Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №40 за 2020 рік

16 с. · 34 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу. 1 з 34 записів показано українською, доки оновлюється їхній переклад.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny 40 (1092), 1–7 października 2020 Odbicie Światła i Słowa IRYNA FARION

24 września w ogrodzie Muzeum Maksyma Rylskiego Mychajło Słabosz­pycki zaprezentował czwarty tom wspomnieniowo-literaturoznawczych szkiców „Z zmierzchowego zwierciadła”, który oznaczał jego wyjście z korytarza luster, przez który przeszedł, wpatrując się w oblicza i cienie, mimochodem i mimowolnie dostrzegając także własne oblicze, własne spojrzenie na ludzi ukraińskiego życia literackiego: „Przecieranie zwierciadła”, „Cienie w zwierciadle”, „Z pamięci zwierciadła” (Wydawnictwo „Jarosławów Wał”). Co opowiedział nam Słabosz­pycki w czterotomowym dziele o sobie, o czasie, o świecie słowa, o prawdziwych dziełach i o pięknych iluzjach braterstwa literackiego, o porze zuchwałej młodości poetów i zimie szlachetnych siwizn mądrych prozaików? Jak zdołał z setek historii, epizodycznych rozmów, długich dialogów i krótkich zwierzeń, z czytanych i przeczytanych wielokrotnie przez nas i przez niego utworów uprząść mocną nić własnej wewnętrznej fabuły, która spina te cztery księgi w sagę o świętych i grzesznikach ukraińskiego piśmiennictwa? Pierwsze, co uderza czytelnika, to pamięć na ludzi, na przeczytane teksty, na kontekst epoki. Talent dostrzegania podstawy płótna opowieści wśród szczegółów, umiejętność określenia i utrwalenia tego, co najważniejsze. Spójność charakterów, która mimo wszystko była właściwa wielu współczesnym pisarza, i która jest właściwa – jeśli nie obyczajowi, to talentowi samego autora. I wreszcie niezapomniane słowa Hryhora Tiutiunnyka, jednego z bezspornych autorytetów Słabosz­pyckiego, o „wieczną zagadkę Wszechświatowo znanemu ukraińskiemu poecie, tłumaczowi, dyplomacie, politykowi Dmytrowi miłości”: o wszystkich, o kim pisze, Mychajło kocha i rozumie, szanuje i ceni. Bez pretensji do wszechogarniającości Słabosz­pycki jednak oddał epokę literacką – nie jako tło, lecz jako żywą magmę, która wciągała i odpychała, pochłaniała i wynosiła. Wszedł w tę zapowiedzianą (warunkowo nazwaną) noosferę, która rodziła słowo i je chroniła, która inspirowała i karała odstępców. Jeśli przejrzeć cały zbiór napisanego przez M. Słabosz­pyckiego o literatach z kontynentu i z diaspory, dodać antologie przez niego ułożone, zainicjowane przez niego książ- Przypomniały mi się jego słowa o języku ukraińskim i państwowej polityce językowej z jego publicznego wystąpienia „Ukraińska idea narodowa” (2002): …ги та синхронізувати все написане, то це-таки буде історія літератури в портретах od Mychajła Słaboszpyckiego. Nie, on nie pretenduje do miejsca ewangelisty. Raczej przewodnika, który wiele wie i dzieli się swoją wiedzą. Mychajło Słaboszpycki – stały autor „Słowa Proświty”, nasi czytelnicy lubią jego obfite publikacje. Wkrótce zaprosimy do rozmowy Mychajła Fedotowycza o jego wydawnictwach i planach twórczych na przyszłość. L. H. SERHIJ KOMISARENKO NATALKA FURSA

Машинний переклад

Wiele lat w zdrowiu i pomyślności! 20. maraton językowy zakończony!

Dmytrowi Wasylowyczowi Pawłyczce — 91. “Szczególnie ostrożni musimy być w sferze polityki językowej, gdzie każdy krok musi być przemyślany do najdrobniejszego szczegółu. <...> Język ukraiński dla Ukrainy nigdy nie był tylko środkiem komunikacji, zachowania wartości folklorystycznych i literackich, tworzenia filozoficzno-kulturowego kodu narodu. Był on i, być może, jeszcze długo pozostanie polityczną bronią narodu, korzeniem jego państwowości”. Z rosy i wody, Poeto! Taras KREMIŃ, pełnomocnik ds. ochrony języka państwowego 30 września w Sofii Kijowskiej odbyło się uroczyste zamknięcie 20. maratonu językowego imienia Petra Jacyka. Ze względu na wymogi kwarantanny to wydarzenie nie było, jak wszystkie poprzednie, wypełnione po brzegi. Nagrody i dyplomy otrzymało kilku zwycięzców, a wszystkim pozostałym zwycięzcom i laureatom dyrekcja wykonawcza Ligi Ukraińskich Mecenasów prześle nagrody pieniężne. Dokładniej o tym wszystkim będzie mowa w sprawozdaniu z wydarzenia, w następnym numerze gazety. W ceremonii zamknięcia 20. konkursu imienia Jacyka wzięli udział: prezydent Ligi Ukraińskich Mecenasów Wołodymyr Zahorij, wiceminister edukacji i nauki Artur Sełecki, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów Mychajło Słaboszpycki, przewodniczący jury konkursu, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy Pawło Hrycenko, ombudsman językowy Taras Kremiń, przewodnicząca rady nadzorczej konkursu, profesor uniwersytetu “Politechnika Lwowska” Iryna Farion, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” Pawło Mowczan i inni. Biuro prasowe Ligi Ukraińskich Mecenasów WOŁODYMYR JAKYMEĆ 10-11 MYCHAJŁO ZAHAREWICZ

Машинний переклад

Agresywna wirtualność w „hybrydowej” wojnie

Ołeh HRYNIW, profesor, Lwów. Ostatnie wybory prezydenckie i parlamentarne przekonują, że samobójczy ukraiński rozbrat, jak go jeszcze wcześniej scharakteryzował Iwan Dziuba, po ogłoszeniu Niepodległości i trzech rewolucjach narodowych (Rewolucji Studenckiej na granicie, Pomarańczowej Rewolucji, Rewolucji Godności) pozostaje nadal przypadłością naszej ludności i „nie widać twardej nadziei na głębokie wyzdrowienie” (Dziuba I. Ukraińskie waśnie jako fenomen historii światowej / Iwan Dziuba // Olżycz O. Duch ruiny. — K.: Smołoskyp, 2007. — S. 27). Przeciwnie, można twierdzić: choroba się zaostrza, a chorzy nawet nie uświadamiają sobie jej skutków, choć potencjalnie są one niebezpieczne dla Ukrainy jako niepodległego państwa. Innymi słowy, podmiot stosunków międzynarodowych, którym była Ukraina za poprzedniej prezydentury, stopniowo przekształca się w żałosny obiekt na arenie światowej, choć pod względem liczby ludności i terytorium nasze państwo należy do wielkich krajów kontynentu, może wejść do rodziny wiodących państw świata. Jakie są przyczyny naszego zacofania? Tutaj warto przytoczyć słowa Ołeha Olżycza: „Cała historia Ukrainy to walka dwóch sił: konstruktywnej, która skupia ukraińską potęgę, aby skierować ją na zewnątrz, i rujnującej, która rozprasza ją we wzajemnym pożeraniu się i niesie rozbicie oraz rozkład. A w ślad za tym zawsze szło panowanie obcych nad Ukrainą”. Powstaje szereg pytań: jak te siły, konstruktywna i rujnująca, przejawiły się w ubiegłorocznych wyborach? Czy mogły pomylić się prawie dwie trzecie ludności? Dlaczego wyborcy tak odnieśli się do skutków pięcioletniej prezydentury, którą bezstronni analitycy uważają za najskuteczniejszą w porównaniu z poprzednimi? Czy większość w tym ma rację? Nasuwa się analogia. Wyobraźmy sobie, że za reżimu totalitarnego kompartyjny rajkom wnosi pod obrady zebrania kołchozowego kwestię reakcyjnej istoty prawa Ohma. Oczywiście uczestnicy takiego zgromadzenia potępią je jako wrogą wymysł. A co od tego się zmieni? Czy przestanie ono działać? Czy naprawdę prawda jest określana większością głosów? Ołeh Olżycz charakteryzuje sytuację na Ukrainie po Bohdanie Chmielnickim: „Wolnomyślna radykalna czerń krzyczała o równouprawnienie, wykształcona mniejszość, która chciała zapewnić krajowi prawa i wolności, wymagała porządku i dyscypliny” (Tamże. — S. 17). Przenoszenie bez zastrzeżeń takiej charakterystyki na dzień dzisiejszy jest bezpodstawne, ale zasadniczo wielkiego błędu nie będzie. Można rozszerzyć ramy chronologiczne takiego twierdzenia naszego myśliciela, który pisze: „Duch ruiny, duch stepu pokutuje w psychicznym układzie naszego narodu od czasów książęcych, poprzez hetmańszczyznę i zmagania wyzwoleńcze lat 1917–1920 aż po dzień dzisiejszy” (Tamże. — S. 11). Istota w tym, że w minionym stuleciu ten duch ruiny przejawił się nie jako duch stepu, a duch oszukanej ludności, przede wszystkim duch zbuntowanej bolszewicką agitacją hołoty. Moskiewscy bolszewicy obiecywali „podarować” „małorosyjskim” chłopom ziemię, odebraną obszarnikom i tym, których nazywano kułakami. Co było dalej? Wiadomo: pod koniec lat dwudziestych zaczęli ją odbierać, a w latach 1932–1933 zamorzyli ukraińską wieś głodem i zakopali w upragnionej ziemi. W wyborach prezydenckich przejawił się bunt irracjonalizowanych mas. Hiszpański filozof José Ortega y Gasset pisał: „Rzecz nie w tym, że czerń uważa się za coś wybitnego i nieprzeciętnego, a w tym, że narzuca ona swoje prawo do wulgarności i ogłasza wulgarność jako prawo”. Utrwalenie wulgarności przejawia się w warunkach, gdy w postsowieckiej Ukrainie zliberalizowano prawo karnoprocesowe, co doprowadziło do samowoli, zwłaszcza wśród młodzieży. Przekleństwa stały się codziennym zjawiskiem i nawet nie są potępiane na poziomie domowym. Fenomenem naszych czasów myśliciel nazwał pojawienie się tak zwanej „intelektualnej czerni”, czego nie było w przeszłości. W warunkach Ukrainy reprezentują ją ignoranci z dyplomami wyższego wykształcenia. Beztalencie pcha się do polityki, a traktowany przez H. Ortegę y Gasseta człowiek-masa włącza mu „zielone światło”, nie zastanawia się nad tym, co będzie jutro. Czy wsiadłby ktoś do autobusu, który chce prowadzić szewc czy krawiec? Dlaczego więc w nowym składzie Rady Najwyższej Ukrainy prawie jedną trzecią deputowanych stanowią ci, którzy mają niepełne wyższe wykształcenie? Czy nam już tak podobało się, że każdy kolejny prezydent zaprzecza swojemu poprzednikowi, a nie kontynuuje jego dobrych poczynań? Czy w takich warunkach możliwy jest postęp? Z bólem w sercu czytam wersy Olżycza: „Dwie rzeczy (ruina i bunt) szły zawsze w parze i przychodziły jakby na zamówienie w najbardziej krytycznym dla narodu momencie, obracając w niwecz wszystkie jego osiągnięcia, tworząc dla wrogów ukraińskiego narodu wymarzoną okazję do pogłębienia jego wewnętrznego rozkładu, wykorzystując go do swoich wrogich celów”. Czy nie takim buntem przeciwko kierownictwu państwowemu było głosowanie w ostatnich wyborach prezydenckich i parlamentarnych? Dlaczego głosujący nie brali pod uwagę tego, że Ukraina znajduje się w stanie wojny z uzbrojonym potworem, który nie godzi się z istnieniem naszego niepodległego państwa, próbuje zniszczyć je? Czy może komediant przeistoczyć się w najwyższego głównodowodzącego sił zbrojnych w czasie wojennym? Kto pochwali taką postawę głosujących? Tylko jedno porównanie! Wspominam powstańców w pierwszych powojennych latach. Czy stawiali oni na pierwszym miejscu warunki bytowe? Walczyli, nie dali czerwonym zniewolicielom zrealizować stalinowskiego (formalnie żukowsko-berijowskiego) planu wysiedlenia na Syberię wszystkich Ukraińców, którzy z winy kremlowskich przywódców trafili pod niemiecką okupację! Ostatnie wybory prezydenckie i parlamentarne to nie nowy etap ukraińskiego wyzwolenia narodowego, a zaprzeczenie poprzedniego etapu walki, która rozpoczęła się trzydzieści lat temu i osiągnęła apogeum za czasów poprzedniej prezydentury. Absolutna większość ludności naszego państwa po ogłoszeniu Niepodległości nie uświadomiła sobie interesów narodowych, a bez określenia ich „niemożliwe jest zrozumienie gwarancji istnienia państwa” (Koncepcja interesów narodowych Ukrainy (projekt) / W. S. Kujbida, I. W. Rozputenko, O. I. Hryniw i in. — K.: NADU, 2017. — S. 7). Nasza historia wielokrotnie potwierdzała taki wniosek, począwszy od unii perejasławskiej 1654 roku, która obróciła się trzystasześćdziesięcioletnią tragedią dla naszego narodu i faktycznie trwała do 2014 roku, kiedy wojna Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie spowodowała bezpośrednie przejście do westernizacji polityki zagranicznej naszego państwa w przeciwwadze do orientacji na Wspólnotę Niepodległych Państw i tak zwaną „wielowektorowość”. Próby odejścia od integracji europejskiej i euroatlantyckiej to nic innego jak rewanż i powrót do kursu zagranicznego, przerwanego w 2014 roku. Ostatecznie takie odejście oznacza naruszenie zasadniczego postanowienia Konstytucji, na której przysięgał obecny prezydent. Nasza historyczna tragedia wynika z tego, że rodzima elita dopuszczała do zastępowania interesów narodowych innymi. W czasach kozackich nasi obrońcy zastępowali interesy narodowe wyznaniowymi, które traktowali w sposób stronniczy. Nie rozumieli oni zasadniczej różnicy między ukraińskim prawosławiem, zorientowanym na osobiste zbawienie, a moskiewskim quasi-prawosławiem, opartym na imperialistycznym ideologemie „Moskwa — Trzeci Rzym”. Ukraińskie interesy wymagały koniecznego umocnienia się na Północnym Nadczarnomorzu, a ówcześni Ukraińcy nie stawiali przed sobą takiego celu. W okresie zmagań narodowowyzwoleńczych w latach 1917–1921 przywódcy polityczni zignorowali konieczność ustanowienia niepodległego państwa narodowego, zastąpili ją paliatywnymi wariantami federacji, w której zaspokojone zostaną interesy socjalne. Po rozpadzie „imperium zła i kłamstwa” ukraińskim interesom narodowym nie odpowiadało utworzenie Wspólnoty Niepodległych Państw i członkostwo w niej niepodległej Ukrainy. Jednak kierownictwo państwowe zastąpiło interesy strategiczne interesami taktycznymi, które już wtedy były anachronizmem. Analogiczne zastąpienie interesów miało miejsce w 2019 roku, co potwierdziły wybory. „Każdy naród ma określone interesy, a ich suma organicznie przejawia się w idei narodowej, która z kolei stanowi rdzeń ideologii narodowej”. Czy w głosowaniu w 2019 roku wcielono w życie interesy narodowe? Nie ma pozytywnej odpowiedzi! Proklamacja Niepodległości 24 sierpnia 1991 roku nie stała się początkiem realnego budowania państwa narodowego — słabość sił narodowo-demokratycznych zmusiła je do pójścia na kompromis z nomenklaturą komunistyczną. Z niej wywodzili się dwaj pierwsi prezydenci, a w terenie pozostała dawna urzędnicza kadra komunistyczna. W połowie lat 90. uformował się system oligarchiczny, który własne interesy przedstawiał jako narodowe. Ani Pomarańczowa Rewolucja, ani Rewolucja Godności nie zdołały zlikwidować tego antynarodowego systemu, a działania podejmowane za poprzedniej prezydentury w warunkach trwającej wojny były jedynie początkiem deoligarchizacji społeczeństwa. Społeczeństwo chciało odczuć skutki walki z kryminalną oligarchią natychmiast. Winę za ich brak przypisywano bezpośrednio głowie państwa, z czego skorzystały pewne grupy oligarchiczne, wysuwając na pierwszy plan tak zwane „nowe twarze”, które nigdy nie sprawowały władzy, ale zaproponowały daleki od realizacji „artystyczny wariant” pokonania systemu oligarchicznego. Prawdopodobnie największym błędem poprzedniej władzy było zwlekanie z ukaraniem zabójców z Majdanu, na co z niecierpliwością czekało społeczeństwo. Nie działały na jej korzyść także próby angażowania do zarządzania państwem obcokrajowców, którym z naruszeniem obowiązującego prawa nadawano nie tylko obywatelstwo, ale i „niebotyczne” dla rodaków wynagrodzenia. Takie przedsięwzięcie tłumaczono tym, że jako osoby niezwiązane z rodzimym urzędnictwem będą w stanie ukrócić korupcję, która dotknęła wszystkie ogniwa systemu politycznego. Szczególnie negatywnie na opinię publiczną wpłynęło mianowanie na stanowisko szefa prokuratury osoby bliskiej głowie państwa, ale bez wykształcenia prawniczego, co było rażącym naruszeniem obowiązującego prawa, które zmieniano pod konkretną osobę. Negatywne odczucia wzmocnił jeszcze fakt, że żona prokuratorskiego zwierzchnika została przedstawicielem prezydenta w parlamencie. Prezydent, który ubiegał się o drugą kadencję, zignorował ataki swojego przeciwnika-oligarchy, który wykorzystywał najnowsze technologie wpływu na wyborcę, wabionego „nowym projektem” systemu politycznego w opozycji do oligarchicznego. Narzucano myśl, że państwo może uratować przeciętny nauczyciel historii bez żadnego doświadczenia politycznego, którego pasja sprowadza się do czytania życiorysów mężów stanu czasów antycznych w dziełach Plutarcha. Siłą inercji w naszej szkole po proklamowaniu Niepodległości zaniedbano pracę wychowawczą, a na niektórych uczelniach nawet nie wykładano historii Ukrainy, wychodząc z założenia, że studenci opanowali ją już w ławach szkolnych. Jednak doświadczenie wykładowcy uczelni w stolicy zmusiło do powątpiewania w takie niby-reformy, ponieważ studenci bardzo słabo orientowali się w historii narodowej i literaturze ojczystej, bez gruntownej znajomości których nie może być mowy o wychowaniu patrioty. Niedoceniono tego, że dyplom specjalisty nieodzownie zakłada swoisty atest dojrzałości obywatelskiej. Uważam za swój obowiązek podkreślić, że dla wychowania młodego pokolenia na naszych uczelniach celowe jest przewidzenie nauki nacjologii jako nauki o narodzie. Nawiasem mówiąc, w kraju-agresorze taki przedmiot nauczania opracowuje się już od kilku lat, a nasi badacze przygotowali analogiczny podręcznik prawie sto lat temu. Przestrzegam tych, którzy postrzegają taką propozycję jako niecelową innowację czy nawet wymysł. Nam, Ukraińcom, nawet nie trzeba „odkrywać Ameryki”. Dla naszych rodaków pozostaje nieznana praca Iwana Franki „Młoda Ukraina”, znajomość przez aktywistów politycznych prac Mykyty Szapowała, nie będzie zbędnym ciężarem zapoznanie się z pracami Ołeksandra Kulczyckiego o charakterologii naszego narodu, Wołodymyra Janewa o etnopsychologii Ukraińca, Bohdana Cymbalistego „Piętno bezpaństwowości”. Bez wątpienia prace Wiaczesława Łypynskiego „Listy do braci-rolników” i Jurija Łypy „Przeznaczenie Ukrainy”, „Podział Rosji”, „Doktryna czarnomorska” muszą stać się lekturami obowiązkowymi dla każdego Ukraińca. Ostatnie wybory potwierdziły zmianę pokoleniową na scenie politycznej. Dawne partie nie spełniają oczekiwań wyborców. Zaniedbanie wychowania politycznego młodego pokolenia wydało swoje owoce. Stąd konieczność krytycznego przemyślenia jego wychowania patriotycznego. Trzeba brać pod uwagę specyfikę „wojny hybrydowej” Moskwy przeciwko naszemu narodowi, która trwa jeszcze od połowy XVI wieku! „Apel do prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego”, wydrukowany w „Słowie Proświty” (numer 34), aktywnie wspierają i podpisują Ukraińcy. Dzisiaj drukujemy imiona i nazwiska tych, którzy dołączyli w minionym tygodniu. Nowe podpisy będziemy dodawać w kolejnych numerach. Tetiana Łucznykowa, Julija Skoriewa, Wiktorija Skoriewa, Iryna Skoriewa, Lubow Chalećka, Mykoła Petrunia, Mychajło Andrusiak, Olha Rudaneć, Olha Baranećka, Iwan Łypczuk, Mychajło Dziuba, Hałyna Moczerniuk, Hennadij Romaniuk, Roman Chimej, Myrosława Hruszewśka, Zіnowij Wynnyczuk, Hałyna Hłaholiuk, Ołeksandr Ponomariw, Lidija Pirnacz.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

o „bezsilności i inercji ukraińskiego społeczeństwa zarówno wczoraj, jak i dziś”, o „zaadaptowanym rozumie”, który przestał się dziwić i oburzać, zaadaptował się do wszelkich wydarzeń i nie jest zdolny do walki, nie kocha kultury” (O. Pachlowska). Lina Kostenko w artykule „Ukraina jako ofiara i czynnik globalizacji katastrof” pisała zarówno o ukraińskim „surżyku”, jak i o drugorzędności języka ukraińskiego, a w ogóle o humanitarnej (i nie tylko) katastrofie na Ukrainie oraz o konieczności terapii szokowej. Artysta nie może nie pracować choćby po to, by „odblokować” swój naród jako nie współczesny, to przynajmniej najbliższy przyszły, bo zdezorientowany naród stanie się obojętny, z błędnymi (grzesznymi) kompleksami, nie wiedząc, skąd właściwie wziął się na tej ziemi. Bez znajomości historii rozum zasypia, a „Sen rozumu rodzi potwory” (F. Goya w serii akwafort „Kaprysy” o hiszpańskim społeczeństwie końca XVIII w., w których rodzina królewska widziała i siebie, a inkwizycja mogłaby zniszczyć wielkiego artystę dworu królewskiego). A jeszcze wcześniej wielki artysta epoki Odrodzenia H. Bosch w swoich nieprzeciętnych obrazach „Statek głupców”, „Wóz z sianem” i innych wyśmiewa wady mało wykształconego społeczeństwa holenderskiego i jego wierzchołków (ludzkie grzechy, obojętność, lenistwo, chciwość, złodziejstwo, łapówkarstwo, błazenadę). Teraz to wszystko jest dostępne w sieci Internet. I jakby o nas, o Ukrainie. Można przypuścić, że T. Szewczenko znał tych artystów i swój poemat „Sen” przedstawił jako dziwną wizję zaspanego, pijanego po bankiecie — „dziwne jakieś!.. takie tylko śni się jurodiwym…”. Ale przecież Słowo zawsze jest bardziej dotkliwe, a rodzina carska to nie dwór królewski Hiszpanii. Dlatego uznanemu w całym imperium artyście i poecie władza skracała życie w nadzwyczaj brutalny sposób. A jeszcze po 100 latach za takie samo ukraińskie Słowo już spadkobiercza nowa władza działała po barbarzyńsku wobec Wasyla Stusa, Ołeksego Tichego, Jurija Łytwyna. Lecz wracając do wspomnianej dwadzieścia lat temu przez Linę Kostenko konieczności terapii szokowej, która „może przyspieszyć proces ocknięcia się Ukrainy” („Humanitarna aura narodu…”), zapytajmy samych siebie: a co się zmieniło? Prawie nic! Komponent humanitarny w rozwoju społeczeństwa (język, historia, edukacja, kultura) – najważniejsza rzecz. A władza dopuściła najbardziej haniebną ustawę językową (obecnie uchyloną) oraz zatwierdziła nową, w całości nieudolną. Nie było i nie ma, jak często się wyrażają, „woli politycznej”. „Rusyfikacja” Ukraińców trwa i przybrała zagrażający stan. Klasyczny przykład rusyfikacji w drugiej połowie XIX w. w całości ukraińskojęzycznego Charkowa opisał rektor uniwersytetu D. Bahalij w książce „Historia Słobodzkiej Ukrainy”, wydanej jeszcze w 1918 r. Te technologie i mnóstwo innych Moskwa z powodzeniem wdrażała ponad dwieście lat we wszystkich dużych miastach Ukrainy, a także w małych. Dlatego terapia szokowa jest i możliwa, i potrzebna, ale uczonych specjalistów nie angażuje się do rozwiązania tego problemu, a praktyka światowa istnieje (Czechy, państwa bałtyckie). Dlaczego przez ponad dwadzieścia lat nie rozwiązano problemu językowego choćby w placówkach oświatowych wszystkich szczebli, a w mediach jest on w ogóle nieudolny? Odpowiedź dobrze znają wszyscy, którzy mają z tym problemem do czynienia.

