu uniwersytetu, czyli z wiedzą teoretyczną, ale bez umiejętności praktycznych. Trzeba powiedzieć, że na uniwersytecie nie przechodziliśmy kursu redakcji literackiej. Pani Olha jako starsza koleżanka pomagała mi opanowywać jego arkana. I uczyła nie tylko szanować Słowo, ale i nie zapominać, kim jesteś i skąd pochodzisz. Tworzyła aurę ukraińskości, co było w tamtym czasie oj jak niebezpieczne. W redakcji utworzył się swoisty kolektyw reliktowych redaktorów, chociaż literaturę medyczną wydawano przeważnie po rosyjsku. Zresztą większość pracowników mówiła po rosyjsku. Nie słyszałam od niej ani jednego rosyjskiego słowa. Piękna, mądra, oczytana, spokojna, życzliwa... A do tego — wspaniała matka i żona. Bardzo chwaliła męża: powiadała, że wychowuje syna i córkę. Jednym słowem, prawdziwa Ukrainka. Wcześnie odeszła w zaświaty. Pochowaliśmy ją na Cmentarzu Leśnym. Niech ziemia będzie jej lekką. Wira KULOWA Iwan Pyłypowycz Juszczak — nasz sławny krajan, wołynianin. Biorąc do rąk jego podręczniki, wspominam o tym i pamiętam. I nie tylko ja. Jego książki edukacyjne są zawsze przejrzyste, zrozumiałe, twórczo przemyślane i przekonujące. Zaprawdę: Nauczyciel nauczycieli! Niski ukłon! Daj, Panie, Wiele lat!!! Nina HORYK
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
ich interesy budowały cały system naszej edukacji. Prasa, radio i telewizja przeszły w ich ręce i zaczęły służyć nuworyszom. Totalne zubożenie Ukraińców z jednej strony oraz zorganizowane bankructwa przedsiębiorstw tworzących budżet ograniczały możliwości harmonijnego rozwoju człowieka. Jedno po drugim zaczęły bankrutować nasze wydawnictwa i gazety. Jednocześnie na produkcie informacyjnym w języku rosyjskim nie odbiło się to tak bardzo. Bo Moskwa, a także kapitał międzynarodowy rozumieją, że przed zniewoleniem narodu i kraju musi iść ich informacja, ich propaganda, ich system edukacji. Doświadczenie państw kolonialnych i dzisiejsza ukraińska rzeczywistość dowodzą, że obca burżuazja, a zwłaszcza jej najwyższa forma — oligarchat, nie są zainteresowane rozwojem narodu zależnego od nich. Słabo wykształconego, pozbawionego swojego narodowego „ja” łatwiej eksploatować i uzyskiwać nadzwyczajne zyski. Z dominującą pozycją obcych w Ukrainie i ich sługusów — zmankurtyzowanych „małorosów” wiąże się nie tylko dzisiejsza polityka gospodarcza, lecz także kulturalna, edukacyjna, migracyjna, demograficzna... Stąd wynika nierozwiązany do końca przez 27 lat niepodległości Ukrainy problem świadomości narodowej. Świadczy o tym, z jaką łatwością na początku Rosji udało się zaanektować ukraiński Krym i rozpocząć krwawą wojnę na Donbasie. To coś, czego Moskwie byłoby trudno, a może nawet niemożliwie zrobić z Polską, Litwą czy Francją. Bo tam uczucia narodowe pielęgnowano przez wieki, podczas gdy dla Ukraińców same słowa „naród”, „państwo narodowe” były tabu. Trzeba, by nasi obywatele wiedzieli i pamiętali: Ukraina — to państwo narodowe Ukraińców, w przeciwnym razie nie miałaby podstaw do istnienia (przeciwne, nota bene, chce nam i światu udowodnić Putin). Inny stosunek — miłość do swojego narodu, jego historii, języka — powinna wychowywać nasza szkoła, rodzice, cały system władzy państwowej. — Czyli to, co Pan nieustannie i konsekwentnie robił i robi przez całe życie jako działacz społeczny, nauczyciel, naukowiec… — Moje życie poświęcone jest edukacji. Mój zawodowy, twórczy dorobek — przygotowanie i wydanie podręczników do języka ukraińskiego dla wszystkich klas szkoły średniej — od piątej do jedenastej. Opinie kolegów o wykonanej pracy były wyłącznie pozytywne. Pracując nad tym czy innym podręcznikiem, zawsze kieruję się zasadą, że trzeba szanować ucznia i wierzyć w jego zdolności umysłowe i twórcze. Trzeba zachęcać, pomagać, zainteresować go, by opanował kulturę językową. Nie narzucać mu reguł, lecz aktywizować jego myślenie, by sam zrozumiał te reguły. Dlatego zawsze, gdy wykładam regułę w podręczniku, staram się wyobrazić sobie siebie w określonej klasie w roli ucznia. — Proszę powiedzieć jako pedagog o ogromnym doświadczeniu praktycznym: jakie są najważniejsze wymagania wobec metodyki nauczania dowolnego przedmiotu, czy to w szkole, czy na uczelni? — U dzieci i młodzieży trzeba od najmłodszych lat wyrabiać pociąg do samodzielnego myślenia, do twórczości, rozwijać ich wyobraźnię. Tylko tak można wychować talent. Przypominam sobie z własnej młodości. Jak już opowiadałem, do szkoły było daleko. Aby skrócić drogę, zawsze wymyślałem i opowiadałem swoim towarzyszom jakieś niezwykłe, dziwaczne historie. Wracając do domu, prowadziłem dziennik, który stał się świetnym elementem samodyscypliny. Zajmowałem się także twórczością literacką — pisałem utwory artystyczne. Jako echo moich dawnych twórczych porywów — dwie powiastki dla dzieci: „Troje na Księżycu” i „Pewnego ranka”. Zarówno pierwsza, jak i druga, która ukazała się stosunkowo niedawno, zyskały pochwałę krytyki. Ale ostatecznie do takich dzieł warto zaliczyć także dziesiątki moich podręczników. — Działalność społeczna, prosvitiańska, to także jaskrawy przejaw twórczości. — Ma Pani rację. Tu powinienem opowiedzieć o tym, jak na świcie naszej niepodległości tworzyliśmy Klub miłośników języka ukraińskiego, który wraz z innymi nielicznymi organizacjami społecznymi stał się poprzednikiem RUCHU, jak zakładaliśmy Towarzystwo Języka Ukraińskiego i odradzaliśmy Towarzystwo „Proświta”. Wszystko to się działo, pracowaliśmy nie szczędząc sił, bo wierzyliśmy w przyszłość Ukrainy, przyszłość swoich dzieci. Dziś, mimo wszystko, wywalczyliśmy niepodległą Ukrainę. Ale to, co najważniejsze dla nas, wciąż przed nami — wychowanie wykształconego, myślącego, świadomego swego powołania Ukraińca.
Rozmawiał Mykoła CYMBALIUK
Машинний переклад
W swoje 85 lat Iwan Pyłypowycz Juszczuk, znany działacz społeczny, członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, profesor Kijowskiego Międzynarodowego Uniwersytetu, pełen jest niewyczerpanej energii, planów twórczych i proświtiańskich projektów. Każdą chwilę przeżytego dnia planuje i ceni jak najcenniejszy dar: wykłady na uniwersytecie, pracę nad nowymi podręcznikami, pisanie artykułów do wydawnictw naukowych i prasy, posiedzenia w Radzie Koordynacyjnej ds. stosowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia publicznego Ukrainy przy Ministerstwie Kultury Ukrainy. A do tego wizyty w gabinetach władz, gdzie trzeba rozstrzygać te kwestie polityki językowej, które według obowiązków powinna załatwiać liczna armia urzędników. I wszędzie zdąża, a wszystkich, z którymi ma do czynienia, przeciąga na swoją stronę. Nawet tego dnia, kiedy umówiliśmy się na wywiad, mimo wolnego dnia przybył o umówionej godzinie.
— Iwanie Pylypowyczu, jak Pan, mimo swoich lat i obciążeń, wszystko zdąża? — Bardzo prosto: trzeba kochać życie i stale trenować swój mózg. Czytałem u amerykańskiego psychologa, że mamy 100 mld komórek i każda komórka ma 15 tysięcy wypustek. To znacznie więcej, niż jest planet we Wszechświecie. Otóż taka metoda porządkuje neurony, które są w ludzkiej głowie. Temu pomaga stałe uczenie się, przemyślenie wydarzeń i zjawisk. Dawno dowiedziono, że człowiek, który uczył się tak, jak trzeba, ma lepsze połączenia nerwowe, a organizmem kieruje mózg! W takich warunkach system bioenergetyczny człowieka nie zawodzi. Ktoś może podać inne przykłady, ale za tym stoją szkodliwe nawyki, lenistwo, brak dążenia do wiedzy, piękna, intelektualnej satysfakcji. Albo jakaś choroba, która od organizmu nie zależy. Zatem udane i owocne życie, a dla mnie to nauka, praca społeczna — wynik lepszej organizacji zarządzania organizmem. Kiedyś czytałem zapiski z celi Wasyla Stusa i byłem wstrząśnięty, jak się nad nim znęcano. Ale on wyszedł z dwoboju zwycięzcą, bo duch ludzki kształtuje się w głowie. Niestety, dzisiejsza szkoła o to nie dba, wymaga wkuwania, a nie rozumienia. — A Pańska szkoła, a potem wyższa, też szły tą drogą? Jak zatem stał się Pan tym, kim jest obecnie? — Czytać nauczyłem się jeszcze przed szkołą, zamiast Elementarza czy czytanki miałem Biblię w ukraińskim przekładzie Pantelejmona Kulisza, Iwana Puluja i Iwana Necuja-Lewyckiego. Ukończyłem wiejską szkołę: najpierw cztery klasy w rodzinnej wsi, piątą–siódmą w sąsiedniej, a ósmą — w Ustyluhu, leżącym nad Bugiem. Codziennie trzeba było pokonywać 10 kilometrów (tam i z powrotem), co prawda na trofiejnym niemieckim rowerze, a zimą pieszo. Podczas niemieckiej okupacji we wsi zaczęła działać „Proświta”, która dbała także o księgozbiór. Pociągała mnie literatura naukowo-popularna, zwłaszcza chemia fizyczna, matematyka. W szkole rozwiązywałem wszystkie zadania. Tak zapalonym był też Ołeksandr Szwarcwald, który później zmienił swoje nazwisko na jakieś białoruskie. Tylko we dwóch przychodziliśmy do szkoły z rozwiązanymi zadaniami. Nawiasem mówiąc, takim udał się też mój syn, który od dawna mieszka i pracuje w Niemczech. W dziesiątej klasie zajmował pierwsze miejsca z fizyki na ogólnoukraińskich i międzynarodowej olimpiadzie. Nie odbiegała od tego w zdolnościach matematycznych także córka, która mieszka i pracuje w Kijowie. I wnuki również! Ale najważniejsze — wszyscy są ukraińskimi patriotami. Po szkole wstąpiłem na Kijowski Uniwersytet Państwowy. Z czasem zrozumiałem, że tam nie ma tej chemii fizycznej, i przerwałem naukę. Ponadto wykłady ze wszystkich przedmiotów prowadzono w języku „obszczeponiatnom”. A mnie łatwiej było porozumiewać się nawet po polsku, choć rosyjskiego też znałem. W szkole przysposobienie wojskowe prowadził emerytowany sierżant Armii Czerwonej, Rosjanin, przysłany przez Moskwę. Od nas surowo wymagał „panimat jewo”, a ja protestowałem — opuszczałem jego lekcje. Ale odraza do gwałtu nad osobowością nie zgasiła we mnie chęci poznawania języków innych narodów. Wyższe wykształcenie zdobyłem jednak na Uniwersytecie Lwowskim, na wydziale filologii słowiańskiej. Władam prawie wszystkimi językami słowiańskimi: polskim, czeskim, serbskim, chorwackim, słoweńskim, górnołużyckim… — I dokąd zatem, filolog-poliglota o naturalnych zdolnościach matematycznych, Pan się udał? — Do wiejskiej szkoły, gdzie prócz języka i literatury ukraińskiej uczyłem także chemii (z powodu braku nauczyciela tego przedmiotu). Później, po dwóch latach, Uniwersytet Lwowski polecił mnie do aspirantury przy Instytucie Literatury im. Tarasa Szewczenki AN USRR jako slawistę. Podczas pracy i nauki zgromadziłem bogaty materiał i z powodzeniem obroniłem pracę kandydacką „T. H. Szewczenko w literaturach narodów Jugosławii”. Ale dalej nie było mi pisane zajmować się literaturą: literatura, rzekomo, to ideologia, a ja byłem „ideologicznie niepewnym człowiekiem”, mówiono mi. — I podzielił Pan los szestydziesiątników? — Mówiąc szczerze, minęła mnie ta czasza. Ale długo byłem bezrobotny. W tym czasie tłumaczyłem książkę ze słowackiego. Pewnego razu redaktor naczelny czasopisma „Ukraińska mowa i literatura w szkole” (obecnie — „Dywosłowo”), pisarz Prokip Dmytrowycz Mysnyk, na polecenie znajomej z Ministerstwa Oświaty Nadii Kowalenko odważył się wziąć mnie na kierownika działu metodyki języka. Tam przeszedłem prawdziwą szkołę języka i redakcji. A potem, przez prawie 30 lat, nauczałem języka ukraińskiego w Kijowskim Państwowym Instytucie Pedagogicznym Języków Obcych, a 25 lat — w Kijowskim Międzynarodowym Uniwersytecie. Dziś moi studenci są waszymi kolegami, przyszłymi dziennikarzami. Tak właśnie zostałem językoznawcą. — Wielokrotnie rozmawiałem z wieloma nauczycielami w miejskich szkołach i na prowincji, wszyscy oni, skoro tylko wspomni się Iwana Juszczuka, bardzo wysoko się o Pańskich podręcznikach wypowiadają…
— Staram się robić maksimum tego, na co jestem zdolny. Dla szkoły napisałem nie jeden podręcznik dla wszystkich klas. W szczególności napisałem książkę „Język ukraiński w szkole”. W swojej pracy opieram się na metodyce niemieckiego pedagoga XIX wieku Adolfa Diesterwega. Na niej wychowano naród niemiecki, dlatego bardzo różni się on od innych. W ich szkole uczy się myślenia. Mówi się, że zły jest ten nauczyciel, który podaje tylko gotową wiedzę. Uczniów czy studentów trzeba zmuszać do zdobywania wiedzy, uczyć myślenia, obserwowania, obserwowania i jeszcze raz obserwowania. I wyciągania wniosków. Jeszcze raz podkreślam, że przyszłość należy do edukacji, która będzie rozwijać myślenie. Teraz piszę podręcznik dla 11 klasy i dziwię się, jaki mamy beznadziejny program. Nie ma w nim żadnej logiki. Dlatego będę przekonywać, bronić logiczności wykładu materiału — dziecko będzie uczyć się logiki właśnie przeze mnie. Język sam w sobie niesie logikę. Nasi przodkowie szlifowali ją przez tysiąclecia i zakładali w języku. Język to system systemów. Cybernetyka zbudowana jest na prawach językowych. I trzeba, żeby każdy nauczyciel języka ukraińskiego to rozumiał. Nie wolno dopuszczać do szkoły takich programów, które tłumią, zagłuszają intelekt dziecka. Stąd — orientacje światopoglądowe, cywilizacyjne, poziom rozwoju kulturalnego. — Niedawno obchodziliśmy kolejną rocznicę niepodległości. Ale problemów zarówno osobistych, jak i na poziomie państwa, narodu, nie ubyło. I nie chodzi tylko o zewnętrznego wroga, który nijak nie może pogodzić się z niepodległą Ukrainą. W tej sytuacji sektor oświatowy szczególnie dotkliwie odczuwa niedostateczną uwagę ze strony naszych władz… — Mam w tej sprawie własną teorię. Nasza niepodległość zbiegła się z przejściem od feudalizmu (ustrój socjalistyczny był faktycznie tym samym feudalizmem, tylko wyższego stopnia) do kapitalizmu. Jeśli Francja przechodziła od feudalizmu do kapitalizmu podczas Wielkiej Rewolucji Francuskiej, to u nich do władzy doszła przeważnie narodowa, francuska burżuazja. Tak czy inaczej francuscy mieszczanie myśleli o swoim narodzie, dbali o interesy narodowe. A u nas przy władzy pozostali ci, którzy przez stulecia byli wysyłani na Ukrainę w celach kolonizacyjnych, do prowadzenia imperialnej polityki moskiewskiej. A z pewnego czasu coraz wpływowsze stają się także siły międzynarodowe. Były one i pozostają obcym elementem ukraińskiego społeczeństwa. W rękach cudzoziemców znalazły się finanse, najbardziej dochodowe gałęzie gospodarki, kultura. Pod
Машинний переклад
Ugoda hadziacka, czyli traktat hadziacki, 6 września 2018 roku skończył 360 lat. Czym jest ten dokument, jakie jest jego miejsce w historii Ukrainy, ówczesnej i dzisiejszej Europy? W różnych czasach i za różnych rządów dokument ten oceniano różnie. Za imperialnej Rosji i Związku Radzieckiego pisano o nim zawsze tylko w negatywnym świetle i oceniano go jako zdradę „bratniego” narodu rosyjskiego, a jego główną postać, współpracownika i kontynuatora dzieła sławnego Bohdana Chmielnickiego, hetmana Iwana Wyhowskiego, traktowano jako sprzedawczyka, zdrajcę i pachołka polskiego rządu królewskiego. Wszak Iwan Wyhowski był rzeczywiście kontynuatorem dzieła Bohdana Chmielnickiego, gdyż dziś nie jest już tajemnicą, że widząc obłudę moskiewskich obietnic danych w Perejasławiu oraz stale obserwując naruszanie praw i wolności narodu ukraińskiego i kozactwa, hetman Chmielnicki w ostatnich latach życia odszedł od ustaleń perejasławskich i obrał kurs na stworzenie niepodległego państwa ukraińskiego. Jednym z tych, którzy byli przy boku sławnego hetmana faktycznie od samego początku powstania, od 1648 roku, był pisarz generalny Wojska Zaporoskiego Iwan Ostapowycz Wyhowski — człowiek utalentowany i aktywny. Wołodymyr MOKLAK, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, członek Proświty, zastępca dyrektora Połtawskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego imienia Wasyla Kryczewskiego. Ukraińsko-polska umowa pokojowa. Za czasów niepodległości Ukrainy ugoda hadziacka przez rodzimych i polskich historyków zaczęła być traktowana jako wielki i bezsprzeczny wspólny sukces dyplomacji ukraińskiej i polskiej. Przypomnijmy, jak 10 lat temu do Połtawy i dawnej stolicy hetmańskiej, Hadziacza, przyjeżdżała liczna delegacja ukraińskich i polskich historyków. Odbyła się wielka konferencja naukowa poświęcona 350-leciu ugody hadziackiej. W Kijowie i Warszawie wydano dwa duże zbiory materiałów. Jednak temat okazał się na tyle interesujący i mało zbadany, że jego studiowanie trwa do dziś. Szczególnie dotyczy to polskiej szkoły historycznej. Czym więc jest ugoda hadziacka? Stworzona za czasów niepodległości Encyklopedia historii Ukrainy podaje taką definicję: „Ugoda hadziacka 1658 — ukraińsko-polska umowa pokojowa, podpisana 16 (06) września nieopodal miasta Hadziacz przez hetmana I. Wyhowskiego z rządem polskiego króla Jana II Kazimierza Wazy. …Na warunkach ugody hadziackiej, która kończyła dziesięcioletnią wojnę ukraińsko-polską, przewidywano powrót Ukraińskiego Państwa Kozackiego … w skład odnowionej Rzeczypospolitej na prawach jej federacyjnej części — Wielkiego Księstwa Ruskiego”. We współczesnej polskiej nauce historycznej ugoda hadziacka traktowana jest jako porozumienie, „dzięki któremu miało powstać Księstwo Ruskie — jako trzeci obok Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego — samodzielny członek Rzeczypospolitej”. Droga do ugody hadziackiej była niełatwa i długa. Zrozumiawszy całą błędność orientacji na Moskwę, młoda dyplomacja ukraińska już w ostatnich latach życia Bohdana Chmielnickiego zwróciła wzrok w kierunku Europy — Szwecji i Polski. Sprzyjała temu również polityka podwójnych standardów Moskwy, która niby wspierała nowo wybranego hetmana Iwana Wyhowskiego, ale jednocześnie próbowała osłabić jego władzę, podburzała opozycję i rozpalała wrogość między nią a hetmanem. Właśnie dlatego rozpoczęły się negocjacje. Powstanie prorosyjsko nastawionego pułkownika połtawskiego Marcina Puszkara przeciwko władzy hetmańskiej, skutecznie zlikwidowane przez Iwana Wyhowskiego pod koniec maja 1658 r., stało się powodem bezpośredniej interwencji wojskowej rządu carskiego w sprawy państwa kozackiego. Już 29 czerwca wojsko moskiewskie, dowodzone przez wojewodę G. G. Romodanowskiego, wyrusza na Ukrainę. Jednocześnie aktywizują się resztki prorosyjsko nastawionych powstańców. Hetman próbuje znaleźć wyjście z tej sytuacji. Pod koniec sierpnia I. Wyhowski z wojskiem kozackim stoi pod Hadziaczem. Prawdopodobnie w tym czasie myśl o konieczności szukania dróg wyjścia z zaistniałej sytuacji była już w pełni uformowana w kręgu administracji hetmańskiej i osób mu bliskich. Nie ufając Moskwie, która stale naruszała warunki ugody perejasławskiej, otoczenie Iwana Wyhowskiego widziało wyjście z sytuacji jedynie w podpisaniu traktatu pokojowego z Rzecząpospolitą. Już wieczorem 30 sierpnia (9 września) 1658 roku do obozu hetmańskiego, który w tym czasie stał za Komysznią nieopodal Hadziacza, przybyli komisarze polscy. Przybyłych uroczyście witano. Jak zapisał jeden z uczestników polskiej delegacji: „Kiedy wjeżdżali na plac, piechota stała z obu stron z chorągwiami, chyliła chorągwie do ziemi i przy tym dała takiego ognia, jakby niebo się otworzyło. A kiedy (komisarze) zeszli z koni przed namiotem hetmańskim, uderzono z 10 armat”. Po negocjacjach, które trwały kilka dni, 6 (16) września 1658 roku umowę podpisano i wkrótce polscy komisarze wracają z powrotem. Prawie cały ten czas w obozie hetmana przebywa także poselstwo moskiewskie, dowodzone przez diaka Wasyla Kikina, który próbował nie dopuścić do zerwania umowy między Moskwą a Ukrainą. Ale w przeddzień podpisania W. Kikina wraz z innymi członkami poselstwa po dość ostrej rozmowie z hetmanem odesłano do Moskwy. Dziewiętnaście punktów umowy. Czym była ugoda hadziacka? Niestety, dziś nie mamy oryginału tego dokumentu, podpisanego przez hetmana Iwana Wyhowskiego ze strony ukraińskiej oraz polskich komisarzy ze strony Rzeczypospolitej. Czyli oryginał umowy nie zachował się. Ale mamy kilka jego odpisów, stworzonych na różnych etapach procesu negocjacyjnego. Najszerszy i najciekawszy z nich to odpis wypracowany przez ukraińskich i polskich dyplomatów na pierwszym etapie negocjacji. Ma on 19 punktów, zgodnie z którymi: 1. Trzy zdobyte województwa — kijowskie, bracławskie i czernihowskie — przekształcają się w Księstwo Ruskie na wzór Księstwa Litewskiego, i wszyscy urzędnicy są dozwoleni, jak kanclerz, marszałek. 2. Metropolita kijowski musi mieć miejsce w senacie po jego miłości księciu lwowskim arcybiskupie. 3. Władycy lwowscy, łuccy, przemyscy, chełmscy muszą mieć miejsce po biskupach swoich powiatów. 4. Pieniądze mają być bite na wzór mennicy Księstwa Litewskiego. 5. Wszystkie dobra zabrane na kościoły katolickie mają być oddane obrządkowi greckiemu, zarówno mnichom, jak i świeckim. 6. Mieszczanie obrządku greckiego będą korzystać w miastach z tych samych wolności co katolicy i mają być dopuszczeni do magistratu. 7. Podatki w trzech wspomnianych województwach, które mają pójść na żołd dla żołnierzy z innych narodów, muszą być oddawane nie do Skarbu Koronnego, a do Księstwa Ruskiego, a tego wojska ma być 10 tysięcy. To wojsko ma być pod regimentem zaporoskiego hetmana Wyhowskiego; po jego śmierci dowództwo ma powrócić do ich miłości panów hetmanów koronnych.