Машинний переклад

Czy nastąpi powrót do języka?

Iwan BORYSOWEC, członek korespondent Ukraińskiej Akademii Naftowo-Gazowej, m. Charków Zakończenie. Początek w nr 39 z 2020 r. „Cerkiewnosłowiański język (starosłowiański lub starobułgarski) stał się językiem prawosławnej cerkwi, edukacji i kultury, ale dla Ukraińców nie był on ojczystym, dlatego państwowe i świeckie funkcje kulturowe pełnił starokijowski (staroruski) język piśmienno-literacki, który powstał na bazie folkloru i eposu. Jest to język kronik, praw itd. Granicę po okresie mongolskim XI–XII w. można umownie nazwać czasem zakończenia formowania się języka ukraińskiego i początkiem nowego stanu w jego historii. Spadkobiercą starokijowskiego (staroruskiego) języka stał się staroukraiński język piśmienno-literacki praktycznie we wszystkich sferach użycia (XIV–XVI w.). Począwszy od XVII w. – pierwszej ćwierci XVIII w., w języku tym zachodzą aktywne procesy tworzenia nowej folklorystycznej, czysto ludowej leksyki i pojawiają się utwory napisane językiem zbliżonym do ludowego. W okresie największego ucisku języka ukraińskiego (ukazy Piotra I itd.) miejsce języka staroukraińskiego stopniowo zajmował język ludowy, będący już wspólnym dla całego narodu językiem pisanym (wariant środkowonaddnieprzański), zapoczątkowany i rozwinięty przez I. P. Kotlarewskiego i T. H. Szewczenkę. A równolegle istniał język ludowy, który różni się w różnych obszarach dialektalnych Ukrainy” – Zachód, Północ, Wschód (tamże). „Ponieważ książęcy proukraiński Kijów stopniowo rusyfikował (od pojęcia Ruś, a nie Rosja) leśną północ wschodniej Europy, „formowanie się rosyjskiej narodowości” (mentalności, typu antropologicznego, cech etnograficznych itp.) trwało ponad trzy stulecia w drugiej połowie XII w. – końcu XV w., czyli później niż formowanie się narodowości ukraińskiej, to „rosyjski brat” wiekiem wcale nie jest „starszy”, a „najmłodszy”, i jedyne ogólnonarodowe normy rosyjskiego języka literackiego zostały wypracowane dopiero w twórczości A. S. Puszkina, który stał się „twórcą nowego rosyjskiego języka literackiego” (Hryhorij Piwtorak, s. 208-219). Akademik A. Krymski, „przebadawszy ogromny materiał faktyczny”, kategorycznie twierdził, że żywy język ukraiński XI w. „stoi pośrodku wschodniego słowiaństwa całkowicie już odseparowany” (tamże, s. 204). Przytoczone cytaty znanych uczonych najjaśniej wyjaśniają etapy rozwoju języka ukraińskiego i nie wymagają komentarzy. Teraz krótko powrócimy do wcześniejszego okresu kulturowo-historycznego rozwoju społeczeństwa na terytorium Ukrainy, którego ciągłość „z pewną hipotetycznością daje się prześledzić od połowy II tys. p.n.e.”, o czym wspominano wyżej. Jesteśmy zobowiązani znać rodowód narodu ukraińskiego i jego języka przynajmniej od epoki trypolskiej (V tys. p.n.e.), scytyjskiej, sarmackiej do epoki związku plemion słowiańskich (Antów, Wenedów, Sklawinów i in.) i dalej do czasów Rusi Kijowskiej. W tych kierunkach, oprócz wspomnianych (i niewspomnianych) naukowców, naszą daleką przeszłość badali i badają jeszcze wielu historyków oraz analityków (W. Chwojka, W. Petrow, I. Zajeć, W. Danyłenko, A. Kifiszyn, J. Szyłow, H. Hrynewycz, S. Spas'ko, M. Rostowcew, O. Menghin, M. Brajczewski i in.) zarówno na Ukrainie, jak i poza jej granicami. Szczególną uwagę badacze zwracają na wysokorozwiniętą kulturę trypolską, którą odkrył i zbadał W. Chwojka w latach 1896–1899 w pobliżu miasteczka Trypillia na Kijowszczyźnie. Jeśli wystarczających i zrozumiałych zabytków piśmiennictwa jest mało, to rodowód wspólnoty określa się wieloma zachowanymi przez czas zabytkami kultury materialnej dawnych osad (pochówki, przedmioty codziennego użytku, broń itp.), których badanie nowoczesnymi metodami pozwala określić nawet psychologiczny charakter etnosu. I wielu badaczy pierwszeństwo w badaniu rodowodu Ukraińców oddaje wybitnemu ukraińskiemu archeologowi Wikentijowi Chwojce, który był „prawdziwym twórcą periodyzacji kultur archeologicznych Środkowego Naddnieprza. Przed W. Chwojką w nauce archeologicznej panował migracjonizm – pogląd, zgodnie z którym kultury archeologiczne były przynoszone z zewnątrz, a zmiana kultur następuje w wyniku zapożyczeń lub przesiedleń. Migracjonizmowi W. Chwojka przeciwstawił „autochtonizm… – ideę rozwoju pozbawionego przerw. Słowianie nie są obcymi ani przybyszami. Kultury archeologiczne Środkowego Naddnieprza do neolitu włącznie (VI–IV tys. p.n.e.) nie zostały przyniesione z zewnątrz, wszystkie one zostały pozostawione przez Słowian”. Pisał to profesor W. Petrow jeszcze w połowie XX w. A cytat pochodzi z książki W. Bilińskiego „Ukraina-Ruś”, Kijów 2018, s. 87 (dalej W. B.). I jako wniosek profesora I. Zajcia: „Podstawy ukraińskiego rodowodu zostały położone w drugiej połowie – pod koniec V tys. p.n.e., co daje podstawy do poświadczenia autochtoniczności pewnej części tamtego czasu, a przede wszystkim nosicieli kultury trypolskiej… Tradycje zapoczątkowane przez Trypolan absolutnie we wszystkich kierunkach życia gospodarczego i kulturowego zostały przekazane ludności epoki brązu, nosicielom kultur ceramiki sznurowej (średniodnieprzańskiej, trzcinieckiej i in.), a w przyszłości ludności wczesnosłowiańskich – zarubinieckiej, czerniachowskiej i kijowskiej. I w konsekwencji wszystko to oraz inne stało się dorobkiem narodu Rusi Kijowskiej, a następnie narodu ukraińskiego, który jest bezpośrednim spadkobiercą jej duchowej i materialnej kultury” (W. B., s. 61). I zakończmy te myśli o rodowodzie narodu ukraińskiego i jego języka cytatem z pracy S. K. Spas'ki („Historia Ukrainy napisana w V w. p.n.e. przez Herodota”, Kijów 2007): „Ile obcych narodów nie przewinęło się przez Ukrainę, wszystkie one ją opuszczały albo przepadały. Samotny tubylczy naród ukraiński mocno trzymał się swojej pradziadowskiej ziemi, wytrzymując wszystkie losy i niedole, zachował aż do czasów obecnych istotne elementy swojej kultury. Dlatego tylko jego przodkowie mogli być jej twórcami, nie ma znaczenia, jak wtedy rozmawiali czy się nazywali” (W. B., s. 62). Więc jakim językiem porozumiewały się plemiona w tamtych dawnych tysiącleciach, bo zrozumiałe, że ukraińskie piśmiennictwo na początku naszej ery nie mogło pojawić się na pustym miejscu? Jeszcze M. Karamzin przy pisaniu swojej „Historii…” donosił, że Słowianie nie mieli piśmiennictwa, ale „kreskami i nacięciami czytali i wróżyli” (tom I, Moskwa 1981 r., s. 235). Czyli piśmiennictwo było, ale nikt nie potrafił go odczytać (później badacze pokonali te przeszkody). Żaden naród nie powinien dzielić swojej historii na jakieś osobne kawałki czy kultury. Ukraińscy (i nie tylko) naukowcy odkryli i zbadali najdawniejsze wysokorozwinięte cywilizacje, które istniały na tym terytorium współczesnej Ukrainy, a mianowicie: Północ Ukrainy – kultura mizińska (XXV–XV tys. p.n.e.), wieś Mizin na Czernihowszczyźnie (nad Desną, teraz jest tu park narodowy), którą odkrył i zbadał profesor Fedir Wowk. Kultura mizińska pozostawiła w spadku Ukraińcom „meandrowy (czysto narodowy) ornament” i nie dziwi, że ten ornament był dominujący także w kulturze trypolskiej praukraińskich plemion (W. B., s. 76). Z czasem archeolodzy znajdą tu szereg przedmiotów z kości słoniowej (ornamentowane bransolety, noże, figurki w pozie tańca, flety, trójzęby, pisma runiczne) oraz znajdują i obecnie (we wsi Obołonnja, 2019 r.) te same pisma („kreski” i „nacięcia”), które już rozszyfrował H. Hrynewycz i opublikował w dwutomie „Prasłowiańskie piśmiennictwo. Wyniki odszyfrowania” w 1993 r. i 1999 r. Południe Ukrainy (m. Melitopol) – kultura Kamiennej Mogiły – swoiste muzeum lub sanktuarium z wieloma jaskiniami i grotami, gdzie naskalne wizerunki obejmują okres od XXII–XVI tys. p.n.e. do X–XII w. n.e. Kultura Kamiennej Mogiły przedstawiła Ukraińcom jedno z najdawniejszych piśmiennictw – sanskryt (staroindyjski język wedyjski). Naukowcy uważają, że sanskryt jest bliski językom słowiańskim, szczególnie południoworuskiemu (ukraińskiemu). Pierwszymi badaczami i czytelnikami praukraińskiego pisma byli Wałentyn Danyłenko, Anatolij Kifiszyn oraz Jurij Szyłow (o których pracach czytamy w książce O. Hubka „Psychologia narodu ukraińskiego”, Kijów 2010 r., dalej O. G.). I niech uczeni dyskutują, czy sanskryt przyszedł z Ukrainy do Indii, czy odwrotnie, dla nas nie to jest najważniejsze. Najważniejsze jest to, że to piśmiennictwo było na terenach Ukrainy wiele tysięcy lat temu. Środkowe Naddnieprze, m. Trypillia na Kijowszczyźnie – cywilizacja trypolska (VII–II tys. p.n.e.). „Uczeni zbadali ponad dwa tysiące osad na terytorium od Dniepru do Dunaju oraz od Kijowa i Wołynia do czarnomorskiego wybrzeża. Istniała tu ludzka wspólnota, która przestrzegała wspólnej kultury, zachowania... języka jako elementu spajającego” (W. B., s. 51). I te wnioski są poparte ogromną liczbą zabytków archeologicznych. „Badania archeologiczne współczesnych ukraińskich naukowców świadczą o ciągłości ludności na terenach Ukrainy w ciągu VII–I tysiąclecia p.n.e.” (W. B., s. 60). I już wtedy praukraińcy bronili kraju trypolskiego przed wschodnimi koczownikami, budując tak zwane Wały Żmijowe, których długość wynosi około 2000 kilometrów, a pozostałości tych budowli wyraźnie zachowały się na Charkowszczyźnie. Państwo scytyjsko-sarmacko-antyczne, które było spadkobiercą wielkiej cywilizacji trypolskiej (II tys. p.n.e. – VI w. n.e.). O scytyjskim okresie Ukraińców opisał jeszcze „Ojciec światowej historii” Herodot, o tym okresie napisano wiele prac naukowych przez znanych historyków Europy i bliskiej Azji. Państwo scytyjskie osiągnęło wysoką cywilizację. Czego warta jest słynna złota królewska pektorał (IV w. p.n.e.), znaleziona przez archeologa B. Mozolewskiego w 1971 r. podczas wykopalisk w Tołstej Mogile (obwód dniepropetrowski). Na pektorał przedstawiono wyraźne sceny scytyjskiego życia, kalendarz, mapę państwa i wiele jeszcze nieodszyfrowanego. Scytowie-Sarmaci na swoim wielkim terytorium mogli mieć nie jeden dziesiątek milionów ludzi, więc częściowo migrowali zarówno na wschód, jak i na zachód oraz przynosili tam elementy swojej kultury. Ariami historycy uważali na poziomie naukowej hipotezy pewną rodzinę ludów indoeuropejskich, ale po wykopaliskach kurhanów ariańskich na południu Ukrainy przez J. Szyłowa i teoretycznym przemyśleniu przez niego uzyskanych z tych mogił danych archeologicznych, wyłożonych w monografiach „Pradziadowska ojczyzna Ariów” – Kijów, 1992 r. oraz „Źródła początków ukraińskiej etnokultury XIX tys. p.n.e. – II tys. n.e.” – Kijów 2002 r., hipoteza (teorii ukraińsko-ariańskiej) zyskała niezaprzeczalny status faktu naukowego” (O. G., s. 53). I jeśli w indyjskim stanie Dżammu i Kaszmir na świętej górze Trikuta stoi brązowa bogini z wysoko podniesionym trójzębem w prawej ręce, to może to również świadczyć o wzajemnych związkach praukraińców z dawnymi Hindusami (Rozsiedlenie Ariów-Aratta, Google). Zatem, według wniosków profesora W. Petrowa, Słowianie (Ukraińcy) na swojej ziemi nie są obcymi ani przybyszami. „Kultury archeologiczne Środkowego Naddnieprza (VI–IV tysiąclecie p.n.e.) nie zostały przyniesione z zewnątrz, wszystkie one zostały pozostawione przez Słowian...” Gospodarujemy na tych ziemiach już ponad 8 tys. lat (W. B., s. 87). Musimy wiedzieć, że jesteśmy Słowianami pochodzenia indoeuropejskiego i mentalnie nieco innymi od północnych Słowian (Polaków, dawnych nowogrodzian, Rosjan) pochodzenia wiślańskiego (nadbałtyckiego). Dlatego musimy zawsze pamiętać, jak traciliśmy godność narodową przez stulecia duchowego zatruwania i fizycznego niszczenia (jak uważa E. Małaniuk) „W Ciemności Nocy Bezpaństwowości”. Ale przez wszystkie lata Niepodległości mamy bardzo niemrawe działania władzy w kwestii zwracania narodowi Ukrainy jego historii, języka, kultury, pomimo apeli naszych znanych intelektualistów, niepokonanych w warunkach „zablokowanej” kultury. Jeszcze w 1991 r., a później w 1999 r. Lina Wasyliwna Kostenko odpowiednio w artykułach „Geniusz w warunkach zablokowanej kultury” i „Humanitarna aura narodu albo defekt głównego zwierciadła” donosiła.

Машинний переклад

Antyanglicyzm Ireny Farion. Część 3

Kulminacyjne procesy historyczne nieuchronnie ujawniają się poprzez obce środki językowe i obce języki, które w znaczący sposób sygnalizują ideologiczny kierunek rozwoju społeczeństwa oraz jego zdolność lub brak zdolności do przetrwania w czasach globalizmu i narzuconego multikulturalizmu. Historia i współczesność języka ukraińskiego to jego stałe, najczęściej przeciwstawne współistnienie z obcymi językami wewnątrz samego kraju, mimo oczywistego rozgraniczania się od obcych państw jako odrębnych systemów językowych. Niestety, w ukraińskiej rzeczywistości takiego współistnienia społeczeństwo ukraińskie nie wykorzystuje do wzmacniania możliwości i poszerzania funkcji swojego języka, lecz zamiast tego zapewnia rozwój obcych języków na swoich terenach etnicznych. „Prezentuję najlepsze case’y z wdrażania edukacji inkluzywnej” – case: leksem homonimiczny, zwłaszcza o znaczeniu terminologicznym w dziedzinie medycyny, prawa, gramatyki, a także 1. „skrzynia”, „futerał”, „pokrowiec”; 2. „sprawa”, „przypadek”, „okoliczność”, „stan”; ponadto angielski rzeczownik case częściej oznacza fakt, który już zaszedł, rzadziej – wydarzenie, które może nastąpić (WAUS); „przypadek”,

Машинний переклад

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu obecnie istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Halycz Ira Petriwna — 500 hrywien; 2. Dudykewycz O. W. — 400 hrywien; 3. Łucznykowa Tetiana Franciwna — 200 hrywien; 4. Służanśka Zenowija — 500 hrywien; 5. Ostrowśka Julija Mychajliwna — 500 hrywien; 7. Starjuk N. W. — 500 hrywien; 8. Muzyczenko Ołeksandr Dmytrowycz — 800 hrywien; 9. Słobodianjuk Stepan Mefodijowycz — 200 hrywien; 10. Szmyhelśka Łjudmyła Mykołajiwna — 1000 hrywien.

Машинний переклад

Święto Petrenki w Słowiańsku

„okoliczność” (ARS, s. 118), case – przypadek, zdarzenie; „Pracują coachowie” – coach: homonimiczna i wieloznaczna leksem 1. „nauczyciel”; pot. „korepetytor”; 2. sport. „trener”, „instruktor” (WAUS); „korepetytor”, „trener”, „instruktor” (ARS, s. 142), coach – „trener”, „specjalista, który pomaga klientowi uświadomić sobie jego prawdziwe pragnienia i odnaleźć drogi do ich realizacji” (Nowe słowa i znaczenia: słownik. Instytut Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy; opracowali: L. W. Turowska, L. M. Wasylkowa. Kijów: Dowira, 2008, s. 124), coach – mentor; „ZNO z historii Ukrainy: analiza, lifehacki i porady ekspertów” – life hack „nieformalna podpowiedź lub efektywna metoda wykonania lub zarządzania codziennym zadaniem lub działalnością; rąbać” (Life-hack. Tryb dostępu: ); „rąbać, robić karb” (ARS, s. 338), lifehacki – mała sztuczka lub użyteczna porada, podpowiedź, furtka. Dalej skróty umowne: ARS – Anglo-russkij słowar. 53000 słow. Moskwa: Russkij jazyk, 1981. 887 s. WAUS – Horot Je. I., Kociuk L. M., Malimon L. K., Pawluk A. B. Wełykyj anho-ukrajinśkyj słownyk. 100 tysiac słiw. Winnica, 2011. 1700 s. Tryb dostępu: https://e2u.org.ua/s?w=bully&dicts=17&highlight=on&filter_lines=on Od redakcji: Prosimy czytelników o dołączanie ze swoimi pytaniami do Iryny Dmytriwny Farion, profesorki, doktor nauk filologicznych, stałej autorki „Słowa Proświty”. Tetiana ŁYSAK, członkini NSKU, przewodnicząca Słowiańskiej miejskiej organizacji NSKU, laureatka nagrody imienia Mychajła Petrenki. Organizatorami święta są Doniecka obwodowa organizacja Narodowego związku krajoznawców Ukrainy, wydział kultury Słowiańskiej rady miejskiej, Centralna biblioteka im. M. Petrenki, Słowiańska miejska organizacja WUT „Proświta”. W wydarzeniu wzięli udział krajoznawcy, prośwityjanie, bibliotekarze, nauczyciele szkół i wykładowcy miejscowego uniwersytetu pedagogicznego, laureaci poprzednich lat, miłośnicy twórczości M. Petrenki. Zgodnie z decyzją komisji tegorocznymi laureatami nagrody imienia Mychajła Petrenki zostali: — Charytonowa (Tałłaj) Raisa Petriwna – poetka, członkini NSPU (m. Kijów) w nominacji „Poezja” za zbiór „Równowielka miłości”; — Omelczenko Switłana Ołeksandriwna – rektorka Donbaskiego państwowego uniwersytetu pedagogicznego, doktor nauk pedagogicznych, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy (m. Słowiańsk) w nominacji „Popularyzacja życia i twórczości Mychajła Petrenki”; — Tiszakowa (Cymbaluk) Hałyna Iwaniwna – wykładowczyni języka ukraińskiego i literatury, specjalistka wyższej kategorii, starsza wykładowczyni Słowiańskiego wieloprofilowego regionalnego centrum kształcenia zawodowego imienia P. F. Krywonosa, członkini WUT „Proświta” (m. Słowiańsk) w nominacji „Popularyzacja życia i twórczości Mychajła Petrenki”. Przewodniczący komisji ds. przyznania nagrody, przewodniczący Donieckiej obwodowej organizacji NSKU, członek WUT „Proświta” Wałerij Romanśko wręczył laureatom dyplomy, zaświadczenia i odznaki. O każdym laureacie pokazano slajdy, przedstawiciele grup wsparcia szczerze pogratulowali laureatom i wręczyli im kwiaty. Laureatce z Kijowa, poetce Raisie Charytonowej (Tałłaj), odznaczenia zostaną wręczone później w Związku pisarzy Ukrainy. Zwycięzców powitali zastępca przewodniczącego rady miejskiej Jurij Pidlisnyj, kierowniczka miejskiego wydziału kultury Maryna Olijnyk, przewodnicząca Słowiańskiej miejskiej organizacji WUT „Proświta” Olha Krasnoszczok. Dyplomantami konkursu zostali: 1. Peretiatko Tetiana Hryhoriwna (wś. Antoniwka rejonu marjińskiego obwodu donieckiego) za zbiór utworów poetyckich. 2. Uzluk Alina Ihoriwna (wś. Antoniwka rejonu marjińskiego obwodu donieckiego) za ilustrację do wiersza M. Petrenki „Dumy moi, dumy moi…”. 3. Tenditna Polina Mykołajiwna (m. Łyman obwodu donieckiego) za zbiór utworów poetyckich. 4. Mahuła Ksenija Ołeksandriwna (m. Słowiańsk obwodu donieckiego) za zbiór utworów poetyckich. 5. Ruchłenko Jełyzaweta Ihoriwna (m. Torećk obwodu donieckiego) za zbiór utworów poetyckich. Obecni słuchali wierszy w wykonaniu nagrodzonych dyplomantów. Święto przebiegało w ciepłej atmosferze. Brzmiały pieśni do słów M. Petrenki „Patrzę ja na niebo…”, wiersz „Wziąłbym ja bandurę…”; obejrzane slajdy, wideoreportaże potwierdziły, że w Słowiańsku szanują twórczość Mychajła Petrenki. Słowiańsk czeka na nowych nominowanych do Nagrody Petrenki 2021 roku! 22 września 2020 roku w pomieszczeniu Słowiańskiej centralnej biblioteki miejskiej imienia Mychajła Petrenki odbyło się tradycyjne Święto Petrenki „Żywy w pieśni, żywy w wiekach”, poświęcone 203. rocznicy od dnia urodzin ukraińskiego poety-romantyka Mychajła Petrenki oraz wręczeniu 9. Ogólnoukraińskiej nagrody literacko-artystycznej im. M. Petrenki.

Машинний переклад

Nieprawidłowości w poradach językowych

REPLIKA Oleksandr Ponomariw, doktor nauk filologicznych, profesor W „Słowie Proświty” (nr 39, 24–30 września 2020 r.) opublikowano szereg porad stylistyczno-językowych, wśród nich „Potknięcia w używaniu słów” językoznawcy Wiktora Radionowa. Większość tych porad jest trafna, ale niektóre są zbyt kategoryczne, a jeszcze inne błędne. Na przykład autor proponuje pisać niemieckie nazwisko jako Gegel, a należy właśnie odwrotnie: Geğel, czyli Hegel (Hegel). Autor sprzeciwia się feminatywom, powołując się na podręcznik „Stylistyka języka biznesu” H. Wołkotruba oraz na uchwałę Gabinetu Ministrów „O pełnomocniku rządu ds. polityki gender” z 7.06.2017 roku. Jak pisze autor uchwały, nie istnieje pełnomocniczka rządu, jest pełnomocnik rządu. Brak żeńskich odpowiedników we wszystkich złożonych nazwach stanowisk i stopni…” Dla mnie na przykład brzmią nienaturalnie zwroty pełnomocnik rządu (gdy mowa o kobiecie) Łutkowska, Denisowa i tym podobne. Lepiej by autor tej stylistyki popracował nad poprawnym zapisem własnego nazwiska i innych nazwisk: Wowkotrub, a nie Wołkotrub, Denysowa, a nie Denisowa itd. Zamiast powoływać się na zalecenia przestarzałych stylistyk, lepiej by pan Radionow zajrzał do „Prawopisu ukraińskiego” z 2019 roku, gdzie czytamy: autorka, designerka, dyrektorka, redaktorka, krawcowa, sprzedawczyni, zarządczyni, patronesa i in. (s. 39–40).

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

immunologii — nauki na styku biochemii, genetyki, biologii molekularnej; jego klasyczne badania stanu immunologicznego osób pracujących przy usuwaniu skutków awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej wykazały — wbrew ówczesnym oficjalnym doktrynom — istnienie swoistego czarnobylskiego AIDS, tłumienie odporności pod wpływem nawet małych dawek promieniowania. Przypominam sobie, jak ja — wówczas ambasador Ukrainy w USA — opowiadałem o tym w Białym Domu wiceprezydentowi USA i Pierwszej Damie Ameryki — i jak uważnie słuchali tej informacji. A w tym czasie mój kolega S. W. Komisarenko reprezentował Ukrainę w Wielkiej Brytanii oraz w Irlandii. Koledzy dyplomaci opowiadali, jak błyskotliwie i skutecznie ambasador Komisarenko pracował w Londynie, broniąc interesów naszego państwa. Niezapomniana pozostaje praca Serhija Wasylowycza w charakterze wicepremiera Ukrainy ds. humanitarnych, jego rola w międzynarodowych obchodach tragedii Babiego Jaru (1990-1991), w odnowieniu Akademii Kijowsko-Mohylańskiej oraz innych ważnych akcjach. I oto teraz autor wielu monografii, ponad 500 artykułów naukowych, sekretarz-akademik Wydziału Biochemii, Fizjologii, Biologii Molekularnej Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, przewodniczący Komisji ds. Bezpieczeństwa Biologicznego i Ochrony Biologicznej przy Radzie Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy oraz przewodniczący grupy roboczej ds. problemów (skutków) rozprzestrzeniania się koronawirusa SARS-CoV-2 w Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, akademik S. W. Komisarenko zwrócił się ku najbardziej aktualnej problematyce teraźniejszości — pandemii COVID-19, dając nam współczesną naukową interpretację tego wydarzenia. Czarne łabędzie pandemii nad planetą... Codziennie amerykański kanał telewizyjny CNN podaje krótki, poruszający przegląd wydarzeń w różnych krajach: Dania, Wietnam, USA, Nigeria, Paragwaj, Islandia, Ukraina, Pakistan, Maroko. Różne kontynenty, różne cywilizacje. I — jednakowy obraz codzienności pandemii: ludzie w maskach, szpitale pełne chorych, lekarze w kosmicznych kombinezonach ochronnych. Pamiętajmy: pandemia wciąż trwa. Walka przeciwko niebezpiecznej infekcji — w samym rozkwicie. Przegląd S. W. Komisarenki — to dramatyczny dokument tej walki. Jurij SZCZERBAK, doktor nauk medycznych, epidemiolog, pisarz, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy (Izrael, 1992-1994, USA, 1994-1998, Kanada, 2000-2003).

Машинний переклад

Czarne łabędzie pandemii nad światem

Słowo do czytelnika Pod koniec XX — na początku XXI wieku pojawiły się setki filmów i seriali w USA, Wielkiej Brytanii i innych krajach (ukraiński film „Kwarantanna”, 1966 r., nakręcony według mojego scenariusza, był jednym z pierwszych w tym szeregu), które ostrzegały ludzkość przed niebezpieczeństwem wystąpienia śmiertelnej pandemii, wywołanej nieznanym wirusem — nierzadko był to patogen sztucznie stworzony w laboratorium złoczyńców. Te proroctwa-straszaki spełniły się w latach 2019–2020, kiedy świat ogarnęła pandemia nowej, jeszcze niewidzianej infekcji wirusowej COVID-19 (Corona virus disease, 2019), której patogenem stał się koronawirus SARS-CoV-2, którego rezerwuarem są kolonie nietoperzy w Chinach. Pandemia objęła ponad 180 krajów świata, kiedy zachorowało (na początek września 2020 r.) około 30 milionów ludzi, zmarł 1 mln chorych. Pandemia dotknęła zarówno najbardziej rozwinięte kraje świata — USA, Wielką Brytanię, Niemcy, Włochy, Hiszpanię, jak i zacofane kraje „trzeciego świata” w Afryce, Azji, Ameryce Łacińskiej. Rozprzestrzenienie się infekcji postawiło pod znakiem zapytania rozwój światowej cywilizacji, gwałtownie ograniczyło procesy globalizacji, a niekiedy nawet wywołało kryzys polityczny. Wirus SARS-CoV-2 z rodziny koronawirusów w jednej chwili stał się gwiazdą numer jeden nie tylko wśród badaczy-wirusologów, ale także przekształcił się w najpopularniejszy mem współczesności, przedmiot dyskusji w światowych środkach masowego przekazu. Biorąc pod uwagę wciąż rosnące zainteresowanie społeczeństwa nową, tajemniczą infekcją, należy powitać pracę Serhija Komisarenki. Napisany na najwyższym poziomie naukowym wszechstronny przegląd najnowszej wiedzy o COVID-19 — od struktury wirusa po problemy odporności i perspektywy stworzenia szczepionki oraz skutecznych leków przeciwko tej podstępnej chorobie — ta głęboka i wnikliwa analiza daje możliwość zrozumienia złożoności zadań, które stanęły dzisiaj przed nauką medyczną i praktyką ochrony zdrowia w związku z atakiem na ludzkość nowej choroby zakaźnej. Pracochłonna i rzetelna praca S. W. Komisarenki, dając szereg wiarygodnych na dzień dzisiejszy odpowiedzi, jednocześnie stawia wiele nowych pytań, stymuluje myśl naukową do poszukiwań nowych prawd. I w tym — w formułowaniu nierozwiązanych problemów COVID-19 — polega „wartość dodana” przeglądu, który, jestem przekonany, będzie uważnie przeczytany przez wirusologów, immunologów, specjalistów od chorób zakaźnych, epidemiologów, genetyków oraz innych specjalistów, którzy mają udział w pokonaniu pandemii. Chcę powiedzieć, że największym problemem skutecznej walki z tą infekcją na Ukrainie było bezpodstawne niszczenie służby epidemiologicznej i laboratoryjno-wirusologicznej; i to w kraju, w którym żył i pracował założyciel nauki epidemiologicznej, uczeń D. Zabołotnego, akademik L. W. Hromaszewski (1887–1980), który opracował naukę o „mechanizmie transmisji infekcji” — siłę napędową procesu epidemicznego. Jestem dumny z tego, że byłem uczniem L. W. Hromaszewskiego, długi czas pracując z nim w Kijowskim Instytucie Naukowo-Badawczym Epidemiologii i Chorób Zakaźnych, który nosi teraz jego imię. Powietrzno-kropelkowy mechanizm transmisji wirusa SARS-CoV-2 jest najbardziej skuteczny i zapewnia globalne i szybkie rozprzestrzenianie się infekcji — podobnie do epidemii ospy, dżumy płucnej i grypy. Wśród uczniów L. W. Hromaszewskiego jest doktor nauk medycznych W. P. Żałko-Tytarenko — jeden z najbardziej kreatywnych badaczy powietrzno-kropelkowego mechanizmu transmisji wirusa, który ustalił matematyczne prawidłowości rozprzestrzeniania się infekcji w różnych środowiskach. Zrozumiałe jest, że dla skutecznej walki z pandemią konieczne jest nie tylko prowadzenie masowych badań laboratoryjnych zarażenia populacji wirusem SARS-CoV-2 (jak w Niemczech), ale także wykwalifikowana praca epidemiologów w zakresie wykrywania mikroognisk infekcji oraz łańcuchów „chory — nosiciel — chory — chory — wybuch”. Wysoko oceniając naukowe i popularyzatorskie znaczenie pracy S. W. Komisarenki, chcę zaznaczyć, że jej autor to jedna z najjaśniejszych postaci współczesnej ukraińskiej nauki. Znajomy z Serhijem Wasylowyczem jeszcze z lat studenckich (obaj jesteśmy absolwentami Kijowskiego Instytutu Medycznego im. O. O. Bohomolca), zawsze z przyjacielskim zainteresowaniem śledziłem sukcesy swojego młodszego kolegi. On stale był i pozostaje na ostrzu najnowocześniejszych kierunków molekularnej

Машинний переклад

Światowy kryzys koronawirusowy

Serhij KOMISARENKO, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy i Narodowej Akademii Nauk Medycznych Ukrainy, akademik-sekretarz Wydziału Biochemii, Fizjologii i Biologii Molekularnej NAN Ukrainy, dyrektor Instytutu Biochemii im. O.W. Palladina NAN Ukrainy, przewodniczący Komisji ds. Bezpieczeństwa Biologicznego i Ochrony Biologicznej przy Radzie Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy. Wirus to po prostu złe wieści owinięte w otoczkę białkową. Peter Medawar, laureat Nagrody Nobla, 1960 r. Wydatki na zdrowie ludzi to najlepsze inwestycje. (Dawno znana aksjomat). Kilka słów o możliwych zagrożeniach pochodzenia biologicznego dla Ukrainy. Ludzkość żyje na naszej cudownej, być może unikalnej we Wszechświecie planecie Ziemia już wiele tysiącleci i przez ten czas my, ludzie, nieustannie spotykamy się z zagrożeniami zarówno dla naszego osobistego życia, jak i dla istnienia ludzi w ogóle. Zagrożenia te mogą być różnego pochodzenia i różnych skal, te, które były dawno i niedawno, czy mogą być w przyszłości, o czym mogą nam podpowiedzieć naukowe przewidywania. Zagrożenia mogą być pochodzenia naturalnego – trzęsienia ziemi, tsunami, tajfuny, powodzie, susze, być może asteroidy; czy sztucznego – dzięki działalności ludzi, przede wszystkim jako rezultat globalnych wojen czy istotnych ingerencji w otaczającą przyrodę. Wystarczy wspomnieć dwie wojny światowe, Hiroszimę i Nagasaki, próby bomb atomowych i termojądrowych, awarie w elektrowniach atomowych w Czarnobylu i Fukushimie, niszczenie lasów w tropikach itp. Jednymi z najbardziej niebezpiecznych dla życia i zdrowia człowieka są zagrożenia pochodzenia biologicznego, którymi zajmują się systemy bezpieczeństwa biologicznego w każdym kraju. Bezpieczeństwo biologiczne jest jednym z najważniejszych składników ogólnego systemu bezpieczeństwa każdego państwa. Obejmuje ono szeroki krąg problemów, których rozwiązanie, w kolejności priorytetów dla Ukrainy, powinno zminimalizować wszystkie zagrożenia pochodzenia biologicznego, które istnieją lub mogą powstać w naszym kraju. W szczególności do bezpieczeństwa biologicznego wchodzi walka zarówno z szczególnie niebezpiecznymi chorobami ludzi, zwierząt i roślin, jak i ze „zwykłymi” schorzeniami, których skala powoduje zagrożenia z ekonomicznego, biologicznego lub socjalnego punktu widzenia, z bronią biologiczną (choć zakazaną odpowiednią Konwencją, której uczestnikami są prawie wszystkie kraje świata), bioterroryzmem, z zagrożeniami, które powstają przy świadomym lub nieświadomym wykorzystaniu osiągnięć współczesnej biologii i biotechnologii, które mają „podwójne zastosowanie” (czyli mogą być wykorzystywane zarówno w celach pokojowych, wojennych czy terrorystycznych, tak zwane – po angielsku – „Dual use research”). Bezpieczeństwo biologiczne musi również zajmować się zagrożeniami, w pierwszej kolejności dla ludzi, ale także dla zwierząt i roślin, uwarunkowanymi niekorzystnymi czynnikami ekologicznymi, niskiej jakości wodą, lekami, produktami spożywczymi, organizmami modyfikowanymi genetycznie, które mogą stwarzać niebezpieczeństwo dla różnorodności biologicznej itd. Nie na darmo kraje „Wielkiej Siódemki” kwestie bezpieczeństwa biologicznego wyodrębniają jako najważniejszy kierunek swojej działalności, a według międzynarodowych wymogów i rekomendacji ONZ i WHO każdy kraj jest zobowiązany zapewnić swojemu społeczeństwu ochronę przed zagrożeniami biologicznymi. Z pandemii, które pustoszyły naszą planetę, wpływały na istnienie czy na rozwój całych cywilizacji, na losy dawnych czy bardziej współczesnych państw i miast, a także na rozprzestrzenianie się religii, można wspomnieć, w pierwszej kolejności, o dżumie, w szczególności o jej trzech pandemiach. Pierwsza, którą nazywają Justyniańską, miała miejsce między 542-546 rokiem naszej ery. Rozprzestrzeniła się ona z Azji lub Afryki przez Morze Śródziemne na statkach ze zbożem i szczurami do Europy i zabrała około 100 milionów istnień, co stanowiło ponad połowę populacji tych regionów i ostatecznie doprowadziło do upadku Cesarstwa Rzymskiego. Uważa się, że głód spowodowany dżumą oraz śmierć wielu żołnierzy przeszkodziły armii bizantyjskiej w tamtym czasie w zajęciu Rzymu i odnowieniu Cesarstwa Rzymskiego. Druga pandemia otrzymała nazwę „czarnej śmierci” i rozprzestrzeniała się znowuż w Azji, Afryce i Europie od 1347 do 1350 roku i później, z przybliżoną liczbą ofiar 50 milionów. Uważa się, że zabrała ona życie ponad jednej czwartej populacji Europy. Właśnie podczas tej epidemii ludzie zrozumieli ważność fizycznej izolacji, a pierwszy opisany przypadek wykorzystania kwarantanny miał miejsce w Dubrowniku w 1347 roku. Rozprzestrzenianie się choroby, głodu i nędzy prowadziło do zwątpienia ludzi w religię i w wielu miejscach Europy popularność oraz wpływ religii istotnie spadły. Trzecia pandemia dżumy zaczęła się w Chinach w 1894 roku, a potem rozprzestrzeniła się do Indii (1896 rok) i do USA (w 1899 roku). Najbardziej ucierpiały Indie, które były w tamtych czasach brytyjską kolonią. Do 1921 roku w Indiach od dżumy zmarło około 12 milionów ludzi, podczas gdy w innych krajach świata w tym czasie – trzy miliony osób. Taka liczba ofiar i cierpienie ludzi na tle znikomej pomocy ze strony metropolii wywołały istotny wzrost świadomości narodowej i rozprzestrzenienie walki o niepodległość Indii. Nam wszystkim dobrze znany jest wirus grypy, który odwiedza nas prawie każdej jesieni i (lub) zimy, wywołał co najmniej dwie pandemie. Jest to niesławna „Hiszpanka” (H1N1) z lat 1918-1919.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

oraz „świńska grypa” (H1N1/09) z 2009 roku. Uważa się, że być może jedna trzecia całej populacji ziemi była zainfekowana „hiszpanką”. Jej śmiertelność wynosiła ponad 2,5% (w przypadku grypy sezonowej — mniej niż 0,1%), a w ciągu trzech fal infekcji zginęło od 50 do 100 milionów osób. W sierpniu 1918 roku, podczas drugiej fali rozprzestrzeniania się wirusa, mutacja wirusa doprowadziła do istotnego zwiększenia jego agresywności ze śmiertelnością od 10 do 20%, atakując, w odróżnieniu od zwykłej grypy, młodych i zdrowych ludzi. Uważa się, że grypę powstrzymano, pomimo braku skutecznych metod etiotropowych diagnostyki, leczenia i profilaktyki tej choroby, dzięki konsolidacji wysiłków wielu krajów w prowadzeniu bezprecedensowych pod względem surowości działań przeciwepidemicznych, a także dlatego, że w genomie wirusa zaszła „główna” mutacja, kiedy z jego RNA wypadł fragment 29 nukleotydów. W 2012 r. w Arabii Saudyjskiej pojawiła się nowa choroba, która bardzo przypominała SARS — bliskowschodni zespół niewydolności oddechowej MERS (Middle East Respiratory Syndrome). W przeciwieństwie do sytuacji z 2003 r., kiedy przyczyna zachorowań u chorych na nietypowe zapalenie płuc (i przypadków śmiertelnych z jego powodu) stała się zrozumiała dopiero po kilku tygodniach, informację o nowym wirusie SARS-CoV-2, który wywołuje poważną chorobę układu oddechowego COVID-19, przekazano przez służby ochrony zdrowia ChRL do WHO pod koniec grudnia 2019 r., i w najkrótszym terminie, już 10 stycznia, chińscy naukowcy opublikowali pełną sekwencję genomu SARS-CoV-2. Pozwoliło to innym krajom od razu rozpocząć pracę nad stworzeniem diagnostyków i szczepionek do walki z pandemią COVID-19. Jednak na dzień dzisiejszy wiele pytań pozostaje nierozwiązanych: dlaczego różni się śmiertelność w różnych krajach i wśród różnych warstw ludności; czy prawdopodobieństwo infekcji i ciężkość przebiegu choroby zależy od dawki wirusa; jak skutecznie układ odpornościowy walczy z infekcją wirusową i jak długo utrzymuje się odporność u osoby, która wyzdrowiała; jakie mutacje powstają u patogenu i czy dotyczą one odcinków genomu, ważnych dla diagnostyki PCR, kodujących najbardziej immunogenne epitopy wirusa, które mogą wejść w skład szczepionek, itp. Pochodzenie i budowa wirusa SARS-CoV-2 Koronawirusy po raz pierwszy wyizolowano od kurcząt w 1937 r., a koronawirusa ludzkiego po raz pierwszy uzyskano z hodowli nabłonka migawkowego tchawicy ludzkiego zarodka w 1965 r. Do 2003 r. znano 10 gatunków koronawirusów, wśród których były wirusy ludzi, bydła rogatego, świń, gryzoni, kotów, psów i ptaków. Od momentu identyfikacji patogenu SARS (2002—2003) laboratoria naukowe na całym świecie rozpoczęły aktywne i wszechstronne badanie koronawirusów. Zważywszy na to, że SARS powstał w Chinach i że właśnie tutaj znajduje się największe naturalne źródło jego istnienia u nietoperzy, w chińskim mieście Wuhan postanowiono stworzyć największe na świecie centrum badania koronawirusów, w którym z powodzeniem współpracują uczeni z wielu krajów. Dlatego w ostatnich latach liczba znanych gatunków koronawirusów zwiększyła się kilkukrotnie: odkryto nowe koronawirusy ludzi, koni, wielorybów, ptaków i nietoperzy. Koronawirusy charakteryzują się szerokim tropizmem i mogą atakować oprócz dróg oddechowych wątrobę, nerki, jelita, układ nerwowy, serce i oczy. Typowa infekcja koronawirusowa klinicznie objawia się zespołem grypopodobnym i/lub zaburzeniami jelitowymi. Do czasu pojawienia się koronawirusa powiązanego z SARS uważano, że koronawirusy wywołują u zwierząt dość poważne choroby, a u ludzi — jedynie lekkie choroby górnych dróg oddechowych. Według stopnia podobieństwa genomów i właściwości antygenowych koronawirusy dzieli się na 3 grupy: alfa-, beta- i gamma-koronawirusy. Koronawirusy pierwszej grupy (patogeny zapalenia otrzewnej psów, kotów, zakaźnego zapalenia żołądka i jelit świń, koronawirus ludzki 229E i NL63 i in.), a także drugiej grupy (patogeny zapalenia wątroby kotów, psów, myszy, zapalenia mózgu i rdzenia świń, koronawirusy ludzkie OC43 i HKU1 i in.) wywołują choroby u ssaków, w szczególności lekkie choroby układu oddechowego u ludzi. Koronawirusy trzeciej grupy wywołują choroby u ptaków (wirusy zakaźnego zapalenia oskrzeli kurcząt, kaczek). Po długich badaniach i dyskusjach koronawirus SARS-CoV zaliczono do podgrupy 2b drugiej grupy koronawirusów. Do tej samej podgrupy należą wirusy MERS-CoV i SARS-CoV-2. Zatem wirus SARS-CoV-2 stał się siódmym znanym koronawirusem ludzkim, z których cztery okresowo wywołują ostre choroby układu oddechowego, a trzy — okazały się śmiertelne dla ludzi (SARS-CoV-1, MERS-CoV i SARS-CoV-2). Według oficjalnych danych ChRL, zachorowanie na COVID-19 zostało wykryte 17 listopada 2019 r. u 55-letniej osoby z miasta Wuhan (prowincja Hubei). Pierwsze przypadki zachorowań wiązano z targiem owoców morza w Wuhan, jednak według danych badania, opublikowanego w czasopiśmie Lancet, niektórzy ludzie spośród pierwszych zainfekowanych SARS-CoV-2 nie mieli bezpośredniego kontaktu z tym targiem. Istnieją świadectwa tego, że człowiek mógł zainfekować się tym wirusem znacznie wcześniej (jeszcze w połowie września 2019 r.), przy czym to zdarzenie miało miejsce nie w Wuhan. Uczeni Uniwersytetu w Cambridge przeprowadzili badania genomowe ponad 1000 A zostało wykryte (7 z 11 izolatów) w prowincji Guangdong, położonej 500 mil od Wuhan, jednak w samym Wuhan przeważał wirus typu B. Koronawirus typu C został wykryty u pierwszych zainfekowanych w Europie, a także w Korei Południowej, Singapurze i Hongkongu, jednak nie w Chinach kontynentalnych. Te dane świadczą o tym, że przejście wirusa SARS-CoV-2 od nietoperzy do człowieka nastąpiło między 13 września a 7 grudnia 2019 r., i stało się to nie w Wuhan, ponieważ w tym mieście do 17 stycznia 2020 r. prawie wszystkie wyizolowane izolaty należały do typu B. Genom SARS-CoV-2 jest w 88% (według innych danych w 96%) identyczny z genomem koronawirusów nietoperzy podobnych do SARS, jednak wirus genetycznie różni się od SARS-CoV i MERS-CoV (podobieństwo wynosi około 79 i 50% odpowiednio). Przypuszczano, że SARS-CoV-2 pochodzi od koronawirusa nietoperzy i przez jakiś pośredni gatunek zwierząt przekazał się człowiekowi, trafiając na targ owoców morza w Wuhan, z którym wiązano pierwsze masowe przypadki zachorowań na COVID-19. Dalsze badania wykryły podobieństwo SARS-CoV-2 w 90% do wirusa łuskowca (Manis javanica), szczególnie znaczące w odcinku białka S, które odpowiada za przenikanie do komórki. Jednak udowodniono, że łuskowce nie są zwierzętami, od których koronawirus przeszedł do człowieka. Faktycznie SARS-CoV-2 jest chimerą, która łączy w sobie oddzielne cechy koronawirusów nietoperzy i łuskowców, a jego pochodzenie do tej pory pozostaje niewyjaśnione. Badania trwają, ale póki co nie wykryto ani „pacjenta zero” wśród ludzi, ani pośredniego stworzenia między nietoperzami a człowiekiem. W marcu-kwietniu 2020 r. specjaliści szczegółowo rozważali możliwość sztucznego pochodzenia SARS-CoV-2 i doszli do wniosku, że prawdopodobieństwo tego jest niezwykle

Машинний переклад

Członek-korespondent Narodowej Akademii Nauk Medycznych Ukrainy W. O. Iwanycia: „…bardzo wdzięczny za ciekawą i znakomicie napisaną książkę... To, moim zdaniem, najbardziej informatywna publikacja zarówno o wirusie SARS-CoV-2, jak i o pandemii COVID-19. Będę ją polecać wykładowcom, naukowcom i studentom. I, co bardzo ważne, książka jest napisana tak, że będzie zrozumiała i interesująca dla przeciętnego czytelnika”