8. Starostwa owruckie, perejasławskie i czyhryńskie mają być sądowe. 9. Obecnemu panu hetmanowi zaporoskiemu starostwo czyhryńskie ma przypaść dożywotnio, a po jego śmierci — hetmanom zaporoskim, którzy zawsze będą wojewodami kijowskimi. Starostwo lubomelskie, którym zarządzała królowa jej mość, a teraz dla pokoju ustąpiła, ma należeć do domu Wyhowskich na prawie lennym. 10. Na elekcję hetmana zaporoskiego Wojsko Zaporoskie przedstawi 4 kandydatów, z których jednego zatwierdza król jego mość. 11. Liczebność Wojska Zaporoskiego wynosi 60 tysięcy, jednak zostaje zmniejszona do 30 tysięcy. 12. Szlachcice związani z Wojskiem Zaporoskim mają zostać objęci amnestią. 13. Nadania na dobra duchowne wiary greckiej pozostają przy metropolicie i władykach. Król jego mość z czterech kandydatów zatwierdza jednego. 14. Dwie Akademie, jedna w Kijowie, druga w Księstwie Litewskim, gdzie sobie wyszukają, mają zostać utworzone. Profesorami mają być katolicy i grecy (to znaczy — prawosławni), a heretycy wszystkich sekt wykluczają się z tej Akademii. 15. Szkoły przeciwne Akademii, czyli jezuickie, stają się niemożliwe. 16. Biblioteki i drukarnie są dozwolone wszędzie, przy czym w kwestiach wiary należy unikać obraz obrażających obrządek rzymski. 17. Z każdego pułku nobilitować (nadać szlachectwo. — Aut.) po stu kozaków, podanych w rejestrze przez pana hetmana zaporoskiego, a pułków jest 14. 18. W nawigacji na Morzu Czarnym, aby wszyscy mogli pływać. 19. Po przysiędze na pierwszym sejmie króla jego mości i pana hetmana zaporoskiego każdemu wolno powrócić do swoich majątków. Strona traktatu hadziackiego Król Jan II Kazimierz Waza Traktat, który miał stać się punktem zwrotnym w historii państwa kozackiego… Właśnie taki był pierwotny tekst. To znaczy, warunki traktatu hadziackiego przewidywały powrót Ukrainy w skład państwa polskiego jako jego części federacyjnej. Tworzono Wielkie Księstwo Ruskie, zarządzane na wzór Wielkiego Księstwa Litewskiego. Wszyscy uczestnicy wojny z Polską otrzymywali amnestię. Wojsku Zaporoskiemu potwierdzano wszystkie jego dawne przywileje, nadawano zezwolenie na pędzenie gorzałki i zakładanie szynków oraz prawo sądu hetmańskiego. Rejestr miał liczyć 60 tysięcy osób. Co roku 100 kozaków z każdego pułku, na wniosek hetmana, miało otrzymywać nobilitację. Unię cerkiewną likwidowano. Majątek cerkiewny i świątynie, zagarnięte wcześniej przez unitów, miały zostać zwrócone prawosławnym. Metropolita kijowski i czterej prawosławni biskupi otrzymywali miejsca w senacie Rzeczypospolitej. Prawosławnym mieszczanom gwarantowano równość z mieszczanami katolickimi. Kolegium Kijowsko-Mohylańskie otrzymywało status wyższej uczelni i prawa równe prawom Akademii Krakowskiej. Przewidywano założenie na terytorium Rzeczypospolitej jeszcze jednej akademii prawosławnej, a także otwarcie szkół średnich i drukarni. Taki był pierwszy wariant ugody hadziackiej. Podczas obrad sejmowych tekst ten znacznie okrojono. Tak więc do ratyfikowanego przez polski sejm i podpisanego przez króla ostatecznego tekstu nie weszły punkty o likwidacji unii na całym terytorium Rzeczypospolitej, o zwrocie zagarniętego przez unitów majątku ich poprzednim właścicielom — prawosławnym, ograniczono rejestr kozacki, który miał wynosić 30 tysięcy kozaków, nie zezwolono na bicie własnej monety. Traktat hadziacki miał stać się punktem zwrotnym w historii państwa kozackiego. Jednak zarówno polskie, jak i ukraińskie społeczeństwo nie było jeszcze gotowe na realizację tego projektu. Dlatego niemal od razu rozpoczęła się jego rewizja przez obie strony. Rząd hetmański próbował rozszerzyć terytorium Wielkiego Księstwa Ruskiego kosztem innych ziem ukraińskich, zwiększyć rolę jego instytucji państwowych. Jednocześnie Rzeczpospolita próbowała ograniczyć władzę hetmańską i zmniejszyć liczebność rejestru kozackiego. Traktat hadziacki obowiązywał niedługo — do października 1659 roku, kiedy to już następny hetman, Jerzy Chmielnicki, wypowiedział go, podpisując nowy układ z Moskwą. Jednak mimo tak krótkiego okresu obowiązywania, traktat hadziacki wywarł znaczący wpływ na całą późniejszą dyplomację kozacką. Traktat hadziacki stał się traktatem straconych możliwości. Wielu współczesnych tym wydarzeniom i późniejsi historycy mówią o tym, że niezdolność ukraińskiej, polskiej i litewskiej szlachty do realnej oceny wydarzeń, do adekwatnego przyjęcia idei traktatu hadziackiego stały się początkiem upadku państwa polskiego, a w przyszłości doprowadziły do jego rozbiorów i likwidacji za czasów Katarzyny II. Właściwie traktat hadziacki stał się ostatnią próbą zachowania Rzeczypospolitej w jej dawnych granicach…
Машинний переклад
Eduard OWCHARENKO Zdjęcie autora Z materiałów ekspozycji można się dowiedzieć, że spory o to, który z ukraińskich symboli historycznych można uznać za główny znak najnowszej ukraińskiej państwowości, trwały przez cały 1917 rok — od czasu powstania Centralnej Rady w Kijowie. Jej przewodniczący, historyk Mychajło Hruszewski, również włączył się w ówczesnej prasie do dyskusji nad „pytaniem o to, co musi być uważane za herb Ukrainy”. „Pretendentami” w tych dyskusjach byli: — złoty lew wspinający się na skałę — herb Królestwa Rusi (państwa halicko-wołyńskiego) w XIII—XIV w., a od 1848 roku — symbol odrodzenia narodowego w Galicji. Mychajło Hruszewski uważał go za zbyt regionalny; — Archanioł Michał — dawny herb ziemi kijowskiej, który na początku XX w. był symbolem Kijowa i guberni kijowskiej. Były próby połączenia go z galicyjskim lwem w jeden symbol Sobornej Ukrainy. Hruszewski uważał herb z archaniołem za „kazionny” (urzędowy); — kozak z muszkietem — herb Hetmanatu, który już w XVIII wieku traktowano jako herb narodowy, jednak, jak uważał Mychajło Hruszewski, choć „temu herbowi należy dać pierwsze i najważniejsze miejsce wśród starych tradycyjnych symboli państwa ukraińskiego, to jako znak nowej Ukrainy on się nie nadaje. Odnawiając naszą starą ukraińską państwowość, nie odnawiamy naszego hetmanatu, chcemy tworzyć nowy ład, nowe formy państwowe i społeczne, a emblemat (znak) tego musi być nowy, aby nie było podejrzeń o zamiary odradzania starego”. Hruszewski wysunął nawet ideę całkowicie nowego symbolu twórczej pokojowej pracy w nowej Ukrainie — złoty pług na błękitnym tle; — Tryzub — znak własnościowy księcia Wołodymyra Wielkiego. „Na monetach i innych przedmiotach starego państwa kijowskiego widzimy ładnie stylizowany znak heraldyczny niejasnego znaczenia, w rodzaju trójzębu” — pisał o nim Hruszewski. Ten wariant przewodniczącemu Centralnej Rady całkowicie odpowiadał. Najlepiej podkreślał on ciągłość Ukrainy od Rusi Kijowskiej i ideę soborności. 6 stycznia 1918 roku pojawił się w obiegu pierwszy ukraiński banknot — 100 karbowańców. Na nim autor Heorhij Narbut przedstawił w ośmiokątnej ramce znak Wołodymyra Wielkiego. Trzy tygodnie później jego wizerunek zatwierdzono również na fladze ukraińskiej marynarki wojennej. Pojawienie się tryzuba na 100 karbowańcach i na morskiej fladze historycznie przeważyło sprawę herbu państwowego Ukrainy na korzyść znaku z monet Wołodymyra Wielkiego. 22 stycznia 1918 roku Centralna Rada IV Uniwersałem ogłasza niepodległość państwową Ukrainy. Sprawa herbu państwowego wymaga natychmiastowej decyzji. Bolszewicki atak na Kijów nie dawał możliwości przeprowadzenia konkursu, a Centralna Rada, po odbyciu ostatniego posiedzenia w stolicy, zmuszona była przenieść się do Żytomierza, potem do Sarn i wreszcie — do Korostenia. Właśnie tam 25 lutego (12-go według starego stylu) 1918 roku na posiedzeniu Małej Rady zatwierdzono: „Herbem przyjmuje się znak Państwa Kijowskiego Wołodymyra Świętego”. Uchwalona ustawa miała jednak tylko część tekstową, bez załączników graficznych. Tetiana MAJDANOWYCZ, pisarka W wydawnictwie „Krynycia” ujrzało światło dzienne drugie, uzupełnione wydanie książki Romana Nabiegowa „Ni szahu nazad. Ni kroku w tył”, w językach ukraińskim i rosyjskim. Opracowanie — matka Romana, Switłana Wasyliwna Nabiegowa. Zamieszczono wiersze, utwory prozatorskie i rozmyślania Romana, a także wspomnienia o nim ochotników batalionu „Myrotworec”, którzy razem wychodzili z walką z okrążenia. Są tu zdjęcia z czasów pokoju i okresu ATO. 27 grudnia 2017 roku ogłoszono, że szkole ogólnokształcącej I—III stopnia nr 50 w mieście Chersoń, gdzie uczył się Roman Nabiegow, nadano jego imię. Zatem pamięć o bohaterze jest żywa! Niech wybrzmią teraz jasne myśli i przekonania samego Romana — w jego wierszach, aby on swoim silnym duchem, swoją miłością i nadziejami był razem z nami. Był świadomym Wojownikiem Światła. I kontynuuje walkę swoim niepokonanym duchem — o wolność Ukrainy, o godne życie narodu, o godną przyszłość naszego narodu i całej ludzkości. W „Dzienniku” Roman zapisał: „Ukraina to nie po prostu nazwa państwa, nie po prostu zbiór dźwięków czy nawet słowo. Ukraina — to moje życie”. „To ozdoba rodzima, nie zapożyczona, związała się z naszą tysiącletnią historią państwową, polityczną i kulturową” — pisze Mychajło Hruszewski już trzy dni później w swoim artykule „Ukraiński herb państwowy” w gazecie „Narodnia wola”. 9 marca po wyparciu bolszewików z Kijowa ukraińskie instytucje rządowe powracają do stolicy. A już 12 marca Hruszewski zleca wykonanie projektu rysunków herbu i pieczęci Ukraińskiej Republiki Ludowej grafikowi i architektowi Wasylowi Kryczewskiemu. W piątek, 22 marca 1918 roku, Mychajło Hruszewski wnosi pod obrady Małej Rady już gotowe wizerunki herbu i pieczęci URL — po dwa warianty, wykonane przez Kryczewskiego. Znak Wołodymyra Wielkiego artysta rzekomo traktował jako stylizowany wizerunek sokoła, który leci w dół po zdobycz, dlatego przedstawił go bardziej wydłużonym niż na monetach książęcych. Tryzub otoczył stylizowanym wieńcem oliwnym, który miał odzwierciedlać pokojową politykę URL. Zatwierdzony jako herb państwowy Ukrainy Tryzub pojawia się na pieniądzach i dokumentach państwowych. A 2 kwietnia 1918 roku minister poczt i telegrafów Hryhorij Sydorenko wydaje rozkaz o natychmiastowym usunięciu „przez wszystkie urzędy pocztowo-telegraficzne Ukraińskiej Republiki Ludowej dwugłowych orłów (herby państwa rosyjskiego)”, jeśli takie jeszcze gdzieś pozostały. Heorhij Narbut uważał, że herbem Ukrainy powinien być kozak z muszkietem — symbol Wojska Zaporoskiego. I miał tu silnego sojusznika — specjalistę od ukraińskiej heraldyki Wadyma Modzalewskiego. Po przewrocie 29 kwietnia 1918 roku, rozpędzeniu Centralnej Rady oraz ogłoszeniu Państwa Ukraińskiego z hetmanem Pawłem Skoropadskim na czele
Narbut i Modzalewski zaczynają domagać się anulowania herbów i pieczęci Ukraińskiej Republiki Ludowej autorstwa Wasyla Kryczewskiego. Za herb Ukrainy, uważali oni, należy zatwierdzić dawny herb Hetmanatu, a Tryzub Włodzimierza Wielkiego przedstawić jako klejnot nad tarczą. Swoje pierwsze projekty z takim motywem godła państwowego Ukrainy, pieczęci Sekretariatu Państwowego oraz małej pieczęci państwowej Heorhij Narbut ukończył 23—26 sierpnia 1918 roku, sądząc po podpisach pod rysunkami. Kozaka z muszkietem przedstawił w ośmiobocznej tarczy, obramowanej barokowym kartuszem i zwieńczonej Tryzubem. O ile w projektach Kryczewskiego jest on przedstawiony płasko, to u Narbuta ma formę plecionki. Ostateczne warianty swoich projektów artysta zdołał ukończyć dopiero gdzieś w połowie listopada, ponieważ 20-go hetman Skoropadski zatwierdził uchwałę Rady Ministrów: „Asygnować do dyspozycji Sekretarza Państwowego ze środków Skarbu Państwa dwa tysiące (2000) karbowańców na wypłatę dla profesora Akademii Sztuk Pięknych Heorhija Iwanowycza Narbuta za wykonanie projektów Godła Państwowego i Pieczęci Państwa Ukraińskiego”. Rysunki Narbuta przekazano do Głównego Zarządu do spraw Sztuki i Kultury Narodowej. Komisja pod przewodnictwem Petra Doroszenki, który kierował tym zarządem, pod koniec listopada 1918 roku projekty te zatwierdziła. Wyraziła jedynie jedno drobne życzenie dotyczące wizerunku kozaka: „...Osełedec trzeba zrobić krótszy”. Jednak do dalszego oficjalnego zatwierdzenia projektu herbu Narbuta nie doszło. Hetmanat wkrótce upadł, władza przeszła w ręce Dyrektoriatu odrodzonej URL. Herbem Ukrainy pozostał Tryzub. teksty — przepowiednie przyszłości. — Redaktor i tłumaczka niektórych utworów drugiego wydania książki R. Nabiegowa „Ani kroku w tył” Tetiana Majdanowycz, pisarka, laureatka nagrody imienia Dmytra Łucenki, sekretarz odpowiedzialny komisji do spraw literatury wojskowo-patriotycznej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Nie płaczcie nad mogiłami Nie płaczcie nad mogiłami Kochanych, bliskich, bliźnich, Nad ciałami zastygłymi — W pokłonach Bogu zwykłych. Już dusze wieszcze zmęczone Stoją przy Wejściu Raju, A łzy wasze zbolałe Na ziemię je zwracają. Sam zaś Heorhij Narbut zarówno za czasów Centralnej Rady, jak i Hetmanatu, i Dyrektoriatu opracowuje projekty dokumentów państwowych z samym tylko wizerunkiem Tryzuba — banknoty, blankiety, znaki akcyzy itp. *** Po wielotysięcznych wiecach na fali tak zwanej pierestrojki pod koniec lat 80. następuje żywiołowa legalizacja zakazanych do niedawna symboli narodowych: niebiesko-żółtej flagi, herbu Tryzuba i hymnu „Szcze ne wmerła Ukrajina”. Ich oficjalnego usankcjonowania domagają się organizacje społeczne. Przede wszystkim — Ludowy Ruch Ukrainy. Ówczesna władza komunistyczna stawia szalony opór. Wreszcie 24 czerwca 1991 roku Prezydium Rady Najwyższej USRR ogłasza otwarty konkurs na stworzenie projektów nowego godła państwowego. Miał on trwać od 1 lipca do 1 października. W międzyczasie dochodzi do upadku puczu w ZSRR i ogłoszenia niepodległości Ukrainy 24 sierpnia 1991 roku. Na konkurs wpłynęło ponad 200 projektów. Ponad 90% z nich — z wizerunkiem Tryzuba. Na jednym z projektów próbowano go nawet połączyć z krzyżem i pięcioramienną gwiazdą. W październiku 1991 roku na posiedzeniu stałej komisji Rady Najwyższej do spraw kultury i odrodzenia duchowego omówiono wyniki konkursu. Pierwsze miejsce zdobył projekt lwowian Andrija Hrechyły i Iwana Tureckiego. Wyróżniono także pracę artysty z Kijowa Ołeksija Kochana. Zespołowi autorskiemu złożonemu z tych trzech osób powierzono opracowanie ostatecznego wariantu jednolitego symbolu państwowego. Komisja postanowiła zrezygnować z wielkiego herbu państwowego, aby nie prowokować zbędnej dyskusji w parlamencie. Autorytatywna grupa przygotowała projekt w ciągu 14—20 grudnia 1991 roku. Udało jej się obronić formę Tryzuba, którą opracował Wasyl Kryczewski w 1918 roku. Podczas pracy zawiązały się spory z deputowanymi ludowymi dotyczące formy tarczy. Z zaproponowanych przez Andrija Hrechyłę szkiców wybrano pięcioboczną. Ponieważ wizerunek godła państwowego musi odpowiadać jednolitemu wzorcowi, zespół autorski opracował także jego nowy rysunek techniczny, a także wykonał kolorowy rysunek na planszy 1x1 m. Projekt godła państwowego Ukrainy Rada Najwyższa rozpatrzyła 19 lutego 1992 roku. Po zaciętych dyskusjach, bo wtedy w parlamencie przeważała większość komunistyczna, — przeszedł kompromisowy wariant uchwały: „Zatwierdzić Tryzub jako mały herb Ukrainy, uważając go za element wielkiego herbu Ukrainy”. Tryzub pojawia się na symbolice Sił Zbrojnych Ukrainy, elementach instytucji państwowych i urzędów oraz różnych organizacji, znaczkach pocztowych, znakach pieniężnych oraz monetach pamiątkowych i jubileuszowych. Znak Włodzimierza Wielkiego powrócił na herb Ukrainy. Graficznie piękny, lakoniczny, oryginalny, a co najważniejsze — starożytny. Tryzub — mocny historyczny most między nowoczesną Ukrainą a książęcą Rusią. Na Majdanie Niepodległości w Kijowie działa wystawa „Symbol twojej wolności. 100 lat godła państwowego Ukrainy”, która opowiada historię jednego z symboli narodowych.
Машинний переклад
Kochaj Ukrainę Kochaj Ukrainę, Jak matkę jedyną. Kochaj w chwili szczęścia, Kochaj w nieszczęściach. Jak światło słoneczne, Jak ciepłe lato, Kochaj wszystkie topole I jar w złotym polu. Kochaj świeże deszcze, Lecz pamiętaj place, Gdzie nasi bohaterowie Od złości obcej Do śmierci stali, Swój kraj bronili. 24 września 2009 roku Przedstawiamy dwa wiersze w tłumaczeniach z rosyjskiego — bardzo pozytywne, aktualne Nie płaczcie nad mogiłami — W nich pusto na wieki. Żałoba woła wszystkimi siłami: “Żywy! Żywa! Żywi!” 12.06.2008. Przepowiednia Ostatni bohater odkrywa szczyty, Piekielnym ogniem nasz świt zaleją. Pod kule zdrajcy wystawią plecy, A żarliwy naród prawdy wyjawi istotę. Oto i nadejdzie ten wiek wyczekiwany, Wszystko, jak dawniej, my w nim znajdziemy. Krwią ziemskie zalewać będą rany, Dusze od ciał odejdą pod ogniem. Dla kraju i szczęścia cudzego Ci, którzy życie bez wahania złożyli, Dla Ojczyzny i wieku nowego Wroga ścisną, mocniej niż stal. I sąd sprawiedliwy z Niebem się zaprzyjaźni, Wreszcie całą nieczystość skażą na śmierć. Nie będzie nam żyć ani ciasno, ani duszno, I zemsta gorzka będzie nam tak, jak miód. Znów pojaśnieją pola Ukrainy, Światło przez chmury pośle do nas Bóg. I ludzie wszyscy będą zjednoczeni, wolni, Tylko w księgi wpiszą ceny wszystkich zwycięstw. 2007 Na Ścianie Pamięci przy Soborze Michajłowskim w Kijowie pod tragiczną datą — 29 sierpnia 2014 roku, wśród poległych bojowników-ochotników batalionu MSW “Myrotworeć” jest zdjęcie młodszego porucznika Romana Nabiegowa (11.11.1986—29.08.2014), pochodzącego z miasta Chersoń. Ochotnicy zginęli w nierównej walce z rosyjskimi wojskami, w tak zwanym “Iłowajskim korytarzu”. Ukazem Prezydenta Ukrainy nr 109/2015 z 26 lutego 2015 roku Roman Nabiegow został odznaczony orderem “Za męstwo” III stopnia (pośmiertnie).
Машинний переклад
Kostiantyn LAMCEW, starszyzna Zaporoskiego Kozactwa Patriotycznego „Zaporożska Sicz”, członek zarządu obwodowego Zaporoskiego Obwodowego Zjednoczenia Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, m. Zaporoże. Język zapewnia jedność etnosu, rozczłonkowanego granicami państwowymi, podzielonego przestrzenią, rozgraniczonego czynnikami społecznymi, politycznymi, religijnymi. Dla jedności narodu znaczenie języka jest zaraz po znaczeniu krwi. Język zapewnia normalne funkcjonowanie organizmu narodowego we wszystkich jego przejawach — politycznym, gospodarczym, kulturalnym i innych. Język jest główną cechą narodu, jego kodem informacyjnym. Język w sensie politycznym jest integrującym czynnikiem narodu, gwarancją jedności społeczeństwa, trwałości organizmu państwowego. Jeśli etnos nie ma własnego języka, nie ma wystarczających podstaw, by nazywać się odrębnym ludem, a tym bardziej narodem, a zatem nie ma podstaw do roszczeń o samodzielne państwo. Jeszcze w 2000 roku James Mace ostrzegał nas: „To surowa dialektyka — aby pójść dalej, trzeba wiedzieć, skąd iść. Aby stać się Europejczykiem, trzeba stać się Ukraińcem. Aby stać się obywatelem świata, trzeba stać się Ukraińcem i Europejczykiem. I tę drogę samoidentyfikacji trzeba przejść. I zaczynać dzisiaj i teraz, bo jutro będzie za późno”. Na drodze do swojej państwowości Ukraina doświadczyła znacznych ucisków poprzez zakazy języka ze strony Rosji, Polski, Rumunii, Austro-Węgier. Badacze doliczyli się 58 takich zakazów, zaczynając od 1627 roku, a kończąc na 1990 roku, kiedy Rada Najwyższa ZSRR przyjęła Ustawę o językach narodów ZSRR, gdzie językowi rosyjskiemu nadano status oficjalnego. Istnienie języka ukraińskiego niosło zagrożenie dla jedności imperiów. Imperia rosyjskie i radzieckie uparcie, przez stulecia, prowadziły rusyfikację narodu ukraińskiego, nakładały zakazy na język ukraiński. Niszczenie języka i rujnowanie ukraińskiej wspólnoty prowadzone było także poprzez asymilację ludności ukraińskiej i masowe przesiedlenia Rosjan na ziemie ukraińskie. Rok 1734 — w tajnej instrukcji cesarzowa Anna Iwanowna nakazała zarządcy Ukrainy, księciu O. Szachowskiemu, aby na wszelkie sposoby przeszkadzał Ukraińcom w zawieraniu małżeństw z Polakami i Białorusinami, „a pobudzać ich i w umiejętny sposób doprowadzać do pokrewieństwa z Wielkorusami”. Inna metoda rusyfikacji Ukrainy, którą stosowała władza radziecka, to zachęcanie do przesiedleń na Ukrainę rosyjskich specjalistów, a ukraińskich — do Rosji („owocna wymiana specjalistów” między republikami). Rusyfikacja USRR wyrażała się także we wzroście odsetka Rosjan w populacji: z 9,23% w 1926 roku do 22,07% w 1989 roku. Zgodnie ze spisem z 2001 roku, 85,2% etnicznych Ukraińców uznało język ukraiński za ojczysty, a 14,8% Ukraińców uważało za ojczysty język rosyjski, przy czym absolutna większość z nich była skoncentrowana na wschodzie i południu. Właśnie w tych obwodach dawna propaganda radziecka osiągnęła największy sukces, wprowadzając w mentalność znacznej części miejscowych Ukraińców postrzeganie narodu rosyjskiego jako bratniego, a rodaków z obwodów zachodnich jako wrogich banderowców. Według danych badania Centrum Razumkowa, w 2016 roku edukację w języku ukraińskim otrzymywało 90,8% uczniów. Badacze określili odsetek używania języka w miastach Ukrainy. Tak więc w języku ukraińskim więcej mówi się w Łucku — 97%, mniej w Zaporożu — tylko 3%. Donieck, Ługańsk i Krym nie trafiły do badania z powodu okupacji. Badano także sytuację wśród kawiarni i restauracji. Tylko 58% takich placówek ma szyld w języku ukraińskim, 63% udostępnia menu w języku państwowym i tylko w 53% kawiarni i restauracji z klientami rozmawia się po ukraińsku. Główną przyczyną takich wskaźników autorzy badania uważają tak zwaną ustawę językową Ki-Ki. Czynnikiem hamującym wprowadzanie języka państwowego jest także reklama, gdzie wybór języka określa zleceniodawca i nierzadko nie na korzyść państwowego. Jeszcze jeden potężny czynnik hamujący — sfera usług. Niezadowalający stan jest także z prasą ukraińskojęzyczną. Zatem język ukraiński wymaga zdecydowanej ochrony ze strony państwa. Przyjęta Ustawa Ukrainy „O edukacji” ustala: językiem procesu edukacyjnego w placówkach oświatowych jest język państwowy. Edukacja ma stać się głównym źródłem nauki języka państwowego, historii Ukrainy, zwyczajów narodu, wychowania miłości do ojczystego kraju, patriotyzmu, współczesnej nowoczesnej wiedzy. Od 1 września 2018 roku dla edukacji początkowej rozpoczęło się nauczanie uczniów według programów 12-letniej pełnej ogólnej średniej edukacji. Obecnie w Zaporożu funkcjonują 72 szkoły ukraińskojęzyczne, 36 szkół rosyjskojęzycznych, 8 szkół z kilkoma językami wykładowymi. W 2016 roku pod naciskiem zaporoskiej „Proświty” im. Tarasa Szewczenki przyjęto „Program rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego w obwodzie zaporoskim na lata 2016—2020”. Analogiczny program przyjęto także w Zaporożu. W okresie jego realizacji o 8,4% zwiększył się kontyngent uczniów, którzy uczą się w języku państwowym. W roku szkolnym 2017/2018 39 022 uczniów uczyło się w języku ukraińskim (61,3% ogólnej liczby uczniów); 24 767 uczniów — w języku rosyjskim i miało możliwość uczyć się języka państwowego jako przedmiotu (38,9%); 4247 uczniów (6,9%) uczyło się w szkołach z kilkoma językami wykładowymi. Ponad połowa szkół rosyjskojęzycznych od 1 września 2018 roku uruchomiła pierwsze klasy ukraińskojęzyczne, ale są i takie, które nie uruchomiły ani jednej klasy ukraińskojęzycznej. Dyrektorzy tych szkół powołują się na życzenia rosyjskojęzycznych rodziców, wśród których niemało jest mankurtów (zrusyfikowanych Ukraińców, Ormian, Cyganów i in.), którzy nie mają żadnego związku z rosyjską mniejszością narodową. Zatem faktycznie czyniony jest milczący opór wobec wprowadzania języka państwowego w placówkach oświatowych. W projekcie Ustawy Ukrainy nr 5670-d z dnia 09.06.2017 r. „O języku państwowym” przewidziano usunięcie istniejących luk w ustawodawstwie o języku państwowym. Daj Boże, żeby ustawa została przyjęta przed 150-leciem Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki (8 grudnia 2018 roku). Ale i tutaj państwo może napotkać opór wobec jej wprowadzania w stosunki społeczne, bo na Ukrainie jeszcze nie uformował się jasny mechanizm wdrażania Ustaw Ukrainy (w tym także Konstytucji Ukrainy), kontroli ich wykonania oraz karania za niewykonanie ustawodawstwa. Obecnie aktualnym hasłem Ukrainy powinno stać się: armia, język, cerkiew, praworządność! Język ukraiński — symbol ukraińskiej państwowości, tak uważa 70% naszych obywateli. Tak uważali też ci, którzy nasz język przez stulecia niszczyli. Zgodnie z artykułem 20 Konstytucji Ukrainy, symbolami państwowymi Ukrainy są Flaga Państwowa Ukrainy, Herb Państwowy Ukrainy, Hymn Państwowy Ukrainy. Dziwne, ale Język Państwowy Ukrainy jako główny czynnik państwowotwórczy nie wszedł do symboli państwa, chociaż ma prawo zajmować pierwsze miejsce wśród symboli państwowych Ukrainy. Język ukraiński odgrywa główną rolę konsolidującą w państwie i jest czynnikiem bezpieczeństwa narodowego Ukrainy. Nie będzie języka ukraińskiego — nie będzie Ukrainy jako państwa. Zatem faktycznie symbolami państwowymi Ukrainy są Język Państwowy Ukrainy, Flaga Państwowa Ukrainy, Herb Państwowy Ukrainy, Hymn Państwowy Ukrainy.
Narody tworzą się głównie według dwóch zasad — etnicznej oraz politycznej jako obywatelstwo. Na Ukrainie obecne są obie zasady, ale dominującą jest etniczna. W swoim rozwoju ludzkość przeszła szereg form zjednoczenia w wspólnoty etniczne: ród, plemię, ludność, naród. Na każdym z tych etapów język zapewniał integralność wspólnoty, był środkiem przekazywania nabytego doświadczenia w poznawaniu świata, stawał się jednym z głównych czynników jednoczących przy tworzeniu wspólnoty wyższego poziomu. Los każdego etnosu (narodu) jest organicznie spleciony z losem jego języka. Historia poświadcza liczne przykłady tego, że wraz z zanikiem języka znika również etnos. Język to organiczny atrybut narodu, bez języka nie ma narodu.