„Hiszpanka” istotnie wpłynęła na przebieg I wojny światowej, gdyż armie Niemiec i Austro-Węgier bardziej ucierpiały od grypy niż wojska Ententy. Długi jest wykaz zagrożeń biologicznych, które mogą być wywoływane przez patogenne, często śmiertelne dla człowieka, mikroorganizmy. Ebola, której ognisko niedawno zlikwidowano w Afryce, choroby prionowe, Zika, Marburg, gruźlica oporna na leki, enterogemoragiczna pałeczka okrężnicy, afrykański pomór świń i wiele innych. Ale teraz spotkaliśmy się, dość nieoczekiwanie, z niezwykle niebezpiecznym i podstępnym wrogiem, którego przyszłego zachowania na razie nie da się przewidzieć i przeciwko któremu nie mamy jeszcze broni. Polowanie naukowców na koronawirusa SARS-CoV-2, wywołującego COVID-19: naukowe strategie pokonania pandemii 16 listopada 2002 r. na wiejskim obszarze Foshan (Foshan) w prowincji Guangdong (Guangdong) na południu Chin po raz pierwszy zarejestrowano nieznaną formę atypowego zapalenia płuc, które w ciągu 5 miesięcy rozprzestrzeniło się na 37 krajów, objęło wszystkie kontynenty i omal nie stało się pierwszą pandemią XXI wieku. A 15 marca 2003 r. w komunikacie Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) ta choroba została oficjalnie nazwana ciężkim ostrym zespołem oddechowym — SARS (Severe Acute Respiratory Syndrome). Początkowo SARS nazywano atypowym zapaleniem płuc (synonimy: chińskie zapalenie płuc, hongkońskie zapalenie płuc) ze względu na podobieństwo objawów klinicznych do już znanych atypowych zapaleń płuc. Termin „atypowe zapalenie płuc” wprowadzono już w 1938 r. przez amerykańskiego wirusologa i lekarza Hobarta Reimanna (Hobart Reimann) dla przypadków zapaleń płuc wywoływanych przez nietypowe patogeny: mykoplazmy, chlamydie i legionelle. Czynnikiem wywołującym chorobę w 2002 r. okazał się wirus SARS-CoV z rodziny koronawirusów, którym ludzie mogli się zarazić od cywet1, które stały się nosicielami wirusa od nietoperzy do ludzi. Łącznie w latach 2002–2004 zarejestrowano 8422 przypadki zachorowania, z czego 916 — ze skutkiem śmiertelnym (10,9%). Epidemię SARS zu Respiratory Syndrome), znany także jako grypa wielbłądzia. Jego czynnikiem wywołującym był koronawirus MERS-CoV, którym ludzie zarazili się od wielbłądów, które również stały się nosicielem wirusa z nietoperzy na ludzi. Powtórne ogniska MERS odnotowano w Korei Południowej w 2015 r. oraz w Arabii Saudyjskiej w 2018 r. Epidemia MERS objęła 26 krajów (przede wszystkim Bliskiego Wschodu) i spowodowała 2519 przypadków zachorowania, z których 866 zakończyło się zgonem (34,4%). Epidemie SARS i MERS wstrząsały swoimi śmiertelnymi skutkami (na szczęście nie dotarły na Ukrainę), jednak kolejna epidemia, która wybuchła (jak oficjalnie uważa się) w chińskim mieście Wuhan w listopadzie 2019 r., znacznie przewyższyła swoją skalą wszystkie poprzednie i zmieniła życie ludzi na całym świecie. Nowa choroba układu oddechowego otrzymała nazwę choroba koronawirusowa 2019 roku — COVID-19 (Coronavirus disease 2019). Jej czynnikiem wywołującym jest koronawirus SARS-CoV-2. Trzy czwarte roku od momentu pojawienia się pierwszych przypadków zakażenia SARS-CoV-2 wirus rozprzestrzenił się w 188 krajach, zakażając około 28 mln ludzi i powodując prawie 1 mln zgonów. Na Ukrainie pierwszy przypadek zachorowania na COVID-19 zarejestrowano w Czerniowcach 29 lutego (potwierdzono 3 marca) 2020 r. u mężczyzny, który przybył z Włoch. Od tego czasu (stan na wrzesień 2020 r.) zarejestrowano ponad 170 tys. przypadków zakażenia, z których około 3500 zakończyło się zgonem. W odróżnieniu od epidemii SARS 2002 r., kiedy przyczyna powstania Rys. 1. Elektronogram komórki człowieka, przepełnionej koronawirusami SARS-CoV-2

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Członek korespondent NAMN Ukrainy B. M. Mańkowski: „...książka jest bardzo ciekawa i błyskotliwie przygotowana!”

próbek SARS-CoV-2 z różnych krajów i sporządzili wykres rozprzestrzeniania się wirusa na świecie zgodnie z mutacjami genetycznymi, które powstawały w nim z biegiem czasu. Okazało się, że istnieją trzy typy wirusa: A, B i C, z których każdy kolejny pochodzi od poprzedniego. Typ A jest genetycznie najbliższy koronawirusowi nietoperzy i uważa się, że to właśnie on po raz pierwszy zainfekował człowieka. Ten typ został wykryty u chorych z ChRL i USA, jego zmutowane wersje występowały także u pacjentów z Australii i USA. Co ciekawe, w ChRL koronawirus typu Rys. 2. Elektronogram koronawirusów SARS-CoV-2 cznie małą. Badania mutacji genomu koronawirusów oraz ich ewolucji praktycznie bezsprzecznie świadczą o naturalnym pochodzeniu SARS-CoV-2. 30 kwietnia 2020 r. Narodowy Wywiad USA również oświadczył, że koronawirus SARS-CoV-2 nie został stworzony sztucznie ani genetycznie zmodyfikowany. Jednak mimo to, 3 maja 2020 r. sekretarz stanu USA Mike Pompeo poparł opinię prezydenta Donalda Trumpa i oświadczył, że USA posiadają dowody na laboratoryjne pochodzenie wirusa, który rzekomo opracowano w laboratorium w mieście Wuhan. Jednak wśród naukowców to oświadczenie uważa się raczej za polityczne niż naukowo potwierdzone. Ciąg dalszy nastąpi. _________ 1 Cywety, czyli wiwery, to plamiste nocne zwierzęta, nieco podobne do kotów czy lisów; łatwo się oswajają i w Azji Południowo-Wschodniej często trzyma się je jako zwierzęta domowe. 2 Rząd Nidovirales, rodzina Coronaviridae, podrodzina Orthocoronavirinae. 3 10—30% infekcji wirusowych układu oddechowego u ludzi jest związanych z kolonizacją przez koronawirusy 229E, OC43, HKU1 oraz NL63 komórek nabłonkowych błony śluzowej nosa i gardła.

Машинний переклад

...ani wyryju, ani skytu...

Natalka Fursa (1964, Połtawa) — poetka, prozaiczka. Ukończyła wydział... Natalka FURSA *** Rozgryza ziarna kawy kobieta-ptak, kobieta-owad... Jesień późna. Wilgotno i ciemno... Ziarna palone... ziarna pachną gorzkawo i słodkawo — jak pożegnanie z tutejszym światem. Noc płynie, jak wystygła kawa, w szczeliny i na pasy startowe. Kobiecie-ptakowi, kobiecie-owadowi ani wyryju, ani skytu — tylko ziarna, stwardniałe w czasie i obtoczone czarnym wiatrem... Zesztywniała kropla łzy. Zapiekły się niemotą krzyki. Tak nie kochają tylko Ojczyzny — nieodwołalnie i nieuchronnie... To nie grzech, który wzywa kary, — po prostu los kobiety-owada: wygryzać w ziarnach kawy jasne dziury — dla kobiety-ptaka. To nie wyczyn — wyrzec się raju prosto z nieba, które spadło wczoraj. Po prostu kobieta w chacie na skraju ziarna kawowe rozgryza i oblizuje wargi czarne. *** W domu starym wiele owadów: w progach popękanych i parapetach mrówki rude — niby wyblakły mak i czarne — jak dojrzały niewypity słonecznik. W domu starym snują się pająki, zasłaniają drzwi, zaciągają okna — i zgęstniałe do ciemności chwile i wieki połykają promieni połamane kły. W starym podwórzu chmielem złapany deszcz opukuje zieleń, jak kostur niewidomy. W skrzynce pocztowej — osie gniazdo, pod dachem — wystygłe gniazdo jaskółcze. Przychodzą w nocy młode jeże i ścieżki przerabiają w rucie i mięcie, potrącają na ganku puste miski i sytych zaskrońców, co zasnęli na czatach. Mgłę z dachówki strząsnąwszy skrzydłem, nie wykrzesawszy i iskry sobie na pociechę, zamieszczały nietoperz, co szuka siedliska, znika w mroku północnego ogrodu. A niebo skrzypi, niby lustro krzywe na pazurku księżyca, wrośniętego w komin. Lecz ktoś tu mieszka, bardzo spokojnie mieszka — inaczej gwiazdy nie stałyby nad domem. Dzień w listopadzie W czarnej szybie świeca-samotnica niedługo pożyje — jak cienka strużka mleczna na kromce żytniej. Parapet zastawię świecami — niech szkło podwoi. Przecedź się, mleczko, w wieczną pamięć — uczyń żywą! Kromka łupkowa wznosi się chlebowo, lecz żądli okruchami. …Och, nie wszystkie świece płoną równo... Kto tu oddycha? obwód), w pracy twórczej. ukraińskich pisarzy (2001). Tryptyk o wyborze 1 Ty gdzieś — między az a jat — szukasz, gdzie się przytulisz?.. Najpierwsi — zawsze rozpięci, a drudzy — święci apostołowie. A dalej — rozmyte granice — tłumem idą naśladowcy: niezawodni, lecz ostrożni, pokropieni i pod opieką. Za nimi toczą się okrągłe, co zawsze zsuwają się w koleiny: im obojętni pierwsi i drudzy, im bliscy — tylko uśmierzeni. A w samym końcu — zawzięci, którym już tracić nie ma czego, — zapomniane przez cały świat jaty, apostołowie bólu i rozpaczy. 2 Ostatni — śmieszny. Bo wierny. Jak Pierwszy, on zawsze skrajny. Oboje do najwyższej miary osądzą w rodzinnym kraju. Nad Pierwszym zobaczą nimb, jak słońce zajdzie za horyzont. Naród winę przemilczy, winem przychaczywszy się dobrym. Jego nalewać będą drudzy, szukając wśród trzecich takich, co zgodzą się na sługi i służyć będą im do śmierci. Kiedy zaś roztoczą się światem przebiegli, co woli chcą, za nimi biec będzie śladem Ostatni — z wyszczerzem wilczym. 3 Nie chcesz nikim? Apostrofem? Alfabet — mnicha różaniec: okręci się i niespiesznie, jak zawsze, na az powróci. *** Nie czekajcie proroków z obcych krajów: na Sołowkach nie ma już słowików! Kołyszą pisklęta, ślepe i wątłe, Ojczyzny upodlone gaje — i te maluchy już zdzierają głos. Nie nauczone śpiewać ody kłamstwa, z Sołowek nie wrócą mężowie: ich przynieśli, zimnymi, do domu — i ziemie rozstąpiły się obce, a własną do dziś przerażoną kurczy. Bohaterom — chwała, pamięć… i krzyże! Raz wkopać — więcej nie nieść, i można świętować na majdanie... Płonie kalina — wstyd jej za tych, osłowicielonych, co pieją hosanny. Błąkający błądzą i w swoich krajach... Judasze przyuczają słowiczki... Handlują świeżym laurem złotouści… Osika nie drży, bo niczyja: nie ma skrajnych nawet dla sznura. *** Dziękuję, Boże, że dałeś mi żarna i dwie ręce, góry kamieni, i skałę wysoką, i dno rzeki — mam pracę, mam oparcie i gdzie odpocząć. Może to i dobrze, że cały dar Twój — twardy. Może to łaska, żeś mi skrzydełek lekkich nie dał: chleb — z kamienia, który obmywa Twoja woda — szara woda, co pod wieczór ruda zawsze się staje, i niebieska woda, którą moje serce rano pije. Dziękuję, Boże, za moc, co w duszę moją płynie. Widocznie Tobie, wszechmocny, potrzebne moje ramiona, ręce moje, żeby żarna ciężkie kręciły te, i wargi moje, żeby w nich wypiekały się Twoje chlebki: żeby robiły się jak słońce czy księżyc, co w pełni, żeby złotymi stawały się słowa Twoje kamienne. Dziękuję, Boże, ot tylko uwolnij mnie od żmii, co nalewa co noc truciznę w usta moje. *** Oczy z wyrwy nie widzą światła. Boże, świecę zapal — pora... Jak obejmują mogiłę kwiaty… Wieczny podnosi się z łoża! Oczy ujrzały: mrok — po brzegi... Gdzieś Ty, Miłości? Miecza podaj! Rdzawe szable ostnicę ścinają… Maki jarzą się… a krew — ruda! Wiatr-ordyniec czatuje w polu... Dajże, Ojczyzno, stalowych skrzydeł. Bo wypełza ze skytu — wola. Bo pełznie wojna — z góry. *** Wszystkie wiersze spełniły się. Dzisiejsze spełnią się jutro. Boże, usta zszyj mi, ręce mi odrąb, — bym nie śmiała ani słowa złego w świat wypowiedzieć: już i chmielu — po brzegi, i śmiechu — przez miarę. Już i gniewu — po wojnę, i krwi — po gardło i wargi, już i okopów — jak pętli, a wiązu nie ma końca. Ten zegar nakręcono, chyba, tylko na zgubę — bo koguty na zarzynanie zmieniła głupia owca. Ona zwie się “nadzieja”. Ona już dawno bez wełny. Idzie wyroczniom w ręce, zmęczona od pogoni, bo, odbiwszy się od stada, przybiła tylko do słowa — do cudzego słowa, co kocha tylko ogień. Co ona im powie? Co za nią powie ciało? Co opowie krew — tym, którzy wiary i jej nie dają?.. Księżyc wypije czerwone, zostanie wyszczerz biały — w czarną noc, przez którą tylko wiatr północny wieje. *** U Pana skończyły się cuda. — Róbcie sami. Ja już zrobiłem wystarczająco. Płonie — nie grzeje dawna buława. Nie krzew! Palmy chlew i chatę. Ogrzejmy się. Potem, w popiele, szukać będziemy skrajnych między hołotą i dzwonnikami: O Boże, my przecież nie źli. To wszystko — zły, to jego robota. Jego karaj. A nam, słabym, prostą wróć na drogę, którą iść powinniśmy. Po obu stronach — widzisz! — już stoją krzyże. Poślijże nam cuda jeszcze... dla Syna! A my Tobie — w jeden z kwietniowych dni — i pisankę, i paskę, i pieniążki… — U mnie już skończyli się i Synowie. Więc zdradzajcie swoich — i krzyżujcie. Ciężkie kurhany – to nie mury, żywych nie zatrzymają. Potomkowie szukać tu będą nie kości – pieniędzy. Lecz może ona ocalić jednego syna – tego, co w łonie i jeszcze nie sprzedał duszy ani woli, ani złotu, ani krwawej strzale z łuku, ani dzikiemu stepowi, który wzywa na nowy najazd. On zostanie w niej – i nie nazwą go wnukiem ani Scyta, ani Sarmata, ani Tatar, ani Pieczyng. Oto i skamieniała, gdy nadszedł czas porodu. Brzuch objęła, oparła się o kurhan. Lećcie, szaleńcy, tam wam wszystkim droga! A ja za ciężka już na lot i dzikie wędrówki. Będę tutaj, gdzie mogiły pod ostnicą, gdzie kości synów, ich koni i wiernych sług. To – nasze końce, a początek – na wieki ze mną: jego we mnie nie pokona ani czas, ani łuk. Będę na straży, jak znak na przyszłej mapie, jako wspomnienie jedyne o tym, że i wy – byliście. Dlaczego zostałam? A co pozostawało kobiecie? Warzyć truciznę dla mężowskiej strzały?! Dlaczego nie rodziłam? A co by to zmieniło na świecie? Synowie – za ojcami. A za matką – jedna ziemia (ta, pode mną, obca, lecz odtąd – bliska, bo w nią z synami swoimi wrastam ja). Niech martwi spoczną – tam. A ten, w łonie, szczęściarz, który nie urodził się i nie siał krwi, niech czeka – we mnie – budowniczych i rolników, dopóki nie wzejdzie na krwi braci – miłość, i wyrośnie bez strachu, bo już ich nie będzie na świecie – tych, co najazdami wydeptają nawet raj. Oto i skamieniała, jak czas nadszedł rodzić. Lecz co to zmieniło? – Urodziła jej siostra. *** Rozbiłam się o nieba twardź, lecz ziemia była ciepła i pulchna. Przelała się burza w czwartek – spłynęły strumienie w rękaw. A w piątek z rękawa, co nie zdołał obrosnąć piórem, w ciszę wysiały się słowa – w nadziei wzejść dobrem. A w sobotę, w dzień ciężki, roztoczyły się znowu grzmoty: ostry błysk Jego ręki znak dał, że nie będzie pokoju! A w niedzielę huczały cerkwie, i po niedzieli, w nocy i w dzień. I żegnały się rękawy, i milczały słowa pieśni. I święciła się wodą – wojna, i kruszyła woda lody… I zrywały się z ciemnego dna wieczne ryby – wyrzec się wody! – i kołysały niebieską twardź, słońca szarpiąc spławik. A stała nieopodal śmierć, ocierając się rękawem. tet dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego im. T. G. Szewczenki (1986). Długi czas pracowała w zawodzie w środkach masowego przekazu, jako redaktor w wydawnictwach. Od 2011 roku mieszka w osadzie Romodan na Mirgorodszczyźnie (obwód połtawski). Autorka siedmiu książek poetyckich: „Okryk” (Kijów, 1993), „Dar Miłości” (Połtawa, 1997), „Pasje według Straty” (Połtawa, 2000, 2001), „Nieoblatane niebo” (Połtawa, 2002), „Nic, oprócz powtórzeń” (Kijów-Chmielnicki, 2004), „Pyłek i pył” (Połtawa, 2015), „...ani wyroju, ani skitu...” (2020, Połtawa), a także książki małej prozy „Zińskie szczenię” (2017, Połtawa). Członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (1997) oraz Stowarzyszenia

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

*** Czego się boisz? Przecież nie jesteś Kainem. Jesteś synem ojca, jesteś drogim synem! Czego byś nie szukał wśród obcych, przebaczają ci — i czekają. I, użyźniwszy cudze grunty i wysłużywszy się jako świniopas, wrócisz — i zostaniesz gospodarzem! I do nóg ci padną bracia, i matka, i cała rodzina, która nie wyrzekała się ojczyzny. Bo syn marnotrawny — najwyższy rangą w naszej sławnej Ukrainie… *** Łodygi w górę! A korzeniom — gnić… Nic nowego, nic efektownego: przymierzają krawaty wczorajsze dzieci, szyją kostium drewniany — umarłemu. “Życie trwa” — bardziej banalne niż stypa. Echo roznosi i hymny, i przekleństwa. Użyźnioną grządkę zwiemy Ojczyzną. Za ukradzionym morzem szlochamy jak mewy. Łęty, darmo oddawszy pracę, maskują deszczem długą drogę do domu — w grunt, gdzie zimne kości kozackie cieszą się spokojem i nieznajomością: niezbadane, w muzeach niewystawione, etykietami nieoznaczone, niepochwalone i niewyśmiane, jak należy, śmiercią pokonane. Najlepszy los! A korzeniom — gnić, żeby twardź stawała się miękką i twórczą... Czym pomożesz szczęśliwym dzieciom, którym dorastać się nie chce? Ballada o Telesyku Patrz, leci! Ptak dumny, wolny: chmury krzesze, bo skrzydła silne — mogą cały objąć świat… Oj, Telesyku, biedny chłopcze, ona i znać cię nie zechce — patrz: korona na głowie. — My z tobą, bezskrzydły, różni. Ja niosę na sobie ojczyznę. Ciężko i tak — nie obciążaj łzami. Niech cię tylni wezmą. O, lecą! Ciche, piękne, miłe. Trochę niżej, i węższe skrzydła — sen kołyszą błękitny. Oj, Telesiu, zbierz się w sobie. Nie wołaj! Nie zechcą słuchać: bliżej uszu u takich — dzioby. My z tobą, bezdomny, różni. My szukamy gdzieś ojczyzny — nie rozchodzą się chmury groźne. Niech cię swoi wezmą... Och, lecą. To nie skrzydła — sztandary za sobą w niebo ciągną, a na łapach — błoto i śluz. Szyje długie i cienkie, jak szprychy, odwracają bezliki twarze, — bo nie chcą patrzeć w dół. My z tobą — rodzina. Módl się. Tutaj, za nas, żebyśmy — się zbawili. A ciebie ratować — za późno! Niech cię... trzonowe wezmą… *** Nie trzeba skrzydeł — ja odlatywać nie będę: w pożegnalne śpiewy zbyt wiatr chłodzi, powitalne śpiewy nie brzmią nigdzie… Ja tej ziemi nie jak odłamek w piersiach — jak ziarno, które i zgubę przetrwa. A może, robaczek, ten, który niespiesznie jej ciało i duszę rozgniecie w łapkach — żeby pulchna stała się i lekka… A w zimę stanę się kamieniem — jak kropka na końcu jej świętego wersu. Tu koniec. Nie idź dalej. Hryhorij Skoworoda *** cisza — jak przed wybuchem strasznie — jak przed szykiem w każdym nadzieja wypaliła: Boże postój za mną potem jak wszystko już się stanie — potem krwią łzą — posłuch przed szykiem się ograniczy i postęp zacznie — trawą: każde źdźbło — do drzewa kosztem wody żywej możesz — przykryj choć martwego Boże jeśli Ty jesteś wojownikiem *** Uwierz albo powróż w czas przedświtu... Szukam bliskich wśród obcych, szukam bliskich. Krew przerasta przez zieleń, a zakrzepy — mnoży, i śmiech rozdwojonym żądłem sterczy w każdym. Mój świecie, świateczku, światku nie ma miejsca… Płonie czereśnia w sadzie, płonie bezgłośnie. Przy ognisku wieczoru i dnia, przy warcie nocy. Nikt wiosny nie zatrzyma... Nikt i nie chce. Ja, chyba, nałykałam się snów — dymów — po komin… Ja ta zima, której w wiośnie nie ma domu. Jej trzeba iść, płynąć w ślady pustą krwią — czy po prostu pamięcią wody, która śni o miłości… Woda po korycie, jak ślepa, spływa w morze — i brzegi piecze ropa, od żalu czarna! Woda w rozpadliny biegnie — od ziół, które kwitną… Szukam bliskich wśród obcych — wołam bliskich... *** Z tej klatki przestrzeni i czasu, gdzie ciężko wszystkim — i z nieszczęściem, i z dobrem, my wyjdziemy razem... czy zginiemy razem, zostawiwszy ziemi krwawy zakrzep — mogiłę braterską… Czy wrogą, bracie? Komu wybaczy się: wolnemu? niewolnikowi? I czy ziemia zdoła rozpoznać, komu — kalinę, a komu — wierzbę?

Машинний переклад

Kto chce nabyć książkę Natalki Fursy „...ani wyriju, ani skytu”, może zwrócić się bezpośrednio do autorki: telefonicznie — 097 76 09 405, pocztą elektroniczną — [kontakt ukryty] lub przez portal Facebook.

Lecz wiosną rozmarznę — niczym lód, który rzekę od srogich mrozów osłonił, — i popłynę, i umyję, i napoję. Przyjmij mnie w swoje głębokie żyły — jeszcze zdążę się nalatać… w raju. *** … my, małe rybki (pisciculi), rodzimy się w wodzie, podobnie do naszej Ryby (ἰχθύν) Jezusa Chrystusa, i tylko pozostając w wodzie, będziemy zbawieni. Tertulian Złapałam powietrze — i dość? I znów na głębię? Wiosna tak podobna do jesieni — zimą nie wspomnę w srogiej rzece zaspanej, gdzie wiekiem przykryje się rok, gdzie ciało zastygnie — w mule i tylko bielmem — w górę… Gdzie będzie dusza — pytam Boga, który dopuścił. Bez zawiązka opada ten kwiecień, co truciznę wypił! Kryształki płatków żółkną, kryształki rosy — płyną. Nie rzeka życia, a męty, nie nurt — mętność. A gdzie ta woda, co światłem świat poi — jak mlekiem? — Rękami sięgam po lato — jak ryba po haczyk. Lecz krew na moich dłoniach i skapuje na płetwę. A noc wbija w skroń zardzewiały gwoździk winy. I z nim szukam twardego gruntu — tam, gdzie go nie ma! Gdzie kneble w rozwarte usta wpycha tęsknota ciemności. Gdzie głęboko — lecz nie mądrze… Gdzie wiekiem lody się stają… Gdzie w żyły płynie cykuta — ostatnie, co mędrcy piją. Ostatnie, co zwą miłością, bo wiedzą: po ich śladach ktoś przyjdzie na ryby — przebić bielmo w lodach… Dyptyk o krzyżu 1 Ten krzyż na słońcu, co trzyma niebo nad światem — jak wieko sine, trzyma ktoś inny, silniejszy od ciebie, i czeka na ciebie na zmianę. A ty wybierasz szczęśliwe chwile z trawy — jak poziomki późne. Lecz włosy twoje — rwie na strzępy wiatr, lecz nogi twoje — w jarach rozrytych, a wiek — w czasach Ojczyzny… Dzisiaj ślepa, już jutro — bezlitosna, tę ziemię krew napawa. Niewdzięczna pamięć nawet potomnym wszystkich stygmatów nie odkrywa. Jednak tylko się zdaje, że wszystko — obok ciebie — błądzenie, co światem nudzi: to kwiat obrywa, to łamie łodygi, szuka dla ramion nieważkiego nieba i poziomki w garści chłodzi… Te jagody — jare, i mniejsza o to, że darń przegryzły krety i myszy, tutaj wiecznie żywi tylko ci, co martwi, — i martwymi staną się przybyli. Ich łowią w pułapki krótkie chwile, ich trują poziomkowe soki. A tam, na słońcu, stoi jak wmurowany, niewidoczny dla przybyszów i błądzących dzieci, dla każdego — krzyż wysoki. 2 Boże lato dłuższe niż wiek, wiek — większy niż biografia… Ty wybierasz dla siebie świat — jak w atlasie z geografii, jak wróbelek — okazały słonecznik, czy jak gruszkę — osi rój. A horyzont — od skroni do skroni… A krzyż rośnie na słońcu — od „zawsze obcy” do „twój”. Bóg chowa do czasu miecz. Świat na tarczy przysiada bojaźliwie. Ty wybierasz dla siebie czas — żeby radośnie i bezboleśnie. Wróbelek wypija słonecznik… Gruszkę wysysa rój… A horyzont zaciska skronie, a krzyż ramiona chłodne szykuje pod rozmiar twój… Biografii — dość myślnika przed cyfrą nieznaną. Historii kichać — umarł, nie umarł, — ona pisze kropkami i przecinkami. I każdy w godzinę cichą u podnóża swojego krzyża smakuje poziomkę dojrzałą — i nie widzi niebiańskiego stygmatu na horyzontu ustach… *** Tutaj — granica. Skoro nie ma miłości… Ziemio, wchłaniaj ostatnią kroplę… Wyrzekają za nią wdowy — i urodzi się pieśń jutro. Ciało — kością, wojna — krukiem ostro zerka w lękliwe dusze… Szczodrze wschodzi nowa nauka: skoro nie chcę — więc nie muszę… Duszyczce w ciele chce się pożyć — bo czy wzejdzie to Królestwo Boże?.. Lecz przychodzi Pan każdego lata — i znajduje Judasza w każdym. I, zakrwawiony, błaga: — Ojcze, przenieś… nie przelej daremnie… Ten naród tylko śpiewać chce nad kośćmi, które trzymają ziemię. Te mogiły, które wchłonęły krew tę, co już nie wróci, ten naród przygniótł miastami i zasiał trującym ziarnem. A na świeżych, pulchnych i ciepłych (jeszcze wieńce nie ostygły), już śpiewa: to „Stepem-stepem…”, to o tej, co nie umrze nigdy… Ładnie tak… o miłości i żalach… o świętej nieśmiertelności Naszej… Przenieś… Niech śpiewają dalej… I nie piją z Mojego kielicha. *** W miejskich nieprzebytych dżunglach biją w bębny wieszcze i pokazują syte figi bóg handlu i bóg wojny. Idą gorące tropikalne ulewy, znów nadchodzi tektoniczny uskok… Świat zapomniał, kiedy był szczęśliwy i czy naprawdę takim był. Sieje strontem ruta-mięta, topnieją zmęczone bieguny, każda ulica, niczym Chreszczatyk, wzdłuż pokopana i na ukos… Wszystko odgadnięte, wszystko obżyte i zbadane wszystko do dna? Dlaczego więc przepaść wciąż w żyto nas wabi — i pochłania? *** Podnoś się. Wychodź. W polu wojownik kogoś tam spotka. Nie ma połówek w wolności, lecz wolny zawsze jest z cieniem, — zatem, jest ich już dwoje. Wieczorem cień okrywa — kołdrą, z głową. I póki owa głowa jest, siebie nie rozdwoi wojownik — trzyma serce w niewoli. A rano, kiedy słońce zrywa go z łoża, on obmacuje duszę i ciało: czego ona chce — i co ono może, żeby pozostać w całości?

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

„Piccardyjska Tercja” o miłości: do muzyki, ludzi, Ojczyzny i nie tylko. Wywiad Ludmiły Pustelnik z Wołodymyrem Jakymcem, kierownikiem artystycznym znanego zespołu wokalnego

Epitetów o wyjątkowości i twórczym długowieczności tego zespołu można dobrać wiele. Ale wszystkie one, jak by nie kręcić, zabrzmią nieoryginalnie – właśnie dzięki wyjątkowości „Piccardyjskiej Tercji”, cenionej już przez więcej niż jedno pokolenie. To, wybaczcie patos, jak próba opisania słowami górskiego krajobrazu. Doskonale rozumiejąc, że słów i tak zabraknie albo że nie uda się nimi należycie oddać tego, co widziane – sprawa jest niewdzięczna. Więc powiem tylko, że rozmawiać z liderem zespołu, Wołodymyrem Jakymcem, to równie fajnie, jak słuchać koncertu „Piccardyjskiej Tercji”. Rozmawialiśmy o: wojnie na Wschodzie, ukraińskim losie, przeciwstawianiu się rosyjskiemu show-biznesowi, politykach, próbach czasu i sławy oraz o tych, dla których artyści wychodzą na scenę – o nas z wami. „Po&europejsku” – to nie tylko „idziemy do NATO”, ale także stosunek do siebie nawzajem” – Mam wrażenie, że „Piccardijska Tercja” jest zasadniczo poza polityką. Was prawie nie widać podczas wyborów i od Was nie słychać żadnych oświadczeń w tej sprawie. Poprawcie mnie, jeśli się mylę, albo powiedzcie, dlaczego tak jest. – Nie mogę powiedzieć, że to jakaś zasadnicza kwestia… Twórczość dla muzyka jest najważniejsza i jeśli on zaczyna wymieniać ją na jakąś współpracę dla polityki czy pieniędzy, to automatycznie oznacza, że przestał zajmować się twórczością, a zaczął prowadzić biznes. Inna sprawa, że nigdy nie ukrywaliśmy swoich politycznych sympatii, zawsze je wyrażaliśmy. Możecie przejrzeć wszystkie nasze wywiady czy występy w poparciu dla określonych sił politycznych i doskonale zrozumiecie, że nasze stanowisko jest niezmienne od samego początku istnienia zespołu. Jeśli mówimy o zasadach, tych dotyczących politycznego rozwoju kraju i jego przyszłości, to są one takie, jakie były wcześniej. Są to oczywiście Unia Europejska, NATO, europejski poziom życia, a także europejska kultura i edukacja oraz stosunek do siebie nawzajem. Co zaś do tego, że „Piccardijska Tercja” zasadniczo nie zajmuje się polityką, to ponownie, być może sam sobie zaprzeczę: nie ma muzyki bez polityki, tak samo jak nie ma sportu ani poezji. Nic bez niej nie istnieje. Niestety, a może na szczęście, każdy świadomy obywatel powinien orientować się w życiu politycznym swojego kraju, jeśli nie jest obojętny wobec tego kraju. – Kiedyś wypowiedział Pan opinię, że ma optymizm co do zmian w świadomości obywateli w związku z Rewolucją Godności. Czy ten optymizm Panu jeszcze pozostał – po wszystkich wydarzeniach, które minęły od tego czasu? – Nie przestałem być optymistą i nie przestałem wierzyć, że świadomość się zmienia. Bo ten proces trwa. Ale te zmiany nie mogą dokonać się machnięciem ręki ani pociągnięciem pióra. Zmiany w świadomości polegają na czasie i na konkretnych, kierowanych, stopniowych ruchach. Wszyscy przywołują przykład Mojżesza, który 40 lat prowadził swój naród po pustyni i dopiero potem powstała nacja – a nie tylko naród. U nas zaś, jeśli brać cały kraj, to jest 70 z hakiem lat – na zachodzie Ukrainy nieco mniej – ale mimo to wychowywano nas w zupełnie innym mentalności. W innych zasadach, stylu, życiowych zasadach – tego wszystkiego nie można zmienić od razu. Zawsze wspominam referendum z 1991 roku, kiedy 90,32 % odpowiedziało „Tak!” niepodległej Ukrainie, ale znów: był to pewien romantyczny krok ludzi. Wtedy jeszcze nie wszyscy rozumieli, myśleli, że wystarczy tak po prostu – i zaczną żyć po nowemu. Potem, niestety, lata, które być może były stracone… Albo, przeciwnie – to właśnie one okazały się potrzebne, by zrozumieć – że w życiu nic tak łatwo nie przychodzi. Sądzę, że ludzie zaczynają to już uświadamiać sobie – że od nich coś zależy. Inna sprawa, że nie zawsze podoba mi się wybór, którego dokonują, ale nie należy też zapominać o ich prawie do tego wyboru. W tym także wyboru przyszłości dla siebie i swoich dzieci. Mam optymizm. Patrzę na to, jak zmieniła się kultura komunikowania się. Wspominam sprzed 15 lat tę samą, na przykład, między kierowcą a pieszym, i to, co dzieje się teraz: niebo i ziemia. Patrzę, jak stopniowo miasta stają się czystsze. Choć, znów – idiotów i debili w każdym mieście jest dosyć, i ten mój optymizm, być może, ich nie dotyczy. Ale jest dobro i zło, czerń i biel, dobrzy i źli ludzie – wszystko poznaje się w porównaniu. Ja zaś ani trochę nie stracił optymizmu. Przeciwne stanie się wyłącznie wtedy, gdy naród Ukrainy – uchowaj Boże – stanie przed wyborem: niepodległość, lecz prawdopodobnie niezbyt dobre życie, albo bardzo dobre życie, ale bez niepodległości. Jeśli wybór padnie na drugą możliwość, wtedy mój ten optymizm zgaśnie. Lecz na razie – nie. „Koncerty »Kirkorowa« i »Basko­wych« na Wschodzie – żeby ludzie nie zaczęli myśleć” – Wybór, o którym Pan wspomniał, w swoim czasie dokonali mieszkańcy naszego Wschodu, i tak właśnie stał się on ORDŁO. „Piccardijska Tercja” zdążyła tam wystąpić jeszcze zanim powstał ten skrót. Jak Pan sądzi, dlaczego tak się stało? I czy kiedyś stanie się Ukrainą nie tylko formalnie? – Postawmy kropki nad „i”. Donbas stał się ORDŁO przy sporej pomocy Rosji. O tym trzeba mówić głośno, teraz ta kwestia jakoś się omija i pomniejsza. Wszystko zmierza do tego, by przenieść ją na płaszczyznę wojny domowej, której tam nie ma. Dlaczego on, Wschód, się przekształcił? Po pierwsze, chodzi o stworzenie czegoś w rodzaju enklawy w Ukrainie. W takich regionach są swoi lokalni książęta, z którymi oficjalna ukraińska władza nie próbowała walczyć w rozumieniu przestrzegania prawa, lecz negocjować w rozumieniu interesów oligarchicznych, żeby nie przeszkadzali. Czyli: „my was nie ruszamy, a wy nas tu wspierajcie”. To była pewna wewnętrzna kolaboracja. Po drugie, przerażający wpływ rosyjskich mediów, propagandy, wszystkiego. Ale to znowu nie tylko ich problem, bo we wszystkich naszych ogólnoukraińskich kanałach telewizyjnych jest udział rosyjskiego. Wszyscy o tym wiedzą, ale mało się o tym mówi. Jednak dlaczego tam te kanały zadziałały bardziej, tego nie potrafię zrozumieć. Wreszcie efekt tworzenia tak zwanego „nadczłowieka”, właśnie w cudzysłowie. Że „my tu harujemy, a oni tam na Ukrainie żyją za nasze pieniądze”. To wbijano ludziom do głów, że „bez nas ani – nikt”. Do tego dochodzi aspekt społeczny. Przypominam sobie rok 2013, kiedy przyjechaliśmy do Ługańska; po koncercie podchodzili ludzie i mówili: „Wie Pan, takie wrażenie, że nam celowo przywożą tu »za darmo« »Kirkorowa«, »Baskowych« i im podobnych – tylko po to, żeby ludzie tutaj w ogóle nie zaczęli myśleć”. Może to także była jedna z przyczyn. Choć pewnie jest też nasza pewna wina – mam na myśli ukraińskich wykonawców. Trzeba było na czymś, być może, nie zarobić, ale dodatkowy raz tam pojechać. Muszę jednak przyznać, że nasz zespół bywał w Doniecku dość często. Od 1993 do 2014 roku – przynajmniej raz na 2 lata tam występowaliśmy. – Jakim był widz na Wschodzie przed wojną? – Chciałbym od razu rozdzielić – ludzi, którzy tam mieszkają, i widzów, którzy przychodzą na koncert. Przecież wie Pan, że na nasze występy przychodzą zazwyczaj fani. I być może ci, których zaprosili razem z sobą, lub ktoś przypadkiem zobaczył. Ale około 60 procent to zwolennicy, którzy wiedzą, na kogo idą. Nie mieliśmy problemów – i sala razem z nami śpiewała, i nikt z zespołu nie musiał przechodzić na język rosyjski, żeby być zrozumianym. Nie potrafię tu jakoś oddzielić – „wschodniego słuchacza” i „zachodniego słuchacza”. Nigdy też nie dzieliliśmy publiczności na „obcą” i „miejscową”. Zawsze mówię: jeśli sala nie poszła za tobą, to właśnie z tobą coś jest nie tak. I nie zdarza się tak, że na sali są tylko ci, którzy cię ani razu nie słyszeli, albo nie podoba im się twoja muzyka. Słuchacz na Wschodzie jest wdzięczny. Może nie zawsze tam były pełne sale. Na to szczególnie się nie nastawialiśmy, bo rozumiemy, że nie jesteśmy „Okeanem Elzy” ani superpopularnym zespołem, który zapełnia stadiony. Ale szczególnie wdzięczni jesteśmy tym, którzy przyszli do nas w 2014 roku – w kurtkach, które potem zdjęli, a pod nimi – wyszywanki. Na koncertach były żółto-niebieskie flagi… Bardzo cenimy, że wtedy na koncert w Doniecku przyjechali widzowie z Mariupola, gdzie nasz występ właśnie odwołano, bo tam była już okupacyjna władza. (W tym czasie Donieck jeszcze nie znajdował się pod kontrolą separatystów – red.). Inna część mariupolan, którzy wtedy kupili u nas bilety, doczekała się naszego koncertu w ich mieście w 2016 roku – kiedy było to już wolne, ukraińskie Mariupol. Z biletami z 2014 roku można było spokojnie wejść na salę na „Piccardijską Tercję” w 2016 roku. Nie będę rozdzielać widzów ani kogokolwiek oskarżać, a chcę tylko podziękować tym, którzy przychodzą na nasze koncerty. – Czym jest wojna dla artysty? – Wojna nie ma narodowości: ginęli Ukraińcy, Rosjanie, Niemcy, Żydzi, Amerykanie, Polacy, Tatarzy… Wojna nie ma rodziny: ginęli ojcowie, bracia, siostry, synowie, córki… Wojna nie zna cenzusu wieku: ginęli starzy, młodzi, dzieci, niemowlęta… Wojna nie dzieli ludzi według zawodu: ginęli inżynierowie, muzycy, lekarze, bankierzy, politycy, malarze… Ginęli wszyscy! Wojna nigdy niczego nie stworzyła, tylko niszczyła… Niszczyła wszystko! Przede wszystkim wojna niesie duchowe spustoszenie – ludzie się zmieniają, i to wcale nie na lepsze. Aby rany mogły się zagoić, potrzebny jest czas i zrozumienie, a to nie nadchodzi od razu. Skutki będą odczuwalne jeszcze bardzo długo. Spójrzcie na Serbię, Chorwację, Czarnogórę… Inną sprawą jest to, po której stronie jesteś w tej wojnie. Jeśli bronisz własnego domu, rodziny, pamięci, tożsamości – wydaje mi się, że walczyć w ten sposób jest łatwiej. My w maju 2014 roku w Doniecku także się baliśmy, ale jakoś to zrobiliśmy – wystąpiliśmy tam z koncertem, a także w Ługańsku. „Przeciw rosyjskiemu show-biznesowi w Ukrainie – ale jako obywatel, nie jako artysta” – Co Pan/Pani sądzi o powrocie rosyjskiego show-biznesu do Ukrainy? Czy z tym można (czy warto?) walczyć samodzielnie artystom, kiedy państwo albo stoi z boku, albo popiera takie zjawisko? – Walczyć z tym powinno nie tyle środowisko artystyczne, co społeczeństwo, które zresztą jest oparciem państwa. Nie raz czytałem w Internecie, że do nas chciano sprowadzić rosyjskich artystów, ale potem, po skandalach, rezygnowano. Choć, być może, gdzieś na Wschodzie – i nie, w jakichś nocnych klubach takie występy jednak się odbyły. A teraz proszę spojrzeć, ile różnej współczesnej (i nie tylko) ukraińskiej muzyki pojawiło się w ostatnich latach! Nawet jeśli nie cała jest śpiewana po ukraińsku. Mimo to stopniowo stajemy się samodzielnym państwem muzycznym i kulturalnym. Bardzo podoba mi się to, co dotyczy Polaków: mimo że anglojęzyczny, amerykański show-biznes wpływa na wszystkie kraje, u nich w radiu i telewizji jest tak – dwie piosenki po polsku, jeszcze jedna – w innym języku. Polacy rozwijają swoją kulturę. Musimy ruszyć w