Машинний переклад
Maria POROCH, m. Kosów. O historii i pięknie swojego regionu, swoim dzieciństwie i rodzinie, znanych ludziach swojego małego miasteczka z wielką miłością nie raz opowiadała mi moja szczera i dobra przyjaciółka Adela Hryhoruk (Hawrysz) — pedagog, naukowiec, dziennikarka, ukraińska pisłarka pochodząca z osiedla Obertyn w rejonie tłumackim w obwodzie iwanofrankiwskim, która teraz mieszka w Kosowie. A niedawno moją duszę ucieszył autorski egzemplarz książki „Obertyn w postaciach” z serii historyczno-krajoznawczej, założonej w 2015 roku z okazji 600-lecia pierwszej wzmianki kronikarskiej o Obertynie. Aby wydanie dotarło do czytelników, jego redaktorzy Switłana Jacyk i Roman Jacyk wykonali długą i niełatwą pracę poszukiwawczo-badawczą. Switłana Ołeksijiwna pochodzi z obwodu rówieńskiego, pracowała w Kołomyi, a teraz mieszka w Obertynie. Tak bardzo zafascynowała ją historia osiedla, że postanowiła zebrać informacje o ludziach, którzy tworzyli i tworzą jego sławę, tym bardziej, że ma już niemałe doświadczenie w podobnej pracy: opracowała pięć wydań o Obertynie. Roman Antonowycz — pedagog, nauczyciel szkoły w Obertynie, znany w obwodzie krajoznawca, autor licznych publikacji w prasie, redaktor wydań o Obertynie, dla którego poznawanie rodzinnego kraju stało się nie tylko pasją, ale ważnym składnikiem działalności zawodowej. Jakże trzeba kochać swój kraj, żeby po okruchach zbierać materiał o nim, zapisywać opowieści starców, przejrzeć liczne dokumenty archiwalne, zebrać listy imienne, fotografie (w szczególności — stare, archiwalne), porządkować napisane, aby zostawić w ludzkich sercach dobry ślad i piękną pamięć. I ta praca ludzi z uczciwą postawą uwieńczona została sukcesem. „Obertyn w postaciach” — wydanie poświęcone postaciom historycznym, znanym utalentowanym pracowitym ludziom, wyrazistym osobowościom Obertyna. Przed czytelnikiem stanęli współmieszkańcy, znani i nieznani, rozpoznawalni, a może i po raz pierwszy usłyszani. Chce się, aby o nich nie zapominały ani współczesne pokolenia, ani przyszłe. Książka pomieściła w sobie główne rozdziały: „Co w imieniu twoim” — 69 artykułów encyklopedycznych, które odzwierciedlają krótkie drogi życiowe i twórcze obertyńczyków, urodzonych oraz tych, którzy stale mieszkają lub mieszkali w osiedlu, którym przyznano wysokie nagrody rządowe, naukowe i honorowe tytuły; „Ludzie i losy” — przedruki wspomnień, szkiców, poszczególnych artykułów z książek, gazet, czasopism, archiwów rodzinnych o obertyńczykach, o których mowa w pierwszym rozdziale; „I dusza odezwie się słowem” — wiersze o współmieszkańcach wspomnianych w wydaniu. W indeksie osobowym 466 nazwisk wspomnianych w książce, co istotnie rozszerza jej treść. W wydaniu organicznie połączono historię i współczesność, w celu czego przestudiowano wiele źródeł, za co wdzięczne będą jej redaktorom nie tylko obecne, ale i przyszłe pokolenia mieszkańców Obertyna. Książka nie byłaby tak interesująca, jakościowo wydana, gdyby nie wysoki profesjonalizm, sumienność i staranność redaktorki literackiej Oksany Stefanowskiej, a także fotografów Dmytra Atamaniuka i Mykoły Hudymy, grafika Mykoły Iwanotczaka oraz pracowników wydawnictwa „Nowa Zoria” z Iwano-Frankiwska. Jak zaznacza Oksana Stefanowska: „...mam nadzieję, że to wydanie będzie miało kontynuację, ponieważ każde pokolenie rodzi swoich patriotów i mamy z kim iść, mamy czym obsiewać niwę — błogosławioną i swoją, tak bliską i hojną w talenty”.
Машинний переклад
Anatolij ZBOROWSKI
Niedawno w serii „Bibliotečka «Czasy kozackie»” Naukowo-badawczego centrum „Czasy kozackie” oraz Centrum Zabytkoznawstwa NANU i Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury ukazał się drukiem 27. numer zbioru artykułów naukowych „Nowe badania zabytków kozackiej doby na Ukrainie” (redaktor odpowiedzialny wydania – dyrektor Centrum Zabytkoznawstwa NANU i UTOPIK, kandydat nauk historycznych Ołena Tytowa). Wydanie zawiera materiały 27. jednoimiennej naukowo-praktycznej konferencji, która w tym roku odbyła się w Kijowie. Naukowcy i regionaliści z Kijowa, Dniepru, Zaporoża, Mikołajowa, Żytomierza, Lwowa, Połtawy, Sum, Tarnopola, Chmielnickiego, Czerkas, Czerniowiec, Czernihowa i innych miast Ukrainy, a także z Erzurum (Turcja), Mińska (Białoruś) i Frankfurtu nad Odrą (Niemcy) przedstawiają różne aspekty najnowszych badań historii ukraińskiego kozactwa, opowiadają o wynikach wykopalisk archeologicznych, pracach nad ochroną zabytków, analizują politykę, sztukę wojenną i uzbrojenie kozaków, rozpatrują architekturę cerkiewną i fortyfikacyjną, źródła pisane oraz zagadnienia historiografii. W osobnych działach wyodrębniono badania i hipotezy tiurkologiczne oraz komunikaty. Wydanie adresowane jest do naukowców, regionalistów i wszystkich, którzy interesują się historią Ukrainy i ukraińskich kozaków.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
Tak można określić książki autorów ukraińskiej diaspory. Imion jest wiele, lecz zacznijmy od kobiecych, takich jak Sofia Parfanowycz i Łesia Łysak-Tywoniuk. Powrót ich dorobku twórczego do Ojczyzny, a w szczególności do naszego historycznego miasteczka, ma taką historię. Śp. poeta i dziennikarz Hryhorij Radosziwski był inicjatorem utworzenia w Zborowie w obwodzie tarnopolskim muzeum krajoznawczego, z czasem został jego dyrektorem, a wzniesiona dzięki jego entuzjazmowi Świątynia pamięci (tak powiedział o muzeum sam Hryhorij Radosziwski) zyskała status historyczno-krajoznawczego muzeum „Bitwa pod Zborowem”. Dbając o efektywne funkcjonowanie placówki, krajoznawca pracował perspektywicznie, działał niestrudzenie i wielokierunkowo. Zasługą Hryhorija Radosziwskiego jest muzealny księgozbiór. Rzadkie egzemplarze książek napłynęły głównie z diaspory wraz z listami przewodnimi darczyńców. Pewnego razu muzeum otrzymało kopertę z Nowego Jorku od urodzonej w Zborowie Jewhenii Czumy. W liście z 20 kwietnia 1998 roku pisze ona o wieloletniej członkini zborowskiej „Proświty” Pawłynie Bodnar, do której zwróciła się w sprawie podarowania książek ze swojej biblioteki, aby „przynajmniej odrobinę przyczynić się dla swojego ukochanego miasta Zborowa, gdzie urodziła się i mieszkała do 1944 roku przy ulicy Młynowieckiej”. Pani Pawłyna przesłała dar do muzeum. A pomogła pani Jewhenii przesłać paczki z utworami Rada Szkół Ukrainoznawstwa w USA, podając listy przesłanych wydawnictw (do pół setki tytułów). Drugi list z 15 lutego 1999 roku Jewhenija Czuma zaadresowała do dyrektora muzeum Hryhorija Barana-Radosziwskiego. Podziękowała za uwagę poświęconą podarowanemu dla muzeum księgozbiorowi przewodniczącemu zborowskiej „Proświty”, wielkiemu miłośnikowi książek Tarasowi Łoburowi oraz przewodniczącemu miasta Ołeksandrowi Kabariwskiemu. „Wspominaliście — pisze dobrodziejka — że w tym roku będziecie świętować 350-lecie bitwy pod Zborowem, w której kozacy zwyciężyli wojska polskiego króla Jana Kazimierza. Mam o Kozackiej mogile niezatarte wspomnienie. Działo się to w 1929 roku. Obok mogiły odbywała się wielka manifestacja. Ludzie z okolicznych wsi przyszli z Bractwem. Był to doprawdy wielki zryw narodu. Dookoła zgromadziło się dużo polskiej policji. Pamiętam, jakiś pan wyszedł na mogiłę i przemawiał do ludzi, a pod koniec powiedział: „Hańba wrogiej ręce, co ścięła ten krzyż”. Księża otoczyli nas, dzieci, dookoła, żeby nic się nie stało, bo policja zaczęła bić, strzelać i rozpędzać ludzi. Nie przypominam sobie, jak wróciliśmy do domu. Po drodze widziałam: na wozie wieźli ranną płastunkę. Później, już jako starsza, uświadomiłam sobie, że to Polacy ścięli krzyż na Kozackiej mogile”. Listy Jewhenii Czumy są przechowywane w muzeum. Tak został nawiązany kontakt między naszymi rodakami z diaspory. Potem nadeszły książki i czasopisma z Belgii od rodziny proświcianki Teodozji Łuciw, a także od Wołodymyra Brytana ze Szwecji, w szczególności uniwersalne wydanie „Zboriwszczyna. Nad brzegami Seretu, Strypy i Złotej Lipy” (Historyczno-memuarowy i literacki zbiór Naukowego Towarzystwa imienia Szewczenki. Ukraińskie archiwum. Tom XXXVIII. Wydanie Komitetów Zboriwszczyny. 1985. Toronto—Nowy Jork—Paryż—Sydney, 1056 s.). Zatem w bibliotece muzeum „Bitwa pod Zborowem” jest wiele unikalnych książek. Wśród nich dokumentalne i artystyczne utwory Sofii Parfanowycz i Łesi Łysak-Tywoniuk. Łesia BILYK, m. Zborów
I. Kim dla nas dzisiaj jest Sofia Parfanowycz, której 120. rocznica urodzin przypadła 7 czerwca 2018 roku? Sofia Mykołajiwna Parfanowycz urodziła się 7 czerwca 1898 roku w rodzinie urzędnika kolejowego we Lwowie. Zdobywszy gruntowne wykształcenie medyczne, stała się pierwszą Ukrainką, doktorem medycyny w Austro-Węgrzech. Podkreślę tylko te fakty z życia Sofii Parfanowycz (Wołczuk), które wydały mi się szczególnie znamienne dla tak niezwykłego losu. Cyfra 8 w dacie urodzin i śmierci 1898—1968 (Lwów—Detroit). Ojciec, inżynier z zawodu, miał talent pisarski, tworzył utwory dramatyczne, które, choć nie zostały wydrukowane, przechowywane są w rękopisach biblioteki NTSz we Lwowie. Ród Parfanowyczów wywodzi się ze starego rodu szlacheckiego Sasów (Sas). Pięcioro dzieci w rodzinie, z których troje zostało lekarzami, a dwoje — nauczycielami. Sofia Parfanowycz — lekarka-ginekolożka, wykładowczyni. Była dyrektorką szkoły felczersko-akuszerskiej we Lwowie. Pierwsza studentka-Ukrainka wydziału medycznego Uniwersytetu Lwowskiego i pierwsza kobieta-lekarz, która prowadziła prywatną praktykę lekarską na terenach zachodnioukraińskich. Pracowała jako bezpłatna ordynatorka w lwowskim szpitalu „Narodna Licznycia”, kierowała jako lekarz żłobkiem dziecięcym i domem położniczym dla robotnic (Niemcy), w oddziale ginekologicznym szpitala Świętego Krzyża w Detroit, w szpitalu państwowym dla osób upośledzonych umysłowo w stanie Michigan (USA). W 1941 roku napisała pracę naukową o leczeniu nowotworów złośliwych. Wydrukowała wiele artykułów i prac popularnonaukowych z zakresu higieny i prawidłowego odżywiania, profilaktyki chorób kobiecych i dziecięcych; propagowała zdrowy styl życia. Sofia Parfanowycz była żoną wdowca Pyłypa Wołczuka (pracował jako urzędnik bankowy) i dobrze wychowała jego syna Romana, dla którego stała się przyjacielem na całe życie. O działalności społecznej Sofii Parfanowycz można sądzić z listy organizacji i towarzystw, w których pracy brała udział: towarzystwo antyalkoholowe „Widrodżennia” (była redaktorką czasopisma „Widrodżennia”), „Medyczna Hromada” we Lwowie, „Ukraińska Akademicka Hromada”, „Związek Studentek” (Praga), „Związek Ukrainek”, Ukraińskie Towarzystwo Higieniczne we Lwowie (była w składzie redakcji czasopisma „Narodne Zdorowja”), Ukraińskie Towarzystwo Lekarskie we Lwowie (liczne artykuły S. Parfanowycz w czasopiśmie towarzystwa „Likarskyj Wisnyk”), Ukraińskie Towarzystwo Lekarskie Ameryki Północnej (przewodniczyła przez trzy kadencje: 1952, 1953, 1954 lata). Geografia życia Sofii Parfanowycz tylko potwierdza wyjątkowość losu tej niezwykłej kobiety, która w wieku 16 lat straciła matkę, potem Ojczyznę, lecz zdołała przenieść miłość do Ukrainy i jej narodu przez całe życie. W bibliotece muzeum „Bitwa pod Zborowem” znajdują się powieści Sofii Parfanowycz „U lisnychiwci” (1954), „Na schreszczenych dorohach” (1963), zbiór opowiadań i szkiców „Czarowna Dibrowa” (1964), „Zahorila połonyna” (1948). Te książki są drogie dlatego, że to też Ukraina, nasza zagadkowa ziemia, która niczym splot słoneczny w ciele planety: uderzy nieszczęście — odczują wszyscy! Lecz z jakiegoś powodu zło wszechświatowe celuje właśnie w splot słoneczny. I w strefie jego działania są ludzkie losy. Ukraińcy zdołali, nie złamali się, ponieśli swoje ukraiństwo przez świat. A ukraiństwo — to istota nawet nie narodowego, a czegoś sprężystego i jasnego pośród mroku, który od czasu do czasu naciska na planetę. Żeby tam nie urwało się życie, musi wykiełkować ukraiństwo, chociaż w potomkach zapomni, skąd korzeń wyrwano. Niszczą nas, a my wyłaniamy się to tu, to tam. Szkoda tylko, że sierocieje nasza ziemia, Ukraina. To boleśnie odczuwa Sofia Parfanowycz — nostalgią naznaczony jest jej utwór „Czarowna Dibrowa”. Ukraińskie osiedle „Dibrowa” na brzegu małego amerykańskiego jeziorka z rzadkim lasem i zaroślami. „Ona — jest czarowna! — cytuje Hannę Czeriń we wstępie autorka Sofia Parfanowycz. — Wszędzie, gdzie znalazł się ukraiński człowiek, jest Dibrowa. Odnajduję w Dibrowie naszego ukraińskiego człowieka z jego różnymi cechami i wadami. Tam ten człowiek wychodzi ze skorupy codzienności, w której ukrył się z konieczności życia i walki, i widzę go takim, jakim jest naprawdę”. Z miłością odtworzono życie płastunów, którzy obozowali w Dibrowie, podano dokumentalne zdjęcia szkolenia „nowego ludu”. „Dzieciom potrzeba powietrza, potrzeba wolności”. „Kamień Szewczenki” też tam się znalazł! O radzieckiej rzeczywistości pisarka podaje taki obraz: „Na zdjęciu nieboszczyk. Dookoła ludzie… Jakże surowe wieści przynoszą te twarze! Wśród nich jedna jedyna spokojna, nawet radosna — twarz nieboszczyka”. O tym, jak ukraiństwo nieuchronnie wlewa się w amerykański proces asymilacji, Sofia Parfanowycz opowiada obrazowo: „Woda, matka życia, wzięła w swoje szczodre dłonie nasiona-zarodki i zaniosła w wodną przestrzeń, wyrzuciła na dalekie brzegi. Tam, na nowych kontynentach, powstało nowe życie. Na długo. Może, na wieki…” Chyba dlatego śmiechołzy tryskają sokiem takich oto metafor: „Hej, księżycu — niebieska pomarańczo! A któż cię tak źle obierał ze skórki? Przecież ty cały jesteś taki poszarpany, jak ta gęś niedoskubana”. Utwór „U lisnychiwci” zachwyca: przyroda — żywy przyjaciel-rozmówca — przemawia z każdej strony. Szczegółowe opisy nie męczą i nie nudzą, a dzwonią i pachną dzieciństwem, kiedy wszystko jest ciekawe, wszystko jakby po raz pierwszy otworzyło się przed twoim wzrokiem. Mała sarna Sylwa, dzięcioł Stukacz, żółw Tanka Poliszczuszka, kotki, pieski, ptaki, robaki — wszystko w ruchu i perypetiach wspólnego życia pośród przyrody. Sofia Parfanowycz opowiada o wielu roślinach, nazywając każde drzewo, krzew czy zioło — setki nazw! A jakie rozmaitości kwiatów! Z humorem pisze o sądzie nad ślimakiem Pawłem, rozdzieliwszy role, jak w przedstawieniu: gdzie sędziowie przysięgli — kotka Maja i jeż Iczok. Ta książka, jak zaznaczono w adnotacji, „dla wszystkich: dla dzieci, młodzieży i dla starszych. Czarowna książka!” Tak bardzo chce się, żeby ją wznowili w nowej szacie współcześni wydawcy, szczodrze ilustrując każdą historię w „U lisnychiwci”. We „Wstępnych wierszach” do powieści „Na schreszczenych dorohach” pisarka zaznacza, że ta książka „to nie wspomnienia, ani dziennik czy notatnik. To, jak dawno mówiono, opowieść o ludziach i wydarzeniach, w które autorka wplotła się siłą okoliczności”. „Wierzę, — spowiedniczo prorokuje powieściopisarka, — że ten dokument czasu znajdzie czytelnika. Książka nie dla rozrywki, ale ona utrwala przez nas przeżyte: tymi, którzy wrócili, i tymi, którzy nie wracali i, może, nie wrócą nigdy”. Wołodymyr Nesterowycz we wstępie do tej powieści „Twórcza sylwetka autorki” zaznacza, że Sofia Parfanowycz „wykorzystuje swoje pisarskie pióro i warunki wolnej wypowiedzi w Ameryce, aby nie pozwolić ukraińskiemu człowiekowi zapomnieć niedawnej przeszłości, i po to, by odnalazł swoją rolę i miejsce w nowym świecie”. Utwór jest biograficzny, lecz bohaterami „Schreszczenych dorig” są wszyscy nowocześni wychodźcy z rodzinnych ziem, którzy przeżyli zniewagę, pogardę, beznadzieję, strach przed byciem upolowanymi przez radzieckie organy karne. „Ludzie ci znaleźli się na skrzyżowanych drogach”. Na obczyźnie skoncentrowały się i społeczno-polityczne sprzeczności między samymi Ukraińcami — tego autorka książki nie ukrywa i rozpuszcza grozę rozłamu ironicznym śmiechem: „Walka rozpoczęła się z typowym galicyjskim temperamentem i proświtańskim smakiem”. Sofia Parfanowycz dobrze znała języki, historię i literaturę narodów europejskich. Przeżywając wydarzenia II wojny światowej, pisarka prowadzi czasową paralelę: „Bajkami wstaje historia tamtych czasów, kiedy osobista odwaga, siła i męstwo ratowały i podnosiły człowieka. W tamtych czasach bohaterowie wyróżniali się w walce wręcz. Gdyby im ktoś powiedział, że kiedyś bohater będzie rzucał bomby na bezbronnych mieszkańców miast sam ukryty za chmurami — nie wiem, czy uwierzyliby w jego męstwo i czy przyjęliby go w swoje szeregi”. Obozy osób przesiedlonych — to gorzkie doświadczenie dla samej autorki. „Rejestracje, zakazy, polowania na ludzi, przymusowe wywózki, masowe aresztowania i sądy. Może, dopiero gdy wyginie kilka milionów nas, nas wszystkich i różnych, może, głodne, bezlitosne życie nasyci swoją chciwą paszczę i stanie się innym… Ale teraz ono warzy w wielkim kotle ludzką kaszę i, żeby smaczniejsza była, podlewa ją krwią i pieprzy rewolwerowymi kulami”. Niestety, aktualnie brzmią dla współczesnego Ukraińca, który zobaczył kraje Europy, i takie słowa:
„Przyglądał się ten naród życiu i krajom narodów zachodnich i dziwił się ich wygodnemu i dostatniemu bytowi. On, który żył i pracował na najbogatszej ziemi, nie widział od dawna białego chleba i takiej słoniny, jak mały górski naród słowacki. On, który swoimi konopiami, lnem, wełną, a nawet bawełną mógłby odziać niemal całą Europę, dziwił się, że inne narody są ubrane i obute, a on obdarty i bosy. Dziwił się, potrząsał głową i postanawiał: nie! Lepiej ginąć od bomb w ludnych miastach Zachodu i po lasach od zimna i niedostatku, niż wracać tam, gdzie panuje północny wróg i wysysa krew oraz soki z nieszczęsnej Ukrainy. Ale jak wracać, to z bronią w ręku, jako mściciel!”. „Rosyjski bolszewizm — reasumuje autorka — to żaden socjalizm ani demokracja, tylko najbardziej skrajny faszyzm, zamaskowany hasłami dawno zapomnianych twórców socjalizmu. To zaborczy, rosyjski imperializm, który pod przykrywką walki z kontrrewolucją wyniszcza wszystkie nierosyjskie narody Związku”. Mądra kobieta, mądre i jej słowo. Niechby do niego przyłączyło się jak najwięcej czytelników. Nie można by powiedzieć, że imię Sofii Parfanowycz jest zapomniane: we Lwowie pamięć o rodzinie Parfanowyczów uwieczniono w nazwie ulicy, istnieje artykuł w Wikipedii o Sofii Parfanowycz, fachowe wydanie „Żinoчий likar” (nr 1 z 2009 roku) na 110-lecie od dnia jej urodzin przygotowało jubileuszowy artykuł o twórczej i zawodowej działalności wybitnej Ukrainki, a na 120-lecie w serwisie YouTube zamieszczono wideorolik „Sofia Parfanowycz: życie i twórczość” (wyświetleń zaledwie trzy, choć materiał jest ciekawy, mimo lakoniczności informacyjnie nasycony, zilustrowany fotografiami). W Kanadyjsko-Ukraińskim Centrum przy Zaporoskiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej z utworów literacko-artystycznych znajduje się zbiór opowiadań o Bojkowszczyźnie „Zahoriła połonyna” (Augsburg, 1948). I, jak już zaznaczono, cztery książki w bibliotece muzeum „Bitwa pod Zborowem” (obwód tarnopolski). Jednak to za mało dla zachowania pamięci i twórczego spadku pisarki, trzeba, żeby o Sofii Parfanowycz wiedziała cała Ukraina. Im bardziej wczytujemy się w jej życie, tym bardziej uświadamiamy sobie winę współczesnych wobec tej ofiarnej kobiety, która władała słowem i jednocześnie w pełni zrealizowała powołanie lekarza, naukowca i praktyka, w nieznośnie ciężkich wojennych okolicznościach, które towarzyszyły niemal całemu XX wiekowi. Ciąg dalszy nastąpi.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
...reknowany Arcybiskup Połtawski i Krzemieńczucki Fiodor. Bardzo martwiła się o los studia przewodnicząca organizacji społecznej „Drużyna Niebojaźliwych” Natalia Hranczak oraz jej zespół wolontariuszy. Dzieci również chętnie przyłączały się do pracy wolontariackiej. „Pracujemy nad realizacją nowych projektów. Nagraliśmy pierwsze filmy „Dzieci. Komfort. Połtawa” — doskonały projekt społeczny, w którym dzieci mówią o problemach społecznych. Dotąd bowiem mówiono o nich przede wszystkim z punktu widzenia dorosłych”, — opowiada Natalia Hranczak. Obecnie w studiu jest 37 wychowanków, najmłodszy ma 6 lat. Dzieci uczą się bezpłatnie, podzielone są na grupy wiekowe, poznają teorię i praktykę, a według chęci — sztukę montażu i operatorską, ćwiczą poprawność języka. Pracują z nimi wysoko wykwalifikowani specjaliści z byłej telewizji „Ławra”, inżynierowie wideo, dziennikarze. Najważniejsze jednak, że pojawił się element chrześcijańskiego światopoglądu. „Świat narzuca dzieciom inne wartości. My natomiast prowadzimy rozmowy o normach zachowania w rodzinie, o przyjaznych relacjach, o tym, czym jest Kościół, kim jest Bóg. Teraz jesteśmy prawdziwą chrześcijańską drużyną”, — mówi Natalia Swiatcewa. Jednak nie wszystko jest tak bezchmurne, przyznaje ona. Studio to ciężki mechanizm roboczy, wymagający technicznej i technologicznej realizacji. „Przyszliśmy do eparchii bez sprzętu. Wszystko, co zostało nam podarowane dla studia, pozostało na kanale. Dzięki ofiarom kupiliśmy linijkę montażową, teraz zbieramy pieniądze na kamerę”. 14 października przy soborze odbędzie się tradycyjny jarmark, podczas którego będą zbierane środki, w tym także na zakup kamery dla studia. Wszyscy chętni mogą zatem się przyłączyć.