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

w tym samym kierunku; u nas – wielki kraj. Jeśli nie mówić o stronie moralnej sprawy, a tylko o ekonomii, to jest to duży rynek zbytu. Mogą tu wchodzić wszyscy – i Amerykanie, i Rosjanie, i Brytyjczycy, i Polacy, być może. Chciałbym nawet, żeby przyszli – żeby muzyka napływała nie tylko od strony wschodniej granicy. Niech będą Węgrzy, Słowacy czy Chorwaci – proszę bardzo, żadnych przeszkód nie ma. Ale w obecnej chwili, gdy mowa o tych rosyjskich artystach, którzy popierają politykę swojego kierownictwa, dla których Ukraina – to nic – jestem, oczywiście, przeciwko ich występom u nas. Nie jako muzyk i ich potencjalny konkurent, lecz właśnie jako obywatel Ukrainy, jako część społeczeństwa. – Swego czasu wasz zespół brał udział w programie „95 kwartału”. Jak zapamiętał się jego dawny szef? – Problem w tym, że dawny szef 95. kwartału jest obecnie prezydentem niezależnego państwa Ukraina. I chciałbym teraz uniknąć jakichkolwiek warunkowo-subiektywnych ocen obecnego prezydenta. Kiedy przestanie być prezydentem – odpowiem na to pytanie. Nieważne – czy mi się podoba, czy nie, ale 73% tych, którzy głosowali, dokonało wyboru na jego korzyść. Są obywatelami Ukrainy, tak jak ja. Czas da odpowiedź – czy ten wybór był błędem, czy osiągnięciem. W tej chwili – to wszystko, co mogę powiedzieć. – W takim razie zapytam inaczej: czy Pan, jako artysta, odczuwa, że W. Zełenski troszczy się o ukraińską kulturę? – Szczerze mówiąc, nie cała jego obecna polityka mi się podoba. Ale rozumiem także, że obok niego, niestety, jest wielu ludzi, którzy nie mają doświadczenia w kierowaniu. To przecież nie kierowanie zakładem, firmą czy nawet zespołem twórczym – lecz państwem. Ciebie nie mianowano i to nie jest wygrany przetarg ani konkurs na przewodniczącego rady nadzorczej – bo wybrano Cię na najwyższe stanowisko. Jedyne, co tu powiem: niech Bóg da, żeby obecne kierownictwo uczyło się na własnych, a przede wszystkim na cudzych błędach. Ostatnie – łatwiej, bo mniej boli. Zobaczymy. Minął rok. Powiedzmy tak – radykalnie negatywnie na ukraińską kulturę to dotąd nie wpłynęło. Są informacje, że mogą wprowadzić zmiany do ustawy o języku – tego bym bardzo nie chciał (Obecnie już wiadomo, że Rada Najwyższa odstąpiła od planowanych zmian dotyczących statusu języka ukraińskiego na Ukrainie – red.). Być może rozmowy na ten temat to także sondowanie gruntu: jak ludzie to przyjmą? Przed tym pięć lat temu wybrano właściwy wektor rozwoju ukraińskiej kultury. Znów – chciałoby się, żeby nasi przywódcy popełniali mniej błędów i rozumieli: Ukraina nie żyje tylko „95. kwartałem”. Jak choćby szykują się do przyjęcia nowej ustawy o mediach, wprowadzającej odpowiedzialność za rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji. Co może stać się dobrym sposobem na to, by zamknąć drogę do swobodnego wyrażania myśli. Prawda bowiem rodzi się w polemice, a media mają pewną władzę. Tymczasem ich przychylność można zdobyć czynami, a nie dokręcaniem śrub. W tej kwestii bardzo spodobała mi się reakcja społeczeństwa na ten projekt ustawy – pozwala ona mieć nadzieję, że w tym niepożądanym kształcie wspomniana ustawa nie zostanie przyjęta. Bardzo przykre jest to, że jednym z autorów tego projektu ustawy jest Ołeksandr Tkaczenko, były kierownik kanału „1+1”. Tego samego, który podczas Pomarańczowej Rewolucji występował przeciwko niesławnym „temnykom” („wskazówkom tematycznym” autorstwa W. Miedwedczuka, ówczesnego kierownika administracji prezydenta L. Kuczmy, dla kontrolowanych przez niego mediów – jak relacjonować wydarzenia polityczne – red.), cenzurze i zakręcaniu śruby. – A wracając do tematu kultury… – Wie Pan, czasem mówi się: kulturze, rzekomo, pomagać nie trzeba, ona sama powinna się rozwijać. A ja powiem: to show-biznesowi nie trzeba pomagać, bo kultura nigdy nie była dochodowa. Proszę przypomnieć sobie, z czyich pieniędzy mogli tworzyć Mozart, Haydn, Bach – przypomnijcie sobie! Wiele ze swoich dzieł pisali na zamówienie mecenasów, co z kolei pozwalało im zarabiać na życie i na twórczość dla duszy. Być może moje słowa przeczytają także ci, którzy są uprzedzeni do kultury ukraińskiej albo w ogóle żywią do niej antypatię. Chociaż mówię teraz nie tylko o kulturze ukraińskiej, lecz o kulturze w ogóle. Jeśli ludzie będą myśleć tylko żołądkiem, to będzie jak w starożytnym Rzymie: żołądki napchane, więc róbmy igrzyska z gladiatorami, bo – „chleba i igrzysk!” „Oddychać z widzem tym samym muzycznym powietrzem” – Od wielu dziesięcioleci występujecie na scenie w tym samym składzie. Jak udało się go zachować? – Stały skład – począwszy od 1996 roku, choć na scenę wyszliśmy w 1992. Nie potrafię podać gwarantowanego przepisu na artystyczne szczęście czy długowieczność. Wiem jedno: wiele razem przeżyliśmy, dużo się kłóciliśmy, mieliśmy niesamowite, niekończące się owacje, jak i występy, na które przychodziło około 25 osób. Wychodziliśmy na stadiony na sto tysięcy widzów i na sceny domów kultury, mieszczące zaledwie 150 osób. Śpiewaliśmy w najlepszych salach Ukrainy, Polski i Niemiec, a w innych robiliśmy to samo w kurtkach i swetrach, bo pomieszczenia nie były ogrzewane. Nagraliśmy sporo albumów, przeszliśmy wiele porozumienia i nieporozumienia, kryzysów twórczych i osiągnięć. Każdy moment – kłótnia czy dorobek – tworzył historię zespołu. Jestem dumny z tego, że, podobnie jak wszyscy inni „piccardyjczycy”, otrzymałem Narodową Nagrodę im. T. Szewczenki (2008 rok, nominacja „Sztuka muzyczna”, – red.), a równocześnie z tego, że występowaliśmy we Włoszech dla Ukraińców w mieście Caserta, gdzie zebrało się 35 osób. Być może przyszłoby ich więcej, ale koncert był zaplanowany na godz. 17, a to było nieco za wcześnie dla naszych – bo wszyscy byli w pracy. Bardzo miło, że z nami wtedy śpiewał uznany mistrz Pawło Ananijowycz Dworski, to był taki wspólny koncert. Ale nie ma znaczenia, ilu widzów jest przed tobą. Bo ty jesteś artystą. Niektóre grupy pozwalają sobie opóźnić koncert o jakieś dwie godziny. Dla mnie takie – to nie zespoły, lecz nieporozumienie – gdy mają taki stosunek do widza. Tu już nie chodzi o twórczość, a wyłącznie o „pantałyk”. – Kiedy w „Piccardyjskiej Tercji” nastąpił moment kryzysowy i jak udało się z niego wyjść? – Każda kłótnia kończyła się określonym albumem. Średnio wychodził jeden na dwa lata. Zawsze nowe utwory najpierw „przerabialiśmy” na koncertach, obserwowaliśmy reakcję sali, zdobywaliśmy doświadczenie z tą piosenką. Wtedy łatwiej było ją nagrywać w studiu. Tak, kłóciliśmy się… Aż do tego, że w pewnym momencie mogliśmy – nie, nie rozpaść się – ale, ...mówiąc krótko, zmienić skład. Równolegle napływały odpowiedzi i listy od słuchaczy: wy możecie uważać się po prostu za śpiewaków, ale musicie rozumieć, że to, co zostawiliście, już stało się częścią ukraińskiej kultury muzycznej. Być może właśnie wtedy uświadomiliśmy sobie, że jesteśmy odpowiedzialni nie tylko za siebie, ale też za tę część muzyki, którą jeszcze możemy stworzyć. – Osobiste ambicje zostały odsunięte na bok? – One nigdy nie znikają, ale trzeba nauczyć się wykorzystywać ambicje każdego do wspólnej sprawy, wtedy działają na plus. Jeśli Bóg dał ci talent, nie bądź głupcem, żeby go zmarnować. Tak samo jest ze stylem naszej twórczości. Obecnie świat szybko się zmienia, pojawia się wiele różnych stylów, współczesnej muzyki. A capella zaś nigdy nie była szczególnie popularna, raczej odrębnym gatunkiem… Ale my jeszcze mamy siły i natchnienie, dzięki Bogu, zdrowie i możliwości, by coś robić. Co zaś do kryzysowych momentów: z iskry, jak wiadomo, rodzi się płomień. Żeby nie przerodził się w pożar, ktoś musi pójść na ustępstwa… Prawda jest u każdego własna, ale rodzi się ona w polemice i jest właśnie taka, jaka jest teraz u nas wszystkich. – Wiadomo, że wszyscy członkowie zespołu to ludzie wierzący. Jeśli to nie jest zbyt intymne pytanie, proszę przypomnieć, kiedy Bóg najbardziej pomógł „piccardyjczykom”. – Na ten temat nie lubię mówić. Bo pytanie człowieka i Boga powinno pozostać pytaniem konkretnego człowieka i Boga. Podobnie jak wszyscy bardzo nie lubimy „obnosić się” z jakąś własną dobroczynnością. Powiem tak: dzięki Bogu, że wszyscy zebraliśmy się w 1992 roku, pewna opatrzność w naszym życiu istnieje. I to, że w naszej historii przez pięć lat była „Dzyha” (znana lwowska agencja artystyczna – red.), i tam poznaliśmy naszego menedżera Romana Klymowskiego, który jest z nami do dziś. I to, że taka piosenka jak „Pustelnik” (nie ma związku z nazwiskiem autora tego wywiadu – red.) w latach 90. nie raz zajmowała pierwsze miejsca na listach przebojów, i to, że nie rozpadliśmy się także wtedy, gdy bywało ciężko… Jakiś wpływ wyższej siły w tym wszystkim jest. Powiem tak: zawsze należy dziękować Bogu za to, co się ma, i nie gniewać Go. Kto wie, może mogło być lepiej… Ale każdy z nas ma nie tylko pracę, lecz także pasję, za którą jeszcze mu płacą. A jeśli chodzi o duchową płaszczyznę naszych relacji z Bogiem, to pozostawię to pytanie bez odpowiedzi. – Dobrze. A kiedy najmniej – ludzie? Mam na myśli pomoc. – Narzekać na ludzi nigdy nie wolno. Także dlatego, że dobrych przyjaciół, fajnych partnerów i po prostu jasnych osobowości w naszym życiu było znacznie więcej. To przykrywa negatyw, który się zdarzał – jak u wszystkich. Gdy zaś mowa o tym, że gdzieś nas odbierają lepiej, a gdzieś gorzej, narzekać na to także nie warto. Krzyczeć do widzów ze sceny „Gdzie wasze ręce? Dlaczego nie klaszczecie?” – kategorycznie nie. Twoją sprawą jest śpiewać, a ludzie ocenią – po koncercie czy po każdej piosence. – Kiedy na Ukrainie jest kryzys, czy w takich okresach odbiór Waszej twórczości się zmienia? Jakiego repertuaru się od was oczekuje, jak reagują podczas koncertów? – Jesteśmy jednostką twórczą, więc kwestia repertuaru nigdy nie zależała od czynników zewnętrznych. Bardzo lubimy to, co robimy, i każda piosenka powstała wyłącznie dlatego, że nam się podoba. Jedne wykonywaliśmy częściej, inne rzadziej, co jest zupełnie normalne, skoro w repertuarze jest ich pół tysiąca. Być może ktoś chciałby, żeby stworzyć piosenkę na takie a takie wiersze, i możecie to zaproponować. Ale – wybaczcie nam, drodzy wielbiciele – Przychodzicie na nasze koncerty dlatego, że jesteśmy tacy, jacy jesteśmy, już ponad 27 lat. Dla nas ważne jest, by czuć nastrój publiczności. Dlatego realizatorom dźwięku i operatorom świateł bywa z nami nie najłatwiej, bo zmieniamy zaplanowany program już w trakcie koncertu. Kiedy widzę, że na sali panuje romantyczna atmosfera, mogę zagrać „Відлуння твоїх кроків” albo „Старенький трамвай”. Albo „Берег ріки”, gdy słuchacze się ożywią, lub „Колискову для Аліси” i „Пустельника”, gdy rozumiem, że ludziom po prostu chce się posłuchać muzyki z zamkniętymi oczami. To przychodzi z doświadczeniem – oddychać z widzem w jednym takcie i jednym muzycznym powietrzem. – Zaczynaliście od tego, że próbowaliście a cappella odtworzyć „Bohemian Rhapsody”. A co inspiruje was teraz? – Tak było – staraliśmy się odtworzyć wielogłosowość „Queen”. Ale chodziło nie o to, że się tym „inspirowaliśmy”, tylko o to, by sprawdzić własne siły. Profesjonalizm w tamtym momencie to pytanie: damy radę czy nie? Czy to w ogóle brzmi, czy może śpiewają jakieś bogi? Czy jesteśmy w stanie coś takiego zrobić? Okazało się po kilku próbach – wszystko wychodzi, i to nawet nieźle. Nigdy nie inspirowaliśmy się cudzym przykładem. Słuchaliśmy, chłonęliśmy, analizowaliśmy i robiliśmy coś swojego. Tu mogę podziękować Bogu, że kiedy zaczynaliśmy, nie było Internetu. Teraz można znaleźć wszystkie partytury, przesłuchać mnóstwo grup akapelowych… Tak więc my również moglibyśmy stać się po prostu jednym z wielu zespołów a cappella, które śpiewają tak samo jak wszyscy. A tu, chcąc nie chcąc, trzeba było iść metodą prób i błędów, włączać myślenie i szukać własnej muzycznej twarzy. Jak dobrze, że w latach 90. nie było jeszcze światowej sieci! To samo podejście zachowaliśmy do dziś – u nas stało się zasadą dobrego tonu, że albumy muszą być koniecznie różnorodne. Zawsze zawiera się w nich pieśń ludowa – bo trzeba pamiętać o swoich korzeniach. Na nasze koncerty przychodzi najróżnorodniejsza publiczność – od 3 do 80 lat – i nie chodzi o to, by każdemu dogodzić, ale by być interesującym. – Widziałam nieraz na przykładzie innych artystów, że żeby być komuś interesującym, bezwzględnie eksploatuje się temat patriotyczny. Przez to ten ostatni dewaluuje się. Czy w ogóle można walczyć z niwelowaniem symboli? Na przykład, pani kiedyś wspominała, jak „zajeżdżano” pieśń „Kacza”… – „Zajeżdżają” symbole sami ludzie. Co jest problemem utworu „Kacza”? Od kiedy stał się symbolem pamięci o „Niebiańskiej Setce”, potem – o poległych na wojnie… (Wzdycha – red.). Używano go wszędzie, i tam, gdzie można, i tam, gdzie nie, tam, gdzie warto, a gdzie nie na miejscu. Pewnego dnia zrozumieliśmy, że wartość tej pieśni się traci. Dlatego przestaliśmy ją wykonywać na swoich koncertach. Przy tym nikomu nie zabranialiśmy używać naszego nagrania z jej wersją. Rozumiem, że dla wielu „Kacza” jest jak niezagojona rana. Ale traci się nie tylko poczucie bólu, lecz także tragedii, kiedy ta pieśń brzmi codziennie po 3–4 razy – w serialach albo podczas różnych wydarzeń. Podam jednak inny przykład, gdy śpiewamy pieśń, której po prostu nie możemy nie włączyć do koncertu. Bo inaczej zaśpiewają ją za nas ludzie na sali. I to jedyny wypadek, kiedy dogadzamy publiczności. Chodzi o pieśń „Старенький трамвай”, naszą wizytówkę. Ludmyła PUSTELNYK, Global Village

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Nowa książka o Serhiju Jefremowie

– Kiedy dokładnie i w jakich okolicznościach zainteresowały się Panie postacią Serhija Jefremowa? Czy stało się to jednocześnie, czy może ktoś z autorów wcześniej „zanurzył się” w głębiny losu i spuścizny bohatera? S. Iwanicka: Postać S. Jefremowa, fundatora narodowego dziennikarstwa, krytyka, historyka piśmiennictwa, działacza społecznego, znalazła się w polu moich studiów naukowych pod koniec lat 80. – na początku lat 90. XX wieku, jeszcze podczas pracy nad rozprawą kandydacką z historii Ukraińskiej Partii Demokratyczno-Radykalnej, której był jednym z przywódców. Potem była seria artykułów o S. Jefremowie i jego współmyślicielach do wydawnictw encyklopedycznych, a po 2009 roku – realizacja projektu, w którym analizowano charakterystyki osobiste, praktyki socjokulturowe i polityczne ukraińskiej elity liberalno-demokratycznej końca XIX – początku XX wieku. Oczywiście, bezpośrednio lub pośrednio, Jefremow jest tam również obecny. Wreszcie, dzięki grantowi Kanadyjskiego Instytutu Studiów Ukraińskich otrzymanemu w 2012 r., w ciągu następnych pięciu lat przygotowałam do druku i wydałam spuściznę publicystyczną S. Jefremowa o charakterze personalistycznym (Jefremow S. Personalia: Publicystyka lat 1899–1917 („Znaczący Inni”: artykuły, dedykacje, sylwetki, nekrologi, recenzje, polemika): w 2 tomach. Chersoń–Zaporoże, 2016–2018). Razem z Tamarą Pawłowną wspólnie przygotowałyśmy jeszcze jedno wydanie – „Serhij Jefremow. Publicystyka w „Knyharze” doby wojny i rewolucji (1917–1920)” (Chersoń: Helwetyka, 2018), które zawierało teksty Jefremowa ze szpalt tego krytyczno-bibliograficznego miesięcznika. Jako jeden z kroków należy również wspomnieć moją monografię „Spuścizna publicystyczna Serhija Jefremowa w kontekście przemian społecznych: aspekty historyczno-biograficzne (koniec XIX w. – 1920 rok)” (2018). T. Demczenko: Dołączyłam do realizacji zamysłów i projektów szanownej współautorki znacznie później. W naszym „tandemie” ona, bez wątpienia, była i pozostaje główną inspiratorką i inicjatorką. – Jakie trudności trzeba było pokonać, pracując nad książką? S. I. Najtrudniejszym problemem było stworzenie optymalnej struktury książki, która połączyłaby w sobie zasady problemowo-chronologiczną i tematyczną. Serhija Jefremowa należało przedstawić we wszystkich hipostazach i aspektach jego talentu. Chciałoby się, aby była polifonia epoki, aby brzmiał żywy głos bohatera, aby w kontekst wplatały się myśli jego przyjaciół i oponentów, przyjaciół i wrogów. Pożądane było organiczne połączenie naukowości i popularności, uniknięcie zbędnej idealizacji i hiperbolizacji. Trzeba było przeżyć razem z bohaterem wszystkie zwroty kapryśnego losu. T. D. Nie więcej niż zwykle: odnaleźć rozproszone po licznych gazetach, czasopismach, zbiorach publikacje S. Jefremowa, przeanalizować je, przeczytać wszystko, co pisali historycy, literaturoznawcy o tym, bez wątpienia, wybitnym człowieku i epoce, w której żył i działał, wykryć i zbadać dostępne dokumenty, znaleźć własną wizję postaci, którą nazywano „sumieniem narodu”… i przelać to wszystko na papier. – Zrealizowały Panie już niemało projektów wspólnie i całkiem skutecznie. Proszę podzielić się doświadczeniem, jak to jest – pracować w współautorstwie. S. I. Tamara Pawłowna to unikalna współautorka, niezwykle odpowiedzialna, pracowita, szeroko wykształcona osoba z talentem literackim, która tolerancyjnie odnosi się do opinii innych historyków, studiuje całą dostępną literaturę na dany temat. Praca w tandemie z nią to wielki zaszczyt i przyjemność. Wiele się od niej nauczyłam. Pracując wspólnie nad biografią Serhija Jefremowa, zaczęłyśmy postrzegać go jako swojego „znaczącego Innego”. Efekt „zanurzenia”, „zagłębienia” wiele znaczy w biograficznym pisaniu historii. Chyba trzeba być nawet trochę zakochanym w swoim bohaterze. T. D. Moim zdaniem cały sekret tkwi we wzajemnym zaufaniu i wzajemnym szacunku autorów, a współczesne środki komunikacji stwarzają możliwości dla porozumiewania się współautorów, którzy mieszkają w różnych miastach. – Czym może być interesujący dla współczesnego czytelnika Serhij Jefremow? Czy możliwy jest potencjalnie umowny dialog między Państwa bohaterem a ukraińską rzeczywistością? S. I. Kiedyś uderzył mnie artykuł historyka i dziennikarza Serhija Fedaky „Czy przeżyłby Serhij Jefremow w naszych czasach?” (Trybuna: Niezależna gazeta społeczno-polityczna. 07.10. 2006). Rozważał on nad dziennikiem Serhija Ołeksandrowycza z lat 20. XX wieku, odnotowywał niezależność jego zachowania i myśli podczas utrwalania się systemu totalitarnego i zauważał: „Ale czy aż tak zasadnicze zmiany zaszły w psychologii politycznej władzy pomarańczowej czy niebiesko-białej – w porównaniu z czerwoną? Przeglądając strony dziennika, przekonujemy się, że wcale nie. Zmieniły się flagi, dusza zaś ludzka pozostaje tą samą. ... W ogóle temat opozycji był najbardziej bolesny dla Jefremowa (jak i dla nas teraz). ... Podobny do Jefremowa człowiek po prostu nie mógł nie zostać zniszczony przez reżim bolszewicki. Ale czy długo przeżyłby taki bezkompromisowy krytyk w naszych dniach? Kto wie...”. Uważam, że postać Serhija Jefremowa jest aktualna. I umowny dialog między naszym bohaterem a ukraińską rzeczywistością może się odbyć. Właściwie on w pewnej mierze i odbywa się/odbija się na stronach naszej książki. T. D. Jefremow, jak dla mnie, zdolny jest zainteresować wszystkich: ludzkimi cechami, pracą społeczną, polityczną, naukową, osiągnięciami w drukarstwie, dziennikarstwie, literaturoznawstwie, w szczególności i historii literatury ukraińskiej. Byle byli czytelnicy. Odnośnie zmiany ludzi, to można się pospierać: Serhij Ołeksandrowycz zmarł (czy poprawniej powiedzieć – zginął) w 1939 r. Mało prawdopodobne, żeby przez 80 lat zaszły aż tak nieodwracalne zmiany. Rosyjski rewolucjonista, Ukrainiec z pochodzenia Mychajło Butaszewycz-Petraszewski, który żył w XIX w., jakoś powiedział: „Wszystkie czasy warte są siebie nawzajem i tylko dla tchórzliwych serc istnieją nieszczęsne epoki” (Przekład z rosyjskiego – A. H.). – Jakie okoliczności stały tak długo na przeszkodzie pojawieniu się gruntownej naukowej biografii Serhija Jefremowa? T. D. Trudno powiedzieć. 60 lat – od czasu aresztowania S. Jefremowa w 1929 r. i do jego pośmiertnej rehabilitacji w 1989 r., na przeszkodzie był zakaz ideologiczny, dla radzieckiego czytelnika w tym czasie dorobek naukowy S. Jefremowa był niedostępny. Za czasów „pieriestrojki” na Ukrainie już na „legalnych” zasadach przystąpiono do badania życia, działalności społeczno-politycznej oraz twórczości S. Jefremowa. S. I. Jefremow, jak i wielu innych przedstawicieli doby „ukraińskiego Risorgimento”, swoją działalnością społeczną, twórczością, osobistymi cechami zasłużył na to, aby być usłyszanym, zrozumianym i należycie ocenionym przez potomnych. Przykro, że dzieje się to za późno, ale mimo wszystko sławna kohorta „budzicieli” narodu, twórców ideologii, skierowanej na zdobycie niepodległości, wychodzi z cienia i staje się jednak ważnym czynnikiem życia społeczno-politycznego i duchowego współczesnej Ukrainy. Prawdopodobnie na przeszkodzie stworzeniu gruntownej biografii S. Jefremowa były skala i niedostateczne opracowanie potencjalnej bazy źródłowej. Choć wydano już wspomnienia, dzienniki, częściowo – epistolarium i spuściznę publicystyczną akademika, wiele dokumentów wciąż pozostaje w zasobach archiwów, w szczególności Instytutu Rękopisów NBUW lub Instytutu Literatury NAN Ukrainy. Istnieje ogromny, nieobjęty w pełnej mierze zasób tekstów publicystycznych i naukowo-publicystycznych. Istnieje ambiwalentny stosunek do jego dorobku ze strony literaturoznawców, pewne szablony i stereotypy w postrzeganiu jego dorobku literacko-krytycznego i polemicznego. Uważam, że nasza książka nie wyczerpuje problemu, a jest pewnym przybliżeniem do jego rozwiązania. Jednym z zadań – zwrócić uwagę na spuściznę tego człowieka. Pierwszymi w nowej Ukrainie zrobili to Eleonora Sołowiej i Anatolij Bołabolczenko, Mychajło Najenko i Ihor Hyrycz, Jurij Szapował i Serhij Biłokin, Natalja Szumyło i Wołodymyr Poliszczuk… – Jakim był stosunek Serhija Jefremowa do problemów polityki i moralności? Czy może jego zachowanie w sytuacjach kryzysowych służyć za przykład dla potomnych, model do naśladowania? S. I. Serhij Ołeksandrowycz stanowił unikalną osobowość twórczą i jednocześnie obywatela z wyostrzonym poczuciem obowiązku wobec narodu („człowiek powinności”), z pietyzmem do poprzednich pokoleń, z intuicyjnym wyczuciem czasu i oddechu historii, z wykwintnym smakiem literacko-estetycznym. Od młodych lat przebywał w wirze życia społecznego i politycznego, miał wielką pracowitość, energię, celowość, dążył do doskonałości w twórczości, ale nie szukał sławy, kariery i nagród. Od swoich nauczycieli w świecie polityki (M. Drahomanowa, W. Antonowycza, O. Konyskiego) przejął takie wartości, jak wiara w postęp, służenie kulturze ukraińskiej, bezinteresowność i ofiarność pracy, umiejętność pójścia „pod prąd”. Dla niego nie istniał problem wyboru – niemoralna polityka czy udział w strukturach władzy dla własnej korzyści. Tak, może on być przykładem do naśladowania w sytuacjach kryzysowych. Jefremow był zdolny do rozumnego kompromisu, ale nie ustępował w kwestiach zasadniczych. I nawet jego zachowanie podczas śledztwa i procesu SVU – to nie porażka, a swoiste wyzwanie dla systemu. T. D. Serhij Ołeksandrowycz miał twardy, nieustępliwy, bezkompromisowy charakter, którego przejawy zostały przekonująco utrwalone w słynnym „Dzienniku”. Bez wątpienia ten unikalny dokument nie tak znowu odległej epoki warto przeczytać i czytać wielu współczesnym politykom. Poczucie odpowiedzialności i obowiązku u Serhija Ołeksandrowycza było z nadmiarem, i te cechy łączyły się ze skromnością i niewymagającym usposobieniem: siedzieć w prezydium nie lubił. – Czy mowa w książce o „Historii piśmiennictwa ukraińskiego” Niedawno w Kijowie w wydawnictwie parlamentarnym w serii „Portrety polityczne” ujrzała światło dzienne książka o życiu, działalności społeczno-politycznej oraz naukowej wybitnego ukraińskiego uczonego i publicysty, akademika Serhija Ołeksandrowycza Jefremowa (1876-1939). Autorami książki są znani naukowcy: Switłana Iwanicka, doktor nauk historycznych z Zaporoża, oraz Tamara Demczenko, kandydat nauk historycznych z Czernihowa. 18 października społeczność naukowa będzie obchodzić 144. rocznicę urodzin akademika Serhija Jefremowa. Z tej okazji porozmawialiśmy z autorkami książki.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

czalność tej historii, którą naoczni świadkowie nazwali “Opera SWU – muzyka GPU”? S. I. Nad tym rozdziałem pracowała Tamara Pawliwna, ja pomagałam w zbieraniu materiału. Niektóre wątki omawiałyśmy wspólnie. Uważam, że jest to najbardziej dynamiczny, tragiczny i aktualny rozdział książki. T. D. Ten temat stał się jednym z wiodących; pracując nad książką, cały czas pamiętałyśmy, że w 2019 r. przypada 90 lat od czasu aresztowania naszego bohatera, a w roku, kiedy książka ukazała się drukiem, jakoś niezauważenie minęła 90. rocznica niesławnego procesu “Związku Wyzwolenia Ukrainy”. – Jakie momenty w badaniu drogi życiowej i dorobku twórczego Serhija Jefremowa stanowią do dziś “białe plamy”? Dlaczego tak się stało? Czy jest szansa, by je “przezwyciężyć”? S. I. Prawdopodobnie warte bardziej szczegółowej uwagi są początki lat 20. XX wieku, czyli okres jego bytu po zakończeniu ukraińskich zmagań wyzwoleńczych; poza tym pobyt w więzieniu przed i po procesie SWU. Niedostatecznie zbadaną jest działalność Jefremowa jako wydawcy, redaktora, tłumacza. Życie osobiste Jefremowa, genealogia, więzi rodzinne – to również ciekawy temat do badań. T. D. Jak prawie w każdej sprawie, trudno powiedzieć, że zrobiono już wszystko, co możliwe. Biografia człowieka jest niewyczerpana jak wszechświat. “Białych” plam w życiorysie S. Jefremowa bez wątpienia nie brakuje. Nawet nie wiemy, gdzie jest pochowany. – Na czym, według Pań, polega wartość pojawienia się serii “Portrety polityczne” w Wydawnictwie Parlamentarnym? Czy ta seria ma perspektywy? T. D. Pierwsza książka wspomnianej serii ujrzała światło dzienne w 2018 r. Jest poświęcona Mychajle Hruszewskiemu. Według stanu na połowę 2020 r. ukazało się jeszcze 11 biografii politycznych. Podajemy tylko imiona bohaterów, niech wybaczą autorzy, z braku miejsca nie możemy przytoczyć pełnych tytułów książek i nazwisk ich autorów. A zatem mamy “portrety polityczne” Włodzimierza Wielkiego, Piotra Konaszewicza-Sahajdacznego, Bohdana Chmielnickiego, Iwana Brzuchowieckiego, Pawła Skoropadskiego, Wołodymyra Wynnyczenki, Iwana Ohijenki, Serhija Jefremowa, Mykoły Michnowskiego, Augustyna Wołoszyna i Ołeksandra Szumskiego. Szczerze mamy nadzieję, że seria będzie kontynuowana. W historii Ukrainy jest zbyt wiele postaci, których działalność polityczną znaczna część społeczeństwa wciąż jeszcze postrzega w zniekształcony sposób. Tymczasem ci działacze zasłużyli na to, by potomni znali prawdę. S. I. Zgadzam się z przemyśleniami Tamary Pawliwny. Uważam, że książki z tej serii bardzo pożądane byłoby widzieć na półkach obwodowych bibliotek uniwersalnych, bibliotek dla młodzieży, bibliotek placówek średniego i wyższego wykształcenia. Oprócz poznawczego, wydania te mogą mieć efekt wychowawczy (w najlepszym tego słowa znaczeniu), skłaniać do krytycznego myślenia lub współczucia działaczom różnych epok. Wywiad przeprowadził Andrij HŁUCHENKYJ, pracownik naukowy Narodowego Rezerwatu “Czernihów starożytny”, przewodniczący Czernihowskiej Miejskiej “Proświty”

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Na wieczną pamięć Lidii Matijaszek

– książkę, która przyniosła największą sławę Serhijowi Jefremowowi, ukazała się drukiem w 1911 r. i doczekała się kilku wydań za życia autora? S. I. Tak, o to chodzi. Napisanie i wypuszczenie w szeroki świat w wydawnictwie „Ukraiński nauczyciel”, przy wsparciu działacza społecznego Mykoły Dmytrijewa, „Historii piśmiennictwa ukraińskiego” (1911), która doczekała się jeszcze trzech wydań za życia autora, było największym osiągnięciem zawodowym i społeczno-politycznym Jefremowa w dobie przedrewolucyjnej. W naszej książce rozpatrzono wpływy tej książki na współczesnych, echa i refleksje w krytyce XX w., począwszy od Iwana Franki, Wołodymyra Doroshenki, Mykoły Jewszana, aż po czasy nowoczesne. Nie wchodziliśmy w pogłębioną analizę struktury i treści tego wydania. To sprawa literaturoznawców i oni swoją pracę w tym kierunku w pewnej mierze wykonali. Uważa się, że stosując zasadę socjologiczną w odczytywaniu zjawisk literackich, S. Jefremow stworzył naukową nomenklaturę piśmiennictwa ukraińskiego, którą z pewnymi uwagami do dziś posługują się przedstawiciele wszystkich szkół literaturoznawczych. Bez „Historii…” Jefremowa trudno wyobrazić sobie powstanie historii literatury M. Zerowa i D. Czyżewskiego. Historyków w klasycznym dziele Jefremowa mogą interesować jego aspekty kulturologiczne i narodotwórcze. Uważam, że warto dokonać autentycznego wznowienia tego pomnika myśli literackiej, opatrując go fachowymi komentarzami, podając w dodatkach recenzje i polemiki, a także świadectwa dokumentalne o wpływie tej książki na kształtowanie tożsamości i wybór drogi życiowej poszczególnych osób. – Jakie było bliskie otoczenie Serhija Jefremowa? Czy w książce poświęcono uwagę ludziom, z którymi się przyjaźnił, kolegował, pracował? – S. I. Najbliżsi dla Serhija Ołeksandrowycza ludzie to jego matka, ukochana Onysia Durdukiwska, Ołeksandr Konyski, Jewhen Czykałenko, Borys Hrynczenko, Wasyl Domanicki, Fedir Matuszewski, Ołeksandr Łotocki, Andrij Nikowski, Petro Stebnycki. Wszyscy oni są obecni na stronach książki. Oczywiście, chciałoby się naświetlić losy także jego licznej rodziny, ale zabrakło miejsca. Wszakże w literaturze opisano już życie i czyny jego braci – profesora Katerynosławskiego Instytutu Oświaty Ludowej (INO), badacza literatury ukraińskiej, tłumacza Petra oraz pedagoga Fedora. Obaj mieszkali w Katerynosławiu. Znana jest postać jego bratanka, Serhija Fedorowycza Jefremowa, generała-chorążego Armii URL, który w marcu 1939 r. był dowódcą Siczy Karpackiej podczas walk z wojskami węgierskimi, pozostawił wspomnienia „Walki 14-15 marca 1939 roku na Ukrainie Karpackiej”. T. D. To było grono ludzi myślących podobnie, bliskich duchem. Niektórym z nich poświęciliśmy więcej uwagi (na przykład pedagogowi Wołodymyrowi Durdukiwskiemu, o którym niedawno ukazała się ciekawa książka S. Danyłenki), inne postacie naświetlono pobieżnie z powodu braku materiałów i ograniczonej objętości książki. – Czy w waszej książce naświetlane są wątki związane z historią Związku Wyzwolenia Ukrainy (SWU)? Na czym polega aktualność i pow- Urodziła się w Nowym Jorku 11 kwietnia 1962 roku, dorastała w patriotycznym kulturowym środowisku ukraińskim, którego głównymi zasadami było zachowanie i rozwój tradycji ukraińskich dla nieodzownego odrodzenia niepodległości Ukrainy. Od dzieciństwa śpiewała w chórze „Mołoda dumka”, uczęszczała do studia słowa artystycznego L. Kruszelnyckiej, była członkinią „Płastu” stanicy w Nowym Jorku. Ojciec Mykoła Dosinczuk-Czornyj, wydawca czasopisma „Bandura”, zaszczepił w córce miłość do unikalnego instrumentu muzycznego – bandury, którą Lidia niosła przez całe swoje życie, opiekując się bandurzystami, wystawami w muzeach. Zawsze można było ją spotkać na koncertach bandurzystów, licznych festiwalach. Gry na bandurze uczyła się u S. Kindzeriawego-Pastukiwa. Zakochanie w niepowtarzalności bandury skłoniło Lidię do nauki w zorganizowanych przez Kapelę Bandurzystów im. T. Szewczenki obozach kobziarskich w latach 1972-1979, gdzie później wykładała. Od 1972 r. występowała z zespołem Szkoły Sztuki Kobziarskiej w Nowym Jorku. W 1982 r. brała udział w zjeździe bandurzystów w Cleveland, pełniąc obowiązki referenta ds. kontaktów międzynarodowych Towarzystwa Ukraińskich Bandurzystów. Z zespołem bandurzystów „Homin stepiw” koncertowała w Ameryce Południowej. Zapoczątkowała kursy gry na bandurze przy Ukraińskim Wolnym Uniwersytecie w Monachium (Niemcy). W 1985 r., po studiach na Uniwersytecie Nowojorskim, zdobyła dyplom z polityki międzynarodowej, a później stopień magistra zarządzania organizacjami społecznymi. Aktywna działaczka w latach 80. XX w. Towarzystwa Ukraińskiej Młodzieży Studiującej (TUSM) imienia Mykoły Michnowskiego. Uczestniczka akcji i demonstracji TUSM w obronie praw ukraińskich więźniów politycznych. W 1986 r. została aresztowana w Nowym Jorku za protesty przeciwko polityce władz radzieckich dotyczącej ukrywania prawdy o katastrofie w Czarnobylu. Wieloletnia współorganizatorka (lata 80.-90.) wyjazdów-staży ukraińskich studentów „Śladami ojców po Europie” i „Śladami ojców po Ukrainie” pod egidą Fundacji Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu. W sierpniu 1990 r. wraz z narzeczonym Petrem Matijaszkiem przyjechali z USA do Lwowa, aby wziąć ślub w Cerkwi Przemienienia Pańskiego UGKC. Stali się pierwszymi zagranicznymi Ukraińcami, którzy powrócili do ojczyzny, by zawrzeć związek małżeński w odrodzonej UGKC. W szczęśliwym małżeństwie przeżyli razem trzydzieści lat. W latach 1991-1994 pracowała jako dyrektor biura krajowego Ukraińskiego Komitetu Kongresowego Ameryki. W 1994 r. przeprowadziła się do Kijowa ze swoim mężem, prawnikiem Petrem Matijaszkiem, któremu zaproponowano pracę w grupie doradców przy Radzie Najwyższej Ukrainy, kierowanej przez dr. Bohdana Hawryłyszyna. W latach 1995-1998 pracowała nad opracowaniem kilku projektów muzycznych, zbierała materiały o kobzarzach i bandurzystach świata, była członkinią redakcji czasopisma „Bandura”. Swoje oddanie sztuce gry na bandurze oraz zachowaniu historii rozwoju instrumentu muzycznego przez dziesiątki lat okazywała poprzez stałą opiekę nad Muzeum Kobziarstwa w Perejasławiu Chmielnickim. Lidia Matijaszek była wieloletnim członkiem zarządu Międzynarodowej Fundacji Charytatywnej „Caritas Ukraina”, od 2016 r. – współorganizatorką corocznego obozu kobziarskiego w ukraińskiej osadzie „Bobriwka” w USA, od 2010 r. – członkinią komitetu organizacyjnego w Kijowie ds. przeprowadzania imprez charytatywnych na rzecz wsparcia UKU. W Międzynarodowym Klubie Kobiet w Kijowie od 2017 r. odpowiadała za organizację regularnych dostaw zestawów żywnościowych dla osób niedołężnych, które nie mogą samodzielnie opuścić swoich domów. W głębokim smutku i żalu pozostawiła męża Petra, córkę Ksenię, krewnych, licznych przyjaciół na wszystkich kontynentach świata. Dobroczynność i życiowa mądrość pozostaną we wdzięcznej pamięci wielu ludzi. Jej dzieła będą kontynuować wierni przyjaciele, a zamierzenia wcielą w życie ludzie o podobnych poglądach, wyznający te same wartości, które były ważne dla Lidii Matijaszek. Oksana IWASIUK 17 września 2020 roku w Kijowie po ciężkiej chorobie zmarła wybitna działaczka społeczna i kulturalna, wierna żona, troskliwa matka, niezawodna przyjaciółka Lidia Matijaszek.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Start filmu dokumentalnego „Bitwa pod Konotopem”

Mieszkańcy Połtawy jako pierwsi na Ukrainie obejrzeli przedpremierowy pokaz filmu dokumentalnego „Bitwa pod Konotopem. Imienia Wyhowskiego”, stworzonego przez studio filmowe „Kinematografist” Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy na zamówienie Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej. Charytatywno-oświatowe wydarzenie zorganizowali wolontariusze i patriotyczna społeczność wspólnie z fundacją charytatywną „Caritas”. Wszystkie zebrane środki zostaną przekazane na leczenie weteranów wojny rosyjsko-ukraińskiej w Połtawskim Szpitalu Wojskowym. W popularyzację wydarzenia włączył się Północno-Wschodni Międzyregionalny Oddział Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. Dokumentaliści skonstruowali film w taki sposób, że opowieść o wydarzeniach wojny między Hetmanatem a Carstwem Moskiewskim, a w szczególności o bitwie pod Konotopem z 1659 roku, przeplata się z kadrami o żołnierzach współczesnej wojny rosyjsko-ukraińskiej z 58. Samodzielnej Brygady Zmotoryzowanej imienia hetmana Iwana Wyhowskiego. Narratorami w filmie zostali: sumski krajoznawca, uczestnik ATO Ołeh Kornijenko, kandydat nauk historycznych Ołeksij Sokyrko, kandydat nauk historycznych Kyryło Hałuszko, Bohater Ukrainy, weteran wojny z Rosją generał Ihor Hordijczuk oraz znana intelektualistka, filozofka, publicystka i pisarka Oksana Zabużko. O ugodzie hadziackiej jako konfederacyjnym sojuszu z Polską i Litwą oraz próbie powrotu Ukrainy-Hetmanatu do Europy, a co za tym idzie – o przyczynie ówczesnej moskiewskiej agresji, opowiada w filmie hadziacki krajoznawca i aktywista Ołeksandr Zozula. Nawiasem mówiąc, część filmu kręcono na Połtawszczyźnie – we wsi Krasnyj Kut niedaleko Hadziacza. Leitmotiv filmu: Krym to Ukraina, a krymski chan i ukraińscy kozacy to sojusznicy w walce przeciwko wspólnemu wrogowi. Po prezentacji odbyła się dyskusja publiczna oraz spotkanie widzów z reżyserem filmu Ołehem Wołodkewyczem i grupą twórczą. O wrażeniach z filmu mówili przewodniczący podkomisji ds. polityki kulturalnej Komisji Rady Najwyższej Ukrainy Mykoła Kniażycki oraz szef krajowej „Proświty” Mykoła Kulczynski. Pracownik Północno-Wschodniego Oddziału, regionalny przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej w obwodzie połtawskim Ołeh Pustowhar, zaakcentował uwagę obecnych na wyraźnych paralelach między wojną moskiewsko-kozacką a współczesną wojną rosyjsko-ukraińską. „W czasach ZSRR postać hetmana Iwana Wyhowskiego rosyjsko-imperialni komunistyczni ideolodzy woleli albo przemilczać, albo piętnować jako rzekomego zdrajcę Rosji i pachołka Polski. W rzeczywistości nie podobał się on rosyjsko-komunistycznemu reżimowi, ponieważ odrzucił zgubny dla Hetmanatu prorosyjski kurs polityki zagranicznej. Na początku sierpnia 1658 r. otwarcie wystąpił przeciwko Moskwie, która zaczęła ingerować w wewnętrzne życie polityczne Ukrainy. To znaczy, już trzy lata po radzie perejasławskiej, dokonał jej denuncjacji, zawierając 16 września niedaleko Hadziacza na Połtawszczyźnie słynną ugodę, którą nazywa się pierwszą próbą integracji europejskiej i która stała się przyczyną agresji Moskowii przeciwko Hetmanatowi. 361 lat temu, w lipcu 1659 roku pod Konotopem, wojska kozackie pod dowództwem Iwana Wyhowskiego przy wsparciu tatarskiej konnicy zadały klęskę moskiewskim wojskom okupacyjnym, które wtargnęły na Lewobrzeżną Ukrainę. Wtedy wojsku Wyhowskiego i sojusznikom udało się doszczętnie rozbić moskiewskiego wroga pod Konotopem” – podkreślił Pustowhar. Północno-Wschodni Międzyregionalny Oddział UIPN

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Michał Zacharewycz: „Kierownik teatru powinien stale się rozwijać”

Zacharewycz Michaił – dyrektor generalny i kierownik artystyczny Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki, Artysta Ludowy Ukrainy, członek-korespondent Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, doktor filozofii, profesor. 26 września obchodził jubileuszowe urodziny. Dziś Michaił Wasylowycz jest gościem „SP”. — Stali się Pani franківcem w 1992 roku. Jak to wyglądało? — W Teatrze im. Franki nikt mnie nie znał. Podczas zebrania, na którym odczytywano rozkaz o mojej nominacji na stanowisko dyrektora, kierownik artystyczny Serhij Danczenko zapytał: „Kim Pan jest, kim Pan właściwie jest?” Odpowiedziałem mu szczerze: „Chodźmy, porozmawiajmy dziesięć–piętnaście minut. Jeśli nasze poglądy na rozwój teatru będą różne, to nie przystąpię do wykonywania swoich obowiązków”. Rozmawialiśmy około siedmiu minut. Wróciliśmy do zespołu, a Serhij Wołodymyrowicz mówi: „Będziemy pracować”. I pracowaliśmy razem jak bracia nieco ponad dziesięć lat. Myślę, że Danczenko też to wyczuł, bo w swojej książce wspomnień napisał, że byłem jego najlepszym dyrektorem. Tu jest wspaniały zespół, powiedziałbym – rodzinny. Troszczymy się o siebie nawzajem. I ta tradycja trwa już prawie 30 lat, odkąd tu pracuję. — Przez te wszystkie lata studiuje Pan historię franківców. — Wiele się uczę. Kierownik teatru powinien stale się rozwijać. Chciałem, żeby historia teatru była oparta na danych archiwalnych i przedstawiona prawdziwie. A historia teatru w epoce sowieckiej była zniekształcona, począwszy od etapu jego powstania. Nikt nawet nie wspominał, że jest on produktem Soborności, produktem Złuki. W 1919 roku Hnat Jura pojechał do Kamieńca Podolskiego, gdzie wówczas znajdował się rząd Petlury. Przyszedł z propozycją, żeby jego i tych, którzy przyjechali razem z nim, przyjęto do trupy Sadowskiego. (A Sadowski w tym czasie w rządzie Petlury był ministrem kultury). Odpowiedziano mu: „Tworzcie inny teatr”. I połączyli się z teatrem, który powstał na terenach Zachodniej Ukrainy. Kierował nim Ambrosij Buczma, a nazywał się on „Nowym Teatrem Lwowskim”. W listopadzie stali się już jednym teatrem, który został przydzielony do Armii Galicyjskiej, stawiającej opór bolszewikom. „Nowy Teatr Lwowski” zagrał pewną liczbę przedstawień. W Winnicy 28 stycznia 1920 roku nadano mu imię Iwana Jakowycza Franki i właśnie tę datę uważamy za dzień narodzin naszego teatru. Kiedy przyszedłem do teatru, jego historia nie była udokumentowana. Istniała tylko książka Biłoćerkiwskiego, który pracował w tym teatrze jako suflер. Oddawała ona ducha czasu i to, co działo się w teatrze. Ale był to wariant epizodyczny. Uznałem, że muszę wiedzieć wszystko o teatrze, w którym pracuję. A teraz, z okazji stulecia teatru, wręczymy wszystkim pracownikom teatru moją książkę – „Dzienniki dyrektora teatru”. Jako kandydat sztuk pięknych mam do tego prawo. Mam pewne doświadczenie, szkołę Ihora Dmytrowycza Biezgina. Mam wiele prac, które były drukowane w różnych zbiorach naukowych uniwersytetów. Chcę wydać je jako osobny zbiór. Niedawno zebrałem cały archiwum i będę pracować nad kolejną książką. — Pracował Pan razem z Bohdanem Stupką. W czym znaczenie tych lat? — Bohdan Sylwestrowicz był genialnym aktorem. W jego genialności tkwi jego znaczenie. A im więcej w teatrze utalentowanych aktorów, tym więcej widzów, którzy chcą na nich patrzeć, nawiązać z nimi kontakt. Miał niewiele czasu na zajmowanie się teatrem. Bardzo dużo grał w filmach, był niezwykle poszukiwany. Przede wszystkim należy mu się najniższy ukłon za to, co robił na scenie teatru, jak był odbierany przez widzów. W Teatrze im. Franki było wielu znakomitych aktorów, ale w ostatnim okresie on był najwybitniejszy. — Przy Teatrze im. Franki w ostatniej dekadzie pojawiły się pomniki Hnata Jury, Serhija Danczenki, Mykoły Jakowczenki. Czy planowane jest postawienie pomnika Bohdana Sylwestrowicza? — Już wykonano szkic tego pomnika, wylepiono go z natury w glinie. Ale niektóre kwestie finansowe na razie nie pozwalają zrealizować go w metalu. Jednak miejsce, gdzie stanie, jest już określone. Pamiętam, jak stawiano pomnik Hnata Petrowicza Jury. Było wielu ludzi. Zakończył się proces odsłonięcia. Podeszliśmy z Bohdanem Stupką do wejścia i stoimy. On pali i filozoficznie pyta: „A gdzie my z Panem będziemy?” Mówię: „Pan tutaj”. Na tym miejscu jest punkt odniesienia do pomnika. Bardzo się cieszę, że ten pomysł spodobał się Wołodymyrowi Andrijowiczowi Czepelikowi i jego synowi. Nie zdążyliśmy z pomnikiem na stulecie teatru, ale przecież z życiem na stuleciu się nie kończy. — Który okres pracy w Teatrze im. Franki był dla Pana najtrudniejszy? — Początkowy. Przeprowadziliśmy analizę pracy teatru. Były bardzo dobre spektakle Serhija Wołodymyrowicza Danczenki, które zapełniały się w stu procentach. Ale było też wiele przedstawień mało ciekawych dla widza. Średnia frekwencja wynosiła 243 osoby. To bardzo mało jak na salę na tysiąc miejsc. Wtedy trzeba było zająć się wieloma kwestiami. Zaczynając od reformy wynagrodzeń. W latach 90. ludzie po pół roku nie otrzymywali pensji. U nas ona, dzięki Bogu, wypłacana była na czas. Stała kwestia rekonstrukcji teatru, budowy sceny kameralnej. To nie było proste. Ale nie straciliśmy tempa do przodu. Wiedzieliśmy, co robimy i po co. Dziś mamy wielu młodych aktorów. Nadal będziemy przyjmować młodzież. Przyjęliśmy do etatu dwóch niezwykle interesujących młodych reżyserów. Myślę, że takich reżyserów nie ma we wszystkich teatrach Europy. Będziemy kontynuować zmianę pokoleń. Żeby dać drogę młodym, trzeba mieć miejsca. Ale przy tym staramy się wszystkich zachować, nikogo nie wypychać poza teatr. — Scenę kameralną teatru można było śmiało nazwać budową ciągnącą się w nieskończoność. — Tę scenę kilka razy chciano zniszczyć. Trzeba było wiele walczyć z urzędnikami. Kiedy przyszedłem do teatru, dopiero zaczynano kłaść fundament przyszłej sceny kameralnej. A kiedy budynek już istniał, pojawiło się rządowe zarządzenie, by go rozebrać i postawić tu dwunastopiętrowy blok mieszkalny. Widziałem projekt tego budynku. Jednak udało się obronić naszą scenę kameralną. Dalej szukaliśmy sponsorów, którzy pomagali nam budować. Z funduszy sponsorskich zrobiono dach. Gdyby nie zdążono go zrobić na czas, budynek po prostu by zalało. W końcu włączono nas do przedsięwzięć związanych z „Euro-2012” i udało się zakończyć budowę. Jednocześnie wiele innych obiektów, zaczętych jeszcze w latach 90., mam na myśli instytut teatralny, republikańską bibliotekę dla dzieci i młodzieży i inne, tak nigdy nie zostało dokończonych. Po zakończeniu rekonstrukcji Teatru Opery i Baletu w 1986 roku postanowiono przeprowadzić rekonstrukcję Teatru im. Iwana Franki. Ale praktycznie trzeba ją było wykonać własnymi siłami, bez pomocy państwa. Obecnie potrzebne są środki, by zakończyć tę rekonstrukcję. Zwróciliśmy się w tej sprawie do Ministerstwa Kultury Ukrainy. Mam nadzieję, że nas usłyszą. — Na Scenie Kameralnej imienia Sergija Danczenki oprócz zwykłych spektakli pokazuje Pan także filmy-spektakle. — To były pokazy jubileuszowe. Ale obecnie mamy inny pomysł. Prowadzimy negocjacje ze „Świt-TB”. Oni będą pokazywać nasze spektakle, które obecnie są w repertuarze teatru, za granicą. A nagrane spektakle, które już nie są grane na scenie, będą pokazywać na Ukrainie. Tak chcemy uczynić naszą publicznością cały świat. To będą płatne usługi – ludzie będą mogli dokonać pewnej wpłaty i obejrzeć spektakl. Dodatkowy dochód dla teatru, a także dodatkowy widz. Wyjeżdżając za granicę, widzimy, jak wielkie zainteresowanie naszym teatrem istnieje i w Europie, i w Ameryce, i w Chinach. A przy okazji, gdyby nie koronawirus, to jesienią pojechalibyśmy do Chin. Ile razy byśmy nie wyjeżdżali za granicę, nie wkładaliśmy w to ani jednej kopiejki z budżetu państwa ani własnych środków. Wszystko to robią producenci, którzy organizują gościnne występy. Już samo przelecenie 70 osób do Nowego Jorku to ogromne koszty. A do tego trzeba doliczyć zakwaterowanie, diety itd… — Czy zdarzało się Panu jeździć z gościnnymi występami także na Białoruś? — Gościliśmy w Białoruskim Teatrze im. Janki Kupały. Obecnie ten teatr faktycznie rozwiązano, zwolniono dyrektora Pawła Łatuszkę. 14 września temu teatrowi stukrotnie wypadała rocznica. Otrzymaliśmy od nich zaproszenie na ten dzień. Ale oni nie mogą świętować w takich warunkach. Dlatego podczas obchodów stulecia naszego teatru, w obecności kierownictwa państwa, zaproponowałem, by ich jubileusz odbył się na naszej scenie. Bardzo dobrze na tę propozycję zareagował również nasz prezydent. Przekazałem listy, które przyszły do nas z Białorusi, do Ministerstwa Kultury Ukrainy. Myślę, że jeśli pozwoli na to sytuacja epidemiologiczna, zorganizujemy te wydarzenia w październiku. — Zapewne różna publiczność inaczej odbiera występy franківców? — Oczywiście. W każdym kraju, w każdym obwodowym centrum Ukrainy publiczność jest inna. Ale dobry, wysokiej jakości spektakl różne publiczności odbierają jednakowo, z zachwytem, z okrzykami „Bravo!” Chciałbym wspomnieć o gościnnych występach, które odbyły się w Charkowie i Połtawie. Na dwa pierwsze charkowskie spektakle trudno było zorganizować widza. Ale już wszystkie pozostałe przedstawienia przeszły przy pełnych salach. Teraz o Połtawie. Jak wyznał przewodniczący Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej, po naszych występach znacznie zmieniło się nastawienie do teatru zarówno widzów Połtawszczyzny, jak i władz. — Od wielu lat z rzędu w teatrze odbywa się Międzynarodowy Festiwal Kobiecych Monospektakli „Maria”. Jakie jest znaczenie tego festiwalu? — To wyjątkowy festiwal. Bo monospektakl to specyficzny rodzaj działalności teatralnej. Najbardziej tym festiwalem opiekuje się Larisa Kadyrowa. Przez szesnaście lat przyjeżdżali do nas goście z wielu krajów. Myślę, że to niezwykle interesująca praca. Na przykład japoński teatr „NO”. Przyjechał aktor i prowadził warsztaty mistrzowskie. To unikalna szkoła. Jego ród od 700 lat zajmuje się tym rodzajem działalności. Na Ukrainie takiego teatru dotąd nikt nie widział. Jest on bardzo specyficzny. Nasz ukraiński teatr także ma swoją specyfikę. Ukraińcy są bardzo emocjonalni, ale potrafią łączyć emocjonalność z rozumem. Jest teatr racjonalny, jest emocjonalny, a jest i to, i to. Właśnie taki jest ukraiński teatr. Myślę, że to najtrudniejsze podejście do teatru. Les Kurbas na Ukrainie budował teatr konstruktywny, ale zarazem był to teatr emocjonalny. Potrafiliśmy to robić już w latach 20. ubiegłego stulecia. Ale wróćmy do festiwalu „Maria”. Daje nam on możliwość zapoznania się z osiągnięciami światowych teatrów. A zagraniczni goście mogą poznać Ukrainę. W ten sposób nie tylko afirmujemy sztukę teatralną, ale również afirmujemy Ukrainę. Oni tu mieszkają, widzą Kijów. Czasami wywozimy ich poza stolicę. Aktorzy z innych krajów widzą, jak żyją nasi ludzie, rozmawiają z nimi. A to jest ważne. Pamiętam rok 1992, kiedy po raz pierwszy pojechaliśmy do Wiednia. Mówiłem wtedy dyrektorce teatru, który nas przyjmował, że jesteśmy Ukraińcami. Ona mówi, że takiego narodu nie ma, a my jesteśmy Rosjanami. Przydzielają nam dwie dziewczyny-Gruzinki, żeby tłumaczyły z rosyjskiego. Mówię, że nas nie zrozumieją. Tak też się stało. Odbywa się konferencja prasowa. Zaczynam zasadniczo mówić po ukraińsku. Dyrektorka teatru obraziła się na mnie, bo wiedziała, że potrafię mówić po rosyjsku, choć kiepsko. I wyszła. Nasz dyrektor-administrator Danyło Danyłowycz Fedorenczenko (miał wtedy już 75 lat) wziął ją na ręce i przyniósł z powrotem. Nie mogła już drugi raz uciec, bo byli tu przedstawiciele władz miasta Wiednia. Wyszła zakonnica i mówi: „Proszę pana, pozwólcie, że będę tłumaczyć”. Odpowiedziałem jej: „Proszę pani”. To było pierwsze zasadnicze potwierdzenie języka jako znaku państwowości. Jestem z tego dumny do dziś. — Kiedyś przy teatrze działało studio, które wykształciło całe gwiazdozbiór utalentowanych aktorów. Czy nie planujecie jego odrodzenia? — To studio finansowały związki zawodowe. Kiedy w latach 80. związki zawodowe przestały je finansować, studio zaprzestało działalności. Ale na Narodowym Uniwersytecie Teatru, Kina i Telewizji pracują jako wykładowcy