Машинний переклад
Swietłana KONIUSZENKO, kierowniczka Naukowego Działu Wystaw Narodowego Muzeum-Rezerwatu Ukraińskiego Garncarstwa
Zdjęcie: Taras POSZYWAJŁO
17 września 2018 roku w Muzeum Rodziny Krychewskich odbyła się wystawa „Filokartyjne pozdrowienia z Australii”. Prezentowane na ekspozycji pocztówki jeszcze niedawno były własnością Natalii Poszywajło-Tauler. Tak się złożyło, że wnuczkę znanego opiszneńskiego małżeństwa garncarzy Jawdochy i Hawryła Poszywajłów, Natalię, los zaprowadził do Nowej Zelandii. Tam wybrano ją przewodniczącą Zjednoczenia Ukraińców. Na aktualnej stronie internetowej Ambasady Ukrainy w Australii, akredytowanej również w Nowej Zelandii (w zastępstwie), figuruje ona wśród wybitnych i najaktywniejszych przedstawicieli tamtejszej ukraińskiej społeczności. Następnie z rodziną przeniosła się do Australii, gdzie mieszka do dziś. Ukrainką pani Natalia pozostaje nawet w odległości tysięcy kilometrów od rodzinnej ziemi. Właśnie tęsknota za Połtawszczyzną, nieprzezwyciężona miłość do Ojczyzny skłoniły ją do kolekcjonowania pocztówek. I to nie byle jakich, lecz tylko takich, które przypominałyby o Ukrainie. Niedawno Natalia przekazała kolekcję pocztówek na stałe przechowywanie Muzeum Rodziny Artystycznej Krychewskich, funkcjonującemu w strukturze Narodowego Muzeum-Rezerwatu Ukraińskiego Garncarstwa w Opiszniem. W 2013 roku, w roku otwarcia tej unikalnej placówki, przekazała ona również cenny zbiór wydawnictw drukowanych diaspory, poświęconych historii, literaturze, sztuce i kulturze Ukraińców XX wieku. Najnowszy dar liczy 163 pocztówki (na wystawie eksponowanych jest 156). Dominuje w nich tematyka ukraińska: tradycyjne ornamenty, reprodukcje dzieł wybitnych ukraińskich artystów, sceny religijne, martwe natury z glinianą naczyniami lub wyszywankami, bandury, tańce ludowe itd. Większość pocztówek przypada na określone daty kalendarzowe, religijne, rodzinne wydarzenia („Nowy Rok”, „Boże Narodzenie”, „Wielkanoc”, „Urodziny”, „Dzień ślubu”, „Dzień pierwszej komunii”, „Dzień Matki”). Inne ujawniają relacje między członkami rodziny, przyjaciółmi, znajomymi, zwracają uwagę na wartości moralne i wyrażają współczucie („Serdeczne podziękowania”, „Życzenia szybkiego powrotu do zdrowia”, „Kondolencje”, „Najlepsze życzenia”, „Dziękuję ci”). Większość eksponatów wystawy to prywatne pocztówki pocztowe (Private Postal), będące efektem działalności nie oficjalnych organizacji państwowych (rządowych), lecz prywatnych wydawnictw biznesowych, przeważnie o orientacji narodowej. Eksponowane na wystawie pocztówki reprezentują popularne serie tematyczne: „Bożonarodzeniowe ukraińskie pocztówki powitalne”, „Bożonarodzeniowe ukraińskie pocztówki”, „Ukraińskie Boże Narodzenie”; „Ukraińskie pocztówki na urodziny”, „Urodziny”; „Ukraińskie pocztówki ślubne”; „Wielkanocne ukraińskie pocztówki powitalne”; „Ogólne ukraińskie pocztówki powitalne”; „Ukraińskie pocztówki powitalne”, „Serdeczne ukraińskie pocztówki powitalne”, „Ukraińskie”; „W Dzień Matki”; „Na wszystkie okazje życia”; „Pisanka”; „Ikonografia XVIII i XIX wieku na Ukrainie”; „Wyszukane skarby sztuki”. Wszystkie wyróżniają się informatywnością, liczbą motywów, które dają wyobrażenie o Ukrainie, ludowych obyczajach i obrzędach, dziedzictwie kulturowym. Pocztówki mają teksty w języku ukraińskim i angielskim. Zostały zaprojektowane z zastosowaniem oryginalnych czcionek i tradycyjnych ornamentów; niektóre ozdobiono rysunkami. Na niektórych z nich wyjaśniono przedstawienia. Na pocztówkach szeroko przedstawiono gliniane naczynia, w tym dzbany, kubki, talerze. Wizerunki ilustrują sposoby ich dekorowania i możliwości użytku domowego. Wskazuje to na ważną rolę ludowej ceramiki w zachowaniu narodowej tożsamości Ukraińców poza granicami Ojczyzny, postrzeganiu jej jako symbolu etnicznego kultury ukraińskiej i Ukrainy w ogóle. Przedstawiciele sławnej rodziny Krychewskich również przyczynili się do tworzenia artystycznych pocztówek, opartych na własnych dziełach. W szczególności na wystawie zaprezentowano takie karty-reprodukcje dzieł wybitnej artystki Kateryny Krychewskiej-Rosandicz. Jej pocztówki, jak i wiele innych, mają nadrukowane podpisy artystki (Artist Signed). Eksponowane pocztówki to jedynie cząstka wielostronnej twórczości wydawniczej ośrodków ukraińskiej diaspory w różnych krajach i na różnych kontynentach. Jak się mówi: „mała rzecz, a cieszy”. W istocie małoformatowe pocztówki, które wędrują od Ukraińca do Ukraińca, z miasta do miasta, z kraju do kraju, pełnią ważną rolę społecznego i etnicznego komutatora, dzięki któremu nasz naród staje się bardziej zwarty, skonsolidowany, zdolny adekwatnie odpowiadać na wewnętrzne i zewnętrzne wyzwania czasu, a zatem także nieprzerwanie istnieć w przestrzeni i czasie na swojej Bogiem danej Ziemi.
Машинний переклад
W sali wystawowej centrum duchowo-kulturalnego przy Soborze Zaśnięcia Matki Bożej w Połtawie odbyła się konferencja prasowa dziecięco-młodzieżowej studia telewizyjnej „Razem”. Przez ponad 20 lat istnienia studia wykształciła ona nie jedno pokolenie dziennikarzy telewizyjnych. Wielu jej absolwentów pracuje na ogólnoukraińskich kanałach telewizyjnych, ma własne projekty. Wcześniej programy były emitowane na antenie Obwodowej Państwowej Telewizyjno-Radiowej Kompanii „Połtawa”. Jednak od pół roku dziecięca studia telewizyjna „Razem” zniknęła z ekranu telewizora i działa w nowym formacie: za pośrednictwem oficjalnego kanału na YouTube oraz strony na Facebooku. A także aktywnie współpracuje z Połtawską eparchią Ukraińskiego Prawosławnego Kościoła Patriarchatu Kijowskiego.
Halina PUSTOWHAR
„Było wiele propozycji: stworzyć prywatną szkołę dziennikarstwa, przyłączyć się do nurtów politycznych, utworzyć przedsiębiorstwo komunalne itp. Otrzymaliśmy też zaproszenie od Połtawskiej eparchii UPKP, — wspomina fundatorka i kierowniczka studia Natalia Swiatsiewa. — Zorganizowaliśmy zebranie rodziców, wszystko omówiliśmy z rodzicami i dziećmi i wszyscy jednomyślnie i pozytywnie postanowili przejść pod opiekę Eparchii”. W związku z tym studenci znaleźli nowy dom w pomieszczeniu przy ulicy Spaskiej 10, gdzie mieszczą się Organizacja Pozarządowa „Drużyna Nieobojętnych” oraz „Centrum Weteranów”. Tam mają dużą salę do zajęć, do nagrywania audycji oraz pokój do montażu. „Kiedy wchodzę do naszego budynku i słyszę dziecięcy gwar, robi mi się radośnie. Lubię rozmawiać z uczniami studia, są bardzo utalentowani. Wspólnymi siłami pracujemy nad tym, aby studio tworzyło różne oświatowe reportaże i programy telewizyjne, poświęcone ukraińskiej duchowości — o znaczeniu świąt religijnych, różnych kwestiach duchowych itp. Bo korzeń problemów ekonomicznych, ekologicznych, politycznych leży w sferze duchowej. Jeżeli człowiekiem kieruje grzech, zwłaszcza chciwość, to stąd biorą się wszystkie inne problemy”, — mówi…
Машинний переклад
Perejasław-Chmielnicki Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny im. Hrigorija Skoworody jest bogaty w utalentowaną młodzież studencką. Na wydziale pedagogicznym studiuje magistrantka Zofija Kupko, która przez lata studiów na uniwersytecie zachwyciła wszystkich dziełami sztuki w technice wycinanki oraz wykonywaniem różnorodnych przedmiotów z wzorami w stylu malarstwa z Pietrykiwki.
Zofija uprzejmie zgodziła się opowiedzieć o swojej pasji.
— W jakich gatunkach i technikach Pani pracuje?
— Ukraińska sztuka dekoracyjno-użytkowa jest niezwykle różnorodna. Pisankarstwo i dywanarstwo, haft i rzeźbienie, plecionkarstwo ze słomy oraz garncarstwo — wszystkie one dają nam po prostu niesamowite dzieła. Ale najbardziej przypadły mi do serca takie techniki, jak wycinanka i malarstwo pietrykiwskie. Jak mówi się w narodzie: „jak w chacie wycinanki, to i dobro stoi na ganku”. Wycinanka spośród innych technik zachwyca swoją lakonicznością i ażurowością. Lubię wycinać z papieru obrazy, które rysują się w wyobraźni, tworzyć złożone, wielowarstwowe kompozycje, a szczególnie szczegółowo opracowywać drobnymi elementami. Tę sympatię do wycinanki zaszczepiła mi wykładowczyni naszego uniwersytetu Zaryna Szokirowa. Mam zaledwie 5 wycinankowych prac-obrazów, ale mam nadzieję, że nie są to ostatnie i wkrótce pojawią się nowe. Moja praca licencjacka „Kolebka. Dziecięce sny” została wykonana w stylu malarstwa pietrykiwskiego. Malowałam też ukraińskie koszule pietrykiwką. Wykonując pracę kursową i dyplomową na ten temat, coraz bardziej zagłębiałam się w świat malarstwa pietrykiwskiego. Obecnie badam je w swojej pracy magisterskiej. Dzięki mojej wykładowczyni i opiekunce pracy dyplomowej Tetjanie Nosaczenko dowiedziałam się wielu nowych i przydatnych rzeczy o tej technice.
Proboszcz naszej wiejskiej cerkwi zaproponował mi odrestaurowanie ikony „Pokrowa Przenajświętszej Bogurodzicy”. Z radością się zgodziłam, bo to wielki zaszczyt. Nie potrafię wyrazić tych uczuć. To niesamowite.
Dziękuję rodzicom, którzy dostrzegli we mnie talent do sztuki i nie pozwolili mu zgasnąć, wspierając mnie zawsze, a także nauczycielom i wykładowcom, którzy uczyli i rozwijali moje zdolności.
— Na jakich wystawach prezentowane były Pani prace?
— Podczas studiów zawsze brałam udział w różnorodnych wystawach uniwersyteckich, na których zajmowałam nagradzane miejsca. Prezentowałam też swoje prace na wieloetnicznym festiwalu-konkursie „Perejasławski Dywohraj”, na którym zdobyłam 2. miejsce. Moje prace były prezentowane na wystawie sztuki artystów rejonu kowelskiego, a także w Domu Nauczyciela w Kijowie.
Olha NAUMENKO, specjalistka wydziału społeczno-humanitarnego uniwersytetu
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
nikami, i dzisiaj studenci przychodzą do jego pracowni, aby dotknąć twórczości artysty” — podkreśliła ludowa artystka Ukrainy Wira Barynowa-Kułeba. Poeta Stanisław Czernilewski opowiedział o ostatnich półtora roku życia Mykoły Storożenki, był to okres jego twórczej przyjaźni z malarzem. Przeczytał wiersze poświęcone pracy „Przeczucie Golgoty”. Wdowa Raisa Storożenko wspomniała, jak Mykoła Andrijowycz tworzył swoje prace, w szczególności mozaiki „Akademia Kijowsko-Mohylańska” oraz „Stauropigijskie Bractwo Lwowskie”, o tych ideologicznych przeszkodach, które musiał pokonywać. Opowiedziała, jak skromnym człowiekiem był Mykoła Storożenko. Jedno z centralnych miejsc w ekspozycji zajmują odbitki mozaik artysty. Dla wielu odkryciem stały się serie „Znaki na kamieniach” (1980—2005) oraz „Obrazy”. Ze szczególną miłością wykonane zostały „Portret żony” (1994) oraz tryptyk — „Boże Narodzenie”, „Ziemski krzyż”, „Wniebowstąpienie” (1994—1995). Uwagę gości przyciągają także ilustracje do książki „Bułgarskie baśnie ludowe”, która ujrzała światło dzienne w 1979 roku w wydawnictwie „Weselka”. Wcześniejszą twórczość artysty reprezentują „Motywy karpackie”, stworzone w latach 60. XX wieku.
Машинний переклад
W Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego otwarto wystawę „Tajemnica miłości” z okazji 90. rocznicy urodzin Mykoły Storożenki — członka rzeczywistego Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, artysty ludowego, profesora, laureata Nagrody im. Tarasa Szewczenki, uczestnika wystaw ogólnoukraińskich i międzynarodowych. Eduard Owczarenko Zdjęcie autora. Mykoła Storożenko pracował w dziedzinie malarstwa sztalugowego, monumentalnego i sakralnego oraz grafiki książkowej. Wirtuozersko władał różnymi technikami artystycznymi i środkami wyrazu plastycznego. Najsłynniejsze prace: monumentalne panneau „Oświeceni światłem” (1978—1989, Instytut Fizyki NAN Ukrainy); kompozycje „T. Szewczenko i Świat” (1988) oraz „Światło woli” (1989, Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki); mozaika „Ukraina Scytyjska — Hellada stepowa” (1987—1992, pensjonat „Hileja” w osiedlu typu miejskiego Łazurne w obwodzie chersońskim), mozaiki „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, „Stauropigijskie bractwo lwowskie” (1972), kompozycje sakralne wykonane z użyciem oryginalnej techniki na bazie zimnej enkaustyki w cerkwi św. Mikołaja Prytyska na Podolu w Kijowie („Kopuła Przenajświętszej Trójcy”, „Św. Mikołaj z Miry”, „Św. Równa Apostołom księżna Olga”, 1997—2000), ilustracje do wydań „Bułgarskie baśnie ludowe” (1972—1977), „Ukraińskie baśnie ludowe” (1982—1985), do utworów Mychajła Kociubynskiego, Panasa Myrnego, Iwana Franki, Łesi Ukrainki i in. W 2004 roku Mykoła Storożenko zakończył wieloletnią pracę nad ilustracjami, uzupełnionymi literackimi esejami-rozważaniami oraz przedmową do „Kobziarza” Tarasa Szewczenki (a jest to 42 utwory wykonane w ciągu 18 lat). A w 2014 roku, na 200. rocznicę urodzin Tarasa Szewczenki, wydano unikatową książkę „Mykoła Storożenko „Mój Szewczenko”. Artysta jest założycielem i kierownikiem Pracowni Malarstwa i Kultury Świątynnej przy Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy (od 1994 roku). Stworzył wielkoskalowe płótno „Przeczucie Golgoty” (2000—2013). Przez trzy ostatnie lata życia pracował nad kolorowym kartonem dla ucieleśnienia wizerunku T. Szewczenki „Nasz Pelikan”. Pracując przez 40 lat w Kijowskim Państwowym Instytucie Sztuki (obecnie Narodowa Akademia Sztuk Pięknych i Architektury), profesor Mykoła Storożenko wychował wielu wybitnych artystów. „Szkoła Mykoły Storożenki jest unikatowa tym, że doświadczenie zdobyte pod kierownictwem takiego Artysty przydaje się przez całe życie. Bo najważniejsza jest umiejętność zjednoczenia się w jeden silny twórczy zespół ludzi o podobnych poglądach dla postawionego celu w sztuce. Tak w żywym organizmie Pracowni odbywa się kształtowanie szkoły, gdzie tworzy się łańcuch pokoleń, tak zwana „sztafeta” od Nauczyciela do ucznia w stosunku do siebie nawzajem i do sztuk pięknych” — pisze uczeń Mykoły Storożenki, kurator wystawy „Tajemnica miłości” Roman Petruk. Aby wspomnieć artystę, w Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego zebrali się jego bliscy i przyjaciele, wielbiciele twórczości, studenci uczelni artystycznych stolicy. „Mykoła Storożenko absolutnie nie wpisywał się w ten system, kiedy wszystkich naszych utalentowanych i nieutalentowanych artystów próbowano ciągnąć w socrealizm. Mykoła Andrijowycz zdołał się zachować. Podążał za powołaniem, być może nie uświadamiając sobie, skąd ono pochodzi. A pochodziło ono z wyżyn, z nieba, od Boga. On we wszystkich swoich dziełach ucieleśniał średniowieczny symbolizm. Nawet w ilustracjach do ukraińskich i bułgarskich baśni. A spójrzcie na jego mozaiki. Przedstawione na nich twarze wiele mówią. Każde z tych dzieł odczytuje się w kilku wymiarach. Roman Petruk, Raisa Storożenko i Dmytro Stepowyk. To, co Mykoła Storożenko zrobił w sztuce sakralnej, na zawsze pozostanie drogowskazem. W Narodowej Akademii Sztuki jest dziś kilku mistrzów, którzy mogą pracować w jego stylu, który ukształtował się z różnych stylów, biorących swój początek w epoce kozackiej (XVI—XVIII w.)” — zaznaczył doktor nauk o sztuce Dmytro Stepowyk. „Storożenko wniósł wielki wkład w rozumienie Tarasa Szewczenki. Zdołał zinterpretować Kobziarza tak, jak tego nie robiono we wszystkich poprzednich okresach. Jedną z pierwszych książek, które przeczytałem w dzieciństwie, były „Gęsi-łabędzie” Mychajła Stelmaha z ilustracjami Mykoły Storożenki. Z tej książki uczyłem się czytać. Dzięki Stelmahowi i Storożence przeniknąłem w świat duchowej ukraińskiej wsi, choć okaleczonej, ale nie splądrowanej. A moje dzieci uczyły się czytać już z książki „Kanadyjski wilk”, ilustracje do której też stworzył Mykoła Storożenko” — opowiedział dyrektor Kaniowskiego Muzeum T. Szewczenki Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu Ihor Lichowyj. „Wstrząsa jego portret matki. Jaka to genialna szkoła, nie przerysować, a przekazać genialny wizerunek. Wielu uczniów Mykoły Storożenki stało się znanymi artystami. Mozaiki „Akademia Kijowsko-Mohylańska” oraz „Stauropigijskie bractwo lwowskie”
Машинний переклад
Wołodymyr SKRYNCZENKO. Swoje płótna artysta adresował do tych, którzy nie są obojętni na historię ojczystej Ojczyzny, których interesują filozoficzne rozważania artysty dotyczące dziedzictwa kulturowego Ukrainy i jej losu. Stworzył galerię historycznych zabytków ukraińskiej przeszłości: zamek Lubarta w Łucku i zamek w Olesku pod Lwowem, panoramy Buczacza, Brzeżan i Kamieńca Podolskiego oraz wiele innych starodawnych, lecz wiecznie młodych miast Ukrainy. A także — skromną cerkiew świętego Mikołaja w miasteczku Skała Podolska, gdzie brał ślub Mychajło Hruszewski z Marią Wojakiwśką 14 maja 1896 roku. To płótno artysty przechowywane jest obecnie w muzeum Mychajła Hruszewskiego. Na tle panoramy Buczacza przedstawiony jest Mikołaj Potocki, starosta kaniowski, wybitny działacz historyczny Ukrainy. Piękno budowli architektonicznych jaskrawo uwydatnia pejzaż miejski, czasem z dużą dozą humoru. Na pierwszym planie Berdyczowa widzimy Honoriusza de Balzaca na promenadzie razem z panią Hańską. Autorowi tych malowniczych wątków właściwa jest cecha dostrzegania nieco niezauważalnych, lecz bardzo specyficznych dla każdego miasta cech. Kolorowy świat artysty jest tak bogaty i różnobarwny, że czuć to w licznych jego płótnach. Można to zobaczyć także na panoramie miasta Czortków z charakterystyczną dla niego stereoskopową konfiguracją dachów i zdeformowaną w oddali przestrzenią. W stylu mistrza organicznie łączą się różne szkoły artystyczne — od prymitywizmu po dekoratywizm i symbolizm. Szczególne miejsce w twórczości kijowianina Borysa Markowa zajmuje rodzinne miasto. Przytulne zakątki historycznego centrum Kijowa — to tradycyjny temat jego malarstwa. Złote Wrota jesienią i ulica Włodzimierska wieczorem, Monaster Wydubicki wiosną są w stanie wzruszyć serce każdego, i to nie tylko kijowianina... Twórcza droga Borysa Anatolijowycza rozpoczynała się jeszcze w Kijowskim Instytucie Politechnicznym, który ukończył ponad 45 lat temu. A potem – wytężona praca przez 17 lat w surowych warunkach Dalekiej Północy, w mieście Nadym, które położone jest niedaleko Oceanu Arktycznego, gdzie z czasem objął kierownictwo laboratorium defektoskopii gazociągu Pomary-Urengoj. Zadziwiająca przyroda Dalekiej Północy, magia białych nocy poruszyły wyobraźnię młodego artysty, dodały mu twórczego natchnienia, sprzyjały artystycznemu kształtowaniu się. Właśnie wtedy, podczas „gorbaczowowskiej pieriestrojki” rozpoczęła się jego działalność twórcza. Lata wytrwałej pracy przekształciły fenomenalnie obdarzonego artystę w prawdziwego mistrza. W Nadymie Borys Markow stworzył i objął kierownictwo Twórczego zrzeszenia artystów przy miejskim centrum wystawowym; zaczął brać udział w wielu wystawach — w Tiumeni, Swierdłowsku i Leningradzie. Sztuka Borysa Markowa jest dobrze znana w krajach Europy i Ameryki. Ukraińskie motywy nadają dziełom artystycznym Borysa Markowa szczególne i niepowtarzalne oblicze narodowe. Odszedł z życia członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy oraz art-stowarzyszenia „Złota paleta” Borys Markow (pseudonim Borysa Anatolijowycza Niszczety). Jego prace przechowywane są w prywatnych kolekcjach Ukrainy i Rosji, Kanady oraz Stanów Zjednoczonych Ameryki, Japonii, Argentyny i Australii. Na płótnach Borysa Markowa Ukraina jawi się w swoim historycznym stroju. Miłość do ojczystej Ojczyzny, jej historii i dziedzictwa kulturowego — to wiodąca cecha twórczości Borysa Markowa, jego intelektualnych poszukiwań w sferze sztuki przez całe życie.
Машинний переклад
Mykoła SOM, artysta malarz
W miejskiej bibliotece nr 11, mieszczącej się w dzielnicy Sołomianski, przy ulicy Generała Tupikowa 21, otwarto wystawę indywidualną obrazów olejnych „Moja Ukraina” samouczącej się malarki Kateryny Baużhy (z domu — Zajczuk). Kateryna urodziła się w wielodzietnej chłopskiej rodzinie na Czerkaszczyźnie. Od dzieciństwa zachwycała się malowniczą przyrodą swojego rodzinnego kraju. Dlatego w jej dorobku znajdują się pejzaże z różnych pór roku, martwe natury, a także obrazy przedstawiające dzieci, dorosłych i bydło. Ile czułości, delikatności i ciepła duszy jest w tych niewielkich płótnach, namalowanych farbami olejnymi! Kateryna od dzieciństwa marzyła, by zostać malarką, dlatego jej własny styl, światopogląd i kolorystyka kształtowały się stopniowo.
Niestety, nie miała okazji kształcić się zawodowo w malarstwie, jednak nie przekreśliło to jej talentu. Kontynuuje swoją pracę i ma już za sobą nie jedną wystawę twórczą. Wciąż marzy i liczy na wsparcie sponsorów, by otworzyć wystawę indywidualną swoich prac w Centralnym Domu Artysty NSChU w Kijowie, gdzie też mieszka. Życzmy tej delikatnej kobiecie szczęścia rodzinnego, ciepła domowego, zdrowia i sukcesów na jej niełatwej ścieżce.
Машинний переклад
I powiedziała, płacząc w chustkę: — Interesuje nas cena wykładów.
Kto od niej pomocy się doczekał, Wy konkretnie i uczciwie dowiedźcie, Bo naród już zwątpił, A u niektórych zebrał się jad…
— Niech nikt z was nie ma wątpliwości, — Rozejrzał się po sali i po niej, — Przede wszystkim najbardziej pomaga I mnie, i całej mojej rodzinie!
Śmiałek
Gdybym się nie bał podnieść słowo W obronie ojczystej ziemi, To wrogom jej odjęłoby mowę! A zresztą, jesteśmy ludźmi skromnymi i małymi…
Gdybym się nie bał pójść do ataku, Na Boga, front mógłbym sam przerwać I pędzić naprzód bez strachu! Lecz palmę chwały oddam innemu…
Gdybym się nie bał raz czy dwa Wstawić się za prawdą przed kłamstwem, Zdobyłbym już wszystkie cechy męskie! Muszę przyznać, coś mi trwożno…
Gdybym się nie bał bandyty Ratować kobiety czy chłopca, Poszedłby on dawno gnić w ziemi! Tylko ta sprawa, znów, nie moja…
Gdybym się nie bał skrytykować Chociaż jednego z armijnych urzędników, Nie powstrzymałby mnie nawet najokrutniejszy kat! Ale ja, wie pan, mąż ostrożny…
Gdybym się nie bał wyjść z domu W nocy wyjrzeć, czy nie płonie, Pewnie mógłbym i wilka złapać! Na szczęście przegapiłem właściwą chwilę…
Gdybym się nie bał obić sobie gęby Samemu sobie, bo zawsze się boję, Potężniejszego krzyku byście nie słyszeli! Jednak i tego nie zrobię. Jakoś…
Машинний переклад
Od autora. Czytam Państwa regularnie i cieszę się, że mamy taką ciekawą i prawdziwą ukraińską gazetę, których u nas wciąż, niestety, mało. Ponieważ jej, moim zdaniem, potrzeba więcej humoru i satyry, przesyłam wybór swoich wesołych wierszyków. O swojej twórczości. Pracuję na trzech twórczych warsztatach: w dziennikarstwie, literaturze i krajoznawstwie. Członek NSPU (Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy), NSJU (Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy), NSKU (Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy). Autor ponad 4 tys. publikacji prasowych w około 50 czasopismach Ukrainy i diaspory, 70 książek, w tym trzech zbiorów wesołych wierszyków. Zdobywca tytułu „Apostoł śmiechu” gazety „Wesełyj wisti” za 2000 r. Pan Jurko. Bije nie słabiej od kartaczy Pan Jurko „Proświtę” — I w piersi, i w barki Całą jej elitę. Towarzystwo to powinno, Według jego słów, Już zajmować się nieustannie Innymi sprawami. Bo, powiada, stoi teraz, Po strasznym terrorze, Samodzielna, jasna era W narodzie na dworze. A „Proświta” — same staruchy, Młodzieży nie wpuszczają, Przed władzą w łuki, Wiedz, się wyginają… Raz, i dwa, i trzy, czwarty Z posmakiem trucizny Szydzi: — Lepiej jej umrzeć, Niż taką być! — My, — w odpowiedzi mu, — nie zabawki, A jak ty z żarem — Też zgłaszaj się do pracy W „Proświcie” za darmo! Na twarzy jego gniewnej Błysnęła złośliwość: — Wy myślicie, głupiemu Ja uciekłem z worka?! Oligarcha. Największego w kraju oligarchę Odważyła się zaniepokoić listem, Niczym najjaśniejszego monarchę, Stara babcia — skromnie i łagodnie. — Muszę operację na oczy Przejść, ale brak pieniędzy, A oligarchowie mniejsi — niechętni Wesprzeć w biedzie prostych ludzi. Jeśli łaska, pomóżcie nieboraczce Szybciej choćby setką hrywien, A ja znajdę je, jakby na drodze, Bo czeka mnie inaczej pełna ciemność… Gdzieś po roku, nie mniej, jej do domu, Już ślepej, dostarczyli odpowiedź: — Miło mi własnoręcznie, samemu Serdeczny przesłać wam pozdrowienie. A co do wskazanej przez was taksy, To nie zawracajcie, babo, głowy: Mój kapitał — w stu procentach „dolary”, A hrywien nie mam, jak i wy! Nasz. Nasz taki jestem od urodzenia na wieki, Że i we śnie nie zobaczyć wam, I świętego, na śmiech i publiczność, Wrogom krzyżować nie dam! Niech na światła nasze obelgi Oni rzucają, łotry, jak plewy, Ale wiedzcie: ja im nie zapomnę Tego, póki nie położę się do grobu! Z kalinowej naszej mowy Próbują zostawić kości, Lecz na nich ja jeszcze zacisnę, bracia, Niepostrzeżenie twarde pięści! Jak znęcać się zaczną hordą Nad matusią, w pogotowiu Ja noszę nieodmiennie ze sobą W duszy spalający gniew! A kiedy oni naszemu państwu Ogłoszą, nie daj Boże, wojnę, Wierny przodków niepokonanych sławie, Ja ich pierwszy po cichu przeklnę! Płot mój — to niezdobyta twierdza, Która chowa niezawodnie mnie, A uciekać jeśli przyjdzie, To i diabeł nie dogoni! Uzdrowiciel. W wypełnionej znów wielkiej sali Uzdrowiciel kolejny występuje, I darmo, że ceny — niebywałe: Niemoc bowiem nigdy nie skąpa. Przed nim tacy sami przybłędy Leczyły chore ciało i ducha, A nowy ze sceny łatwo będzie Od przyszłych uzdrawiał niemocy. Mówił on mądrze i bez ustanku. Ale wstała kobietka jedna. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2018 PRENUMERATA—2018 Obecnie trwa prenumerata na 2018 rok Obecnie trwa prenumerata na 2018 rok
Машинний переклад
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
na periodyki według drukowanego na periodyki według drukowanego
Машинний переклад
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Машинний переклад
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCHARENKO Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55 Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. «Mega-Poligraf», 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Łączny nakład we wrześniu — 12 800
Машинний переклад