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

nasi aktorzy Bohdan Benyuk, Dmytro Bohomazow, Oleh Szawarski, którzy dobrze znają potrzeby teatru. Obecnie myślimy o tym, aby do nas przychodzili nowi aktorzy do baletu, chóru, na scenę główną. To praca na kilka lat. Tak wspaniałych pracowników technicznych, jak u nas, nie ma w żadnym teatrze Ukrainy. Kiedy zbudowano scenę kameralną, nie mieliśmy środków, by kupić meble. Otóż te meble wykonywano u nas i nie są gorsze od tych, które można by kupić. Oczywiście podstawą teatru są aktorzy, skład twórczy. Ale bez cechów technicznych, bez jakości ich pracy, bez kierownika części inscenizacyjnej, bez kostiumerów, bez rekwizytorów proces twórczy byłby niemożliwy. — Wspominał Pan już, że był Pan aktorem. Także w Zaporoskim Teatrze Młodego Widza wystawiono spektakl, który przez wiele lat szedł przy aplauzie publiczności. A czy nie było pragnienia, by spróbować swoich sił jako aktor lub reżyser na głównej scenie kraju? — Pragnienie było. Ale z punktu widzenia psychologii kierowania teatrem, zespołem teatralnym uważam, że byłoby to niewłaściwe. Serhij Wołodymyrowicz Danczenko proponował, abym wystawił spektakl. Odmówiłem. Powiedziałem, że nie mam do tego prawa. Dlaczego? Ponieważ porównanie może nie być na moją korzyść. Ale do dziś śni mi się, że gram w jakimś spektaklu i zapominam tekst. Budzę się zlany zimnym potem, że zerwałem przedstawienie. To znaczy, że w mojej świadomości wciąż siedzi aktor. Ten, kto był aktorem, mnie zrozumie. Opanowałem wiele zawodów w teatrze, i nie tylko twórczych. Znam teatr od środka. Od wielu lat wykładam na wydziale sztuki teatralnej na jednym z uniwersytetów w Kijowie. Nie mam czego żałować, mam wszystkie tytuły, jakie się w teatrze zdarzają. — Wcześniej był Pan dyrektorem generalnym teatru, a teraz – dyrektor generalny i kierownik artystyczny. Czy Pana praca w jakiś sposób się zmieniła? — W teatrze jest statut, w którym określono, kto za co odpowiada. W cały ten okres, odkąd tu pracuję, odpowiadam także za kierunek twórczy. Choć nie byłem kierownikiem artystycznym. Kierownik artystyczny, podobnie jak główny reżyser, nie ma prawa podpisu. Może przedstawiać dyrektorowi propozycje, omawiamy je, dochodzimy do wspólnego wniosku. Nigdy nie stawiałem się przed Danczenką, Stupką. I teraz nie stawiam się przed głównym reżyserem teatru Dmytrem Bohomazowem. Jesteśmy kolegami, jesteśmy przyjaciółmi. Robimy wszystko, by teatr był interesujący. — Dwa lata temu głównym reżyserem teatru został Dmytro Bohomazow. Co może Pan o nim powiedzieć? — Dmytro Michajłowicz pod wieloma względami jest podobny do Serhija Danczenki. Opowiem nieco historii. W 1985 roku Eduard Mytnyckyj wystawiał w Zaporożu spektakl „Hamlet”. Zobaczył organizację pracy w naszym teatrze i zaprosił mnie na stanowisko dyrektora Kijowskiego Teatru Dramatu i Komedii. Ale wtedy nie wyszło. A Dmytro Bohomazow jest uczniem Mytnyckiego. Wszystkie spektakle, które wystawiał w różnych teatrach, miały pozytywny rozgłos. Kiedy Stanisław Mojsiejew opuścił Teatr im. Franki, zrozumiałem, że Dmytro Bohomazow jest najlepszym kandydatem na stanowisko głównego reżysera. Oczywiście nie mogliśmy nie uwzględnić opinii Eduarda Mytnyckiego. Rozmawialiśmy. Powiedział mi: „Gdyby to nie był Pan i gdyby to nie był Teatr im. Franki, nigdy bym się nie zgodził na przeniesienie Dmytra Bohomazowa. A tak wyrażam zgodę, niech idzie”. Z Dmytrem Michajłowiczem jesteśmy jednomyślni, idziemy w jednym szeregu. Bardzo twórczo podchodzi do swojej pracy. Jego ostatnia inscenizacja to „Skradzione szczęście”. Ten spektakl wystawiano dziesiątki razy w różnych teatrach, trzykrotnie szedł u nas (dwie inscenizacje i jedno wznowienie w latach 50.). Znakowym dla nas był spektakl z Bohdanem Stupką, który przeszedł 400 razy. Bohomazow zrealizował ten spektakl na scenie po swojemu. Zupełnie inny wariant, interesujący, zbliżony do współczesności. Jest bardzo utalentowanym człowiekiem, potrafi dobrze rozmawiać z aktorami, szanują go. A mnie z nim niezwykle łatwo pracować. Myślę, że Dmytro Michajłowicz będzie długo pracował w naszym teatrze. — Co, Pana zdaniem, trzeba zmienić w dziedzinie sztuki teatralnej i kultury w ogóle? — Wielu mówi, że teatr repertuarowy na Ukrainie nie jest potrzebny, a powinien być tylko teatr projektowy. Ja tego nie popieram. Po pierwsze – istnieje ukraińska tradycja. A z drugiej strony – w każdym europejskim kraju są teatry repertuarowe. Dlatego nie można mówić, że na Ukrainie ma być tylko teatr projektowy. Oczywiście powinien on istnieć obok innych form teatralnych. Ale ci menedżerowie, którzy proponują pozostawić wyłącznie teatr projektowy, faktycznie proponują zerwanie związku między budynkiem teatru a trupą. Nasz aktor Bohdan Benyuk gra w Kijowskim Akademickim Teatrze Dramatycznym na Podolu, Larysa Rusnak – w Teatrze Młodego Widza na Łypkach, młodzież – w Teatrze na Lewym Brzegu Dniepru. Ja to popieram. Jeśli artyści naszego teatru mają wolny czas, powinni grać w filmach, występować w innych teatrach, pracować z różnymi reżyserami, stawiać gwiazdy. Prawo powinno być napisane tak, aby istniały różne formy teatralne. Ale jest też duma narodowa. Jak na przykład oddzielić Narodową Operę Ukrainy od budynku? Nie wiem. Ma to być pełnowartościowy teatr nie tylko dlatego, że wymaga tego tradycja, ale dlatego, że kochają go widzowie i on reprezentuje Ukrainę za granicą. Podobnie jak politycy, wykonujemy bardzo ważną pracę. Na Węgry zjechało na festiwal około 20 narodowych teatrów Europy. Pokazaliśmy dwa spektakle. Potem zebrało się około 100 krytyków i wszyscy mówili, jak to świetnie, jaki dobry jest ukraiński teatr. A sekretarz Ambasady Ukrainy powiedział, że w ciągu dwóch dni zrobiliśmy więcej niż cała ambasada przez pięć lat. Takie wyznanie coś znaczy. Powinny istnieć również budynki oddzielne od trup. Pod nie można by zaadaptować opuszczone fabryki, których u nas nie brakuje. Jeden ze swoich spektakli pokazywaliśmy na najdroższej scenie Monachium, zbudowanej w miejscu dawnej elektrowni. Tam można różnie ustawiać scenę, przestawiać miejsca, przenosić światło. Tak samo powinno być u nas – przebudować cech fabryczny na plac prób. Biorąc to wszystko pod uwagę, musimy zdecydować, jak nie pogorszyć sprawy, lecz ją poprawić. Chciałbym życzyć czytelnikom gazety „Słowo Proświty” zdrowia, Ukrainie pokoju, aby emeryci mieli godne emerytury, a wszyscy my byliśmy dumni z naszego kraju, jego chwalebnej historii! Rozmawiał Eduard OWCZARENKO brwi, karie oczy”. Zamykającym akordem była „Modlitwa za Ukrainę” Mykoły Łysenki w wykonaniu wszystkich uczestników koncertu. W koncercie wzięła udział ciekawa plejada wykonawców, którzy właśnie teraz przebywają w Ukrainie. To Ołeksandr Kyrejew, który długo nie śpiewał w naszym kraju, Andrij Honiukow, wspomniane już trio, a także Dmytro Foszczanka, Serhij Makijenko. Oczywiście również czarujące kobiety: Olha Fomiczowa, Daria Mykolenko, Alla Pryhara, Anastasija Poliszczuk, Kateryna Straszenko, Olha Kulczynska, Anna Zarecka. Większość z nich pracuje w naszym teatrze. Interesującą pracę z orkiestrą i śpiewakami przeprowadził dyrygent-reżyser Wiktor Ploskina. Za pulpitem dyrygenckim stali również Diljaver Osman, Serhij Hołubnyczy, Jewhen Woronko i Wołodymyr Kożuchar. Wszyscy oni także pracują w Kijowskiej Operze. Osobne słowa podziękowania dla naszej głównej chórmistrzyni – Anżeli Masleннikowej. Bardzo cieszymy się, że mogliśmy w pełni się otworzyć. Przy tym przestrzegaliśmy wszystkich norm przewidzianych kwarantanną. Podczas koncertu odbywała się transmisja online, którą można obejrzeć na naszej stronie na Facebooku. Obecnie pracujemy nad montażem i korektą dźwięku, będzie pełnowartościowe, wysokiej jakości wideo. Będziemy starać się nadal filmować wszystko, co najlepsze, aby o nas wiedziało jak najwięcej ludzi. W naszych najbliższych planach – koncert „Grand-Gala Wiktora Ploskiny”, w którym wezmą udział soliści Kijowskiej Opery oraz zaproszeni śpiewacy. 6 listopada ma się odbyć półscenicne wykonanie opery „Don Giovanni” W. A. Mozarta, a pod koniec listopada – „Czarodziejskiego fletu” tego samego kompozytora. Te dwa projekty to współpraca wolnych artystów i Kijowskiej Opery. Pierwszy pokaz „Czarodziejskiego fletu” odbędzie się na scenie Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy, a potem spektakl przejdzie do naszego repertuaru. Jako reżyser pracuję nad kilkoma projektami, wśród nich opera „Opowieści Hoffmanna” Jacques’a Offenbacha oraz dziecięcy musical „Szkoła rocka” słynnego Andrew Lloyda Webbera. Pod koniec sezonu zespół baletowy zaprezentuje premierę baletu „Aladyn” w reżyserii Serhija Kona. Ten balet dla naszego teatru stworzył bardzo utalentowany współczesny kompozytor Ołeksandr Rodin. Kijowska Opera to teatr, w którym powinno być ciekawie każdemu – małemu dziecku, nastolatkowi, studentowi i dorosłemu widzowi. Pokazujemy spektakle wszystkich gatunków teatru muzycznego na wysokim poziomie zawodowym. W teatrze pracuje niezwykle silny zespół utalentowanych specjalistów, nastawionych na nieustanne poszukiwania, i do każdego projektu podchodzimy bardzo kreatywnie. Dążymy do znalezienia swojego miejsca w sztuce teatralnej naszego miasta, kraju i świata.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Opera dla całej rodziny

Swój 39. sezon teatralny Opera Kijowska (Kijowski Miejski Akademicki Teatr Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży) otworzyła galowym koncertem „Arcydzieła muzyki światowej” w wykonaniu najlepszych śpiewaków operowych kraju. Eduard OWCZARENKO Zdjęcia Nadii ISZCZENKO – Rok temu zostałem głównym reżyserem Opery Kijowskiej – opowiedział reżyser-realizator koncertu Witalij Pałczykow. – Obecnie znajdujemy się w warunkach kwarantanny, nie wszystko z zaplanowanego udało się zrealizować. Ale jeszcze jesienią zeszłego roku zorganizowaliśmy kilka wspaniałych koncertów-spektakli. Jednym z nich była „Modlitwa Katarzyny” Iwana Karabyca, poświęcona Dniu Pamięci Ofiar Hołodomoru. W tym koncertowym spektaklu wzięli udział młodzi artyści, nasz chór i orkiestra, wykorzystano animację piaskową. „Modlitwę za zamordowanych głodem” Kateryny Motrycz wykonywała legendarna Ninа Matwijenko, a sama autorka była obecna na sali. Przed kwarantanną zrealizowaliśmy kilka dużych koncertów, odbyła się premiera baletu „Dziadek do orzechów” w neoklasycznej inscenizacji Artema Szoszyna. Przetłumaczyliśmy na język ukraiński operę „Wesele Figara” i przeprowadziliśmy próbę generalną spektaklu. Następnie zamknęliśmy się na kwarantannę. Premiera ukraińskojęzycznego wykonania tej opery W. A. Mozarta odbędzie się 10 października. Wraz z początkiem adaptacyjnej kwarantanny zorganizowaliśmy kilka koncertów na balkonie naszego teatru. Dwa z nich poświęciliśmy Dniu Kijowa – brzmiały światowe przeboje i muzyka ukraińska – obejmując spektrum od klasyki po współczesne szlagiery. Jeszcze jeden koncert przygotowaliśmy na zakończenie sezonu teatralnego. Nakręciliśmy również teledysk do opery „Viva la mamma, czyli Teatralne zamieszanie i nieład” na Żytnim Rynku stolicy. Ten teledysk już miał duży rozgłos, wiele wyświetleń i pozytywnych opinii. Stał się pierwszym w cyklu teledysków, w których bohaterowie oper znajdują się w nietypowych dla siebie miejscach. W najbliższym czasie ma się ukazać kolejny teledysk – „Wesele Figara” w metrze. Mamy nadzieję, że to również będzie głośne wydarzenie. I dalej będziemy realizować teledyski, które będą popularyzować sztukę operową. Pomysł gali koncertowej „Arcydzieła muzyki światowej” należy do dyrektora teatru Piotra Kaczanowa. Z radością go poparliśmy. Staraliśmy się zrobić wielki, piękny koncert z wspaniałymi śpiewakami. Najtrudniej przy przygotowaniu takiego koncertu jest zebrać wszystkich solistów (a było ich 14), by mieli wolny czas i mogli przyjść na próby. Osobnym zagadnieniem był dobór materiału. Nie chcieliśmy się powtarzać i staraliśmy się połączyć przeboje z naszymi premierami. Ale są numery, których nie sposób nie pokazać, bo stanowią wizytówkę opery. Najpierw wykonaliśmy „O, Fortuno!” z kantaty Carla Orffa „Carmina Burana”, które jest potężnym impulsem do czegoś nowego. Wkrótce ma się odbyć premiera opery „Romeo i Julia” Ch. Gounoda w ukraińskim przekładzie. Dlatego na początku pokazaliśmy kilka numerów właśnie z tego utworu. Opera od dawna nie była wystawiana w Kijowie i wydaje nam się, że zajmie godne miejsce w repertuarze naszego teatru. Potem w koncercie zabrzmiały przeboje. W szczególności piosenka „Porgy” i duet z opery George’a Gershwina „Porgy i Bess”. Arię donny Agaty z opery „Viva la mamma, czyli Teatralne zamieszanie i nieład” Andrijowi Honiukowowi w tym koncercie pomógł wykonać dyrygent Serhij Hołubnyczyj. To był spontaniczny pomysł. Kiedy wprowadzaliśmy tę arię do programu, całkiem zapomnieliśmy, że są w niej kwestie innego bohatera, który w tym samym czasie przebywa na scenie. I dyrygent cichutko zaśpiewał. Wydało się to ciekawym pomysłem. Podszedłem do Serhija Wołodymyrowicza i mówię: „Trzeba śpiewać głośno i jednocześnie grać z aktorem”. Bardzo dziękuję, że się nie wahał, i wyszedł ciekawy rezultat – publiczność klaskała i uśmiechała się. Wiele propozycji nadeszło od solistów, którzy chcieli zaśpiewać właśnie to, co rzadko się wykonuje. Tak pojawiła się aria Magdy z opery „Jaskółka” Giacoma Pucciniego, aria Taglii z opery „Maski” Pietra Mascagniego, aria Sancho Pansy z „Don Kichota” Julesa Massenet i in. Pod koniec koncertu chcieliśmy mieć jakiś smaczek. Piotr Fiodorowicz Kaczanow zaproponował trio – Taras Sztonda, Andrij Bondarenko i Walentyn Dytiuk. Trudno znaleźć arię, którą mogliby od razu wykonać bas, baryton i tenor. Uznaliśmy, że ma to być znana piosenka, którą razem ze śpiewakami będzie śpiewać cała sala. Tak właśnie narodziła się idea, by zaśpiewać „Czarne...

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

W Kijowie — nowa fontanna z rzeźbą archistratega Michała

Heorhij ŁUK’JANCZUK 19 września w Kijowie odbyło się uroczyste otwarcie fontanny z kompozycją rzeźbiarską „Archanioł Michał — strażnik Kijowa”, usytuowaną w parku „Włodzimierzowa Górka”, obok Michajłowskiego Złotokopułowego Monasteru Prawosławnej Cerkwi Ukrainy. Archistratega Michała czczono, uważano za patrona kijowskich książąt i orędownika wojowników. A już od XI wieku Archanioła nazywa się także strażnikiem Kijowa i Ziemi Kijowskiej. Na jego cześć książę Wsiewołod Jarosławicz w Monasterze Wydubickim wzniósł sobór św. Michała. A książę Światopełk założył Michajłowski Złotokopułowy Monaster. Rzeźby Archistratega zdobiły i chroniły Kijów zarówno w średniowieczu, jak i w późniejszych czasach. Figura Archanioła Michała jest obecnie elementem herbu Kijowa, stolicy Ukrainy. Nową fontannę z rzeźbą archistratega Michała otworzył w stolicy mer Kijowa Witalij Kliczko. Według słów mera Kijowa, dzwon, na którym ustawiono rzeźbę archanioła Michała, symbolizuje całe piękno, tradycyjność i różnorodność Kijowa. „Otwarcie nowej fontanny z rzeźbą archistratega Michała w górnej części parku „Włodzimierzowa Górka” — za Michajłowskim Złotokopułowym soborem — jest już drugą fontanną z przewidzianych projektem rekonstrukcji parku. I jestem przekonany, że fontanna będzie jedną z wizytówek naszej stolicy!” — powiedział mer. „Dzisiaj otwieramy nie tylko fontannę. To — symboliczna kompozycja. Czcimy kijowskich obrońców i strażników naszego miasta” — dodał Witalij Kliczko. Podziękował artystom, którzy stworzyli fontannę, oraz mecenasom, za których środki ustawiono rzeźbę archistratega Michała. Miasto natomiast sfinansowało instalację czaszy fontanny. Ten mecenasowski projekt został wcześniej zatwierdzony przez radę doradczą ds. ochrony dziedzictwa kulturowego przy Departamencie Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. 19 września jest dniem wspomnienia cudu archistratega Michała, wraz z merem stolicy fontannę i grupę rzeźbiarską otwierali najnowsi obrońcy Ukrainy: weteran ATO Wołodymyr Serhijewski, naczelnik warty 12. Państwowej Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej miasta Kijowa Rusłan Czerkasow oraz kierowniczka oddziału zakaźnego Szpitala Klinicznego Aleksandrowskiego Tetiana Hajnutdinowa. Weteran ATO Serhijewski („Irlandczyk”) w szczególności oświadczył, że nowa fontanna stanie się amuletem dla wszystkich mieszkańców stolicy: „I nasze dzieci oraz wnuki będą spacerować po tym parku i patrzeć na tę piękną rzeźbę oraz wspominać, że właśnie z wizerunkiem Archanioła Michała nasi bracia bronią teraz naszego kraju na wschodzie”. Wydarzenie zgromadziło przedstawicieli władz lokalnych, przedstawicieli społeczności, twórców projektu, mecenasów, duchowieństwo. Na ceremonii byli obecni przedstawiciele wszystkich wyznań religijnych stolicy. Zwierzchnik lokalnej Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi metropolita kijowski Epifaniusz, który obecnie przewodniczy Wszechukraińskiej Radzie Kościołów i Organizacji Religijnych, podziękował wszystkim, którzy dołączyli do wzniesienia tej wspaniałej rzeźby. „Ten dobry zamysł, który został wcielony w życie, będzie zdobił i duchowo wzbogacał naszą stolicę. Symboliczne jest to, że na tej sferze pod archaniołem Michałem przedstawione są nasze starożytne świętości: Święta Zofia Kijowska, Michajłowski Złotokopułowy Monaster, Ławra Peczerska i Monaster Wydubicki, które zaświadczają, że mamy tysiącletnią historię i że nasze państwo ukraińskie oraz nasza Ukraińska Cerkiew rzeczywiście mają starożytne historyczne korzenie” — powiedział metropolita Epifaniusz. Ponadto metropolita wyraził życzenie, aby z pomocą Bożą niewypowiedziana wojna na Wschodzie Ukrainy wkrótce zakończyła się naszym zwycięstwem, powrócił okupowany Krym oraz została pokonana pandemia niebezpiecznej choroby koronawirusowej. Na zakończenie mer Kijowa Witalij Kliczko wraz z mecenasami wręczyli przedstawicielom Kościołów i organizacji religijnych kopie właśnie otwartej kompozycji rzeźbiarskiej. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 2 0 Koszt prenumeraty TYGODNIK WSZECHUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 77

Redaktor dyżurny Olga ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 19 hrywien 82 kopiejki na pół roku 107 hrywien 32 kopiejki.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

na rok 209 UAH 94 kop.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин