Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №41 за 1997 рік

16 с. · 16 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу. 1 з 16 записів показано українською, доки оновлюється їхній переклад.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

Оригінал українською · переклад оновлюється

АМВіННІ ето окон»! 00250 КОГО мМ А-РОР сотнів гатоує їпе муаїегтагк г я м пи ЇНСЬКОГО ТОВАРИСТВА «ПРОСВІТА» ІМЕНІ ТАРАСА ШЕВЧЕНКА і ' бли й - г 1 Ж ч Т ьоге -ч- нь й і ле п - . Га Р ія і. ВІДТЕПЕР 9 ЛИСТОПАДА -- ДЕНЬ УКРА НСЬКОЇ ПИСЕМНОССТТІ з АвжЖждиІ УКАЗ з | - ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ . Про День української писемності та мови - па ре. На підтримку ініціативи громадських організацій та з урахуванням важливої -- | - |ролі української мови в консолідації українського суспільства постановляю: п ни . | | Установити в Україні День української писемності та мови, який відзначати - | рщорічно 9 листопада в день вшанування пам'яті Преподобного Нестора-Літописця. б ко пт г лю. Л. КУЧМА аа АЮ А ЗО ВАЛУ ВТ ГА А /- пал підготовлене Центральним правлішям ВУ Ї о осуд «Просвіта», вперше відбулося в столичному Же с-пибтоладе, 19817. режу, Українському домі 9 листопада 1997 року ДВІНОДІї В СУМАХ, АБО ГОЛОВА с ТАРАСА -- ЧИЄСЬ БЕЗГОЛІВ'Я 7? РУ Лл ь - ОВ Г бо їб-'о б'бВ'Г'ЛУЮ б лем, кубізмом, чи щось у такому дусі, та ще и дивиться поет якось. неввічливо. Коротше, обгородили чималий шмат скверу парканом 1 почали уже передвиборна метушня. І парафіяни московської церкви також можуть пригодитись у ролі слухняних виборців. Тож губернатор наш 1 подався 1 у іза орденами до Преображенського собору, де його відбійними молотками довбати поета. Незабаром зустрічали урочисті дзвони, хоча в цьому храмі за М побачили сумчани на місці старого памятника сучасних умов нічого Божого нема і давони ті не від М Т. Шевченкові новий, де поет дивився вже ОІЛЬкКИ Бога.. Про цю подію роздзвонили всі місцеві газети 1 М спокійно, мирно 1 лагідно , | «Ленд са навіть радіо й телебачення. А про жахливі, трагічні Минуло сорок років Іот знайшли хлопці голову події в м. Ногінську Російської Федерації засоби (М з пам'ятника поетові. Хто її закопав, невідомокьоже; масової інформації на Сумщині -- нічичирк.. навіть хтось на свій страх 1 ривик ІЗУИЖУ КОМУ 93 о Днем пізніше дізналися сумчани 1 про другу доручено знищити пам ятник?) Бачать длонна по. подію, що сталася того ж тижня. Правда, дізналися, М руч на будинку вивіска Товариство є і мелакайня З мабуть, далеко не всі, бо, на відміну від першої події, М Вони -- туди Голова Сумського об екинай про цю.. в усякому разі, в Преображенському соборі М «Просвіти» Віктор Казбан звернувся ду не дзвонили... облдержадміністрації.. ЗИ рою о ЩІ Копали хлопці траншею у центрі міста для сило- 24 жовтня, у Пп яТНИЦЮ, дела нав а УДО вого електрокабеля і наткнулись на. голову Тараса. холодним. І дві жіночки, одна З є це о Один із копачів, старший за віком, почав пригадува- (М краєзнавчого музею, друга -- З ХУДОМОТЬСУТУ зни ти щось сам бачив, щось від людей чув.. Колись на М чотирьох хлопчиків, студентів педінсти туту» тенвО місці сучасного пам'ятника Тарасові Шевченку у Шли на холоді Хлопчики п ці наль оо сквері, вадовж якого хлопці якраз і рили траншегюо, відКкопуючи голову, 4 жінНКИ ЗАХЛОПеТел хеаен я стояв інший пам'ятник великому поетові, Тарасу М навкруги, не знаючи, як же їм вити м зн заду» НДДІТИО Григоровичу. Той пам'ятник був створений за проек- Шодвезти до майстерні художнього ЗДА тане 2/2 том видатного скульптора, нашого земляка, реставрацію. Неподалік чоловіки зари б ТРУ АД г ї '! СУСІДІВ РОГ ОСОБ УДОД ПЛ ре -- | | бою. що от якои у СУСІД 77 ТПВ ТЕН роменчанина І. Кавалерідзе. Пам'ятник, кажуть, був цен СОВО РУСИ б. ар а голову Пушкіна ! іідо світлині ш одлиИ жен 73 РИДА Я гиика значний, промовистий обіпершись головою на праву наших, в Курс КРУ али допомогу за готівку ка і руку, сумно 1 грізно поет споглядав людське життя жартуючи, пропонув: | ; Декому цей погляд Тараса був ние ДО вподоби Але «сугрев» Яефночки вже раді оте и жі керу пам'ятник стояв, Навіть німці його під час війни не М Спільними зусиллями знахідку за демо Бери ад «"ппали: стрельнув, було, по ньому двома автоматни - таки з траншеї! Можливо, ЗАСЯ. СУЯ водами З Фу ми чергами якийсь вояка, думаючи, що то хтось 13 цього дня треОбра було зари тм Але У РАНО ца сивих «червоних» вождів, а потім німці позамазували пч, голова поета бовваніла у сквер! пору | й Рей ИН бом ИН РУ яд з" / я, й лій Нещодавно в нашому місті стались дві події Одна -- з храмовими давонами, друга -- маймсе в цілковитій тиші Що ж то за події? За ініціативою московських попів нашої області вибоїтнки від куль і урочистості біля нього справляли траншеї, приверя аючи увагу со рути о мів голові Сумської облдержадміністрації А. Єпіфанову Та за часів Микити Хрущова, який, на його думку, Так що, перед майбутніми нн аа ч вручили орден Святого Володимира. За які ж заслуги? М знав усе на світі, від кукурудзи до великого мистец- М привід для роздумів, за кого їм Тей рі Чи не за те, що Анатолій Олександрович усіляко тва, за вказівкою глави держави розпочалася боротьба нащадків Тараса чи московської «П ЯТої КОЛУМИпотурає резиденції московської церкви на Сумщині, в з «хибами в культурному житті радянського ю. ош, сусппльства Око місцевої влади впало на Кобрааревий пам'ятник. Мовляв, створений за буржуазним сти- той час як спархія Української Церкви зазнає справжиьої скрути? Нетнакше, що саметак Але розпочаласі,. журмаліст

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Szanowni państwo, koledzy, działacze i miłośnicy piśmiennictwa, języka i kultury ukraińskiej! Pozwólcie, że serdecznie powitam was z okazji uczczenia naszego chwalebnego praojca, wielkiego historyka i pisarza, współczesnego Włodzimierzowi Monomachowi, jednego z podwижników Ławry Kijowsko-Peczerskiej – Nestora-Latopisarza. Przez wieki i epoki przychodzi do nas to imię – półlegendarne, owiane wiatrami wieczności, by tak rzec, w kosmicznej aurze... Nestor-Latopisarz. Autor bezcennego pisanego zabytku, jednego z najdawniejszych latopisów (pierwszej jego redakcji), „Powieści minionych lat”, tego bezdennego źródła Kastalii, z którego czerpali i czerpią historycy wszystkich czasów, które inspirowało i inspiruje pisarzy, budziło i budzi w wielu pokoleniach Ukraińców uczucia patriotyczne, dumę z ziemi ojczystej, z własnego narodu. Zupełnie zasadnie i logicznie to właśnie z imieniem sławnego dziejopisarza, z jego twórczością wiążemy początki naszego piśmiennictwa, początki literatury pięknej. Z wysokości dzisiejszego dnia mamy możliwość ogarnąć spojrzeniem długą i wyboistą drogę naszego narodu do niepodległości, do wysokiej duchowości i kulturowej odrębności, zrozumieć przyczyny wielu niepowodzeń i strat na tej drodze, a jednocześnie określić te niezbędne czynniki, które zapewnią demokratyczny, cywilizowany postęp, pomogą pomnożyć kulturalno-intelektualny potencjał państwa, zachować duchowy fundusz genetyczny narodu – język ukraiński. Od dziś ten dzień – 9 listopada – będzie obchodzony jako Dzień piśmiennictwa i języka ukraińskiego. To święto zostało właśnie ustanowione w naszym państwie Dekretem Prezydenta Ukrainy. Wraz z uzyskaniem przez Ukrainę niepodległości i przyjęciem Konstytucji Ukrainy wśród najważniejszych zadań naszego młodego państwa staje zadanie rozwoju i utwierdzenia języka ukraińskiego jako państwowego. Proces ten się rozpoczął, lecz w różnych sferach i regionach kraju przebiega nierównomiernie, sprzecznie. Gdzieniegdzie nawet niewielkie poszerzenie zakresu używania języka ukraińskiego jest postrzegane jako „wypieranie” rosyjskiego, jako „przymusowa ukrainizacja”, podsycane są przeciwstawienia różnych języków narodowych, zwłaszcza ukraińskiego i rosyjskiego, a pod pozorem informacyjno-kulturalnego pluralizmu podejmuje się próby zalegalizowania językowo-informacyjnej ekspansji obcych państw. Niektórzy krótkowzroczni politycy wprost starają się uczynić kwestię językową kartą przetargową w swoich kampaniach przedwyborczych. Ale przecież zrozumiałe jest, że konfrontacja, mityngowe namiętności, apelowanie do organizacji międzynarodowych – to nie najlepszy sposób rozwiązywania problemu. M'YA UKOSMICZNIONYM OREOLE ...problemów, które wynikają i rozwijają się w Ukrainie, Gabinet Ministrów Ukrainy w ostatnim czasie coraz więcej uwagi poświęca kwestiom rozwoju i funkcjonowania języków w Ukrainie. Przede wszystkim, jak wiecie, działa Rada ds. polityki językowej przy Prezydencie Ukrainy, w strukturze Państwowego Komitetu Ukrainy ds. narodowości i migracji utworzono Departament realizacji polityki językowej, opracowano i przedłożono na rozpatrzenie Najwyższej Radzie Ukrainy nowy projekt ustawy o językach. We wrześniu tego roku Gabinet Ministrów zatwierdził Kompleksowe działania na rzecz wszechstronnego rozwoju funkcjonowania języka ukraińskiego. W najbliższym czasie zostanie przeprowadzona rozszerzona narada dotycząca ich realizacji. W centrum i na miejscach mamy wszystko zrobić, aby pomóc obywatelom Ukrainy opanować język państwowy, aby zapewnić przyswojenie językiem ukraińskim wszystkich cech prestiżu, perspektywiczności i autorytetu w sferze opinii społecznej. Tych dni ukazało się również Zarządzenie Prezydenta Ukrainy o przeprowadzeniu w 1998 roku akcji «Przekażmy potomkom nasz skarb – ojczysty język». Poparta została inicjatywa Państwowego Komitetu ds. narodowości i migracji, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki oraz Światowej Federacji Ukraińskich Kobiecych Organizacji. Celem akcji jest zwrócenie uwagi światowego ukraińskictwa na problemy ojczystego języka, na jego badanie i rozwój, propagowanie i popularyzacja języka ukraińskiego, a jednocześnie demonstrowanie jego piękna, bogactwa i literackiej doskonałości. Działania w ramach akcji obejmą nie tylko Ukrainę, ale również ukraińskie społeczności za granicą. Korzystając z okazji, chciałbym życzyć organizatorom tej akcji owocnego przygotowania oraz nieformalnego, plennego przeprowadzenia działań i wezwać wszystkich do współpracy. Wspólnymi siłami powinniśmy stworzyć taką przestrzeń kulturowo-językową, w której swobodnie rozwijać się i wzajemnie oddziaływać będą język ukraiński i rosyjski oraz języki mniejszości narodowych. A to jest gwarancją międzynarodowego pokoju i zgody w społeczeństwie. Jeszcze raz pozdrawiam was z okazji Dnia piśmiennictwa i języka ukraińskiego! Walerij Smolij, wicepremier Gabinetu Ministrów Ukrainy KORZENIE RODU — W WIEKACH, W PRZYSZŁOŚCI Szanowna wspólnoto! Przez niezliczone codzienne, palące, pilne, ale przemijające problemy nie odczuwamy głębi czasu. Głębi naszego narodowego czasu w jego indywidualnym i ogólnonarodowym wymiarze. Bo z ogółu indywidualnych losów, przejętych wspólnymi duchowymi wskazaniami i zasadami, składa się los narodu. Bieżące problemy spłaszczają i tak już dostatecznie spłaszczoną świadomość, na której powierzchni, jak w zwierciadle, odbijają się drobne, nieznaczne postacie wodzów-polityków, urzędników, jednym słowem, przełożonych. A za nami i przed nami gigantyczne postacie świętej Olgi, świętego Włodzimierza, świętego Teodozjusza, świątobliwego Nestora… i złowrogie postacie typu Świętopełka Okajanego, jako przestroga przed podstępnością i zdradą. Nie będę przypominać o konsekwentnej polityce odcinania Moskwy od naszej dawnej historii, dawnej kultury i języka. Okupant robił swoje. Tak, w swoim czasie Rzymianie postępowali zgodnie ze swoimi sąsiadami, dawnymi Grekami. Bo zdobywcy dobrze wiedzieli, na czym opiera się jedność kultury i ciągłość typu kulturowego. W czym się ona wciela? Bo to właśnie kultura posiada zasób trwałych form i treści, które przez wieki… Ten złoty zasób, odłączony od nas, wciąż ratował nas na podświadomym, archetypowym poziomie. Dopiero w latach niepodległości Ukrainy otworzyły się dla szerokiego ogółu źródła historyczne, a równocześnie przeprowadzone badania naukowe, dzięki wysiłkom znanych uczonych, cofnęły naszą historię do VIII i III tysiąclecia przed naszą erą. Szczególnie uderzająca jest deszyfracja petroglifów Kamiannej Mohyły na Zaporożu, które odnoszą się do kultury protosumeryjskiej. Można by zatrzymać uwagę również na… w Księdze Wełesa oraz w innych ważnych zabytkach okresu przedchrześcijańskiego. Dopiero jednak wraz z obecnością Ducha Świętego w piśmie, czyli wraz z przyjęciem chrześcijaństwa, naród ukraiński wchodzi w wymiar historyczny. Od tego czasu zaczyna się nie tylko obrona terytorium, lecz obrona zasady, na której buduje się zarówno obyczaj, jak i odpowiednią etykę, światopogląd, estetykę, jednym słowem oryginalny typ kulturowy. Przed Włodzimierzem byliśmy różnoimienni, a wraz z nim przyszło rozumienie siebie jako jednego, spójnego narodu: Rusini-Ukraińcy. Wraz z tym zaczyna się wspólny los historyczny, który ucieleśniał się w zbiorowych czynach, wymagających nadmiernego wysiłku całego etnosu. Dlaczego dla nas historycznie ważna jest postać Nestora Kronikarza? Ponieważ jego gigantyczne dzieło «Powieść minionych lat». Bo mamy nie po prostu książkę, zabytek literacki czy historyczny, który nadaje się do historycznoliterackiej analizy. A dlatego, że w jego historycznie danej, czasowo uwarunkowanej otoczce zachowują się głagole życia wiecznego, spotkania w słowach ludzkiego i boskiego. Każdy fakt przedstawiony przez Nestora stał się swoistym narodowym «"Т"ТАерніет». Dzięki niemu stoimy się rozmówcami z wiecznością, począwszy od Potopu i rozdzielenia narodów, aż po apokryfy o Andrzeju Pierwszozwanym, który wzniósł krzyż na dniprowskich urwiskach. Latopis podaje nam opowieść o trzech legendarnych braciach: Kiju, Szczeku i Choriwie oraz ich siostrze Lybidzi. Pierwotny zbiór latopisu kończy się rokiem 1093; dalszych pvpasnyum SPpOSTerezhi nyniam I spIIIDChenNYam zh yRrykh SVIDKY PR i! ML zhi. poOochynNOYU CHY i 90) Kh Fo )k 1 podano chronichna « popeli oor ptOMm Us y PDR ORE i - a o r I OO PERERVY oaannііnnnііnnіbnenskavy osanky zh. Ukrainą z Połowcami, przy czym głównym bohaterem tej walki staje się najwybitniejszy mąż stanu i kultury – książę Włodzimierz Monomach. Nie będę przytaczać wątków tej wciąż nieprzeczytanej przez współczesne pokolenia świętej księgi. Jest ona dla nas początkiem, źródłem, do którego możemy i musimy się odwoływać zarówno w chwilach politycznego rozbicia, jak i w czasach moralnego upadku i zwątpienia. Dzień Święta Ukraińskiego Piśmiennictwa wiążemy z tym imieniem, imieniem świątobliwego Nestora, które od nas wymuszenie odłączono, tak jak i dziś odłącza się nas od życiodajnego, żywotnego, rodzimego ukraińskiego Słowa. Ono jest niezniszczalne, bo niezniszczalna jest Ukraina. Bo z nami Bóg, a Bóg nie w sile, lecz w prawdzie. Imię świątobliwego Nestora jest składnikiem naszej kultury, a kultura to świadomie poznawany świat, duchowa wyrafinowanie i przekonywalność. Kultura, powstawszy i utwierdziwszy się, staje się niezniszczalna, jak i język. Z istoty swojej jest ona niezniszczalna. Oświecona świadomość może być pisana rodzimym słowem. Dlatego ukraińskie słowo jest tym schronieniem wysokiego ducha ludzkiego, które oświeca i organizuje. Dlatego w czasach smutku i amoralności także dziś rodzime słowo doznaje prześladowań. Ale to wszystko marność. Marność nad marnościami. To, co utrwalone na pergaminie przez wielkiego Nestora, nasze słowo jest rękojmią naszego zewnętrznego sukcesu. Rękojmią ukraińskiej Ukrainy we wszystkich wymiarach – w religii, kulturze, gospodarce, nauce, polityce. Pierwsze odznaczające się święto, święto ukraińskiego piśmiennictwa, jest dobrym początkiem rozgłosu naszej historycznej chwały, utwierdzenia Ukraińców jako wielkiego narodu, który ma za plecami tysiącletnią historię, a przed sobą perspektywę wzrostu, duchowego wzlotu i rozkwitu. Korzenie czym głębszy korzeń, tym wyższa korona w niebie Paweł MOWCZAN, prezes Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Wystąpienia zabrzmiały 9 listopada w Ukraińskim licznie zgromadzonym Dniu ukraińskiej piśmienniczości Zi Р ж с ово кому домі б «ії і «уд ув WIADOMOŚCI PROŚWIATIAŃSKIE SPRAWOZDANIE ZŁOŻYLI PROŚWIATIANIE WOŁYNIA Odbyła się sprawozdawczo-wyborcza konferencja Wołyńskiego Obwodowego Zrzeszenia «Proświta». Wydarzenie to wywołało duży rezonans wśród społeczeństwa. Zgodnie z uchwałą Rady obwodowego zrzeszenia na konferencję wybrano 60 delegatów ze wszystkich rejonów obwodu, a zainteresowanych i sympatyków przybyło ponad 200 osób. Uroczystość odbywała się w auli Wołyńskiego Uniwersytetu Państwowego, która była wypełniona po brzegi studentami i młodzieżą. W pracach konferencji, oprócz proświtian, wzięli udział przedstawiciele obwodowej i miejskiej administracji państwowej, oddziałów związków twórczych, przedstawiciele organizacji społecznych, duchowieństwo Ukraińskiego Prawosławnego Kościoła Patriarchatu Kijowskiego. W sprawozdaniu przewodniczącego obwodowego zrzeszenia Dmytra Konowalجука, zanalizowano działalność organizacyjno-oświatową oraz finansowo-gospodarczą w ciągu poprzednich 2 lat. Jako pozytywne odnotowano działalność organizacji kowelskiej, łuckiej i kiwereckiej. Podkreślano potrzebę wzmacniania wychowania patriotyczno-narodowego młodzieży oraz utwierdzania państwowego języka. W dyskusji wzięło udział 11 mówców. Rektor Wołyńskiego Uniwersytetu Państwowego, akademik Iwan Oleksiuk, zauważył, że kadra profesorsko-wykładowcza z pełnym zrozumieniem odnosi się do pracy oświatowej wśród ludności obwodu. Wielu naukowców sumiennie pracuje dla dobra społeczności. Na wszystkich wydziałach tworzone są ośrodki oświatowe. To cieszy, bo na uniwersytecie skupiony jest najlepszy potencjał intelektualny obwodu. Przewodniczący KUP-u, znany poeta Petro Mach, stwierdził, że «Proświta» jako źródło ukraińskiej ideologii narodowej powinna prowadzić ofensywną politykę na rzecz utwierdzania Ukraińskiego państwa. Podkreślano potrzebę wykorzystania w pracy wychowawczej, zwłaszcza wśród młodzieży, doświadczeń UPA, gdzie kultywowano ducha nieugiętości i heroizmu. Kierownicy ogniw miejskich mówili o potrzebie umocnienia związków z obwodowym zarządem i centrum Towarzystwa. Krytykowano kierowników naszej der… ...państwa, które nie stawiają oporu naciskowi ROSJI na Ukrainę w sferze politycznej, gospodarczej, kulturalno-językowej i informacyjnej. Nasilają się rosyjskojęzyczne media, które drukują jawnie antyukraińskie, antypaństwowe materiały. Ludzie pytają, kto konkretnie czuwa nad tym wszystkim? Dokąd patrzą państwowe struktury, które za to odpowiadają? Jawnie wrogą propagandę prowadzą na terenie Wołynia przedstawiciele Cerkwi Moskiewskiej. Zwrócono uwagę na niewystarczającą pracę z młodzieżą, zwłaszcza ze studentami? Szkolnictwo wyższe to szczególne pole działania! W uczelniach kształci się nasza elitarna młodzież; tam przygotowuje się przyszłość Ukrainy. «Proświty». Należy zaprzestać kultywowania w społeczeństwie negatywizmu, który wywołuje pesymizm i zwątpienie w świadomości ludzi; koncentrować się na pozytywnych przykładach. Poruszano kwestie związane z obchodami w przyszłym roku 130-lecia «Proświty» – jednej z najstarszych organizacji społecznych Ukrainy, która zawsze broniła interesów narodu ukraińskiego. Podkreślano potrzebę szerokiego zaangażowania w pracę oświatową uczonych, artystów i działaczy społecznych. W przyszłym roku mija ? lat od czasu zdobycia błyskotliwych zwycięstw wojsk kozackich pod wodzą Bohdana Chmielnickiego w Narodowej wojnie wyzwoleńczej... Zaleca się wykorzystywać [to wydarzenie] jako ważny czynnik umacniania Ukraińskiego Państwa, zgody obywatelskiej, podnoszenia świadomości narodowej i konsolidacji narodu.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

PROSWITIAŃSKIE WIADOMOŚCI Uchwalono ogłosić rok 1998 Rokiem bohaterstwa i chwały Ukrainy, biorąc pod uwagę obchody 350. rocznicy chwalebnych zwycięstw wojska kozackiego, 50. rocznicy uczczenia pamięci bohaterów Krut, 80. rocznicy proklamowania Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz dokonania Aktu Zjednoczenia wszystkich historycznych ziem Wielkiej Ukrainy. Wiele uwagi poświęcono nadchodzącym wyborom, które wymagają wspólnych wysiłków władz państwowych i organizacji obywatelskich. Pracę zarządu i przewodniczącego uznano za zadowalającą. Przyjęto obszerną uchwałę jako program działania na przyszłość. Wybrano kierownictwo obwodowego zrzeszenia – przewodniczącego, skład Rady i komisję rewizyjną. Na zasadzie alternatywnej przewodniczącym obwodowej organizacji «Proświty» wybrano Wołodymyra Barana, doktora nauk historycznych, kierownika katedry Wołyńskiego Uniwersytetu Państwowego. Mykoła Nesterczuk, odpowiedzialny sekretarz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» NADSZEDŁ CZAS ZDECYDOWANYCH DZIAŁAŃ Szanowna Redakcjo! Przeczytałem w jednym z numerów Waszego czasopisma artykuł W. Bubnowa «Takie inne» – ludobójstwo języka i kultury?», w którym autor opisuje stan problemu językowego w Sumach (lustrzanie – w całej Ukrainie) i przedstawia propozycje dotyczące kardynalnych zmian w sytuacji językowej. W związku z tym przyszło mi do głowy kilka myśli. Czas stwierdzania katastrofalnego stanu języka ukraińskiego na Ukrainie już minął. Przykłady, dane liczbowe, zwracanie się do różnych szczebli biurokracji, odwoływanie się do logiki, apelowanie do sprawiedliwości – to wszystko można określić jednym przysłowiem: rzucać perły przed świnie. Kwestia językowa od dawna przeszła z płaszczyzny czysto oświatowych trosk na płaszczyznę politycznej walki, i to wcale nie drugorzędnej. Nadszedł czas programowych, mocniejszych i bardziej agresywnych działań i aktów. Niestety, ludzkość jako ogół jeszcze nie doszła do poziomu, na którym szanuje się sąsiadów po prostu, z czystego altruizmu. Dotąd „szacunek" wymaga pewnej „siły" albo przynajmniej jej okazywania ze strony wnioskodawcy. Wszystkie propozycje autora można sprowadzić do jednego: potrzebny nam jest narodowy program ukrainizacji (derusyfikacji) społeczności Ukrainy, bez zbędnej szkodliwej nieśmiałości i cnotliwej „tolerancyjności", czarno na białym, według wypracowanej technologii, z wyliczonymi kamieniami milowymi i etapami, z utworzeniem odpowiedzialnego organu i struktur. To ostudzi niektóre gorące głowy „ura-patriotów", którzy nie rozumieją skali i złożoności tej tragedii na Ukrainie. I to wybije stołek spod nóg różnorodnym szowinistom z mankurtami, którzy nie przestają wołać o powszechną gwałtowną ukrainizację. Trzeba to robić natychmiast, zanim syndrom „russkojazyczności" nabierze cech nieuleczalnej choroby. Bujnie kwitnąca rusyfikacja już stuprocentowo obejmuje ukraińskie dzieci urodzone w czasach niepodległości, co nada ostatniej legitymności i skomplikuje sytuację do tego stopnia, że nie będzie jej można rozwiązać. Z wywiadu z panem Mykołą Nesterczukiem („Słowo Proświty", nr 7) dowiedziałem się o państwowym kompleksowym programie „Język ukraiński" oraz o planach jego realizacji. Życie wprowadza korekty do naszych codziennych planów. Tyle że nazwa, moim zdaniem, jest za słaba w stosunku do wagi problemu, bo chodzi o Naród i państwo Ukraina w ogóle. Cóż, niech Bóg pomaga! Chciałbym tylko życzyć proświtianom nieco więcej pasji i mocy, jak proponuje pan Ostap Chanko („Słowo Proświty", nr 7, „Ród do rodu – w gromadę"). Wołodymyr HORDIJEWYCZ, Dniepropetrowsk „WINNE BRACTWO, ALE NIEPRZYJACIELE NASI!" W tym roku dyrektor Perejasławsko-Chmielnickiego Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu, laureat Państwowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Michaił Ikorski zwrócił się do prezydenta Rosji Borysa Jelcyna z prośbą o pomoc w ustawieniu w jednej z dawnych stolic Rusi Kijowskiej, w sławnym Perejasławiu, z okazji 850-lecia Moskwy, pomnika księcia włodzimiersko-suzdalskiego Jerzego Dołgorukiego, a także muzeum jego imienia. Tę, delikatnie mówiąc, dość dziwną ideę B. Jelcyn chętnie poparł, obiecując hojne wsparcie finansowe, ale oburzyła ona perejasławian. Stawiać pomnik księciu-gruntownikowi potężnego KijowskoUkraińskiego państwa – to już za wiele. Do czegoś takiego nie wpadł nawet Szczerbycki. Tak, Jerzy Dołgorukij zasiadał na perejasławskim tronie książęcym, ale... zaledwie dziewięć dni. Tak, Jerzy Dołgorukij zasiadał także na wielkim tronie kijowskim mniej niż dwa lata i zaludnił miasto kijowskie oraz wsie swoimi suzdalczykami, którzy obchodzili się z miejscową ludnością gorzej niż Połowcy. W 1157 roku Jerzy Dołgorukij zmarł w Kijowie. Kronikarz pisze: «I wiele zła wyrządzono owego dnia (dnia śmierci Jerzego D. – M. T.), ograbiono jego czerwony dwór, a także drugi dwór za Dnieprem ograbiono, który sam nazywał rajem, i dwór Wasylka, jego syna, ograbiono w mieście. Zabijano suzdalczyków (podkreślenie moje. – M. T.) w miastach i wsiach, a ich mienie grabiono, mówiąc: „Wy nas grabiliście i niszczyliście, żony i córki nasze gwałciliście, wy nie bracia, lecz nasi wrogowie”» (Michaił Tichomirow. „Древняя Русь”. Moskwa, 1975). Syn Jerzego Dołgorukiego, książę włodzimiersko-suzdalski Andrzej Bogolubski postanowił pomścić śmierć sług ojca. Przybywszy w 1169 roku z wojskiem do Kijowa rzekomo w pokoju (inaczej kijowianie nie otworzyliby dobrowolnie wszystkich swoich bram), dokonał straszliwego pogromu bezbronnej stolicy, po którym Kijów już nigdy nie doszedł do siebie, a w 1240 roku wojsko tatarsko-mongolskie zdobyło go dość łatwo i puściło z wiatrem. Więc stawiać czy nie stawiać pomnika księciu perejasławskiemu, jednemu z głównych winowajców upadku Rusi Kijowskiej? Mieszkańcy Perejasławia odpowiedzieli jednoznacznie – nie stawiać, bo nie doda on Perejasławowi ani czci, ani chwały, a okryje go hańbą. Otwierać czy nie otwierać muzeum jego imienia? Nie, nie otwierać. Bo będzie to nie muzeum ukraińskie, a kolejna kwatera główna moskiewskiej „piątej KOLUMNY” na Ukrainie, uznanie roszczeń moskiewskiej polityki kolonialnej wobec Ukrainy. Aby zyskać poparcie nie tylko społeczeństwa, ale i historyków, Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. T. Szewczenki, jego obwodowa i miejska organizacje, naukowcy i aktywiści społeczni przeprowadzili 18 października br. „okrągły stół” na temat «Jurij Dołgorukij i jego miejsce w historii Ukrainy». Publikujemy oświadczenie przyjęte na tym zebraniu. S. 5. Czy pan Sikorski, wyprosząc u Jelcyna fundusze na budowę muzeum i pomnika w mieście Perejasław-Chmielnicki dla jednego z najbardziej zaciekłych niszczycieli naszej państwowości, księcia Jurija Dołgorukiego, wiedział, że w Moskwie ten sam Jelcyn za pośrednictwem SWOJEGO „zakochanego” przyjaciela, mera „białokamiennej” Łużkowa, robi wszystko, co od niego zależy, aby nigdy nie powstała tablica pamiątkowa na budynkach mieszkalnych, w których mieszkał w latach 1916–1917 oraz 1931–1934 i skąd ostatnio udał się na swoją Golgotę do Kisłowodzka nasz pierwszy Prezydent i genialny historyk Mychajło Hruszewski? / Tablica pamiątkowa wielkiego syna Ukrainy od maja 1996 roku leży w Ambasadzie Ukrainy w Moskwie, mimo wszelkich wysiłków jej pracowników, „niezamówiona”, czeka i nie może się doczekać swojego odsłonięcia. Najpewniej nie wiedział. Inaczej nie wymodliłby pieniędzy od człowieka, który śni o Ukrainie jako kolejnej „zapadłej” guberni Federacji Rosyjskiej, nie lałby wody z Dniepru na młyn moskiewski. Mówią, że pieniądze nie śmierdzą. Nie wierzcie, panie Sikorski, tym, którzy tak mówią. Pieniądze od „gospodina” Jelcyna śmierdzą wielkomocarstwowym rosyjskim szowinizmem. Mykoła LYTWYN NA EKRANIE TELEWIZORA listopada na pierwszym kanale Ukraińskiej Telewizji demon- Pokazano drugi film cyklu «Ziemia we krwi» telekompanii «Proświta» – «Ślepe uliczki magistrali» (autorzy: Wołodymyr Artemenko, Jurij Szapował, Ihor Rusaniwski). Pomysł stworzenia cyklu należy do przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta», posła do Rady Narodowej Ukrainy Pawła Mowczana. Pierwszy film cyklu, zatytułowany «Zamiast Boga» (autorzy: Ołeksandr Denysenko, Ljubow Hołota, Ihor Rusaniwski), widzowie obejrzeli w zeszłym roku, 8 listopada. Opowiadał on o znanych tragicznych wydarzeniach: październikowym przewrocie bolszewickim 1917 roku i o tym, jak wydarzenia te odbiły się na Ukrainie. Represje, wielkie głody, wojny, ekspropriacje, deportacje, niszczenie ukraińskiej kultury i duchowości – taki piekielny kocioł wylała czerwona Moskwa na głowę naszego chłopskiego narodu. Zbudowany wyłącznie na kadrach kronik filmowych, film dokumentalnie odtwarza tragiczny obraz stopniowego, bezprecedensowego ujarzmiania Ukrainy przez zdegenerowaną czarnosecinną bandę. Drugi film kontynuuje temat niszczenia Ukrainy już po śmierci «wielkiego maszynisty lokomotywy historii» Wołodymyra Ulianowa, znanego pod partyjnym pseudonimem Lenin. Walka o władzę, która tak ostro rozgorzała między następcami, zanim jeszcze ciało «proletariackiego wodza» zdążyło zadomowić się w mauzoleum, rzekomo dała Ukrainie niewielki odpoczynek. Moskwa łaskawie pozwoliła Ukrainie na «ukrainizację», a następnie bezlitośnie zdusiła kiełki narodowego odrodzenia, doszczętnie rozgromiła cały naukowy i intelektualny potencjał, wymordowała głodem ukraińskich chłopów-gospodarzy, ekspropriowała wszystko, co zdołała wywieźć, zniszczyła sławne duchowe świątynie, zbudowane jeszcze za czasów Rusi Kijowskiej, stworzyła ogromny aparat represji GPU–NKWD, który stał się dla Ukrainy prawdziwą okrutną inkwizycją na wiele lat. W filmie podawane są liczby ludzi, którzy zginęli nie własną śmiercią, w latach dwudziestych i czterdziestych. Robią one wrażenie... Nie ma takiej dziedziny kultury, życia narodowego, gospodarki, ekonomii, społeczeństwa ani żadnej innej sfery, której by ona nie dotknęła i nie doprowadziła do całkowitej ruiny. Wszystkie one zostały „poprawione” przez wodzów bolszewizmu na swój sposób, według reguł i praw ortodoksów „marksistowsko-dogmatycznej” nauki, była to chaotyczna próba zlepienia w całość oddzielnych bloków budowlanych i wzniesienia jakiejś dziwacznej konstrukcji, mając przy tym chwiejne fundamenty i nietrwałe spoiwa, rozpuszczalniki. Przypomnijmy przemówienie Lenina przy odsłonięciu „wspaniałego” pomnika twórców tej „nauki” w Moskwie: „Wielka ogólnohistoryczna zasługa Marksa i Engelsa polega na tym, że naukową analizą udowodnili nieuchronność upadku kapitalizmu i jego przejścia w komunizm, w którym nie będzie już wyzysku człowieka przez człowieka”... A jak dokonać tego przejścia! Jakich do tego potrzeba choćby czynników ekonomicznych! Czy aby to zrealizować, trzeba było doszczętnie zrujnować wszystko, co istnieje, wraz z fundamentem, żeby zamiast tego zbudować tę dziwaczną konstrukcję! Dlaczego do budowy tej konstrukcji potrzebne były ogromne ofiary ludzkie: wojny, wielkie głody, niekończące się represje, poszukiwanie winnych w niestabilności tej budowli! ZNOWU — „ZIEMIA WE KRWI” Lenin nie zdążył opisać za życia tego socjalizmu, o którym marzył. Albo nie zdążył tego zrobić, albo sam nie wiedział, jaki on ma być. Chociaż on, jak i wszyscy jego następcy, głosił, że socjalizm to pierwszy etap komunizmu. A czym jest komunizm, nikt nie wiedział i nigdy się nie dowie. Wołodymyr Wynnyczenko w swoim „Dzienniku” dość sarkastycznie wyśmiewał ten leninowsko-stalinowski socjalizm: „Nie, trudno, chyba łajdakom, na serio, założyć filozoficzny problem: czy można osiągnąć przebudowę moralnego świata ludzkości, przebudowę królestwa oszustwa, przemocy, kłamstwa, niesprawiedliwości – środkami tego samego kłamstwa, niesprawiedliwości, przemocy i oszustwa... Czym jest socjalizm? Tylko problemem ekonomicznym, czy także moralnym? Jeśli tylko ekonomicznym, to po co się oburzać czymkolwiek, piętnować (kogoś) za zdradę czyichś interesów, żałować, zastępować kogoś i tak dalej? Jeśli zaś moralnym, to czy można w wyniku serii negatywno-moralnych działań oczekiwać jakichś pozytywno-moralnych skutków? Chyba że – minus razy minus daje plus”. Josif Dżugaszwili, pseudonim partyjny – Stalin (to przecież Włodzimierz Uljanow-Lenin pozostawił jego jako swojego następcę), dość osobliwie, a nawet idealnie wcielił w życie ideę leninowską. Pokonawszy swoich przeciwników w walce o władzę, Stalin pod koniec lat 30. stworzył dość rozrośnięty system, który rzeczywiście stanowił łagrowo-koszarowy socjalizm. Wszyscy w nim czuli się jak za kratami, każdy otrzymywał większą lub mniejszą porcję, zależnie od woli swojego przełożonego... Ten swój socjalizm sekretarz generalny Stalin nieustannie starał się doskonalić, nawet nie rozumiejąc, że choćby koszarę ozdobić, ona i tak pozostanie koszarą. W 33. roku, w roku największego holokaustu w Ukrainie, w bolszewickim cynizmie powie: „Żyć stało się lepiej, żyć stało się weselej”... Ulepszać i upiększać tę Wszyscy następcy Stalina będą starali się utrzymać socjalistyczne koszary: Chruszczow, Breżniew, Gorbaczow, nazywając je na różne sposoby: doskonałymi, demokratycznymi, rozwiniętymi... Jednak udoskonalić to, co niedoskonałe, było po prostu niemożliwe... Teraz już nie jest tajemnicą, że cała bolszewicka imperia trzymała się na strachu, a terror i prześladowania inakomyślnych doprowadzono do absurdu... Chruszczow próbował zlikwidować masowy terror – imperia zachwiała się... Gorbaczow dodał wolności, pluralizmu – imperia się rozpadła... Ani Michaił Gorbaczow, ani Borys Jelcyn nie są winni temu, że socjalizm radziecki typu się rozpadł... Rozpadł się, ale przez 70 lat jego agresywni budowniczowie wytępili sto milionów ludzi, jednych w licznych wojnach, drugich w obozach koncentracyjnych, których nie sposób było zliczyć. Radzieckie obozy koncentracyjne przewyższały hitlerowskie liczbą i okrucieństwem, tylko o nich nie mówiono, a prowadzono rozmowy o sukcesach i osiągnięciach socjalizmu. Według określenia pisarza Ołeksandra Sołżenicyna, to rzeczywiście był „Archipelag Gułag”. Stamtąd prawie nikt nie wracał, chyba że w trumnie, jak poeta-męczennik Wasyl Stus i jego współtowarzysze, Ołeksa Tychyj i Jurij Lytwyn. Na kadrach, które odtwarzają ich ponowny pochówek, poruszająco brzmią słowa Wasyla Stusa: Na jednakowe kwadraty podzielono biały świat, równe prawo wszystkim cierpieć i jeden znosić ucisk. Źle katu, źle ofierze, szczęśliwego nie ma. Wszystkim przeznaczono umrzeć za siedmioma zamkami. Oto taka jesteś, ludzka niedolo, oto taka jesteś, czarna chmuro, demokracjo pokory, wolności mimowolnych. W kadrze są także wersy wierszy Wasyla Symonenki. Tylko smutne, że jego imiennik Petro Symonenko składa kwiaty w filmie nie pod pomnik poległych, lecz pod pomnik Lenina, tego, który pierwszy uruchomił tę niszczycielską komunistyczną lokomotywę. „Stare idee, nowi wodzowie” – krótki komentarz do wydarzeń przy pomniku „wodza rewolucji”. Cóż tu jeszcze powiedzieć!.. Choć film «Ślepe tory magistrali» dotyczy okresu lat dwudziestych i trzydziestych, kiedy ten socjalizm dopiero nabierał rozpędu, jego dźwięki wciąż rozbrzmiewają w sercach wielu naszych rodaków. W grudniu 1922 roku powstał dawny związek «wolnych narodów». Mniej więcej wtedy pierwszy «wielki maszynista lokomotywy historii» (Lenin), słabnącą już ręką, uruchomił ten parowóz. Po śmierci pierwszego maszynisty drugi, Stalin, chwycił się sterownicy i długo prowadził ją po trupach. Wszyscy sekretarze generalni prowadzili lokomotywę tym samym torem i wszyscy trzymali się tej samej sterownicy. Zważywszy na to, symbolem ruchu w filmie jest staroświecki i zadymiony parowóz. Dopiero co śpiewano u nas przy każdej okazji, zwłaszcza na «wspaniałe październikowe święta»: «Nasz parowóz, leć naprzód, w komunie przystanek...» A pierwsza zwrotka wymownie to potwierdzała: Jesteśmy dziećmi tych, którzy wystąpili Do boju z Centralną Radą... Tak, dla nich wrogiem numer jeden była Centralna Rada i całe ukraińskie odrodzenie narodowe. Nawet ta bolszewicka pieśń nie ukrywa, z kim przede wszystkim trzeba było walczyć, kogo niszczyć «kalenym żelazem» bolszewickiego miecza, «stalowymi szponami» stalinowskich sokołów. Moskwa zawsze postrzegała Ukrainę jako najbardziej «kontrrewolucyjny», najbardziej «narodowy» odcinek «jednej, niepodzielnej», który należy nieustannie «czyścić». Sztucznie tworzone «grupy i organizacje antyradzieckie» rosły tu jak grzyby, wykorzeniano je z korzeniami, a z nimi bezlitośnie walczyli czekiści-enkawudziści i stalinowscy prokuratorzy. Jakich tylko nazw nie pojawiało się w ich fikcyjnych aktach sądowych: «Ogólnoukraińskie centrum eserowskie», «Związek wyzwolenia Ukrainy», «Ukraińska organizacja wojskowa», «Ogólnoukraińskie centrum borotbistów» i tak dalej... Z czasem prokuratorom zabrakło nawet wymysłów – mieszali wszystkich, i prawicowców, i lewicowców, pod jednym szyldem «kontrrewolucji» i obdarowywali ich szybką lub powolną śmiercią. Lokomotywa, otulona duszącym obłokiem, pędziła za wyważonym leninowskim drogowskazem, miażdżąc wszystkich, którzy nie poddawali się reżimowi. «Bolszewicki parowóz dojechał do swojej stacji, tylko nie do komunizmu. Teraz on już nie ruszy z miejsca» – taki jest zakończający komentarz w filmie «Tupiki magistrali». Dalszy tor okazał się chwiejny i niebezpieczny. Symbolem w filmie jest niedokończona linia kolejowa «Zachodniosyberyjska – Salechard», kiedyś budowana przez zeków i porzucona na pastwę losu. Czy warto ją dokańczać? Pytanie wcale nie retoryczne, pytanie dla rozsądnych ludzi, którzy, miejmy nadzieję, w Ukrainie jeszcze nie wyginęli. Ihor RUSANIWSKI жк о ДЖЕ РОІС- Тр ЕР ни бай РР АСЕРР ї і |. ї " МИТЬ сфе

Машинний переклад

SANDORMOCH 2? października br. w Karelii, w urocznisku Sandormoch, w pobliżu miasta Miedwieżyjegorsk, uczczono pamięć tysięcy niewinnych ofiar represji politycznych totalitarnego reżimu wymierzonych przeciw narodom nie tylko byłego ZSRR, ale całego świata. Organizatorami akcji «Pokajanie» były: rząd Karelii oraz petersburska i karelska organizacje «Memoriału». Do udziału w żałobnym wiecu organizatorzy zaprosili także przedstawicieli inteligencji. Nasz specjalny korespondent Mykoła Łytwyn był w składzie delegacji Kongresu Ukraińców, kierowanej przez znanych ukraińskich działaczy społecznych, pisarzy, laureatów Państwowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, Iwana Dracza i Jewhena Swerstiuka. Przez 60 lat serce każdego Ukraińca boleśnie ściska się na dźwięk słowa «Sołowki». Bo nie ma takiej rodziny, takiego rodu, po którym nie przeszli by okutymi butami bolszewiccy oprawcy, z którego nie wyrwaliby ojca, matki, brata, siostry, syna, córki i nie wtłoczyli w wieczną zmarzlinę. Ale sołowiecki etap rozstrzeliwań z 1937 roku boli nas w szczególny sposób, bo w jego składzie znalazły się najjaśniejsze gwiazdy Ukrainy obudzonej z zgubnego moskiewskiego narkozu: profesor literatury, pisarz Mykoła Zerow, profesor historii, działacz UAKP Wołodymyr Czechiwski, reżyser, twórca nowoczesnego ukraińskiego teatru Les Kurbas, pisarze Mykoła Kulisz, Hryhorij Epik, Walerian Pidmohylnyj, Marko Woroni, Oleksa Słisarenko, minister oświaty UNR, pisarz Antin Kruszelnyćkyj, jego synowie Bohdan i Ostap, córka Wołodymyra oraz wielu innych. Każde z tych nazwisk stanowiłoby ozdobę każdej najbardziej rozwiniętej europejskiej poezji. I gdyby naszym sokołom nie podcięto bolszewiki skrzydeł, to Ukraina miałaby dziś laureata Nagrody Nobla онео06ле ОГО. " ЕР - Мо. уст: кю арки сн: еварча цього етапу деи рокі: не ла щільно вкутана мороком і та І ? т | рм СТУГВ'НКЕ Б - ч- Чьі: -- ЛЕ РО лк ї - аРуЕРРАРгОМОЮ, айс сій тоне 0 й сани краилаюий цестр Ьг Я 4 б ї б ІФ її в оїдика. зудажовалині м 14 Д. zapomnienia. Nawet po pośmiertnej rehabilitacji naszych prawych władza bezwstydnie kłamała, nie śmiejąc powiedzieć narodowi, jaką śmiercią, wolną czy niewolną, zginęli. I oto dzięki zasłużonej pracy petersburskiego i karelskiego memoriałów wiemy już, że miejscem rozstrzelania pierwszego (a było ich trzy) etapu sołowieckiego jest urocze Sandarmoch koło miasta Miedwieżegorsk w Karelii. Znamy nie tylko nazwiska każdego niewinnie zamordowanego, ale i imiona ich katów. Wiemy także, że w tym zgubnym miejscu legł trupem nie tylko kwiat ukraińskiej inteligencji, ale i kwiat ukraińskiego chłopstwa. Oprócz ofiar etapu sołowieckiego badacze odkryli jeszcze imiona ponad 400 ukraińskich chłopów, budowniczych Kanału Biełomorsko-Bałtyckiego. Wieczna im pamięć! Ale w Sandarmochu bolszewiccy duszogubcy wycinali pod korzeń nie tylko Ukrainę. We wspólnych mogiłach leżą twarzą w dół, związani po rękach i nogach, w samej bieliźnie, jeden na drugim (właśnie w taki sposób rozstrzeliwał swoje ofiary miejscowy NKWD) przedstawiciele 408 narodów nie tylko byłego ZSRR, ale i całego świata, od Norwegii na Północy po Iran i Etiopię na Południu, od Anglii na Zachodzie po Japonię na Wschodzie. skazany przez Kolegium OGPU na 10 lat Pokłońmy się po kozacku, nisko do ziemi, i wiecznej pamięci im życzmy. Na to, aby wymienić imiona, trzeba wydać książkę na kilkanaście arkuszy drukowanych. Wierzę, że w niedalekiej przyszłości taka książka zostanie wydana. Chcę opowiedzieć o drodze krzyżowej tylko jednego z solowieckich etapów z 1937 roku. Etnicznych Ukraińców i ludzi innych narodowości (przede wszystkim Żydów), urodzonych na Ukrainie, było w nim aż 240. I to nie licząc przybyłych z Donu i Kubania, których nazwiska są czysto ukraińskie. W 1937 roku enkawudziści – „bojowy oddział” WKP(b) – postanowili po swojemu uczcić 20. rocznicę bolszewickiego puczu, czyli tak zwanej „wielkiej październikowej socjalistycznej rewolucji”: dokonać masowego rozstrzelania „kontrrewolucjonistów” – najlepszych synów i córek narodów ZSRR tylko za to, że nie zgadzali się z podstawową tezą nauki wiernego marksisty Lenina, wiernego leninowca Stalina, że kucharka może rządzić państwem. Oni, mimo wszystkich dzikich tortur w trakcie wstępnego śledztwa, pozostali przy swoim zdaniu: kucharce miejsce w kuchni. robo b (Petyshcha), si ob 131 GPU ot 28.7 J UP. zsuzhdeni vI Pe prokom.. na 10 - Zh V; B t ak R: "i b - sari glav / MY m ZMU nchu90 I Zh MR ndri sr Dr Hoiei o sno podlor; U tyk z ak iz ri IYsk oi ari 1 bt. plen 7 KPZU biv, M. i | 1929 go Od i bv, chlen KP 16, 68 U Sarny kliu cho da si VOG za .); tobi ol gr. Ye Rok S cher zbrazova! MISHOYE, LIG 8 robi o mgriadovim at smen Ye b z ZAZ t zob ta r lia, RE Rocznicę październikowego przewrotu oburzone dzieci kucharki postanowiły zniszczyć. A ponieważ Ukraińców wśród inakomyślących było najwięcej, to i ich ofiara musiała odpowiadać ich „winie”. Aby takiemu masowemu mordowi nadać „zgodny z prawem” charakter, enkawudziści wymyślili z palca „Ogólnoukraiński centralny blok”, do którego rzekomo należeli więźniowie obozu solowieckiego, wybitni ukraińscy pisarze, uczeni i historycy. Witalij Krykunenko w książce o zamordowanym przez stalinistów wybitnym ukraińskim poecie Walerianie Polischuku „Filozof z głową chłopca” (Moskwa, 199/) przytacza w skróconym wariancie straszliwy, jak pisze, w swojej nagiej, śmiercionośnej lapidarności dokument. Podaje go W. Krykunenko w języku oryginału, z zachowaniem stylu i pisowni. robo b (Petyshcha), si [Fragment nieczytelny: tekst z rozpoznawania znaków (OCR) jest zbyt zniekształcony, aby można go wiarygodnie przetłumaczyć.]

Машинний переклад

Fatalnego jesiennego wieczoru, gdy po celach soloweckiego „Kremla” biegali konwojenci i krzyczeli: „Takoj-to! S wieszczami!”, więźniowie jeszcze nie wiedzieli, że ten etap jest dla nich ostatni w życiu. „Na «Morsplawie»”, wspomina S. Pilhajnyj w książce „Ukraińska inteligencja na Sołowkach”, grupę, z którą odpłynął Zierow, jeszcze raz przeszukano, odebrano własne, nieobozowe rzeczy, ubrano wszystkich tylko w obozowe ubrania, poodcinano guziki i pozabierano pasy. Z wzmocnionym konwojem gdzieś ich wywieziono. Już w styczniu 1935 roku, gdy ja byłem na tym samym „Morsplawie”, odebrane od więźniów tego etapu rzeczy kradli „urki” oraz wolnonajemni enkawudziści. Urocziszcze Sandormoch (to 19. kilometr drogi Miedwieżegorsk – Powieniec) już od pierwszych lat władzy radzieckiej zyskało wśród miejscowej ludności złą sławę. Ktoś widział, jak wieziono tam z miedwieżegorskiego „ostroga” więźniów rozebranych do samej bielizny. Ktoś słyszał rozpaczliwe krzyki i strzały. Na początku lat 60. buldożerzysta, oczyszczając tam teren pod piaskownię, natrafił na pewien bardzo dziwny grób. Szkieletów było w nim jak śledzi w beczce. Leżały one jakoś jeden na drugim, twarzą w dół. Kiedy podszedł, by przyjrzeć się z bliska, i wziął do rąk czaszkę z charakterystycznym enkawudzistycznym znakiem na potylicy – wszystko zrozumiał. Pewnego razu umierał w ciężkich mękach dawny wieloletni pracownik organów i, by choć częściowo zrzucić kamień z grzesznej duszy, podzielił się z krewnymi i bliskimi „wojskową” tajemnicą: w latach 1937–35 miejscem jego stałej służby był Sandormoch. W dzień z takimi samymi zabójcami (40 ludzi) F. odsypiał i pił w namiocie, a nocą rozstrzeliwał więźniów. Strzelali, mówił, tak dużo, że lufy karabinów rozgrzewały się do czerwoności. I znów buldożerzysta, tym razem przy budowie drogi, rozkopał zbiorową mogiłę i, przestraszony tym, co zobaczył, porzucił ją odkrytą. Jeden ze śpiewaków ukraińskiego chóru w Pietrozawodsku opowiadał mi, że jako chłopiec wspinał się do tej rozkopanej mogiły. I to, co wstrząsnęło nim najbardziej, to fakt, że w mogile było mnóstwo szkieletów nie tylko dorosłych, ale i dzieci. A przy dziecięcych szkieletach leżały dziecięce zabawki. Być może to dzieci Marii Kowacz-Astafjewej, która w 1934 roku, będąc więźniarką na Sołowkach, urodziła córkę, a rok przed rozstrzelaniem – syna. Pełne listy skazanych na rozstrzelanie sołowieckich więźniów (1825 osób!) Archangielskiego Zarządu Federalnej Służby Bezpieczeństwa przekazano pracownikom Muzeum Sołowieckiego dopiero w 1995 roku. Z tych list stało się jasne, że sołowiecka masakra z okazji 20. rocznicy Wielkiej Socjalistycznej Rewolucji Październikowej przebiegała w trzech etapach. Grupę 509 osób wywieziono do Leningradu i tam ich rozstrzelał starszy porucznik Połikarpow. Grupę 200 osób (faktycznie rozstrzelano 195) „zlikwidowano” na Sołowkach, w rejonie „komendantury” Isakowo, przez naczelnika 4. wydziału GUGB NKWD majora Asztopnowa. Ślad najliczniejszej grupy (według list z 1937 roku 1116 więźniów) zdawał się zaginąć na bezmiarze północnych przestrzeni. Ale nazwisko „likwidatora” tej grupy badacze z Petersburga i Karelii już znali: był nim zastępca naczelnika Zarządu Administracyjno-Gospodarczego, kapitan bezpieczeństwa państwowego towarzysz Michaił Rodionowicz Matwiejew. Wiedziano też, że w „przepisie”, wydanym nie ma krwi». Mowa była m.in. o zawodowym katu z 1918 roku, M. Matwiejewie. Z tej książki badacze dowiedzieli się, że Matwiejew w październiku, jadąc na Sołowki, „wykonuje wyrok”, zatrzymał się w tym celu w Miedwieżogorsku. Wiosną 1996 roku w Petersburgu ukazała się książka pracownika leningradzkiego UFSB E. Łukina «Na katach nie ma krwi». W lipcu 1996 roku poszukiwawcza grupa Petersburskiego Naukowo-Badawczego Centrum «Memoriał» w archiwum Karelskiego UFSB natrafiła na akta śledcze nr 11602, według których sądzono „mistrza mokrych spraw” Matwiejewa „wraz z towarzyszami” za nadużycie władzy podczas rozstrzeliwań „w zwykłym miejscu wykonywania wyroków na więźniach Biełbałtłagu”. Sprawa nr 11602 nie miała charakteru politycznego, dlatego organy w swoim czasie nie puściły jej z dymem. Zgodnie z zeznaniami oskarżonego M. Matwiejewa „zwykłym miejscem wykonywania wyroków” był 16. (obecnie 19.) kilometr drogi Miedwieżogorsk – Powieniec, czyli urocze Sandarmoch... "'я а чи ач ча Чт - Жииині» іо, "іє зом боб ьо ач чо кання о т ч поло ОНИ ті В ши о юо мото - ч- ТО очь аа ай przez naczelnika UNKWD obwodu leningradzkiego, komisarza bezpieczeństwa państwowego towarzysza Zakowskiego, Matwiejewowi pod klauzulą «ściśle tajne» ostatniemu „proponowano” wyjechać do miasta Kiem i, skontaktowawszy się z naczelnikiem Więzienia Sołowieckiego GUGB starszym majorem bezpieczeństwa państwowego towarzyszem Apeterem, „wykonać wyrok”. Jednak w mieście Kiem i w jego okolicach badacze nie odnaleźli śladów takiego masowego rozstrzelania. Wiosną 1996 roku w Petersburgu ukazała się książka pracownika leningradzkiego UFSB E. Łukina «Na katach nie ma krwi». Pawłuszkow Nikołaj Pietrowicz ROZSTRZELAĆ skazany wg art. 54-11 KK URSR na 10 lat pozbawienia wolności z utratą praw na 3 lata... w technikum w Kijowie. URSR na 9 lat ITŁ, -ії ага г ери m | owicz (art. 54-11 KK RFSRR skazany na 10 lat pozbawienia wolności – ROZSTRZELAĆ – z konfiskatą mienia. Połoz Michaił Nikołajewicz, ur. 1891 r., obywatel ZSRR, ur. w Charkowie, pracownik umysłowy, wykształcenie wyższe, syn Michaiła, szlachcica, b. oficer lotnictwa, członek KP(b)U, Nikołajewicza KOGPU URSR z 4.6.34 r. wg art. 54-11 KK URSR skazany ROZSTRZELAĆ na 10 lat ITŁ pото ква SŁISARENKO Aleksiej Andriejewicz, ur. 1891, obywatel ZSRR, ur. w mieście Wołczansk, obw. charkowski, syn zarządcy majątku Aleksieja... Wojskowy Trybunał ... Okręgu Wojskowego, na zamkniętym posiedzeniu sądowym z 19.3.35 r., post. 54-P, 8 6/6; część 2, art. 54-2 KK USRR, skazany na rozstrzelanie. Zamieniono na 10 lat pozbawienia wolności w ITŁ z utratą praw według punktów «a», «b», «c» art. 29 KK. UKRAIŃSKI Iwan Grigoriewicz, ur. 1898, Ukrainiec, obywatel ZSRR, ur. ..., pracownik umysłowy, wykształcenie średnie, b. kandydat KP(b)U, ... członek KP(b)U, Grigoriewicz... skazany przez Trybunał przy OGPU USRR 23.9.33 r. na podstawie art. 54-2 na rozstrzelanie, zamieniono na pięć lat pozbawienia wolności w ITŁ. DANYŁOWICZ, ur. 1901, ur. we wsi Kamienka, obw. dniepropetrowski, uczestnik bandy Petlury, członek WKP(b)U, Daniłowicz. PODHAJECKI Włodzimierz Jakowlewicz, ur. 1889, obywatel ZSRR, ur. w Kamieńcu Podolskim, pracownik umysłowy, Ukrainiec, lekarz chirurg, przed aresztowaniem profesor psychiatrii w ... PIDMOHYLNY Walerian Pietrowicz, ur. 1901, ur. w Czaplinie, obw. dniepropetrowski, Ukrainiec, tłumacz literacki, petlurowiec, bezpartyjny. Na posiedzeniu Kolegium Najwyższego Sądu ZSRR z 27–28.3.35 r. skazany na rozstrzelanie, PODHAJECKIEGO Włodzimierza Jakowlewicza. Poli- ... Sąd USRR 18.4.30 r., post. 54-II-52-2 KK, PIDMOHYLNEGO Waleriana. Р нні С мн за | - і чо . я, СЯ Ли ч і т ча о ий а ко Мов що чо "чи Р ж ПО ьо -. ч зола Мі мо - Nie wszyscy, siłą wyrwani przez czerwonego szatana z życia, ukraińscy pisarze i uczeni szli pod kulę kata z wysoko i dumnie uniesioną głową. Komunista od 1920 roku, redaktor naczelny wydawnictwa «Literatura i mystectwo» Mychajło Jałowyj gorąco błagał swoich towarzyszy partyjnych, by zachowali mu życie tylko po to, aby mógł «przysłużyć się sprawie socjalistycznej przebudowy świata». Jednak inny solowiecki więzień, akademik, założyciel historycznej szkoły ukraińskiego komunizmu Matwij Jaworski podczas pere- 28.3.35 r., post. 54-8 i 54-P KK USRR, skazany na pozbawienie wolności ... «ale ich» …nia wolności na dziesięć lat. JAŁOWOJ Michaił Mikołajowicz, ur. 1895, obywatel ZSRR, ur. w wsi Nadieżdowka, rejon krasnohradzki, obwód X, skazany na 10 lat. POLISZCZUK Walerian Lwowicz, ur. 1897, ur. we wsi „S Bilo A che”, guberni wołyńskiej, Ukrainiec, obywatel ZSRR, urzędnik, bez partii, znany ukraiński pisarz. Przez Kolegium Wojskowe Sądu Najwyższego ZSRR na podstawie art. 54-8 KK RFSRR, z zastosowaniem uchwały CKW ZSRR z 1.12.34 r., skazany na 10 lat pozbawienia wolności z konfiskatą należącego do niego majątku. KRUSZELNICKI Bohdan Antonowicz, ur. 1908, obywatel ZSRR, ur. w Stanisławowie (Polska), urzędnik, wykształcenie wyższe, syn ministra w rządzie Petlury. Dwaj bracia, Iwan i Taras Kruszelniccy, w grudniu 19 r. rozstrzelani. Osobym Zebraniem przy NKWD ZSRR z 26.3… na podstawie art. 54-8 KK URSR skazany na pobyt w ITŁ na okres na pok… FILIPOWICZ Paweł Pietrowicz, ur. we wsi Kastanowka, obw. kijowski, syn duchownego, urzędnik, Ukrainiec, pracował jako profesor Kijowskiego Instytutu Pedagogicznego. 4.2.36 r. Trybunał Wojskowy Kijowskiego Okręgu Wojskowego. ROZSTRZELANIE. W rubryce „partyjność” zaznaczył, że na swoje nieszczęście należał do partii komunistycznej, którą uważa za najbardziej żałosną. Nie na darmo jego nazwisko na sołowieckich listach rozstrzeliwanych stoi w pierwszych rzędach, chociaż i patriotyzm, internacjonalizm, — każdego nazwanego …obw.), urzędnik, literat, były członek WKP(b). Trójka GPU URSR z 29.9.33 r., post. 54-6 URSR, 27-08 marca 1935 r. ROZSTRZELANIE: ludności 1937 roku w rubryce zaczyna się ono od ostatniej litery naszego alfabetu. Bo to właśnie on, Matwij Jaworski, przebywając w sołowieckim więzieniu pod tak wymowną nazwą „Kreml”, napisał skargę, którą doprowadził niemal do obłędu swoich katów. «Tym oświadczam — pisał Jaworski — że rezygnuję z zaliczania dni pracy nie tylko za miniony okres, lecz w ogóle. Uważam takie zaliczanie za drwinę z człowieka, którego, podobnie jak wielu innych, stalinowskie „sprawiedliwość” najpierw wtrąca do więzienia za to, że jest Ukraińcem, który nie zamienił miłości do swojej ojczyzny na rosyjską „podmalowaną” sprawiedliwość, bez sądu skazuje za nieistniejącą sprawę na powolne wyniszczenie w obozie, w warunkach ciężkiej przymusowej pracy z półgłodową racją żywnościową, w sieciach haniebnej prowokacji i moralnych udręk, a po tym wszystkim ta sprawiedliwość obiecuje jej skrócenie powolnego wyniszczenia, moralnego i fizycznego, pod warunkiem tzw. «przekucia», czyli bezgłośnego samoponiżenia wobec tego wyniszczenia i podłego wysławiania JEGO POLITYKI. Ja osobiście «przekuwać się» nie zamierzam, nie będę czcić «genialnego, ukochanego, rodzimego wodza wszystkich narodów». Nie pragnę i w ogóle uważam za dla siebie hańbę kupować sobie wolność w taki sposób, tym bardziej, gdy dziesiątki tysięcy ukraińskiej inteligencji giną w więzieniach i obozach w warunkach wyżej wymienionych, gdy ich rodziny są skazane na powolną, głodową śmierć w warunkach tzw. «kulturalnego i zamożnego życia», w warunkach stalinowskiej «troski o człowieka», gdy setki tysięcy ograbionych ukraińskich chłopów użyźniają Rosję swoimi kośćmi na katorżniczych budowach, przy wyrębie lasów i innych rodzajach przymusowych robót, gdy tyle samo ginie ich z głodu we własnej ojczyźnie, choć rzekomo i tam życie stało się «weselsze». Uważam, że przy takim stanie rzeczy na Ukrainie zaszczytniej będzie dla mnie umrzeć razem z nimi we wspólnym naszym katorżniczym życiu, niż dążyć na wolność, żeby żyć życiem kameleona, który zachłystuje się w zachwycie przed polityką narodowego ucisku i chłopskiego Я ЕР - - -е ск в ти ї ОО іі ї я як, Р о ялЛовоОГго З 27 Миханйлам зб - -Николаєвича | і .- Фо Валернана | жу : Щ 4 сії 4 - й ул щ ) ь «оз б ч ч ЗУ ГОЖАА: ю, А " - - . і і і "1 -о ЛИ зи - ові і є ом їз м, 1 ій Й й 1 , Ллі Ї; по ст .54:П и 54-8 УК УССР осужден к лишентю свободь | «РЛЬА МРЕВ na okres ... z konfiskatą mienia Austria, Ukrainiec, obywatel ZSRR, bez paszportu, wykształcenie O zu ep w/s Wojskowe, Kolegium Sądu Najwyższego ... pf RA u U ad roj PANOW Andrzej Stiepanowicz, obw. biełopolskiego rejonu, o. Ukrainiec, obywatel ZSRR, bez paszportu, przed aresztowaniem ... Charkowskiego Instytutu Narodnego ... - Czi Lk pe i - RE SRE re o owicz, ur. 1899 r., ur Skazany przez Kolegium Wojskowe ... 27-28. 3,3 ... art. 54-8 KK ... na 10 lat o (Wyrokiem Kolegium Wojskowego Sądu Najwyższego ZSRR z ... ZA ROZSTRZELANIE 1... 4.X9OPFROK bi di PRATI --. 0 NO RA EENREPRE R nn PORNO EE R 1 IRENA A t CHI Ra |; GG "U ch ur. 1878 r. g lk -. , 5; p'ya) oo obodь 331 ( Re r

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

grabieży w carstwie nie socjalizmu, żeby się udawało, lecz powszechnego oszustwa, prowokacji i samowoli». Sławetny nasz dramaturg Mykoła Kulisz nie miał możliwości napisać podobnej deklaracji. A jednak, zanim zginął, zdołał przekazać potomnym swój bezcenny testament. Przebywając przed wysłaniem na Sołowki w celi specjalnego korpusu NKWD na ulicy Instytutskiej w Kijowie, Kulisz, jakby na taśmę magnetofonową, nagadał „podsadnej gęsi”, pewnemu trockiście J. Szteinbergowi, swoje rozumienie zbrodniczej istoty reżimu stalinowskiego. Seksot Szteinberg, jak Kulisz się spodziewał, starannie spisał jego odważnie śmiałe myśli na papier, i one, dołączone do sprawy Kulisza, dotrwały do naszych czasów: «Moskwę Kulisz porównuje do Dawnego Rzymu. Tak samo, twierdzi on, jak Dawny Rzym żył kosztem swoich prowincji, wysysając z nich wszystkie soki, gromadził w sobie wszystkie bogactwa, wartości i dzieła sztuki, tak i Moskwa żyje kosztem republik narodowych. Przy czym on nie uważa za potrzebne nawet dowodzić, że ekonomiczne położenie Ukrainy jest kolonialne w stosunku do Rosji Radzieckiej — to on uważa za zwykłą rzecz... Kierownictwo naszej partii Kulisz uważa za wielkomocarstwowych szowinistów... Jaskrawym przedstawicielem wielkomocarstwowości... na Ukrainie Kulisz uważa towarzysza Postyszewa... On twierdzi: „Postyszew mówił o miłości do Moskwy z taką histeryczностью w GŁOSIE, i ja poczułem, że jeśli go podrapać, to spod maski internacjonalisty wyjdzie prawdziwy wielkomocarstwowy szowinista”. Wielkomocarstwowy szowinizm, mówił Kulisz, kwitnie w Moskwie we wszystkich dziedzinach, i nikt z nim nie prowadzi żadnej walki — przeciwnie, jest on jeszcze zachęcany. . Sytuację literatury ukraińskiej uważa on za tragiczną. Utalentowany pisarz musi albo wyrzec się literatury ukraińskiej i przejść na rosyjską, albo, jeśli posłucha głosu własnego serca i napisze prawdziwe dzieło artystyczne, zostanie wtrącony do więzienia. Dlatego w literaturze na Ukrainie pozostali wyłącznie miernoty, kłamcy i nieudacznicy. Na Ukrainie Radzieckiej literatura jest skazana na wegetację, na prowincjonalizm, nigdy nie dorówna poziomem wielkiej literatury światowej. Ogólnozwiązkowy zjazd pisarzy był, zdaniem Kulisza, fałszem i oszustwem. Pisarze mówili z trybuny jedno, a w kuluarach twierdzili co innego. Pisarze nie mogą tworzyć wielkich rzeczy, ponieważ omijają najważniejsze problemy, a omijają je dlatego, że boją się pisać prawdę. Być pisarzem o proletariackiej ideologii i wybitnym artystą to rzeczy nie do pogodzenia, uważa Kulisz. Wszyscy utalentowani ludzie, mówi on, zawsze konfliktowali się ze swoim społeczeństwem. U podstaw całej polityki, którą partia prowadzi na wsi, leży jedna zasada: przymus. Taka teza Kulisza całkowicie obala dobrowolny ruch milionów chłopów ku socjalizmowi, zorganizowany przez partię. Kołchozowy ustrój, który on uważa za narzucony chłopstwu z zewnątrz i dlatego chwiejny... Historia się powtarza, stwierdza Kulisz. Dlatego budowa bezklasowego społeczeństwa to bajeczka. Oczywiście pojawi się coś nowego, stare klasy znikną z areny dziejowej, ale powstanie nowa forma nierówności i kwestia społeczna pozostanie nierozwiązana po staremu... Uważa on, że sprawdziła się teoria «winnych drugiego rzędu». Oto jego własne twierdzenie, że polityka to rzecz okrutna. Istota tej teorii i tego twierdzenia jest taka: państwo aresztuje nie tych, którzy zawinili, lecz tych, których trzeba wziąć ze względów politycznych. Polityka to rzecz okrutna. Na nią zawsze trafiają pod aresztowanie «przypadkowi». W swoim czasie «przypadkowymi» byli Jefremow, Hermajze i inni, a teraz Epik, Kulisz, Kurbas i tak dalej. Taka jest teoria «przypadkowych». Stąd wynika, że sprawy są fabrykowane albo tworzone „brudnymi rękami”, jak Kulisz czasem lubi się wyrażać. Uważa on na przykład, że sprawy o terrorystyczną działalność ukraińskich nacjonalistów są wymyślone i sfabrykowane. „Ta prawda”, mówi on, „wkrótce stanie się znana. Poznajemy najskrytsze tajemnice dawnego Egiptu, odkopując piramidy. Tym bardziej prawda naszych dni koniecznie wypłynie na wierzch i zostaniemy usprawiedliwieni”. Przy tym Kulisz wyraża nadzieję, że nowe pokolenie nie będzie tak lękliwe jak on i jego towarzysze, i że jeśli ktoś z jego przedstawicieli trafi do NKWD, to przemówi do śledczych innym językiem. „Wtedy DPU-NKWD odczuje, że wyrosła inna siła, a ona na pewno wyrośnie”, dodaje Kulisz... „My”, mówi on, „nie przeżyliśmy szczęśliwej pory demokracji, lecz przeskoczyliśmy z carskiego despotyzmu do nowego, sowieckiego. Nazywa się ona «dyktaturą proletariatu»... O sytuacji Ukrainy w latach 1923–33 mówi, że była ona skazana na głodową śmierć. Wierzył, że zmarło wiele milionów ludzi. Także teraz Kulisz jest przekonany, że organy sowieckie celowo nie rejestrowały umieralności, by ukryć to, co działo się na Ukrainie. „Wszyscy myślący ludzie, którzy mieli własne zdanie”, twierdzi ten pan, „siedzą w więzieniach albo na zesłaniu”. Przy tym stawia sobie pytanie: kto teraz będzie budował ukraińską kulturę? Na moją odpowiedź, że Ukraina ma Akademię Nauk, Związek Pisarzy, uniwersytety, wiele instytutów naukowo-badawczych i kadr naukowych, on szczerze się roześmiał... Godnie odszedł z życia również nasz wielki prozaik Walerian Pidmohylnyj, który 14 lutego 1934 roku napisał do swojego śledczego: – Odczuwając swoją całkowitą bezradność, po długim i przedłużającym się śledztwie, składam wyjaśnienia w każdym z osobna przypadku, a także w sprawie, która została wszczęta przeciwko mnie, składam następujące zbiorcze wyjaśnienie: Nigdy, w żadnej formie, nie prowadziłem żadnej działalności. 3. O istnieniu podobnych organizacji, a więc o ich działalności lub działalności osób z nimi związanych, nigdy nic nie słyszałem, inaczej niż z wystąpień przedstawicieli władzy radzieckiej, jej partii, w prasie i na publicznych zebraniach. Wszelkie zeznania dotyczące oskarżenia mnie o przynależność do terrorystycznej organizacji i terrorystycznej działalności stanowczo odrzucam jako kłamliwe i oszczercze. (Za książką Iwana Iljenki «W żarnach represji», Kijów, 1992.) (jeden ze składu) Fiodorow zmarł jeszcze na Sołowkach. Wiszniaka wywieziono bez wiadomego celu do Leningradu, Lichwiarnika do Odessy, a Zozulaka i Pierockiego do Kijowa. Pozostałych umieszczono w areszcie śledczym w Miedwieżegorsku, który mógł pomieścić zaledwie 400 osób. Kilku więźniom (a to po trzech dokładnych rewizjach!) udało się przemycić do aresztu noże i, zrozumiawszy, że wiozą ich ciężarówką na egzekucję, rzucili się z nimi na uzbrojonych konwojentów; jednego z nich nawet ranili w głowę. Matwiejew rozkazał, mimo trzaskającego mrozu, rozbierać więźniów do bielizny, wiązać im ręce, a przed egzekucją także nogi, i układać ich twarzą w dół na dnie szerokiego na około 10 metrów i głębokiego na 2 metry dołu. Kiedy pierwsza partia więźniów była gotowa do przymusowego przejścia do „lepszego” świata, towarzysz Matwiejew wskakiwał do dołu i brał się do swojej zwykłej, ulubionej przez jego bolszewicko-czekistowskie serce „roboty”. Jego asystenci (Gincow, Lariosz(y)n, Wasiljew, Dierewianko, Kuzniecow, Twierdochleb) przygotowywali przy akompaniamencie strzałów, żałosnych przedśmiertnych jęków i przekleństw kolejną partię ofiar. Związanych za ręce i nogi jeńców zrzucano na jeszcze ciepłe ciała towarzyszy, zmuszano do leżenia jak najciaśniej, a Matwiejew ponownie wyjmował swojego niestrudzonego rewolwer. Kiedy strzelanie mu się znudziło, brał do rąk okutą żelazem pałkę. Bił, sapiąc, tak mocno, że czaszki rozłupywały się na kawałki, a mózg, zmieszany z krwią, rozpryskiwał się na wszystkie strony, gęsto zraszając zarówno kata, jak i jego żywe i martwe ofiary. W sztuce zabijania towarzysz Matwiejew nie miał sobie równych. 27 października wysłał na tamten świat 208 osób, 1 listopada – 180, 3 listopada – 265, 4 listopada – 249. A po „robocie”, solidnie wypiwszy ze swoimi podwładnymi i zakąsiwszy, pojechał do Dniepru świętować 20. rocznicę „Wielkiej Października Socjalistycznej Rewolucji”. Świętowało się towarzyszowi Matwiejewowi bardzo dobrze, bo nawet zapomniał zameldować od razu o dokonanym czynie towarzyszowi Garinowi, swojemu bezpośredniemu przełożonemu. Zameldował dopiero 10 listopada. Ale towarzysze Rakowski i Garin podeszli do jego przewinienia z należytym zrozumieniem, meldując towarzyszowi Jeżowowi, że jego rozkaz likwidacji 1200 solowieckich „kontrrewolucjonistów” nie tylko wykonano, ale i przekroczono (rozstrzelano aż 1825 osób), i nagrodzili towarzysza Matwiejewa „za skuteczną walkę z kontrrewolucją” cennym podarunkiem i przepustką na słoneczny brzeg Krymu. Mówią, że towarzysz Jeżow ze swojej strony nagrodził kata jeszcze orderem Czerwonej Gwiazdy, ale dokumentalnego potwierdzenia tego faktu badacze dotąd nie znaleźli. Gdzie, w którym obozie albo więzieniu siedział towarzysz Matwiejew, nie wiadomo. Ale według wszystkich znaków przeżył to tylko lekki strach, bo jeszcze na początku lat siedemdziesiątych żył, występował w szkołach, dzielił się wspomnieniami o swoim bohaterskim czekiście, był w kontakcie z pionierami. Matwiejew zmarł w 1/4 roku i został pochowany na jednym z petersburskich cmentarzy. 2/ października 199? r. w autobusie, którym jechaliśmy do Mandarmochu, aby pokłonić się prochom masowo wymordowanych, byli nie tylko Rosjanie, ale także Karelowie, Finowie, Ukraińcy, Tatarzy, Żydzi, Niemcy, Polacy. Wszyscy pytaliśmy jednego: dlaczego na przedniej szybie autobusu przyklejona jest tabliczka z napisem «Pokajanie»? Za co ma pokutować syn Antoniego Kruszelnickiego, Larysa Ridna, których złożono w mokrej ziemi tylko dlatego, że uwierzył sowieckiej propagandzie i przeprowadził się z kapitalistycznego Lwowa budować socjalistyczny Charków? Za co mają pokutować bliscy i dalecy krewni Lesia Kurbasa, Mykoły Kulisza, Matwija Jaworskiego, Walerijana Pidmohylnego? Za co mamy pokutować my, dzieci ukraińskiej wsi, której miliony najlepszych przedstawicieli stały się karelskimi sosnami, tylko za to, że chcieli pracować dla siebie i swoich dzieci, a nie dla leniwego i chciwego moskiewskiego «dziadka»? Pokajać się za czyny popełnione, jeśli kierować się zdrowym rozsądkiem, powinna była prawna sukcesorka WKP(b)-KPZR, czyli dzisiejsza partia komunistyczna, ale jej przedstawicieli w autobusie nie zobaczyliśmy. Moskiewskie i karelskie „lewicowe” gazety, które zdążyliśmy przejrzeć, jednym szeregiem ruszyły do ataku na organizatorów miłosiernej akcji, twierdząc, że nie komuniści są winni masowych rozstrzeliwań w Sandarmoch, lecz „niekontrolowana władza”, natychmiast zapominając, że władza w tamtych krwawych latach znajdowała się pod wszechogarniającą kontrolą WKP(b)-KPZR. Inni autorzy z legitymacjami partyjnymi w kieszeniach poszli jeszcze dalej: lekceważąc wnioski organów śledczych i sądowo-medycznej ekspertyzy, twierdzili, że pojedyncze mogiły w Sandarmoch (a jest ich tam aż 150, i w każdej po czterdziestu męczenników!) to dzieło rąk fińskich faszystów. I oto my już nie idziemy, a jedziemy, otoczeni ze wszystkich stron żałobnym, zapłakanym ludzkim morzem, przyjmujemy paradę smukłych karelskich sosen, które wyrosły aż do nieba z płomiennych serc naszych wielkich rodaków. Wieloletni więzień polityczny Jewhen Swerstiuk obejmuje dębowy krzyż z napisem „Zamordowanym synom Ukrainy”. Nad Iwanem Drachem powiewa niebiesko-żółta państwowa flaga ukraińska z czarną żałobną wstęgą. W rękach pietrozawodskich Ukraińców, którzy przyjechali z nami, – ukraińskie i karelskie flagi. Ksiądz Ukraińskiego Kościoła Autokefalicznego Pawło Bochniak trzyma w rękach wyszywany ręcznik i garść ojczystej ziemi. Kiście kaliny z rodzinnej wsi Szewczenki płoną w rękach kolejnego naszego wieloletniego więźnia politycznego Julija Szelesta. Niestrudzenie pracują nasi kronikarze Borys Hrywaczewski, Ołeksandr Zasucha, Wołodymyr Szczerbyna. Robi wszystko, co od niego zależy, aby nam tu było przytulniej na tej surowej karelskiej ziemi, pracownik Ambasady Ukrainy w Moskwie Witalij Kryknenko. Nad tysięczną rzeszą powiewają nie tylko flagi z żałobnymi czarnymi wstęgami. Nad tysięczną rzeszą płacz, jęk, westchnienia i myśl: takie rzeczy nie powinny się powtórzyć. Bądźmy czujni, nie dopuśćmy, by czerwony dżin znów wydostał się z butelki i zalał niewinną, sprawiedliwą krwią 1/6 naszej planety. Z byłych republik zaprzyjaźnionych krążą znowu pogłoski, że komuniści ponownie przygotowują listy do rozstrzelania. Boże, daj, by to były tylko pogłoski. Ale jak ktoś bardzo mądry powiedział: dymu bez ognia nie bywa. Pamiętajmy, że w przededniu GKCzP takie listy również były sporządzone. I znajdowali się na nich nie tylko demokraci, lecz także komuniści, którzy nie chcą iść w ногу ze swoimi zakompleksionymi wodzami. Przemawiając na żałobnym wiecu, minister oświaty UNR, pisarz Ławrin Krusielnicki Larysa powiedziała, że ukraińska inteligencja legła na Sandarmoch-ziemi jedynie dlatego, że chciała budować Ukrainę pod czerwonymi sztandarami. My zaś dziś budujemy Ukrainę pod żółtym państwowym sztandarem. Dlatego Matwiejew, Harsz, Rakowscy, przyszedłszy ponownie do władzy, będą jeszcze okrutniejsi, jeszcze bezlitośniejsi wobec nas i naszych dzieci i zamienią naszą słoneczną krainę w jeden wielki Sandarmoch. Tak więc, idąc na wybory, pamiętajcie o tym! Mykoła Łytwyn, korespondent specjalny Iwan Drach, Jewhen Swerstiuk, Witalij Kryż, ukraiński obrońca praw człowieka, deputowany

Машинний переклад

Wybory 98 i bezpieczeństwo informacyjne Ukrainy – te dwa wzajemnie powiązane zagadnienia stały się przedmiotem dyskusji na konferencji prasowej zorganizowanej przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. T. Szewczenki i Kongres Inteligencji Ukraińskiej. Wydarzenie odbyło się w sali konferencyjnej UNIAN 12 listopada – tego dnia, gdy w Radzie Najwyższej zakończyło się formowanie Centralnej Komisji Wyborczej poprzez dobór pięciu członków. «Proświta» i KUIn są zaniepokojone stanem spraw w obozie ogólnonarodowo-demokratycznych sił, które nie biorą pod uwagę gorzkiego doświadczenia poprzednich wyborów, kiedy przez nadmierne ambicje wielu kierowników prawicowych i prawicowo-centrowych organizacji utracono lwią część głosów wyborców i w wielu okręgach zwyciężyli lewicowcy. Obecnie, przy mieszanym systemie wyborczym, według prognoz dyrektora Instytutu Transformacji Społeczeństwa Ołeha Oskina, spośród 22 utworzonych bloków wyborczych szansę zebrania 200 tysięcy podpisów elektoratu mają tylko sześć: komuniści, socjaliści-agrarianie, «Hromada», NDP, SDPU oraz «Ruch za Naród, za Ukrainę». Dlatego główna walka demokratów o miejsca w przyszłym parlamencie będzie toczyć się w okręgach większościowych. «Proświta» i KUIn, zaniepokojone rozproszeniem sił prawicy, uchwaliły memorandum o koordynacji działań, wzajemnym niepodważaniu się oraz rankingowym wyłanianiu najgodniejszych kandydatów i wzywają do przyłączenia się do niego wszystkich, którym nie jest obojętny los Ukrainy. Niepokojem o przyszłość państwa przepojone były słowa mówców. «Czy przy istniejącym rozproszeniu naszych sił osiągniemy zwycięstwo w wyborach? Nie» – z przekonaniem stwierdził przewodniczący Ogólnoukraińskiego «Proświta» Pawło Mowczan – «musimy wspólnie przeciwstawić się antypaństwowym siłom, wyrzec się wąskopartyjnych i osobistych ambicji» – przekonująco wzywał demokratów zastępca przewodniczącego Towarzystwa «Proświta» Ołeksandr Ponomariw. «Co przeszkadza naszemu zjednoczeniu? Czysto subiektywne czynniki i euforia niektórych partii, które powołują się na dane socjologiczne. Trzeba sobie uświadomić, że wybory odbywają się według nowego scenariusza, a my jeszcze nie graliśmy w tę grę. Widoczny jest zaplanowany program: odsunąć od wyborów elektorat prawicowy i centroprawicowy; NRU spróbują rozłamać gdzieś w lutym. To plany sił, które chcą na przełomie tysiącleci ukształtować w Ukrainie system klanowo-oligarchiczny». – To tezy argumentów Ołeha Soskina. O tak ważnym czynniku wpływu na wyborców, jak show-biznes, a zwłaszcza na elektorat młodzieżowy, mówił dyrektor generalny spółki «Komora» Ołeh Repecki. Swoimi przemyśleniami na poruszone problemy podzielili się przewodniczący «KUї!Їну» Iwan Drach oraz przewodniczący Kijowskiej Krajowej Organizacji «Proświty» Jurij Hnatkewycz, podkreślając, że przyczyny rozdrobnienia patriotów nie są obiektywne, lecz subiektywne. Ostrzeżeniem zabrzmiały również słowa o «rosyjskim czynniku» kampanii przedwyborczej: Rosja nie pozostanie z boku procesu wyborczego na Ukrainie! Aby za rok, z powodu «zbrodniczej pewności siebie» naszych hetmanów, jak określił to Jurij Hnatkewycz, nie musieć odpowiadać w ankiecie na pytanie «Do jakiej partii należeliście przed przewrotem w 1991 roku?», musimy już dziś, nie zwlekając, przejść od zaklęć i wezwań do jedności do konkretnego działania. Bo sięgając po małe dla siebie, możemy stracić wielkie, dla wszystkich najświętsze – niepodległość. I odwrócą się od nas – tym razem – na zawsze! – i Bóg, i an, proponując zebrać 25 listopada w Domu Nauczyciela wszystkich liderów partii i sztaby Batkiwszczyny, by podpisać ten memorandum. 29 października proświtianie odwiedzili dziecięcy dom «Maliatko», położony w Podilskim rejonie m. Kijowa. Kijowskie Krajowe Zrzeszenie «Proświty» zrealizowało tę akcję charytatywną wspólnie z Centrum Wydawniczym «Proświta» (dyrektor W. Kliczak), wydawnictwem «Wesełka» (dyrektor Ja. Hojan) oraz przedsiębiorstwem agroprzemysłowym «Kijowkontrakt» (dyrektor Ju. Tierechow). Na to spotkanie dobroczyńcy przygotowali prezenty – książki, cu- Niech los miłosierny uśmiechnie się do nich Od 1979 r. jest jego niezmiennym dyrektorem. Lidia Semeniwna wraz z pracownikami zastąpiła tym dzieciom rodziców. Tylko dzięki ich trosce dom dziecka stał się wzorowy. A dla wszystkich wychowanków stała się mamą, mamą Lidą. „Zielone żyto, zielone, dobrzy goście są u mnie” – tak witali nas wychowankowie domu dziecka. Dzieci wychowuje się w duchu miłości do Ukrainy, jej obyczajów i tradycji. Jedna ukraińska pieśń zmieniała się w drugą, wesoła polka, hopak …które w ciepłej, życzliwej atmosferze przekazali dzieciom pracownicy „Kijówkontraktu”, za co serdecznie im dziękujemy. Najmłodszym wychowankom podarowano książeczkę „Śmieszna bajka-zmyślanka o łakomym misiu”, kolorowanki i abecadło. Starsi otrzymali książki: „Historia Ukrainy dla dzieci” A. Łotockiego, „Historia Ukrainy w grach”, „Kobzarz” T. Szewczenki oraz wiele innej ciekawej literatury poznawczej do biblioteki domu dziecka. Nie zapomniano też o wychowawcach. Zestaw książek dla dzieci podarowało dzieciom także wydawnictwo „Wesełka”. Dom dziecka „Małiatko” zachwyca życzliwością i gościnnością dzieci oraz wychowawców. Tu są ładne, z miłością urządzone pokoje do nauki i zabaw, sypialnie, pokoje dzienne. Jest pod dostatkiem wspaniałych zabawek, a najważniejsze – miłość, ciepło, troska, którą otoczone są dzieci nieznające rodzicielskiej czułości i ciepła. Dom dziecka kieruje łagodna, czuła kobieta, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy Lidia Łytwynenko, która od przechodziły w nowoczesną „Makarenę”, a nasze serce ściskał ból i w oczach były łzy. Smutek i ból o losy tych dzieci nie dawały nam spokoju: co czeka je w wirze życia? Czy wytrzymają, nie załamią się? Niestety, ich dalszy los bywa często bardzo ciężki. Przecież są zupełnie nieobronni. Po osiągnięciu określonego wieku – a w domu dziecka „Małiatko” przebywają do ukończenia 6. klasy – przekazuje się je do internatów i zaczyna się walka o przetrwanie, o miejsce pod słońcem w tym trudnym życiu, gdzie za nich nikt nie stanie – to dzieci państwowe. Ale, niestety, państwo nie troszczy się zbyt bardzo o losy tych dzieci. Pojawia się bardzo wiele problemów nie tylko z nauką, ale też z zatrudnieniem, zapewnieniem mieszkania i wieloma innymi sprawami. Chce się jednak wierzyć, że wszyscy wychowankowie domu dziecka «Malatko» znajdą właściwą drogę w życiu, a państwo zwróci się ku ich problemom twarzą. Tetiana FEDIJENKO BRONIĆ NARODOWYCH ZASAD W OŚWIACIE 6–8 listopada 1997 r. w kijowskim Domu Nauczyciela odbył się Kongres Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego im. H. Waszczenki – organizacji społecznej (zarejestrowanej przez Ministerstwo Sprawiedliwości w marcu 1996 r.), która jednoczy pracowników różnych szczebli oświaty, a także innych obywateli, którym leży na sercu jej rozwój. Na Kongres, aby omówić najbardziej bolesne problemy rozwoju oświaty, zjechali się delegaci z 23 obwodów Ukrainy, w tym z Autonomicznej Republiki Krymu. Sprawozdanie z działalności Towarzystwa wygłosił jego przewodniczący, profesor A. Pohrybnyj. Podkreślono priorytetowe zadania organizacji. Są to: obrona zasad ukraińskiej oświaty narodowej oraz podporządkowanie jej sprawie budowy Państwa Ukraińskiego, rozwój, upowszechnianie i ochrona systemu kształcenia i wychowania, który stworzyli wybitni ludzie. Niech Wszechmogący uchroni nas wszystkich przed tak smutną perspektywą. referendum Wołodymyr HERMAN «Stoimy przed faktem utraty niepodległości. Jeśli chcemy wygrać APEL Centralnego Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki do bloków wyborczych «Ruch za Naród, za Ukrainę» oraz «Front Narodowy» Troszcząc się o przyszłość Ukrainy i na wszelkie sposoby sprzyjając przeprowadzeniu kampanii wyborczej 1998 roku, Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. T. Szewczenki zwraca się do Was, patriotów Ukrainy, z propozycją sprzyjania porozumieniu między dwoma głównymi blokami, które reprezentują narodowe siły naszego państwa. Byłoby przykro, gdybyśmy zwalczali się nawzajem, ciesząc naszych wrogów. Dlatego proponujemy utworzenie koordynacyjnej rady do uściślenia kandydatur pretendentów na deputowanych Rady Najwyższej, rad obwodowych i miejscowych z uwzględnieniem list RUCH-u, «Proświty», KUI-u, «Frontu Narodowego», aby rywalizacja w okręgach większościowych o mandaty deputowanych zakończyła się zwycięstwem narodowo-demokratycznych sił, z nieodzownym przyjęciem przez wszystkie zainteresowane strony memorandum o: 1. koordynacji działań; 2. wzajemnym nieprzeciwdziałaniu; i 3. ustaleniu według rankingu najgodniejszych kandydatów. Zarząd Centralny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki ukraińscy pedagodzy G. Skoworoda, K. Uszynski, B. Hrinczenko, S. Rusowa, I. Waszczenko, I. Ohijenko, A. Wołoszyn, S. Siropołk, W. Suchomłynski i in., wydanie twórczej spuścizny H. Waszczenki (ok. 10 tomów), ochrona prawno-ekonomicznych interesów ukraińskich oświatowców, przeciwstawianie się antyukraińskim, antypaństwowym, neokomunistycznym tendencjom w oświacie Dla osiągnięcia tych celów Towarzystwo opracowuje własny projekt reformy i demokratyzacji oświaty na Ukrainie, publikuje oświadczenia i apele skierowane przeciwko antynarodowym tendencjom w oświacie Ukrainy, organizuje wykłady, konferencje naukowo-praktyczne, seminaria, współpracuje z placówkami pedagogicznymi, związkami twórczymi oraz państwowymi i społecznymi placówkami oświatowo-kulturalnymi. W ramach otwarcia Kongresu zaprezentowano dwa wydania Towarzystwa, które właśnie ukazały się drukiem. Są to fundamentalna praca H. Waszczenki „Ogólne metody nauczania”, która nie ma odpowiedników w ukraińskiej pedagogice (ta książka ukazała się jako drugi tom dzieł H. Waszczenki; pierwszym była jego książka „Ideał wychowawczy” (1905) oraz książka o nowatorskich koncepcjach pedagogicznych „Koncepcyjne podstawy demokratyzacji i reformowania oświaty na Ukrainie”, w której znani ukraińscy pedagodzy, akademicy Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy A. Aleksiuk, P. Kononenko, W. Majboroda, A. Pohribnyj, M. Stelmachowycz, prof. O. Wyszniewski oraz kandydat nauk pedagogicznych T. Usatenko przedstawiają uwadze instytucji państwowych, naukowców, szerokiej opinii pedagogicznej, wszystkim, których niepokoi obecny stan oświaty na Ukrainie, swoje spojrzenie na sposoby wyjścia z kryzysu w tej dziedzinie, począwszy od konieczności reformy zarządzania oświatą. Towarzystwo, podkreślono na Kongresie, będzie dążyć do wprowadzenia tych koncepcji w życie. W najbliższych planach Towarzystwa są działania dotyczące praktycznego wdrażania opracowanych i uogólnionych przez H. Waszczenkę metod nauczania, wydanie jego pracy „Wychowanie losu i charakteru”, organizacja ochrony prawnej ukraińskich pedagogów, szereg działań mających na celu obalenie recydyw komunistycznego totalitaryzmu w dziedzinie oświaty. Dokumenty przyjęte przez Kongres zwracają uwagę na krytyczne położenie, w jakim znajduje się oświata narodowa na Ukrainie, i proponują drogi wyjścia z niego. W obradach tego forum pedagogicznego wzięli udział przedstawiciele Ministerstwa Oświaty, Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, posłowie ludowi Ukrainy L. Hłuchiwski, P. Mowczan, J. Stećko, przewodniczący Towarzystwa „Ukraina” I. Drach, dyrektor Instytutu Ukrainoznawstwa Kononenko, inne znane osoby. Przewodniczącym Towarzystwa ponownie wybrano profesora A. Pohribnoho.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

bі З Н «ти год М. , і - . - КОР й "зм - - -ао й ли) б ь ч В ж й "Я. Ь п - | г - Й " іч РРЕрИ і «| - й г і. Ми і -ни - - лій Й - а з. і р У -Ю ум И ю рень, "р ори 1 а) не Ж дя | Ми - п "- цер є "З ії "а - ай". ь і ГПД | -з р ь і Ї РИ і р , ЛЮ; ричні м» 7 и. | ме 164 Тах639ї Ukrainizacja edukacji nieustannie nabiera mocy Przyszłość języka ojczystego budzi niepokój Za pięć lat nie będzie już z czego uczyć się języka rosyjskiego SŁOWO PROŚWITY UKRAINONIENAWIŚĆ I JEJ HISTORYCZNE I WSPÓŁCZESNE KORZENIE Na zamówienie caratu w XVIII–XIX w. rosyjscy uczeni opracowali koncepcję, zgodnie z którą Ukraińcy to „Małorosjanie”, południowa gałąź narodu rosyjskiego. W takim imperialnym planie w szkołach i na uniwersytetach Rosji, w tym również na Ukrainie, naświetlano całą historię Ukraińców i ich ziem jako „Małorosji”, „Noworosji”, a nawet Galicji. Rosyjski Prawosławny Kościół poparł tę szowinistyczną koncepcję. Wychodząc z imperialnych interesów, zdecydowana większość Rosjan wrogo odnosiła się do ukraińskiego ruchu narodowego, do odrodzenia w składzie Rosji nawet autonomicznej ukraińskiej państwowości. Przy ich poparciu przez ponad sto lat prowadzono politykę rusyfikacji i asymilacji Ukraińców, dokonywano represji wobec bojowników o ukraińskie odrodzenie. Gdy jesienią 1914 r. armie rosyjskie zajęły Galicję, władze carskie rozgromiły wszystkie galicyjskie organizacje ukraińskie – nawet proświtiańskie i spółdzielcze. Dokonały pierwszej masowej deportacji Galicjan do Rosji, na Syberię. To była jaskrawa demonstracja ukrainonienawiści nie tylko ze strony armii rosyjskiej, ale i całego narodu, który liczył na to, że metodami siłowymi zrusyfikuje także zachodnich Ukraińców. Od czasów Mikołaja I rosyjski caratyzm finansował partię „moskwofilów” w Galicji jako narzędzie rusyfikacji galicyjskich Rusinów i oderwania ich od Austro-Węgier. Imperium Rosyjskie rozpadło się nie wskutek separatyzmu Ukraińców i innych uciskanych narodów, lecz w wyniku walki między rządem carskim a opozycyjną Dumą Państwową. Nez- Zważywszy na rozłam w społeczeństwie rosyjskim, wojnę domową między partiami lewicowymi a prawicowymi (»czerwonymi« i »białymi«), odnosili się oni w równej mierze wrogo do odrodzenia ukraińskiej państwowości. Zajmowaniu ukraińskich wsi i miast przez rosyjskie komunistyczne i białogwardyjskie wojska zawsze towarzyszyło niszczenie patriotów Ukrainy, bojowników o jej niepodległość. W końcu Lenin i jego partia okazali się sprytniejsi: zgodzili się na utworzenie Ukraińskiej »radzieckiej« republiki, przeciągnęli na swoją stronę ukraińskie partie lewicowe, porozumieli się z Polską i wspólnie z nią podzielili Ukrainę. (Nie minie 20 lat, a rosyjscy komuniści i niemieccy faszyści podzielą także samą Polskę.) Dla odbudowy imperium rosyjskiego pod nowym szyldem rosyjska partia komunistyczna (bolszewików) na czele z Leninem, Trockim, Stalinem tymczasowo zmieniła swój kurs w kwestii narodowej. Jedynie dlatego powstał »Związek Radziecki« rzekomo równouprawnionych republik i w latach 20. prowadzono politykę »korienizacji«, w tym »ukrainizacji«. Była to jeszcze tymczasowa ustępstwo wobec »obcych narodowości«. Zmyliło ono wielu działaczy ukraińskiego ruchu narodowego, w szczególności M. S. Hruszewskiego, który powrócił na Ukrainę z emigracji. Ale już od 1929 r. walka z »burżuazyjnym nacjonalizmem« zaczęła określać politykę WKP(b) w kwestii narodowej. Z nową siłą rozpoczęły się prześladowania nie tylko byłych ukraińskich eserowców i socjaldemokratów, lecz także ukraińskich komunistów (Mykoły Skrypnyka i innych). W czasach Lenina i Stalina Ukraińcom nie powierzano stanowisk pierwszych sekretarzy Komunistycznej Partii Ukrainy. Ta ostatnia nie miała własnego programu ani statutu i była niezawodnym narzędziem WKP(b) w zarządzaniu Ukrainą, wprowadzając terror głodu w latach 1932–1933. Wraz z przyłączeniem Zachodniej Ukrainy w 1939 r. to ludobójstwo zostało rozszerzone również na nią. Masowe represje dotknęły tu nie tylko zwolenników niepodległości, lecz także tych, którzy stawiali opór reżimowi. społeczno-polityczna niezależna gazeta kierownicy ukraińskich organizacji politycznych, prosvitiańskich i spółdzielczych, a także działacze Komunistycznej Partii Zachodniej Ukrainy Dzięki pomocy sojuszników, przede wszystkim Stanów Zjednoczonych, pod koniec drugiej wojny światowej Związek Radziecki stał się najpotężniejszym mocarstwem wojskowym na świecie, a w istocie imperium komunistycznym. ZSRR otoczył się w Europie i Azji zależnymi krajami, w których ustanowił reżimy komunistyczne. Związek Radziecki (w istocie Rosja) stał się najpotężniejszym mocarstwem nuklearnym i dążył do ustanowienia światowej dominacji Rosjan drogą szerzenia komunizmu na całym świecie. Ta mesjanistyczna imperialna polityka zagraniczna odbiła się także na polityce wewnętrznej, w szczególności narodowościowej, KC WKP(b). Jego lokalne organy, czyli KC republik i obkomy partii, w latach 1945–1947 rozpoczęły we wszystkich republikach związkowych i autonomicznych szaloną kampanię walki z „burżuazyjnym nacjonalizmem”. Przyjęto kurs na możliwie najszybszą rusyfikację wszystkich narodów ZSRR. Walka z ukraińskim „nacjonalizmem” w powojennych latach była w istocie przejawem całkowitej nienawiści do Ukraińców i objęła wszystkie sfery życia na Ukrainie. Setki tysięcy Ukraińców zostały deportowane z Polski i z ziem zachodnioukraińskich, znaczną ich część represjonowano i wywieziono na Syberię. Do radzieckich obozów koncentracyjnych trafiło około miliona Ukraińców wschodnich spośród jeńców wojennych, uwolnionych w Niemczech. W więzieniach ZSRR (Rosji) Ukraińcy byli wtedy najliczniejszą narodowością. Stalin odstąpił od zamiaru deportowania wszystkich Ukraińców do wschodnich i północnych rejonów ZSRR tylko dlatego, że с р Р А А я нн о а й р пииено 0 рі 1918 ROKU - Cena umowna | чин НН р ни С ich było zbyt wielu. Zamiast tego „deportował” z Ukrainy całą żywność i zorganizował w tym spichlerzu ZSRR Hołodomor, którego skala jedynie nieznacznie ustępowała głodowi z lat 1932–1933. Równocześnie wprowadzono politykę asymilacji Ukraińców i innych narodów przez rosyjski język, który Stalin wychwalał jako najbardziej utalentowany i najcierpliwszy. W latach 40.–80. polityka rusyfikacji Ukraińców była prowadzona wszędzie: w Armii Radzieckiej i obozach koncentracyjnych, w przedsiębiorstwach i instytucjach, w dziedzinie ideologii, oświaty i nauki. We wszystkich wyższych uczelniach, technikach i w większości miejskich szkół Ukrainy wprowadzono nauczanie w języku rosyjskim. Od lat 60. na Ukrainie wypuszczano wyłącznie specjalistów mówiących po rosyjsku. Rusyfikację wzmacniała polityka likwidacji małych ukraińskich wsi, zmniejszanie udziału ludności wiejskiej do jednej trzeciej w związku z industrializacją i urbanizacją. Kierowanie Ukraińców, przede wszystkim specjalistów, do pracy w innych republikach ZSRR oraz zorganizowany napływ na Ukrainę dużej masy Rosjan również były ważną dźwignią niszczenia narodu ukraińskiego. Wielkomocarstwową politykę rosyjską uzasadniała szowinistyczna koncepcja o mesjanistycznej i historycznej roli narodu rosyjskiego, o rosyjskim języku, o jego wyższości i niższości innych narodów i kultur (twórcami których byli w większości „obcoplemieńcy”). Przywiązywano decydujące znaczenie do kształtowania „nowej historycznej wspólnoty – narodu radzieckiego”. Szeroko propagowano ideę zlania wszystkich narodów w jeden, ich rusyfikację na bazie „najbogatszego” języka rosyjskiego. Przekształcenie ZSRR (a faktycznie Rosji) w supermocarstwo, rozprzestrzenianie systemu komunistycznego na wszystkich kontynentach świata, wiodąca rola (na pierwszym etapie) w podboju kosmosu sprzyjały utrwalaniu mesjanistycznych, a faktycznie imperialnych nastrojów wśród Rosjan i rusyfikacji innych etnosów. Pieśni o Rosji, że jest ona „najlepsza ze wszystkich”, śpiewać uczono nie tylko Rosjan. A wiersz „Kochajcie Ukrainę” znanego ukraińskiego poety Wołodymyra Sosiury w latach pięćdziesiątych tak zohydzono, że stało się to pouczającą lekcją dla ukraińskich pisarzy na kolejne dziesięciolecia. Jak w każdym imperium, partyjne i radzieckie organy ZSRR w swojej wielkomocarstwowej, antyukraińskiej polityce posługiwały się metodą «bata i piernika». Tylko tym Ukraińcom, którzy popierali tę «internacjonalistyczną» politykę, stwarzano warunki do awansu w partyjnych i państwowych organach. Najwierniejszego pierwszego sekretarza KC KP Ukrainy W. Szczerbyckiego trzymano na tym stanowisku blisko dwadzieścia lat, a w Biurze Politycznym KC KPZR – nawet w czasach gorbaczowowskiej «pierestrojki». Jeszcze większą rolę w tej antyukraińskiej polityce KPZR odgrywały represje wobec tych, którzy ośmielali się protestować przeciwko rusyfikacji Ukrainy. Przez radzieckie więzienia przeszły tysiące patriotów Ukrainy, a wielu z nich tam zginęło. Zdecydowana większość Rosjan w ZSRR popierała rozprawę z «burżuazyjnymi» nacjonalistami. Pojedyncze protesty rosyjskich demokratów, w tym akademika Dmitrija Sacharowa, były potępiane zarówno w prasie radzieckiej, jak i w imperialnych instytucjach sądowych. Rusyfikatorska, antyukraińska polityka partyjnych i państwowych struktur ZSRR i URSR w znacznym stopniu podważyła fizyczny i duchowy potencjał narodu ukraińskiego. Dwa ostatnie pokolenia ludności miejskiej Ukrainy zostały niemal powszechnie zrusyfikowane: od dawna nie posługują się językiem ukraińskim. Sfera jego użycia obecnie ogranicza się do ukraińskich wsi (jedna trzecia ludności Ukrainy) i niewielkiej warstwy ludności miejskiej, przeważnie starszej. Jeszcze 20–30 lat istnienia radzieckiego imperium i naród rosyjski asymilowałby ukraiński. Pytanie o cel Imperium Rosyjskiego w podbijaniu i rusyfikacji innych narodów postawił wśród rosyjskich demokratów tylko Aleksander Herzen (prawdopodobnie dlatego, że po matce był Niemcem i długo mieszkał na emigracji). Porównał on imperium do wieloryba, którego samo ciało zmusza do pochłaniania ogromnej masy innych istot. Ukraiński separatyzm – jaki jest naprawdę Takie są historyczne korzenie nieufnego, wrogiego stosunku Rosjan do Ukraińców. Ale jeśli wieloryby miażdżą wszystko, co pochłaniają, to imperia puchną i prędzej czy później pękają. Nie ominął ten los ani Imperium Rosyjskiego, ani jego następcy, Związku Radzieckiego, który rozpadł się zupełnie niedawno, i zrodził wśród większości Rosjan Ukrainy i Rosji współczesną ukrainofobię. Rozpad ZSRR przyspieszyła walka o władzę wśród samych rosyjskich grup politycznych. Tylko proklamowanie w czerwcu 1990 r. suwerenności Rosyjskiej Federacji w składzie ZSRR i wybór Borysa Jelcyna jej prezydentem były przyczyną klęski Michaiła Gorbaczowa w jego dążeniu do zachowania Związku Radzieckiego. Ostatnia próba sił imperialnych, podjęta w sierpniu 1991 r., by nie dopuścić do rozpadu ZSRR, została stłumiona wyłącznie przez państwowe struktury Federacji Rosyjskiej na czele z jej prezydentem B. Jelcynem. To właśnie na ich naleganie L. Krawczuk i S. Szuszkiewicz w grudniu 1991 r. podpisali w Białowieskiej Puszczy historyczny dokument o zaprzestaniu istnienia ZSRR i utworzeniu Wspólnoty Niepodległych Państw (WNP). Taka jest historyczna prawda o konkretnych winowajcach rozpadu ZSRR w 1991 r. Ale z patriotycznych pobudek wszyscy rosyjscy działacze i partie chcą przerzucić winę za rozpad wielkiego państwa na «nieugodnych» Ukraińców i Ukrainę. Od tego czasu w środkach masowego przekazu Rosji oraz w patriotycznej prasie rosyjskiej na Ukrainie rozpoczęła się szalona kampania propagandowa przeciwko niepodległemu Państwu Ukraińskiemu. Takiego wzrostu ukrainofobii ze strony Rosjan, która trwa już 6 lat, chyba jeszcze nigdy nie było. Dla milionów Rosjan na Ukrainie (a także na Krymie) jej niepodległość jest kością w gardle, a do tego jeszcze tym, że utracili pozycję narodu dominującego i nagle stali się mniejszością narodową w Państwie Ukraińskim. Ponadto Rosjanie oraz część ludności rosyjskojęzycznej na Ukrainie obawiają się przymusowej ukrainizacji. Choć podstaw do tego nie ma – nowa Konstytucja Ukrainy gwarantuje wszystkim obywatelom ochronę praw. Antyukraińska polityka do lata 1997 roku była kierowana przez najwyższą władzę ustawodawczą i wykonawczą Federacji Rosyjskiej. Przede wszystkim przejawiała się ona w dążeniu do uzależnienia Ukrainy od Rosji gospodarczo, aby zmusić ją do wyrzeczenia się suwerenności politycznej. Pod wrzawę rosyjskiej prasy o zerwaniu przez Ukraińców więzi gospodarczych z Rosją, o kwotach i wysokich cłach na ukraińskie produkty, o zakupach towarów w innych państwach, import z Ukrainy tak bardzo się zmniejszył, że Ukraina rzeczywiście stała się wielkim dłużnikiem Moskwy. Na polecenie prezydenta i rządu Rosji od czasu do czasu (zwłaszcza zimą) ograniczano dostawy nośników energii na Ukrainę, aby pogłębić w niej kryzys gospodarczy i bezrobocie, pozostawić bez ciepła i światła miliony obywateli, wywołać u nich powszechne niezadowolenie z ukraińskiej niepodległości. Prezydenci Ukrainy Leonid Krawczuk i Leonid Kuczma ostrzegali Borysa Jelcyna, że taką polityką można udusić Ukrainę, lecz także Rosja postawi siebie na krawędzi gospodarczej katastrofy. Tak też się stało: trwa rozpad i spadek gospodarki obu krajów. Nie mniejszą siłą ukrainofobia przejawiała się również w polityce zagranicznej Federacji Rosyjskiej. Jej kierownictwo wytworzyło wobec niepodległej Ukrainy wizerunek niedemokratycznego państwa, narodowego i komunistycznego „rezerwatu”, któremu kraje Zachodu przez kilka lat odmawiały pomocy finansowej. Wspólnie z prezydentem USA Clintonem prezydent Rosji Jelcyn doprowadził do rozbrojenia nuklearnego Ukrainy. Po tym Rosja z pozycji siły zaczęła występować przeciwko integralności terytorialnej Państwa Ukraińskiego i domagać się przekazania jej Sewastopola oraz całego Krymu – wbrew umowom międzynarodowym i zobowiązaniom. Te pretensje uzakonniła Państwowa Duma Federacji Rosyjskiej. Mer Moskwy Ługow zaproponował nawet użycie sił zbrojnych przeciwko niepodległości Ukrainy W tej antyukraińskiej polityce wielką rolę odegrało rozdmuchiwanie ukrainofobii wśród Rosjan i rosyjskojęzycznej ludności Ukrainy. Najbardziej aktywne okazały się rosyjskie nacjonalistyczno-patriotyczne organizacje na Krymie. Dzięki demagogicznym obietnicom oraz wsparciu Dumy Państwowej i rosyjskich partii politycznych zdobyły one większość w Najwyższej Radzie Autonomicznej Republiki Krym i wybrały jej przewodniczącym (prezydentem) Jurija Meszkowa. Najwyższa Rada i rząd Republiki Krym przez kilka lat lekceważyły Konstytucję Ukrainy, dopuszczając wywieszanie nad swoimi państwowymi budynkami ukraińskich flag. W wystąpieniach szowinistycznych polityków na sesjach Najwyższej Rady Krymu oraz na łamach rosyjskich gazet komunistyczne wycie było zwykłym zjawiskiem, a na mitingach rosyjskich partii i ruchów rozbrzmiewały przekleństwa pod adresem niepodległej Ukrainy. W biały dzień w centrum Symferopola zorganizowano manifestację z rytuałem pochówku kukły „Ukrainy”. Ukraińców nazywano „banderowcami”, a tym, którzy rozmawiali po ukraińsku, grożono... Trudno nawet wymienić wszystkie... Fragment nieczytelny: tekst źródłowy składa się wyłącznie z pojedynczych, zniekształconych znaków, bez możliwego do odtworzenia sensu.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

...i rosyjskich szowinistów w Krymie. Najdotkliwszym jest [...] ukraińskie szkoły [...] sabotaż [...] w Krymie, gdzie na jednego nauczyciela przypada ponad [...] ukraińskiej mowy i literatury. Dzieci w szkołach z ukraińskim językiem nauczania zaledwie [...] z entuzjazmem [...] w kilku rosyjskojęzycznych klasach we wszystkich szkołach. Nie można się w nich [...] uczyć [...] w grupach, w tych szkołach i uczelniach zawodowych, w placówkach oświatowych Republiki Krymu można tylko pomarzyć o programie zaspokajania potrzeb [...] w zakresie ukraińskiej mowy i literatury. Nauczyciele nie mają niezbędnych podręczników do tych przedmiotów, a rosyjscy szowiniści wybijają okna w szkołach, w których uczy się po ukraińsku (jak to było w [...] średniej szkole nr 25 w Symferopolu). Przyjęcie nowej Konstytucji Ukrainy, szerokie poparcie narodowe dla państwa ukraińskiego, pewne umocnienie jego wewnętrznej sytuacji sprawiły, że Rosja i siły na nią zorientowane musiały osłabić antyukraińską propagandę. Po trzech latach zwlekania przybył do Kijowa Jelcyn i 31 maja 1997 roku podpisał z Ukrainą umowę o partnerstwie, przyjaźni i współpracy, dzierżawiąc Czarnomorską Flotę i główną bazę w Sewastopolu. Lecz w historycznej teraźniejszości zachowują się korzenie ukrainofobii i będą dawały o sobie znać jeszcze długo. Można nam zarzucić, że nie naród rosyjski, lecz jedynie niektóre jego partie polityczne i działacze trzymają się antyukraińskiej polityki. Niestety, w Rosji jedynie bloki polityczne Żyrinowskiego i w pewnej mierze Jawlinskiego odcinają się od tej polityki wobec Ukrainy. Lecz w wyborach do Rosyjskiej Dumy Państwowej otrzymały one tylko około 10% głosów, a 90% Rosjan głosuje na siły narodowo-patriotyczne, które opowiadają się za odrodzeniem [...]. Haniebna wojna z Czeczenią nie wywołała masowych protestów. wśród Rosjan i ich mentalności propagandą słowną o przyjaźni oraz odrodzeniu „wielkiego państwa”, co stanowi potwierdzenie wielkomocarstwowości Rosjan. Pod pretekstem zjednoczenia nacjonalistyczno-patriotyczne partie i politycy Rosji w istocie traktują niezależną i silną Ukrainę jako potencjalnego wroga. Nie odpowiada im stanowisko państwa ukraińskiego, jego dążenie do NATO, umacnianie międzynarodowych związków, stabilizacja wewnętrznej sytuacji Ukrainy. Podział mienia wojskowego na terytorium Ukrainy ma na celu osłabienie Sił Zbrojnych niezależnego państwa. Wszystko, co można, wywozi się do Rosji, a reszta zostaje wyłączona z użytku: miasteczka wojskowe, sprzęt, okręty wojenne, budynki, kluby, biblioteki itd. Terminy podziału Floty Czarnomorskiej i jej baz są naruszane także po podpisaniu umowy z 31 maja 1997 roku, ponieważ jeszcze nie wszystko zostało ograbione i zniszczone. Prorosyjska większość Rady Najwyższej ARK oraz rada miejska Sewastopola zamykają na to oczy! Mimo to próbują rozpętać kampanię przeciwko ćwiczeniom marynarki wojennej Ukrainy oraz okrętów wojennych krajów czarnomorskich i NATO na północ od Jewpatorii. Rosja zaś regularnie przeprowadza na własnym terytorium podobne ćwiczenia z flotą wojskową NATO (w tym tego lata we Władywostoku). Wrogość i nieufność wobec niezależnej Ukrainy oraz Ukraińców podsyca niemal cała rosyjska prasa w Rosji i na Ukrainie. Jak poinformowała gazeta „Hołos Ukrajiny” z 2 sierpnia, stowarzyszenie „Za międzynarodowy pokój i zgodę na Ukrainie” w liście do wicepremiera Jewhena Kurasa wskazało, że w drukowanych organach Ukrainy praktycznie bez przeszkód rozpowszechnia się bezczelna antyukraińska, czarnosecinna i otwarcie profaszystowska propaganda. Przejawy ukrainofobii ze strony Rosji i Rosjan na Ukrainie bardzo szkodzą wzajemnym stosunkom narodów. Sieją niezgodę między rodzinami, ponieważ w obu krajach istnieją miliony rodzin mieszanych. Reakcją na rosyjski szowinizm może być jedynie wzrost ukraińskiego nacjonalizmu pod hasłem „Precz od Moskwy” oraz kurs na ukrainizację Rosjan na Ukrainie. Dla dobrososiedzkich stosunków między dwoma narodami DWÓCH największych słowiańskich Rosja musi odstąpić od antyukraińskiej polityki! I w Ukrainie należy uchwalić ustawę o karaniu za konkretne przejawy ukrainofobii Tylko w pokoju i zgodzie Rosja i Ukraina, Rosjanie i Ukraińcy pokonają kryzys polityczny i ekonomiczny i zbudują demokratyczne państwa prawne. Piotr HARCZEW, przewodniczący Ogólnokrymskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, doktor nauk historycznych, profesor Katedry Historii Rosji Symferopolskiego Uniwersytetu Państwowego Słowo Proświty Ludzie spostrzegawczy dawno zauważyli, że gdy u chorych kardiogram życia politycznego rejestruje tachykardię, natychmiast znajdują się chętni, by pchnąć chory organizm społeczny ku zawałowi. Takim niezawodnym „lekiem odwrotnym” w Ukrainie jest przeżuwanie tematu „przymusowej ukrainizacji”, „antysemityzmu” i „podsycania waśni międzynarodowych” (ostatnie słowo niektórzy woleliby pisać, zastępując „o” przez „e”). Więc i teraz, w mętnych czasach przedwyborczych, niektóre różowe gazetki w rodzaju „Pietrowki” podchwyciły i rozniosły do znanych im mas plotki o „kwestii możliwego zakazu” Towarzystwa «Proświta», pod egidą którego rzekomo ukazują się wydawnictwa podsycające wrogość międzynarodową. Za przykład bierze się wydawnictwo Charkowskiej «Proświty» z 1996 roku „Księga pamięci Ukraińców”, autor A. Kulyk. Od razu powiemy, że Centralny Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. H. Szewczenki nie jest komitetem cenzury – obwodowe związki same planują swoją działalność wydawniczą, same organizują pisarzy i rozpowszechnianie wydanych książek. Organizacja społeczna, której poszczególne programy są wspierane przez państwo, nie ma możliwości finansowania wydań proświtowych, o czym świadczą ich niskie nakłady, periodyczność i rozpowszechnianie w granicach obwodu, a nawet rejonów – proświtianie naprawdę od dawna powinni skoordynować swoją działalność wydawniczą i planować wydawanie książek oraz ich rozpowszechnianie choćby po to, aby w Kijowie wiedziano, co wydaje Lwów, a charkowscy proświtianie czytali wydania iwano-frankowskie czy połtawskie. rosjanie. Dlaczego zatem publikację czynów jednych nazywa się błędem, a innych – fobią? Dlaczego pojawienie się książki w Charkowie albo antyukraińskiego artykułu w tych samych «Kijowskich Wiedomościach» ma świadczyć o stosunku całego społeczeństwa do tych bolesnych problemów, i to wtedy, gdy są one jedynie świadectwem niekompetencji lub własnego nastawienia autora? Powiedzmy, w Kijowie działa Asocjacja Judaiki Ukrainy. Nie przychodzi mi do głowy występować z polemiką przeciwko tej asocjacji, która naświetla różnorodne aspekty życia ukraińskiego żydostwa – zarówno środkami sztuki pięknej, jak i publicystyki, dokumentalistyki. Wydawnictwa są ciekawe w lekturze, świadczą o wysokiej kulturze autorów, wydawnictw i pracowników wydawnictwa. Ale kiedy czytam histeryczne pisma o tym, jak trudno Żydom w Ukrainie, robi się za niego zażenowany – syn rosyjskiego pisarza i brat ukraińskiego poety. Biedak, on bardziej troszczy się o ukraińskie żydostwo niż Główny Rabin, który konsekwentnie i celowo pełni swoje posłannictwo w Ukrainie i nie skarży się, że ktoś mu przeszkadza, przynajmniej «Proświty» nie zalicza do wrogów żydostwa (zob. «KW» w zeszłym miesiącu). Zresztą «Proświta» nigdy nie była – ani w przeszłości, ani obecnie – nastawiona antysemicko. Przez swoją prawie 130-letnią historię nasza organizacja nie wystąpiła przeciwko żadnemu narodowi, ale zawsze stała po stronie własnego narodu, broniła jego słowa, jego pamięci historycznej. Tylko zupełnie i całkowicie nie chcąc liczyć się z interesami całych pokoleń, które wiązały swoje życie z proświtiańską w rozpalaniu tej samej wrogości, przed którą tak przestrzegacie. I nie warto narzekać na prowincjonalnego autora A. Kulisza, który być może jedynie powołuje się na pewne badania o chazarskim kaganie Ilji Głazunowa («Roman-gazieta», 1996), tak samo jak personalia z żydowskimi nazwiskami, o których wspomniał charkowianin, dawno już doczekały się oceny na łamach nie tylko moskiewskiej, lecz także światowej prasy, podobnie jak ich rola w historii naszego narodu. Być może warto też od czasu do czasu przeczytać raz jeszcze samego siebie, nie dlatego, że to interesujące, lecz po to, by zapytać siebie: czy nie dość już szydzić na ukraiński temat? Zbyt żałośnie i marnie to wychodzi i nie po żydowsku, bo nie jest śmiesznie, i nie po naszemu, bo nietrafnie, a przed Rosjanami jest wstyd za was. Słowa nie te, nie wielkie i nie potężne, zbyt przystępnie to wychodzi, choć przypisujecie sobie nie lada wartość. Nietrudno zrozumieć, dlaczego przyciągnęła uwagę książka A. Kuliša oraz partia «Grażdanskij Kongress Ukrajny», która, jak wiadomo, opowiada się za drugim językiem państwowym i nieraz protestowała przeciwko akcjom «Proświty» na rzecz obrony języka ojczystego. Można jedynie się dziwić nieudolności liderów tej partii, którzy także metody walki z «Proświtą» przepisali od tego samego A. Kuliša, którego książkę przedstawia się jako pretekst do zakazu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa. Nie wierzycie? Czytajcie: «1906, 1907 — zamknięcie przez władzę kolonialną «Proświty» w Odessie i Mikołajowie. 1910, 1911, 1914 — zamknięcie przez władzę kolonialną «Proświty» w Kijowie, 2 Хо -ь - заз - NIE PRZEPRASZAM ZA TO, ŻE JESTEM UKRAINKĄ! Książkę A. Kuliša w centralnej «Proświcie» otrzymano w postaci ksero­kopii, przesłanej przez speckorespondentkę «Kijewskich Wiedomostiej» Warwarę Kuczerenko. Wydanie zostało opatrzone adnotacją, najpewniej jej autorstwa, jako «broszura o charakterze antysemickim i rusofobicznym». I chociaż ani Centralny Zarząd «Proświty», ani jego przewodniczący Pawło Mowczan nie mają nic wspólnego z tym wydaniem, zalecano im «prokomentować sytuację związaną z wydaniem wyżej wspomnianej broszury w Charkowie (ksero­kopia w załączeniu)», a w przypadku przygotowania takiego komentarza przesłać go faksem (tel. 219-45-61) do redakcji gazety «Kijewskije Wedomosti» do 12 listopada cz.» (cytujemy dosłownie). Mam nadzieję, że wielu wydawcom i pisarzom, pracownikom gazet, radia i telewizji od razu przypominają się te czasy pełne „internacjonalistycznej przyjaźni i wzajemnego zrozumienia”, kiedy jakiś wujek z obwodowego wydziału literatury albo ciocia z obkomu, licząc ołówkiem w ręku, ile razy w wierszu pojawia się słowo „Ukraina”, albo zauważywszy w powieści o Rusi Kijowskiej przymiotnik „ruski”, żądali od wydawnictwa pisemnych wyjaśnień, dlaczego pisarz nie zastąpił go bezpiecznym „ojczyzna” albo poprawnym – o ich „oświeceniu” – „ROSYJSKI”. Usprawiedliwiali się prawomyślni, a cenzorzy, szukający szczególnie „ukraińskich” (czytaj – nacjonalistycznych) słów, wykreślali „dusza” jako nieprzynależne, a „procenty” poprawiali na „проценты”, żeby tak, jak u Rosjan, brzmiało to obce zapożyczenie. W przesłanej ksero­kopii książki A. Kulisza starannie podkreślono wszystkie słowa i nazwiska w rodzaju „jewriej”, „chazarzy”, „Izrael Abram Bruk Mendel Chatajewicz” i tym podobne, co, jak się zdaje, ma potwierdzać antysemicki charakter wydania. Od razu wyjaśniamy czytelnikowi, że „Księga pamięci Ukraińców” A. D. Kulisza to wykaz dat historycznych – dalece niepełny – tych czy innych wydarzeń, które świadczą o zbrodniach imperium rosyjskiego przeciwko narodowi ukraińskiemu. Na przykład (bierzemy pierwsze lepsze daty): „1721 r. – Rozkaz cenzurowania ukraińskich książek 1722–1727 r. – Pierwsze zniesienie hetmanatu i utworzenie Małorosyjskiej Kolegium pod kierownictwem moskiewskiego generała 1753 r. – Ukaz o zakazie nauczania w języku ukraińskim w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej 1863 r. – Tajny cyrkularz ministra spraw wewnętrznych P. Walujewa o zakazie wydawania w języku UKRAIŃSKIM podręczników, literatury do czytania i książek religijnych, którego „nie było, nie ma i być nie może”” i td. Innymi słowy, przytoczone fakty mają miejsce w historii. Ich komentarza prawie brak — fakt jedynie zostaje wymieniony. Wśród tych faktów są daty związane z działalnością GPU, NKWD, KC KP(b)U przeciwko narodowi ukraińskiemu. Właśnie w tym okresie pojawiają się żydowskie nazwiska — bo nie jest tajemnicą, że wielu czekistów, enkawudzistów, towarzyszy Lenina-Stalina je NOSIŁO lub ukrywało pod pseudonimami. Nadejdzie czas, gdy pojawią się badania naukowe, które wyjaśnią, dlaczego przedstawiciele ukraińskich miast i wsi, urodzeni w żydowskich rodzinach, które spokojnie sąsiadowały z Rosjanami i Ukraińcami, stali się wykonawcami najbardziej nienawistnych projektów bolszewików, mordując wspólnie z Ukraińcami, Łotyszami, Gruzinami swoich jednokrwistych braci. Dziś zaś, gdy wiele tajnych kart z czynów totalitarnego reżimu stało się jawnych, wszyscy przeżywamy bolesny szok. Ukraińców… Tylko człowiek o zaślepionym sercu nie chce rozumieć, jak strasznych prób doświadczył naród ukraiński, jego język i historia, i że ta szyderstwa dokonywali nie bezimienni janczarzy, lecz zostawili swoje ślady — w nazwiskach, datach. Nadszedł czas samoidentyfikacji — bez tego niemożliwa jest jakakolwiek odnowa, ani duchowa, ani gospodarcza. Ukrainiec — dziś to nie tylko przynależność narodowa, to samookreślenie i pewność swojego MIEJSCA w przyszłości państwa. Nie może być po prostu gospodarki — tylko ukraińska nas ocali. Kultury narodowej nie da się pożyczyć od sąsiada, trzeba ratować swoją. A jeśli w państwie istnieje pewna warstwa społeczeństwa, która pełni rolę obserwatora, by Ukraińcy nie byli zbyt ukraińscy, dla której to, co narodowe, odczytywane jest jako nacjonalistyczne, banderowskie, petliurowskie (każde z tych słów to obelga w niektórych publikacjach), to czyje wtedy jest to państwo i jakiej narodowości powinno przysługiwać czuć się na swojej ziemi?! Nie będę tu przytaczać dziesiątek wypowiedzi przedstawicieli innych narodowości, które na ziemi ukraińskiej stanowią mniejszość narodową. Są one znane, a ich istota sprowadza się do tego, że w większości przypadków są i są to ukraińscy Rosjanie, ukraińscy Żydzi, ukraińscy Grecy i Tatarzy, którzy pod względem poczucia świata i sposobu postrzegania świata są spokrewnieni z narodem państwowym. Dlaczego więc wciąż mamy się godzić z tymi, którzy, żyjąc na naszej ziemi, nas lżą?! Chcieli oni, i nie zrozumieli, przepisać naszą historię, dostosować ją do tych czy innych okoliczności politycznych. Powiedzmy, do dzisiejszych, kiedy dla «piątej kolumny» w Ukrainie tak ważne jest skompromitowanie sił narodowych i odstraszenie od nich przyszłych wyborców. Oto w ruch idzie wypróbowana karta: znaleźć coś «pikantnego» i uogólnić, podnosząc wrzawę: «Nasi są bici!». Dlaczego książka, której nie zrecenzował żaden historyk ani politolog, a w Kijowie ich nie brakuje, od razu określana jest jako «rusofobska i antysemicka»? Dlaczego sam fakt jej wydania traktowany jest jako świadectwo szczególnego stanowiska «Proświty» i prosvityan, które wymaga komentarzy? Dlaczego nie podjąć bezpośredniego dialogu? Czy nie znajdzie się kontrargumentów: z jednej strony ze strony A. Kuliša, z drugiej strony «KW», a wreszcie czy nie ma nic do powiedzenia nam, czytelnikom, którzy czytamy jeszcze coś oprócz rozbuchanych publikacji pod rubryką «Majdan» w gazecie, która długo wychodziła pod sztandarem «czytających po rosyjsku»? Ciekawe, jakim językiem myślą ci, którzy ją tworzą: sowieckim, rosyjskim, antyukraińskim?! W jakim języku z piwnicy wymyślono obrzydliwość o Lesię Ukrainkę, jakim narzeczem rymowały się wiersze parodii na T. H. Szewczenkę, a świadectwem tego myślenia jest stałe «zapożyczanie» ukraińskich słów w tekstach rosyjskich, najczęściej takich jak «żółto-błękitny», «patriota», «narodowowyzwoleńcze walki» itd.?! Ciekawe, kto to wszystko komentuje i jakim językiem Jakim językiem i z jakim rozumem zamieszczano na łamach tego wydania takie materiałki o rzekomo antropologicznie udowodnionej niepełnowartościowości Ukraińców, o jakichś plemionach z kozackimi kosmykami, o. Pozostaje tylko mieć nadzieję, że „żujący pustkę” już dawno nie przeżuwają tej wtórnej gumy, która pretenduje do autentyczności. Nie ma co kluczyć, panowie, ви вже давно йдете у фарватері тих суто «антиукраїнських видань, що спеціалізуються Б оо а Р ОЬ-- нії Р нні о того, як нн они пінних о Ро РР р Чернігові, Катеринославі. 1916 r. – Zamknięcie „Proświty” w Kamieńcu Podolskim przez władzę kolonialną. 1922 r. – Likwidacja „Proświty” na Kubaniu, w Zielonym Klinie i w innych ukraińskich osadach w Imperium Moskiewskim». Kusząco, prawda? Tyle że władza nazywa się inaczej – kolonialna. Na szczęście Ukraina się jej pozbyła. A dzisiejsza władza niepodległej Ukrainy rozumie rolę „Proświty” – proświtianie stoją po stronie demokratycznych przemian swojego kraju – w przeciwieństwie do rozmaitych partyjek i kongresów, które opowiadają się za powrotem totalitaryzmu, „jedynej słowiańskiej przestrzeni” i ZSRR. Czyż nie nadszedł czas, by właśnie ich wezwać do odpowiedzi za czyny, które sprzeciwiają się Ustawie Zasadniczej Ukrainy, jej artykułom? Co ciekawe, zainteresowanie zupełnie nieznanym dotąd charkowskim wydawnictwem A. Kulisza zbiegło się z szeroką dyskusją w rosyjskich środkach przekazu wokół „piątego punktu” w rosyjskim paszporcie, który „radykałowie-liberałowie” postanowili znieść. (Wszystko jak u nas, my też jesteśmy z przodu!) Bez komentarza, w oryginale, przytaczam Ołeksandra Frenkiela – zastępcę przewodniczącego Żydowskiego Stowarzyszenia Petersburga („Niezawisimaja gazieta”, 10.11.1997). „Myślę, że potrzeba odpowiedniego «punktu» zachowuje się także dzisiaj. Zniesienie «piątego punktu» komplikuje rejestrowanie przypadków dyskryminacji i faktycznie pozbawia mniejszości narodowe podstaw do żądań państwowego wsparcia dla kultur narodowych oraz tworzy wszelkie warunki do nieograniczonego rozwijania polityki rusyfikacyjnej. Brak w Rosji państwowej ochrony praw narodowych obywateli, państwowej polityki wsparcia mniejszości narodowych, a także jakiejkolwiek wyraźnie sformułowanej polityki w kwestii narodowej w ogóle – to cecha charakterystyczna nawet na tle innych państw postradzieckich. Zło tkwi nie w zapisie jako takim, lecz w określonych zjawiskach społecznych, z którymi trzeba walczyć. Obawiam się, że takim zjawiskiem może wkrótce stać się totalna ofensywa na wszystkie „narodowe przejawy” w Rosji. Nie powstrzymam się od cichej zazdrości – przydałby się nam w Ukrainie taki Frenkel, którego boli nie tylko to, co własne, narodowe, i czyja duma narodowa wzywa do takiego samego poczucia i samoświadomości! A jego obawy o totalną ofensywę na wszystkie „narodowe przejawy” w Rosji znajdują w Ukrainie codzienne potwierdzenie w szaleństwie, z jakim pewne siły rzucają się na organizacje narodowe i patriotyczne, szukając jakiegokolwiek pretekstu, by zniszczyć ich dobre imię i dobre dzieła w imię Ukrainy. Nie pretendując na słowo „w imieniu”, mówię od siebie: mamy dość przykładów tego, że nadmierna ustępliwość, pobłażliwość i przymilność naszych [przodków] prowadziły do odpłaty za czysto ukraińskie cechy tą samą ukraińską krwią. Więc, panowie, nie przepraszam za to, że jestem Ukrainką! Ljubow HOŁOTA, pisarka, redaktor odpowiedzialna «Słowa Proświty»

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗
Jeszcze kilka dziesięcioleci temu, na papierze, w Warszawie i przy Berlińskiej, kanclerz Adenauer mówił jedynie o znamiennym słowie „komunizm”. Adenauer wskazywał, że komunizmu nie pokona się wojskiem, lecz kulturalną drogą, a także ekonomicznie. Tak pisze przekonująco chrześcijanin, bo zwyciężyć można tylko... ...w jednym z wysoko rozwiniętych państw, przeciwstawiając socjalistyczną moralność stada, a nie gospodarkę. Mowa zaś, na którą jako pierwsza została przetłumaczona Biblia, to mowa prostego ludu niemieckiego. Niemcy przezwyciężyły zarazę narodowego socjalizmu Hitlera i stały się żywym przykładem możliwości, bo mają w sobie Bożą opatrzność dziejów, w rodzie, tak jak dla całego świata. Potwierdziło to w praktyce życie, czego nauczał biblijny prorok Habakuk: „Spójrzcie na narody i przypatrujcie się, zdumiejcie się i zdziwcie, bo za waszych dni dokonam dzieła, w które byście nie uwierzyli, gdyby wam kto opowiedział” (Ha 1, 5). Rzeczywiście, kto w 1975 roku uwierzyłby, że światowy system socjalizmu i kierownicza, przewodnia rola KPZR runą bez rozlewu krwi, jak kruchy domek z kart? Ale tak się właśnie stało. W tym nie ma ziemskich bohaterów ani zdrajców. Być może Pan kogoś do tego wykorzystał, lecz to była Jego wola, i stało się tak, jak się stało. Wolność została darowana także Ukrainie. Ale od razu pojawia się pytanie: czy ona i jej naród, a zwłaszcza jej elita intelektualna, przyjęły tę wolność jako Boską prawdę o tym, że «Gdzie Duch Pański, tam wolność»? Czy pokazała swoją aktywnością i twórczością we wszystkich sferach życia przejaw przekonującego chrześcijaństwa? Niestety, nie. Boga dopasowuje się do siebie nie tylko w różnych wyznaniowych naukach wiary, ale też próbuje się dostosować go do swoich celów politycznych. A niektórzy nawet odnawiają lub tworzą swoją przedchrześcijańską rodzimą wiarę ukraińską, której celem jest rozmycie idei chrześcijańskiej. Na Ukrainie otwarcie wprowadzają ją w życie liderzy tzw. RUNWiary, „duchowi” ojcowie tak zwanej RUNWiary. Cóż to zatem jest za „nowe duchowe” nauczanie? Spróbujmy przekazać jego krótką charakterystykę. Już w 1934 roku Ukrainiec W. Szojan próbował odnowić w Kanadzie przedchrześcijańską wiarę. Jej koncepcja została opracowana w jego książce «Wiara naszych przodków». Tak zwani rodzimowiercy przyjęli tę książkę jako świętą. W kanadyjskiej prowincji Ontario istnieje organizacyjne centrum rodzimowierców, w którym mieszczą się zarząd i kancelaria. Zwolennicy tej nauki Corocznie 2 sierpnia obchodzi się Dzień Odrodzenia Ukraińskiej Rodzimej Wiary. Dzień ten zbiega się z dniem urodzin jej założyciela W. Szajana. U podstaw tej nauki, wymyślonej przez niego na podstawie pogańskich przekazów, leży Dażbóg. Narodowa idea ukraińska w tej wierze zajmuje pierwsze miejsce w jej najszerszym rozumieniu. Jednak „duchowe” podstawy tych wierzeń wśród Ukraińców w rozproszeniu nie były jednolite. Na świat wystąpił „Nauczyciel” i „Rodzimy Prorok” Lew Syłenko. W latach sześćdziesiątych sformował nowy nurt, założył Zjednoczenie Synów i Córek Ukrainy Rodzimej Ukraińskiej Narodowej Wiary, napisał księgę „Magawira”. Ciekawy jest taki szczegół. Jak można połączyć magię z wiarą? Słowo magia nawet w „Słowniku wyrazów obcojęzycznych”, wydanym przez główną redakcję Ukraińskiej Radzieckiej Encyklopedii Akademii Nauk Ukraińskiej SRR w 1974 roku, zostaje wyjaśnione tak: „Magia pochodzi od greckiego słowa, oznaczającego – wróżbę, obrzędy związane z czarami i wieszczeniem.” A „Pełna popularna encyklopedia biblijna” z 1871 roku wyjaśnia to słowo następująco: „Z pojęciem magii lub magów wiążą się rozumienia czarodziejstwa i wróżbiarstwa, o czym mówi Biblia w wielu miejscach, surowo tego zakazując zarówno w Starym, jak i w Nowym Testamencie.” I najwyraźniej, świadom tego, Lew Syłenko rozpowszechnia swoją „świętą” księgę w Ukrainie nie pod oficjalną nazwą „Magawira”, lecz pod nazwą „Święta nauka – wiara Syłenkowa o Dażbogu”, gdzie na drugiej stronie wydrukowano: „Święta nauka Proroka i Nauczyciela Lwa Syłenki”. W „Pytaniach i odpowiedziach” zamieszczonych w tej książce „Nauczyciel” wyjaśnia swoje rozumienie znaczenia słowa „Prorok” tak, że oznacza ono zapowiadanie z góry wydarzeń, faktów i ludzkich losów. Otóż, myśli wiernych zbiegają się z twierdzeniem „Biblijnej encyklopedii” o tym, że pod tym słowem należy rozumieć ludzi, którzy przepowiadają przyszłość ludzkiej historii, przekazują innym słowo pouczenia, uzdrowienia i pociechy przez objawienie mocą Piątego Ducha z tawpiuczy twierdzenie Łewa Syłenka z „Biblijnej encyklopedii” staje się zrozumiałe: Syłenko manipuluje słowem „wieszcz”, nadając mu znaczenie Proroka. Ale ci, którzy czytali Biblię, wiedzą, że WSZYSTKIE, bez wyjątku, proroctwa w ludzkiej historii Izajasza, Jeremiasza i Jezusa Chrystusa się spełniły. A wieszczów czy astrologów – Nostradamusa, Globy i Wangi – nie. W tym cała istota. Obecnie za granicą działa około czterdziestu gmin RUNWiry, przy czym ponad połowa z nich – w USA, reszta – w Kanadzie, Nowej Zelandii, Anglii oraz w innych krajach. Niedaleko Nowego Jorku mieści się centrum RUNWiry – Oriana. Różne zjazdy sobórcze, ostatni z których odbył się w 1983 roku, utrwaliły idee Łewa Syłenka i uczyniły je obowiązkowymi dla rodzimowierców. Łew Syłenko sformułował siedemnaście przykazań, których wszyscy rodzimowiercy muszą bezwzględnie przestrzegać. Przytaczamy najpierw je, a następnie dziesięć Bożych Przykazań, które Pan Bóg przekazał ludzkości na górze Synaj przez proroka Mojżesza. Są one zawarte w księgach „Wyjście” i „Powtórzenie Prawa”. Oto przykazania dla rodzimowierców Lewa Syłenki: 1. Rozumiej i miłuj Boga po swojemu. 2. Nie czcij obcych pojęć Boga. Wychowuj swoje dzieci w duchu Rodzimej Wiary i duchowości swoich przodków, czcij święta Rodzimej Wiary. Doskonal swój umysł, duszę i ciało. Wierz w siebie. Miłuj swoich krewnych. Nie zapominaj o sobie na obczyźnie. 10. Żyj dla dobra Ojczyzny. 11. Nie oczerniaj. 12. Bądź prawdomównym świadkiem. 13. Strzeż swoich skarbów i nie przywłaszczaj sobie cudzych. 14. Nie kochaj wrogów swojego narodu. 15. Nie zostawiaj w biedzie swojego przyjaciela. 16. Nie trać wiary. 17. Miłuj dzieci swojego i obcego narodu. A oto dziesięć Bożych przykazań dla ich obiektywnego zrozumienia i porównania z przykazaniami Syłenki podajemy je tak, jak w Biblii. «Wtedy Bóg wypowiedział wszystkie te słowa, mówiąc: «Ja jestem Pan, Bóg twój, który wyprowadziłem cię z ziemi egipskiej, z domu niewoli. Nie będziesz miał innych bogów obok mnie. Nie będziesz sobie czynił żadnego rzeźbionego bożka ani podobizny tego, co jest na niebie w górze, co jest na ziemi w dole, ani tego, co jest pod ziemią, w wodach. Nie będziesz przed nimi padać na twarz i nie będziesz im służył, bo ja, Pan, Bóg twój, jestem Bogiem zazdrosnym, który karze winy ojców na dzieciach do trzeciego i czwartego pokolenia tych, którzy mnie nienawidzą, a okazuje miłosierdzie do tysiącznego pokolenia tym, którzy mnie miłują i strzegą moich przykazań. Nie będziesz wymawiał imienia Pana, Boga twego, nadaremnie, bo Pan nie pozostawi bez kary tego, kto wymawia jego imię nadaremnie. Pamiętaj o dniu odpoczynku, aby go święcić. Sześć dni będziesz pracował i wykonywał wszystkie swoje prace, a dzień siódmy jest odpoczynkiem ku czci Pana, Boga twego; ...nie będziesz wykonywać żadnej pracy sam, ani syn twój, ani córka twoja, ani niewolnik twój, ani niewolnica twoja, bydło twoje, ani cudzoziemiec, który przebywa w twoim domu. Bo sześć dni czynił Pan niebo i ziemię, i wszystko, co w nich, a dnia siódmego odpoczął; i pobłogosławił Pan dzień siódmy i uświęcił go. Czcij ojca twego i matkę twoją, abyś długo żył na ziemi, którą Pan, Bóg twój, da tobie. Nie będziesz zabijać. Nie będziesz cudzołożyć (to znaczy nie będziesz uprawiać nierządu, rozpusty). Nie będziesz kraść. Nie będziesz fałszywie świadczyć przeciwko bliźniemu swemu. Nie będziesz pożądać domu bliźniego twego...» (Wj 20, 1-17) Siedemnaście wersetów dwudziestego rozdziału Księgi Wyjścia obejmuje dziesięć Bożych przykazań, z których cztery określają relacje między Bogiem a człowiekiem. Syłenko, według liczby wersetów biblijnych przykazań, ustalił liczbę przykazań. Plagiat odczuwalny jest w czymś innym. Ale uważny czytelnik zauważy, że Syłenko nie podaje żadnych przykazań dotyczących relacji między Bogiem a człowiekiem, czyli między Dażbogiem a człowiekiem. I to zrozumiałe, bo takiego boga nie ma. To w istocie wymyślone pogańskie bałwany. Centralnym przykazaniem rodnowierców jest trzecie: «Wychowuj dzieci swoje w duchu Rodzimej Wiary». Ale jakiej? Wiary w co? W Dażboga, którego nie ma? Lecz w tym cała istota: «wiara» Syłenki jest skierowana wprost przeciwko Biblii i chrześcijaństwu, a «Proroka» nic nie mówi o tym, by jego rodnowiercy nie uprawiali cudzołóstwa. (Dziś Ukraina, niestety, zajmuje pierwsze miejsce pod względem liczby aborcji!) (...w porównaniu z innymi krajami tak zwanej WNP), nie zabijali, nie czcili bałwanów i, zdaje się, już przeżyliśmy... z ekranów telewizorów, przez radio rozbrzmiewało: «Dawniej myślałem o Ojczyźnie, a potem o sobie» i «Rozum, duch i ciało — w harmonii wspólnej sprawy...», i wiemy, że... w innej formie. Lew Syłenko deklaruje... w formie... WIARY» przykazań Biblia mówi: «Daremno się trudzicie...» ...trudzą się budowniczowie, gdy nie błogosławi Pan». Już przekonaliśmy się, że rozwinięty socjalizm okazał się niedorozwiniętą rzeczywistością, która obecnie panoszy się w formie CIENIOWEJ POLITYKI. Syłenkowa w «Magawirze» na pierwszych swoich stronach OŚWIADCZA swoim zwolennikom, że określa ona na podstawie filozofii, moralności i obrzędów ukraiński sposób życia; tym, zdaje się, wszystko powiedziano. Rzeczywiście, wierzący przede wszystkim szukają w wierze duchowego oczyszczenia, pokuty za grzechy, odrodzenia, uświęcenia i zbawienia w życiu doczesnym i wiecznym. Oni mocno wierzą, że «Każdy ustęp Pisma Świętego, ponieważ jest natchniony przez Boga, jest pożyteczny do nauczania prawdy, do karcenia zatwardziałych grzeszników, do poprawiania błędów i do wychowywania w sprawiedliwości, aby każdy Boży człowiek był zdolny i gotów do wykonania każdego dobrego dzieła». Są też przekonani, że «Jezus jest kamieniem, który budowniczowie (to znaczy bezbożnicy i poganie) odrzucili, ale on stał się kamieniem węgielnym i nikt inny nie da nam zbawienia, bo nie ma innego imienia pod niebem. Bóg posłał Go ludziom, aby przynieść im zbawienie». W tym również ukraińskiemu dobremu, pogodnemu i pracowitemu narodowi. Koncepcje Syłenki są zbudowane na zamianie pojęć, dezinformacji i samouwielbieniu. Wyznawcom rodzimej wiary przekonuje: «Przeciwieństwa w rozumieniu Boga uwznioślają duchowe życie ludzkości». Nie rozumni, lecz mądrzy ludzie wiedzą, że przeciwieństwa to znak chaosu, a nie harmonii, a duchowość ludzkości jest ściśle związana z Bożym błogosławieństwem. «Jeśli... ukorzą się ludzie Moi, nad którymi wzywane jest imię Moje, i pomodlą się, i będą szukać Imienia Mojego, i odwrócą się od swoich złych dróg, to Ja wysłucham z nieba, odpuszczę ich grzech i uzdrowię ich ziemię» — tak przemawia Pan ze stron Świętej Biblii (2 Kronik 7:14). Cel Syłenki jest jasny: zaszczepić w duszach ukraińskich ludzi przeciwne rozumienie Boga, a duchowe korzenie zasadzić w gruncie pogaństwa, wzbudzić niechęć do chrześcijaństwa we wszystkich jego przejawach. Biblia nie zamieszcza na swoich stronicach ludzkich dyfirambów na swoją korzyść. Poza tekstami ksiąg Starego i Nowego Testamentu nie ma w niej nic więcej. Sylenko natomiast wylicza mnóstwo ukraińskich gazet i czasopism, które wynoszą pod niebiosa koncepcję RUNWiry, a jego jako proroka. Ponadto wyrywa z kontekstu utworów T. H. Szewczenki wiersze na wzór «Narobiłeś, Chryste, pychy…», przemilczając, że poeta pisał o Chrystusie jako o żywym Bogu: «Wierzymy Twojej sile, | Duchu Święty, niech powstanie prawda, niech powstanie wolność, i Tobie jednemu pomodlą się wszystkie języki, na wieki i wieki». A w poemacie „Neofici” zapowiedział potomnym: Módlcie się do jednego Boga, Módlcie się prawdzie na ziemi, Więcej na ziemi nikomu Nie kłaniajcie się. Wszystko kłamstwo. «Prorok» RUNWirowców zapewnia: „Nie chcę krytykować ani lżyć wiary chrześcijańskiej”, lecz w rzeczywistości cała jego praca jest skierowana przeciwko chrześcijaństwu. Potwierdzają to gazety i czasopisma różnych wyznań, różnych chrześcijańskich nauk religijnych. Tak oto chrześcijański czasopismo «Posłaniec Prawdy» nr 11–12 z 1995 roku w publikacji «Labirynt kultów» pisze: „Po II wojnie światowej wśród Ukraińców na emigracji powstał pogański, bałwochwalczy kult RUNWira, czyli Magawira, dzięki działalności proroka i nauczyciela tego kultu – arcykapłana …ewa Sylenka. O tym można wiele dyskutować. Czy stało się to pod wpływem bezbożnej stalinowskiej idei, czy pod wpływem nazistowskiej propagandy Goebbelsa, jak dowodzi w swojej książce «Od Stalina do Dażboga» Fedorenko, że w 1958 roku, w mieście Odessa, Rosjanin Woronow, major NKWD, profesor historii, wygrał konkurs na to, że zaplanował w walce przeciwko chrześcijaństwu wprowadzić dawny pogański, bałwochwalczy kult, aby odwrócić uwagę Ukraińców od Chrystusa i skierować ją ku «ojcowskiej wierze», a jednocześnie zaszczepić w naszym narodzie ideę antysemityzmu, o czym Rosja zawsze starała się, by zrzucać na Ukraińców swoje zbrodnie przeciwko Żydom. Naprawdę nie robi to różnicy. Bo to robi «duch czasu» – duch szatana, a jego robotę widzimy we wszystkich sferach ludzkiego życia, zwłaszcza w sferze religijnej. To nie od dziś». Tę samą myśl doskonale wyraża także Ukraińska Cerkiew greckokatolicka. Wielki pracownik na niwie chrześcijaństwa, Andrzej Szeptycki, pisał kiedyś: «Kiedy zasady Ewangelii są powszechnie przyjęte w narodzie, kiedy co najmniej wielka większość obywateli żyje życiem chrześcijańskim, postępuje według przykazań chrześcijańskich, kiedy naród swoim życiem i modlitwą zasługuje na błogosławieństwo Boże, i kiedy w narodzie Kościół swobodnie wypełnia powierzone mu przez Boga posłannictwo, to znaczy głosi swoją Ewangelię i uświęca naród, a za Jego pasterzy wybranych przez Boga…» To wszystko rozwiązuje się korzystnie dla życia wspólnego. Ale gdy tych warunków nie ma, a więc nie ma Bożego błogosławieństwa, wówczas na powierzchnię wypływają ci, którzy przynoszą szkodę, a nie pożytek, postępują, dobro ogólne stawiają na równi z własnym dobrem. Wtedy muszą wprowadzać w budowę domu niekończące się nieporządki. A ponieważ nie mogą przyznać się do tego samolubstwa, muszą opierać swoje kierownictwo na oszustwach, na kłamstwie, na publicznej «opinii ogółu». Dlaczego na Ukrainie wśród części jej elitarnej inteligencji, która jeszcze nie w pełni wyszła ze starego państwowego, bezbożnego jarzma w świat chrześcijański, – ateizmu, nie wchodząc w… rozprzestrzenia się ten bezbożniczy, poganski… kult? Skąd bierze początek ten zły korzeń „rodzimej wiary”? Jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie jest trudno. Mimo to w Ukrainie od 1990 roku do dziś działa do 40 wspólnot RUNWiary. Jednoczą one przede wszystkim inteligencję: pisarzy, naukowców, nauczycieli. Oficjalnie zarejestrowane są w Dniepropetrowsku, Zaporożu, Połtawie, Doniecku, Lwowie, Odessie, Charkowie. Najwięcej runwiarystów jest w Kijowie: spośród 305 zarejestrowanych wspólnot wyznaniowych w Kijowie 3 procent wyznaje RUNWiarę, 5 procent – mormoni. Te dane czasopismo „Człowiek i świat” zaznacza kolorem czarnym. Wspólnoty chrześcijańskie stanowią: Wiara Ewangeliczna – 48 procent, prawosławni – 34 procent, prawosławni trzech patriarchatów, rzymscy katolicy – 2 procent, greckokatolicy oraz Żydzi – po 1,3 procent. Pamiętajmy, że Wielkie Białe Bractwo Kryvonohova również swego czasu zostało zarejestrowane. Taka jest rzeczywistość. Pewną przyczyną lub podłożem szybkiego rozrastania się złego korzenia „Rodzimej Wiary” jest to, o czym w swojej książce „Przechrześcijańskie wierzenia narodu ukraińskiego” mówi Iwan Ohijenko, metropolita Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Na podstawie osobistych badań dokonał on uogólnienia, że „Przedmiotem czci religijnej u nas, jak i u Słowian w ogóle, było wszystko, co silniejsze od człowieka w przyrodzie otaczającej, wszystko, od czego człowiek zależał w swoim codziennym życiu: ciała niebieskie, a mianowicie słońce, księżyc i gwiazdy, żywioły przyrody – ogień, woda, ziemia, powietrze, a także świat roślinny, zwierzęcy, mineralny i inne”. Chociaż Kościół potępiał je tysiąc razy, przechrześcijańskie wierzenia wyraźnie dają się dostrzec we wszystkich ziemiach chrześcijańskich, także i dziś. System ateistyczny w ZSRR planowo prowadził człowieka ku zagładzie, odczłowieczył go w takim stopniu, że on sam już nie rozumie siebie i sam ze sobą nie potrafi sobie poradzić, zwłaszcza inteligencja. Cerkiew u nas, poza siedemnastym wiekiem, rzadko kiedy kierowała się zasadami Ewangelii, rzadko wypracowywała wśród swojego duszpasterstwa psychologię pasterską, zrozumienie człowieka i jego potrzeb oraz gotowość służenia temu człowiekowi. Inteligencja ukraińska jest duchowo zdezorientowana. Przypomnijmy, jak na początku zakładania Bractwa Cyryla i Metodego jego założyciele. W podstawie swojego programu opierali się na myślach i ideach Świętej Ewangelii. Pantelejmon Kulisz, jeden z pierwszych tłumaczy Biblii na żywy język ukraiński, w swoim «Ппист!» [...] Warto dziś wiedzieć, że kijowska młodzież, o której mowa, była głęboko oświecona Pismem Świętym, że była to młodzież wysokiej czystości duchowej i że apostolstwo miłości bliźniego dochodziło w niej do entuzjazmu. Inspirując się cudami chrześcijańskiej przepowiadania wśród upadającego cesarstwa rzymskiego, wypełniała ona przykazanie Nauczyciela Dobrego: «Miłuj bliźniego swego jak siebie samego», wypełniało się przede wszystkim tak, jak przystało tym, którzy mają pierwszeństwo prawa nazywać się naszymi bliźnimi. Nauczycielem kijowskiej garstki zwolenników Przepowiadacza słów życia wiecznego był Jezus Chrystus, wszyscy bowiem byli oni równi między sobą i tylko ten był między nimi pierwszym, kto był im sługą. Tylko Szewczenko patrzył nie związany niczym, prócz przyjaźni i braterstwa, jak na jakiś niebiański świecznik i nie był przewodnikiem według spojrzenia. «Ta charakterystyka dość dobrze odpowiada ewangelicznym nastrojom tej kijowskiej gromady, — powiedział sam Kulisz — w tym również tej roli, którą w niej odegrał Szewczenko», — dodaje historyk M. Hruszewski, pisząc o tym bractwie. A co wyznaje dzisiaj ukraińska inteligencja? Astrologię, horoskopy, psychoenergetykę [...] i wiarę. Prawda, nie wszystko na szczęście. Jednak jeden z znanych ukraińskich pisarzy pisze obecnie: «Bhagawadgita to ukraińska narodowa Biblia». Ukraińcy sami powinni budować swoje szczęście, nie muszą szukać siebie tam, gdzie ich nie ma, to znaczy w obcych religiach, w których jest obce rozumienie Boga, obce tradycje, kultura i ludzka natura. Dziwne, kiedy wysoko wykształceni ludzie stawiają znak równości między tradycjami, kulturą a [...]. Takich trzeba kochać i żałować, aby pomóc im przywrócić ludzką godność, pełny obraz człowieka, który jest istotą podobną do Boga. Bóg, póki co, na gruncie własnej wiary, o której mówił Chrystus, że Bóg jest Duchem, a w Duchu Pańskim jest wolność. Ale na gruncie bezkarności, samowoli, cynizmu [...] wyrastają mrokowierne korzenie: czarnoksięstwo, okultyzm, astrologia, wróżbiarstwo, uzdrowicielstwo, zasada różnych nurtów [...], które zachęcają do ubóstwa; [...] chorych [...] i [...] wyrastają korzenie. Rodzima Ukraińska Wiara Jarosław Welyhau х Кк -зттятч«ч"пі б б че ни» 00904 НН шо зи -

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

WYBITNY PISARZ-PROSWIECIANIN (W 125. rocznicę urodzin Bohdana Łepkiego) Urodził się 4 listopada 1872 roku w wiosce Krypeńke, w powiecie Kuczkowce na Tarnopolszczyźnie. Jego ojciec, Sylwester Łepkyj, był człowiekiem o wielkiej miłości do ludu i rozumieniu wagi oświaty, co przekazał swojemu synowi. Po ukończeniu uniwersytetu Bohdan został pedagogiem. Przez prawie czterdzieści lat wykładał literaturę ukraińską, najpierw w krakowskim gimnazjum, a potem na Uniwersytecie Jagiellońskim, jednym z najstarszych uniwersytetów w Europie. Tak się złożyło, że większa część życia Bohdana Łepkiego upłynęła poza Ukrainą. Oprócz Polski musiał mieszkać i pracować w Austrii i w Niemczech. Ale pisarz, jak najdroższy skarb duszy, pielęgnował, gdziekolwiek by nie mieszkał, ojczysty język, szerzył ojczyste słowo, zwłaszcza ukraińską literaturę piękną i pieśń ludową, zarówno w oryginale, jak i w przekładach na język polski i niemiecki. Na początku swojej twórczości literackiej i pedagogicznej (pod koniec lat 90. XIX wieku) związał swoją pracę literacką z galicyjskimi wydawnictwami i towarzystwami, w tym z «Proświtą». Napisał wiele utworów, które drukowano w kalendarzach i wydawano pod marką «Proświty». Dla pisarzy z ziem zachodnioukraińskich warunki twórczości były korzystniejsze niż dla artystów z Naddnieprzańskiej Ukrainy, którzy doświadczali ciężkich ucisków narodowych. Za pośrednictwem towarzystw oświatowych, począwszy od końca lat 60. XIX wieku, torowała sobie drogę jedna z ważnych ścieżek narodowo-duchowego postępu ludu. Na tym odcinku życia kulturalnego pracowali niemal wszyscy ukraińscy pisarze i działacze polityczni. Warto wspomnieć «Українське письменство» profesora Omeljana Ohonowskiego, Iwana Franki, Mychajła Pawlyka, Julijana Romanczuka, redaktora Osypa Fedkowicza oraz wielu innych. Bohdan Łepkyj dążył do tego, by być pożyteczny jak najszerszym kręgom ukraińskiej opinii publicznej, zwłaszcza czytelnikom wiejskim, dlatego, uważając oświatę za skuteczny środek podnoszenia poziomu kulturalnego narodu, chętnie brał udział w działalności towarzystw oświatowych jako pisarz i działacz społeczny. Na początku stulecia Lwowska «Proświta» wydaje jego utwory: «Za posłuszeństwo do Wiednia» (Lwów, 1902), «W głuchym kącie» (Lwów, 1903), «I córka, i matka...» (Lwów, 1904), «O życiu wielkiego poety Tarasa Szewczenki» (Lwów, 1911), «O szewczenkowskim „Kobziarzu”» (Lwów, 1914), «W Tarasowe rocznice» (Wiedeń, 1915), «Pod choinkę» (Lwów, 1930), powieść historyczną «Orły» (Lwów, 1934), opowiadanie z czasów Kijowskiej Rusi «Kajała» (Lwów, 1935) i inne. Pisarz współpracował nie tylko z lwowską «Proświtą», lecz także z jej oddziałem w Użhorodzie, a szczególnie aktywnie z Filią w Ракові, w której zarządzie (radzie) przez długi czas był członkiem. Krakowska ukraińska «Proświta» miała piękne tradycje kulturalne. Tu zawsze było wiele ukraińskiej młodzieży, która zdobywała «Każdy ma swój los i swoją drogę szeroką» — pisał nasz genialny poeta, dając tym lapidarną definicję naszych ziemskich losów. Przychodzimy na ten świat z wyraźnie określonym «zadaniem domowym», które musimy wykonać, aby otrzymać swoją ocenę. Każdemu jednak przypadła jego część i jego krzyż — od chleboroba-siewcy — do wojownika, od twórcy — do niszczyciela, od sprawiedliwego — do grzesznika. W sferze zaś ducha, duszy we wszystkich czasach, już od tego czasu, gdy myśl utrwalana była na skalnych malowidłach, takimi chleborobami-siewcami i wojownikami, twórcami i niszczycielami występowała i występuje szczególna kasta ziemian z osobliwego ciasta — słowotwórcy. Oczywiście, że utalentowani wśród nich są rzadcy, unikalni, obdarzeni palącym, ostrym jak miecz, bezlitośnie niszczy, BUDUJE, budzi, LECZY, wywyższa i poniża – kasta śmieszków, satyryków, «humorystów», obdarzonych «trzecim okiem» wszechwidzenia, «trzecim uchem» wszechsłyszenia, darem mikrodiagnosty, który trafnie stawia diagnozę chorego organizmu społeczeństwa, a zarazem jak chirurg wie, co i jak należy odciąć, aby cały organizm nie zginął. Ukraińców los w różnych czasach nie był taki, jak losy francuza, włocha czy niemca. Nie wystarczy być mądrym, utalentowanym, moralnym i wybitnym. Kiedy Stwórca uczynił cię Ukraińcem, na pewno musisz nieść wiele misji. Na przykład dzwonu, który nieustannie bije, kiedy rodzi się narodowa dusza. Albo porannego koguta, który obwieszcza dzień i budzi śpiącego wujka. Albo rozjemcy, który godzi wiecznie kłócących się ukraińskich chłopaków, wciąż prosząc: «Chłopcy, no, nie bijcie się, bo podczas gdy wy się bijecie, złodzieje wynoszą wszystko z chaty». …oświaty, zwłaszcza na Uniwersytecie Jagiellońskim. Tu żyli i pracowali wybitni artyści: I. Trusz, M. Żuk, Ja. Strychmanczuk, H. Kruk, R. Kowerin, R. Milian i inni. Regularnie, co roku organizowano wieczory szewczenkowskie, na których Bohdan Lepkyj często występował z czytaniem swoich wierszy i przemówieniami. W ten sposób kontakt pisarza z macierzystą «Proświtą» i jej oddziałem w Krakowie był dość trwały i owocny. Prawda, że w latach dwudziestych, kiedy polskie władze zajęły zachodnioukraińskie ziemie i rozpoczęły ofensywę przeciwko ukraińskiej kulturze, część utworów pisarza o patriotycznym kierunku, przesłanych do wydawnictw oświatowych, została skonfiskowana. Prowadzenie działalności oświatowo-kulturalnej, nawet dla tak wpływowych osobistości jak Bohdan Lepkyj, było trudne. Ale także w tym okresie pracował on na niwie oświatowej, skupiając wokół siebie tych, którzy troszczyli się o sprawę narodową, i wkładał wysiłki w podtrzymywanie ukraińskiego środowiska kulturalnego w Polsce. Ze swojej strony wydawnictwa Towarzystwa, zwłaszcza tygodnik «Słowo Proświty», wspierały pisarza w jego niełatwej pracy literacko-społecznej: publikowały jego utwory i artykuły o nim. Tak więc w 1922 roku z okazji 50-lecia autora powieści «Mazepa» wspomniane czasopismo zamieściło wiersz poety poświęcony siczowym strzelcom («Wojna o wolność»), jego «Żurawie» («Słyszysz, bracie mój»), a także artykuł redaktora W. Doroszenki, pełen szacunku dla podwижnickiej pracy pisarza na niwie literacko-kulturalnej, a zwłaszcza proświatyńskiej. «Słowem, pisarz szeroko objął życie narodowe, a to, że umiał dobrze opowiedzieć i dał nam rzeczy trwałe, które nie zginęły jak jakieś jednodniówki, zajęły swoje osobne miejsce na niwie naszego piśmiennictwa. Bo choć inni pisarze malowali podobne obrazki z naszego życia, to nie tak jak Łepkyj. On potrafił opowiedzieć je po swojemu, potrafił nadać im pieczęć swojego ducha, dlatego nie są one u niego podobne do innych, są osobliwe i dlatego trwałe» — wnioskuje W. Doroszenko. W następnym numerze (47–48) miały ukazać się «Dwa głosy» B. Łepkyja, w których występują symboliczne postaci «Głos zwątpienia» i «Głos nadziei», lecz w tym miejscu jest biała plama — skonfiskowała je polska cenzura. Lwowska «Proświta» i jej filia w Krakowie z okazji 40-lecia B. Łepkyja uczciły jego wieloletnią pracę społeczno-kulturalną: pisarz otrzymał pisemne życzenia wielu znanych osób. «Wielkiemu oświeciciele, wieloletniemu członkowi Towarzystwa «Proświta», zasłużonemu członkowi zarządu filii Towarzystwa «Proświta» w Krakowie Bohdanowi Łepkyjowi serdeczne pozdrowienia i wyrazy głębokiego szacunku…» — przesłali mu jego przyjaciele i towarzysze broni z Krakowa i Lwowa. Pod życzeniami figurują nazwiska uczonego lingwisty I. Zilińskiego, zastępcy przewodniczącego Towarzystwa we Lwowie Wasyla Mudrego oraz z «…» stodoły. Rolę siczowego bandurysty, który poskramia hetmańskie namiętności wokół buławy. A także pastucha, który odgania własne barany od zabitego «obiecprostranstwennego» tyrlowisza, nauczyciela, który uczy Ukraińców przełykać nie tylko rodzimy smalec, ale i rodzinne słowo, «Rozplątanie szeregów» (?) tego oracza, który niestrudzenie «APOLIGLOTÓW» -Sal DIV ... wnosi zamęt wśród małorosów i janczarów, orze stepy zwyrodnienia i zdziczenia. Siewcę, który nosi sito i rozsiewa na ukraińskie ugory ziarna samoszacunku i godności narodowej. A jeszcze – szczerego modlącego się, który leczy narodową duszę z imperialnego zepsucia. Oto słowo: jeśli jesteś prawdziwym Ukraińcem, to masz ciężki krzyż i cierniową koronę. Masz los męczennika. Wszystko to przypisuje się jemu – Jewhenowi Dudarowi. Wielkiemu Ukraińcowi. Wielkiemu mistrzowi śmiechu. Wielkiemu snajperowi, który z bliska i z daleka trafia we WSZYSTKIE punkty, których «nie sposób zliczyć». A jeszcze, że wszystko czyści i CZYŚCI, wielki sanitariusz, w stajniach przyzwyczajonych do bata i jarzma, które wciąż ryczą za ... do ... hapgiewi mutiwskich dusz, pół-pustych żłobów, które jeszcze po bolszewickim ... (?) ... pobyt ziemski, bo przecież trzyma w pogotowiu miecz i ma rozkaz «... utrzymywać go, dopóki nie przyjdzie MŁODZI ...». Albo sam Pan Bóg «...» powoła go na «emeryturę». Placdarm, jak widzisz, szczególny. Na nim popi ... ... ... ... ... (?) ... ... ... lwowską ... «NASZE RANIONE SERCA» ... ... ... wielu innych. Z «Proświtą» związane jest powstanie jednej z autobiografii pisarza, która jest przechowywana w Centralnym Archiwum Historycznym we Lwowie, do tej pory nieopublikowana. Na koniec zauważę, że twórczość Bohdana Łepkyja dopiero zaczyna wchodzić w nasze życie duchowe. Reżim bolszewicki przez lata swojego istnienia na ziemiach ukraińskich zakazywał spuścizny pisarza, podobnie jak wielu innych artystów: przez ponad pół wieku ŻADEN z poetyckich i prozatorskich utworów B. Łepkyja nie ukazał się drukiem na rodzinnej ziemi. Tylko nasi bracia za oceanem mieli ponownie ... ... ... ... ... ... ... ... ... Łepkyja ... na rodzinnej ziemi. Tylko nasi bracia za oceanem mieli możliwość czytania ich, zwłaszcza wielkiej epopei, wieloetapowej powieści «Mazepa». Nawet popularna, znana także poza granicami Ukrainy pieśń «Żurawie» («Czujesz, bracie mój»), do której muzykę napisał brat B. Łepkiego, poeta i kompozytor Lewko Łepkyj, brzmiała (i to nie zawsze) bezimiennie. Były czasy, kiedy ją zakazywano. W Po latach niepodległości Ukrainy, gdy z naszego piśmiennictwa zniknęły zakazy i wszelkiego rodzaju ograniczenia, wydano wiele prozatorskich i poetyckich utworów pisarza, którego imię stopniowo wraca do rodzinnych brzegów i zajmuje należne mu miejsce w historii naszej kultury. Nowy impuls do wydania na świat wciąż mało znanej spuścizny artysty, dla jej dalszych badań, dała tegoroczna rocznica: 125. rocznica urodzin Bohdana Łepkiego. W wydawnictwie «Naukowa Dumka», w uporządkowanej serii wydawniczej «Biblioteka literatury ukraińskiej», ukazał się obszerny dwutomowy zbiór prozy, poezji i wspomnień, przy czym zawiera on wiele utworów, które nie były drukowane w poprzednich wydaniach, oraz odpowiedni aparat naukowy (artykuł wstępny, komentarze, słowniczki mało znanych słów). Wszystkie teksty zamieszczone w tym wydaniu podano według wydań za życia autora i są naukowo zweryfikowane. Przy tej okazji należy powiedzieć, że dwutomowy zbiór ukazał się dzięki pomocy finansowej przewodniczącego Fun- będą się toczyć boje. Zarówno o zasięgu globalnym, ogólnoświatowym, jak i lokalne. Jeszcze będzie trwać wojna, Za naszą młodą państwowość Za naszą wielocierpiącą ziemię Za naszą zbezczeszczoną wiarę Za nasze ograbione dusze Za nasze spustoszone głowy Za nasze zranione serca Odważny na krawędzi samospalenia, przeczulony na najmniejsze przejawy ukrainożerstwa, nienawidzący ich, bezgranicznie pracowity, w reakcji na wydarzenia przypomina błyskawicę. On jest z tych, którzy od wielu lat budzą Ukrainę, myją ją, ubierają, czeszą, przepędzają od nas wszelkie zło, mroczne duchy, widma, upiory i wiedźmy, wszystko wzywa ukraińską noc ku świtowi bezkompromisowy wobec wszystkiego odrażającego, ło bezkijowskiej na tym przyczółku, gdzie obecnie toczą się boje o Ukrainę, on wśród nielicznych walczy bezlitośnie, ale delikatnie, z inteligencją, pamiętając, że każde zwierzę, i drapieżne, i roślinożerne, jest stworzeniem Bożym. Dlatego bohaterowie jego humoresek, nawet najpodlejsi łajdacy, pozostają sympatyczni, a twórca śmiechu jakby daje im szansę na wyzdrowienie i oczyszczenie. Siła i znaczenie słowa pisarza polega również na tym, że brzmi ono synchronicznie z historyczną epoką tworzenia państwa, które przypomina przewrócony wóz. Pozostało z niego jarzmo i dyszel. Szabrownicy rozkradli wszystko, co na nim było, a konokradzi wyprzęgli nawet konie i teraz jego satyra jest adresowana do szabrowników, konokradów i całego tego bagna, «co w skale siedzi i tamy rwie». […] Fundacji im. B. Łepkoho w USA dr. Romana ...mika, który jest redaktorem i wydawcą niezwykle cennych zbiorów «Powrót Ukrainie Bohdana Łepkiego», całej serii przedruków zagranicznych publikacji o pisarzu. Szczerze mu dziękuję za tę ofiarę, a także tym, którzy bezimiennie wsparli nowe wydanie utworów poety i prozaika, przez tyle lat wykreślanego z procesu literackiego w Ojczyźnie, ale niezapomnianego. Utwory pisarza-patrioty, autora «Mazepy», strzeleckich wierszy, poezji religijnej w ciężkich czasach naszej historii rozpowszechniano nielegalnie. W mojej osobistej bibliotece zachowało się 16 pojedynczych wydań jego poezji, prozy, prac literackokrytycznych. Niektóre z nich, z wyraźnymi znakami konspiracyjnego przechowywania, ucierpiały od tego, że były zakopane. Ożywa nasza narodowa dusza (nawet w tych ciężkich warunkach ekonomicznych), stopniowo odradza się Słowo szczere, prawdziwe, pomagające nam przetrwać, wytrwać, zbudować taką Ukrainę, o jakiej marzyli najlepsi synowie naszego narodu, wśród nich i Bohdan Łepkyj. Fedir POHREBENNYK, doktor nauk filologicznych, profesor, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Jeśli zaś dodać do tej globalnej, jak na jedno ludzkie życie, pracy jeszcze i to, że śmiech jest fenomenem uzdrawiania i przedłużania dni, to nie sposób docenić zasługi wielkiego twórcy śmiechu wobec czarnobylskiej Ukrainy. Jeśli tradycyjnie tytuł „ludowy” kojarzymy wyłącznie z miarą talentu i uznania, to tutaj jest coś jeszcze bardziej precyzyjnego i konkretnego w tym określeniu. Jego kocha lud: od chłopa-oracza do profesora, od łamiącego prawo do twórcy państwowości. Jednakowo kocha swój lud, od nizin po szczyty, gdzie panuje zdrowy duch i zdrowa moralność. Jednakowo piętnuje wszystko, co gnije i truje antynarodową przestrzeń. Wielkim niebezpieczeństwem jest znaleźć się w jego celowniku, tam, gdzie wylądował desantem jego „Placdarm”. Zobaczycie go na scenie pałacu „Ukraina”, w teatrze operowym, gdzie swoim utalentowanym słowem wywołuje śmiech, i na scenie jakiegoś rejonowego miasteczka czy wsi, gdzie zebrali się oracze, furmani, dojarki. I tam, i tam będzie jednakowo szczery. Na polu naszej kultury i historii Jewhen Dudar przeorał wyraźną bruzdę, hojnie obsiał swoją niwę. Wszystko, co wyszło spod jego pióra przez dziesięciolecia uczciwej pracy w literaturze, było i jest aktualne i waży bardzo wiele. Jego ostatnia księga humoresek, pamfletów, opowieści „Placdarm” to nowy etap w twórczości mistrza. Jest w niej epoka nowego ukraińskiego losu, męcząca droga z imperialnego piekła do czyśćca. Epoka upadku czerwonego mrakobésstwa, zuchwalstwo janiczarskiego mrakobésstwa, natarcie żywotnej i wiosennej hordy oraz pączki nowej! Tego, co ukrywa się w niezniszczalnych kronikach i receptorach bytu narodu i nieśmiertelności. Pole Kateryna Motrycz ПРЕ РР Ра о і, і "ПО оно и ча 2 -

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗
Słowo Proświty Smukły i śniady z urody, pozostaje na ziemi i woda. Natalka NIKULINA Jeśli za życia człowieka nie powiedziałeś mu tego najważniejszego, zapewne bezsensowne jest wypowiadanie tych słów po jego śmierci. «Kiedyś potem» odkładałam i ja swoje wyznania i oświadczenia Natalii Nikulinej — wydawało się, że ona tak dobrze wszystko czuje i rozumie, a my tak długo się znamy — to po co słowa, po co listy, po co się spieszyć, by choćby jakimś odzewem utrwalić swój szczery zachwyt, wydaniem książki czy publikacją? Niech to robią inni, ci, którzy nie wiedzą, jaka szczera i wrażliwa jest Natalka, jaka mądra i wykształcona, jak reaguje na pół słowa i pół spojrzenia — OTÓŻ, niech sobie szukają ci, dla których liczy się tylko książka i tylko publikacja, i niech mnożą się szeregi »przyjaciół«, nam zaś wystarczy krótkich listów, krótkich rozmów, krótkich spotkań... Oto teraz, kiedy nie ma już tych, których tak dobrze znałam, — i do imion upokojonych Natalii Połtawskiej i Oksany Senatowicz trzeba dołączyć jeszcze imię Natalii Nikulinej, rani serce i wyrzuca sumienie: komu, jeśli nie tobie, należało o niej mówić?! Nie odezwałaś się, nie napisałaś, nie podziękowałaś. Bo wydawało się, że Natalia posiadała taki zapas cierpliwości i zrozumienia, że wystarczy go na długo — do szczerej i nieśpiesznej rozmowy z nią. Teraz już — o niej... Być może w tym właśnie tkwi istota Natalii Nikulinej — sama jej postać, sposób mówienia, uczenia się, pisania, patrzenia człowiekowi w oczy nie były wyliczone na chwilę, minutę, słowny pingpong «Jak się masz? — Dobrze! — Trzymaj się!» — i tak losy ich pobiegły każde własnym korytarzem... Jej natura wzywała do całkowitości, do uwagi, do zatrzymania tego życiowego, brownowsko chaotycznego ruchu, dziennikarskiej bieganiny «Dawaj, dawaj — dalej będzie!» Próżność wywoływała na jej wyrazistych różowych wargach półuśmiech, w czarnych uważnych źrenicach jasnoniebieskich oczu odbijała się twoja zabiegana, cielęca twarz, nadmierna emocjonalność sprawiała, że z zdziwieniem unosiła łukowate brwi — wydawało się, że nieraz chciało jej się powiedzieć mi: »zatrzymaj się, przysiądź, porozmawiajmy«, lecz Natalka milczała — jakby puszczała od siebie każdego człowieka; strzegąc swojej samości, swojej istoty, powiedziałabym — osobowościowej autonomii, nigdy nie naruszała czyichś osobliwości. Ona postrzegała ludzi takimi, jakimi oni chcieli być. Choć nie znaczy to, że wszystko jej się podobało ani że godziła się ze wszystkim i wszystkimi: jak drobinki piasku, które przenikają do muszli, raniło ją kłamstwo, zazdrość, obojętność, kręcenie. Miała jedyną formę protestu — odchodziła, zamykała się. Wtedy, w siedemdziesiątych latach, w moskiewskiej «Litieraturce» ukazał się artykuł Wasyla Szukszyna o codziennym chamstwie, które toczy ludzkie dusze. Ulubiony dla wielu w naszym pokoleniu kinematografista i prozaik kończył go błyskotliwie: pisał, że nakazywał sobie nie pamiętać twarzy chamstwa, ale ono raz po raz wyłaniało się w jego wyobraźni i dręczyło duszę. Myślę, że Natalia również nakazywała sobie nie pamiętać chimer podłości, zła i chamstwa, ale raczej nie zdołała pozbyć się fantomowego bólu nadziei na przyjaźń i wzajemne zrozumienie. Cóż, właśnie z bólu kształtuje się nasze duchowe doświadczenie. Być może komuś wyda się, że celowo dramatyzuję swoje odczucie nieznanych mi przeżyć duchowych koleżanki, która odeszła z tego świata, ledwie przeżywszy swoje 50-lecie. Ale przez wiele lat, obserwując twórcze i życiowe losy poetek, zwłaszcza tych, które żyły lub żyją w miastach obwodowych, mówiąc dokładniej – w najmniej zauważalnej prowincji, mogę Ди з - м» Е й ) - - г ; і ч і - т - "т - й "ру АР "ші Ї і те: й. ї - ї й з : Її МЕ. я к 1 "| -. й т - в 1 - іч | ду ї з ої т, мес иа 117 у; :- ї - - - а 2 spodziewać się właśnie ich zrozumienia. Debiutantki siedemdziesiątych, wspierane przez republikańską Unię Pisarzy, w obwodach zostały pozostawione same sobie: członkowska legitymacja SPU, co dziwne, czasem stawała się «wilczym biletem». Trudno było dostać pracę pokrewną zawodowi literackiemu. Jeśli poetka nie mieściła się w ramach «literackiej damy z prezydium», pozostawała bez pracy. Natalka Nikulina, wówczas jedna z najmłodszych kandydatek nauk filologicznych, po błyskotliwie obronionej dysertacji badającej leksykę dniprowskich locmanów (jedynej w Ukrainie), okazała się niepotrzebna w Dniepropetrowskim Państwowym Uniwersytecie. Długie przebywanie na pracy twórczej, którą pisarze jeszcze nazywali «twórczymi suchárami», nie sprzyjało jej optymizmowi, choć nie wywoływało żadnych skarg — taka sama równa, spokojna, uśmiechnięta Natalia dawała radę. Chyba tylko jej matka, dla której Nataszka była Dolą, znała jej rzeczywisty stan ducha. Poetka Natalka Petriwna Nikulina potrafiła wykonywać każdą pracę literacką z najwyższą samowymagalnością, czy to recenzję, przed- ...tłumaczenie, audycja radiowa czy artykuł prasowy. Jej rzetelności i sumienności można było równie dziwić się w pracach krajoznawczych i literackich, w badaniach nad ludowym malarstwem petrykiwskim, jak i w odpowiedziach ludziom, którzy prosili o prywatne przeczytanie ich literackich prób. Była jedną z tych pracowniczek ducha, dla których «w życiu nie ma «potem» i nie ma «gdyby». W każdej zwyczajnej pracy – smak walki». Ten «smak walki» zna każdy, komu przyszło bronić swojej ukraińskości nie kupnem wyszywanki, lecz jej haftowaniem. Natalia była dobrą hafciarką, jej mereżki, wyszywanki zawsze były wykonane własnoręcznie. Te, które nosiła, i te, które były jej wewnętrznym amuletem. Dobierała je subtelnie, jak pszczoła. Była książkową pszczółką, zdolną wydobyć z pyłu introligatorskiego żywy nektar słowa. Oto dlaczego w jej zbiorach jest tak wiele wierszy, zainspirowanych książkami czy dziełami innych pisarzy, jednak to nie są reminiscencje, lecz autentyczne wiersze. Takich wierszy w poezji ukraińskiej nie pisało zbyt wielu poetów, lecz tylko ci, dla których książka i czytanie książek były częścią życia: Zierow, Małaniuk... Dopiszcie sami ciąg dalszy i nie zapomnijcie dodać do niego imienia Natalii Nikulinej. Dziś, gdy w życiu literackim jest tak wiele kręcenia się wokół literatury, gdy nie brakuje chętnych, by «odwoływać» jednych wiodących pisarzy i «mianować» na ich miejsce nie mniej wiodących innych, gdy literackie błoto rzuca błotem na Leśię Ukrainkę, Iwana Franki, Ołesia Honczara i, pieniąc się, ukraińskim językiem wydusza tanie «rymowanki», – dlaczego właśnie na łamach rosyjskojęzycznych kijowskich... gazet — «chochła» drażnią teraz. SWOI i obcy; SWOI — byle udowodnić, że i oni z Europy; obcym Bóg kazał: żyjcie, żyjcie, walujewskie bękarty! Dziś, kiedy przypada niemal trzystu ukraińskim duszom jedna ukraińska książka, przytłaczający oddech prowincji coraz trudniej ściska wszystko, co świadczyło o żywym życiu literackim. Jak więc przeżyć w tych ozonowych dziurach pisarzowi? Nie materialnie, nie duchowo, lecz po prostu fizycznie przeżyć? Kiedy człowiek męczy się przetrwaniem, umiera. Obojętne, jaką diagnozę lekarze wpiszą w akt zgonu: guz, nadciśnienie, nieszczęśliwy wypadek. Dla literatury będzie to w każdym razie oznaczać Ura ukraińskiej książki, ukraińskiego wiersza, ukraińskiego żywego słowa... O Nataliї Nikulinej jeszcze napiszą ci, którzy ją znali i którzy wciąż będą czytać jej wiersze, dla których dziś brzmią w Prydniprowskiej fali te audycje: zdążyła właśnie powiedzieć dobre słowo o swoich kolegach, o wszystkich, którzy żyli i tworzyli na Naddnieprzu. Debiutując w latach siedemdziesiątych, Natalka Nikulina zajęła godne i niezastąpione miejsce w kobiecej poezji ukraińskiej. Jestem przekonana, że kiedy opadnie okołoliteracka piana i wysiłki tych, którzy zajadle walczą o «odpaństwowienie literatury», zostaną stosownie ocenione — według ich wartości literackiej — dojdzie też do głosu kobieca poezja lat siedemdziesiątych naszego stulecia. Bo właśnie słowo kobiecej liryki w państwie słowa było żywe i prawdziwe, soczyste i ostre, jak zielone jabłko w lipcu. W latach siedemdziesiątych zaczynało się i zachowało się to, co wylało się dziś na placach, być może naiwnym, ale niepodrobionym romantyzmem pragnienia przemian i nowości. Dziś czytelnicy «Słowa Proświty» mają sposobność zapoznać się z wierszami Natalki Nikulinej, wyszeptanymi jej nieskłamliwymi ustami, zrodzonymi z jej życia — tarniowego i kalinowego, zważonego najwyższą miarą — miarą jej czystej, szczerej duszy. Małe słowo moje o niej kieruję do wszystkich, którzy wciąż są zdolni odczuć, że obok, «Obejmując porąbane skrzydła, które niegdyś dotykały zenitu», żyją — wciąż żyją! — poeci i poetki. Strzeżmy ich, towarzysze! A teraz, gdy za Natalką Nikupiną płacze duszą petrykiwska gołąbka na kalinie, dnieprowscy lotsmani chylą przed nią głowy w niebiańskiej Ukrainie, płaczą zajączki i pisanki wyszyte ręką na chrzcielnej koszuli mojej córki, płaczę i ja, Natalko, nad tobą i nad sobą. Bo kiedy umiera człowiek, którego kochasz, umiera i część ciebie. Ile tu mnie, na ziemi, ile tam z Wami, Natalko, Oksano, i jeszcze raz: Natalko! Żegnajcie i wybaczcie nam, niepohamowanym. Z nami wasze losy, tarninowe i kalinowe. Ми ще живемо. Нам ще болить. Ми ще живемо. Nam wciąż boli. TEN

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу

Tig oj (7 le 8 Sz. a, ji widtetlilog sia; lov Ja, M, grot sp M iasv 73 r PRAF3, Ten kal | . j R Ce | Czy tvo; go bolju dukh M "Kh | J jky LI «- PIL SIA. IA? ko b PU i zr y ji, 1) oz ZM AD Bo Gr Ї L je r RR zn -ch | g TRU TU? "KU E «a p, t ? i - . M! oz chalo: ba p - SD | poro b b av" tr: ,3 6 L. Ї i | SA zhi zhi j Bur J Di Shcho0 mcha/ Ha tsi mov zburenyjts patyk | r "on, i: tsu ; a. a 3te «o »j U . RA ka 7 peredove t. a shchu u lys ti vi Z - 9 ї.- ShU da A R 4 -- zi i ; o p ULYkam ї iv DY t. ye ja aAN€ Ti 76 zh 414 Ja 7 rugy vche de as yat en | - u ME zo bule s' -Ї Di ta dama | zapor tsyn' um 01 a oim by. much enits' sm vi tse li. do mertvogo ji 0 i g zva S li lju 7 ї HAM» ini / alt. u bezpovorotnu dorohu | I ( 1) l' TT jj, taky tsukratnskyj | | - ї chaelola. u RUT Hej tonkyj smahl. vyjtsna r 001; je koi zabuto eli ka ij na pchne zhyty Lo ja Lk Ne r za pk tru De. s Poni PUL on Ja tii rosoju, j ї Ch j | o" IRERIZTiM PECHALAIU UKRAINY Plach -- u abi o such J ISO ala. zghoryovana Ma ty», re naruchaje mekrnar Dovkento) | Z-pid nezrymyt kaoiula MI KEN RNK SURROORUCHYRU r y U o "m r ZU. | a-pidkryla nebezpy chnoi Chub ej ob s er VE U | S oro hvnaiuchy oman rozhevyt, | | | | | | | jatsnut', mutna bilia DE o SL Vozkaiamy mia kA Zdaty - di ie b i much R 1 po TT Ria b p t vysnazhZhyty y R by em z ri kereanZake masu ,Oekolyshe |. b dis st' pai vely shchu 4 v 1. o va eh t fr. u ja ' -Є . - fo a ARM o "Ka Ja vja m i | da Te LO REDYS uzh l' oj 13 franky r | pafflanajo sto AL pro aty vit'! | R ja tse OA shcho ke Upr z de BU z Z Chyie vin zasne, y ko j feno dn TES o MU raky RT KU p Dt URA DNA o s shche o shch eke - i shy riuvch sti Ekologia duszy NOCLAWA... Służy im za trampolinę, a kobietom za miejsce do prania. Jeszcze noc nie minęła, a one już na świcie krzątają się przy wodzie. Tu odprawiają swoje obrzędy, wyganiając z bielizny pył i brud, i zanoszą ją do domu, rozwieszając na tęczowym jarzmie koromysła, starannie. A ty, świeczko drżąca w ręce dziewczyny o błękitnych oczach, nie dają ci spokoju ani mężowie, niestrudzona, ogrzewająca ciało, wlewająca w nie siły. Każą ci kręcić młyńskie koło. Śni się mi niegasnące, drugie słońce, które rodzi chleb... Stary młynarz, wyglądając na chwilę z drzwi, z siwymi wąsami, kiwa wesoło: — Ech, to nie mąka, to złoto! Nieraz ktoś znów przystanie do wspólnoty, dzieli się opowieścią. Ach, ile tych rozmów przesłuchałaś, ile przekazałaś Dniestrowi. Wszystko to bogactwo niesie do Morza Czarnego, na wieki. Ale wierzby to twoje dzieci, młodsze i starsze. Pośród nich jedna, stara, dziuplasta, poszarpana ulewami, wiatrami i wojnami, stoi po kolana w wodzie, zawsze otwarta, czysta, najbardziej wrażliwa. Gdyby tylko udało się odnaleźć ten skarb i wyłożyć go na wierzch! Podziemny grot w korzeniach stał się mieszkaniem dla rodziny piżmaków. Tam ich zadomowiono na długo. Umiera dziś Nichlawa. Dbali o nią, ci „gospodarze”: zaorali jej piersi, zatruli ją brudem i ściekami. Pod wodą, w cieniu, przyczajone, widać z daleka, jak kaczki, gęsi i łabędzie rozcinają gładź wody, a na drugi brzeg... Ach, szczęśliwe, że dzieci tu, w tej czystości, nie zaznają tego, co dla nas dziś... Pierwotna, nietknięta. Grzbiety lśniące, oczka małe, ostre jak świdry, a ogony długie i płaskie. Ryby, przepływając, błyszczą łuskami jak złote drobinki. — Nieszczęsna! Płacze rzeka... Matko Nichlawo! Ty, troskliwa jak matka, odpędzasz zimną wodę od ziemi. W tobie była dusza słowiańska, która nazywała cię kosztownym, drogocennym perłą. Niech się grzeją w twym lecie... Naród! Łysy kamień, obtoczony przez gwałtowną wodę, też przy tobie... Włodzimierz HERMAN na brzegu, razem z 13 dziećmi. Z pierwotnego chaosu-nocy powstała czy dziełem natury.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗
УРЕМ 4 й У р т м з- Й 2 Ти ГО 3 бі і 3 4 іч "Г ра чі с » Мр о » 54 яр з г і ч Księga Liczb, 11:5 Kiedy Izraelitom przykrzyło się żywić na pustyni manną, zaczęli szemrać, zarzucając Mojżeszowi, że brakuje im mięsa i innego smacznego pokarmu, który – będąc niewolnikami faraona egipskiego – otrzymywali za darmo. Wtedy rozgniewany Bóg zesłał ludowi żądnemu, który, zapomniawszy o wolności, wolał się najeść, mnóstwo przepiórek; i nie zdążyli Izraelici zjeść tych ptaków, jak zostali ukarani.. Co dziwne, rośliny z wielkiej rodziny cebulowych tylko raz są wspomniane w Piśmie Świętym, choć wszystkie trzy uprawiano już od niejednego tysiąclecia i były dobrze znane w świecie antycznym. Wśród nich por, czyli cebula porej, ceniony jest za długie płaskie liście, które dziś gotuje się razem z pogrubionym „łodygą”, używając jako ostrej przyprawy. U zwykłej zaś cebuli, czyli ogrodowej, najcenniejsza jest wszystkim znana soczysta cebula, będąca skróconym podziemnym pędem, otoczonym mięsistymi łuskami, w których gromadzą się zapasy substancji odżywczych. Jej nazwy w języku ukraińskim i polskim są spokrewnione z łacińską – to właśnie od niej prawdopodobnie pochodzą. Zatem nazwa zwykłej cebuli ma bardzo dawne korzenie historyczne! Kulinarne właściwości cebuli licz- …powszechnie stosowane i znane, przynajmniej na Ukrainie nigdy się od nich nie odchodziło. A oto co do leczniczych właściwości cebuli nie wiemy wszystkiego. Zdarza się, że człowiekowi chce się cebuli, a lekarze zabraniają jedzenia ostrych potraw. Co robić? Zielarze, a także homeopaci radzą nie bać się tej parzącej, ale bardzo pożytecznej rośliny. Ukraińcy od dawna leczą cebulą czyraki, różne przeziębienia, wątrobę i nerki, goją rany. A ponad 2 tysiące lat temu sam ojciec medycyny Hipokrates radził z niej korzystać. Wyjaśnienie jest bardzo proste: w każdej cebuli, w zależności od jej odmiany i wieku, znajduje się większa lub mniejsza ilość naturalnych antybiotyków — fitoncydów, a także cukrów, karotenu, olejku eterycznego, witamin C, B1, B2 oraz różnych mikroelementów. Właśnie ten zestaw, wystarczający na kilka innych roślin leczniczych, określa skuteczność cebuli w walce z wieloma chorobami. Prawda, jest jeszcze większy uniwersał — czosnek. Jednak zagadką przyrody jest to, że w stanie dzikim zwyczajna cebula nigdzie nie rośnie, choć znanych jest setki innych gatunków dzikiej cebuli; tylko na Ukrainie, od Karpat po Przyczarnomorskie solniska, rośnie ich 40. Na łąkach można spotkać cebulę czosnkową, a na odłogach — cebulę bulwiastą; w górskich lasach i na połoninach — cebulę zwycięską i górską, na kamienistych zboczach — cebulę skalną, na stepach i jarach — cebulę okrągłogłową. Szczególnej uwagi zasługuje cebula niedźwiedzia, czyli czeremsza, która jeszcze zachowała się w Karpatach i w liściastych lasach Polesia i Leśnostepu. Przypowieść o faryzeuszach Biada wam, uczeni w Piśmie i faryzeusze, obłudnicy! Dajecie dziesięcinę z mięty, kopru i kminku, a zaniedbujecie to, co ważniejsze w Prawie: sąd, miłosierdzie i wiarę. To należało czynić, a tamtego nie zaniedbywać. Ewangelia według św. Mateusza, 23, 23 Oskarżając faryzeuszy, którzy z zewnątrz wydają się sprawiedliwi, a wewnątrz są pełni nieprawości i krzywdy, obłudy i bezprawia… …mówią jedno, a robią drugie. Chrystus podaje prosty i zrozumiały przykład ich obłudy. Przecież nietrudno oddać dziesiątą część z pary roślin, które nie tylko nie należały do „wielkiej siódemki” najważniejszych roślin uprawnych, ale w ogóle były jedynie przyprawą do jedzenia. Do tych stałych przywódców skierowane jest oskarżycielskie słowo Chrystusa, które weszło do Ewangelii według św. Mateusza. Jest w niej także taki wiersz: „Biada wam, uczeni w Piśmie i faryzeusze, obłudnicy, którzy pożeracie domy wdów i dla pozoru długo się modlicie, przez to cięższy sąd przyjmiecie!” (23–14). Czyż i dziś nie widzimy wokół siebie obłudników, którzy, spełniając przepisy moralności w drobnostkach, są nieprawi w tym, co najważniejsze? Nawet chrzczą swoje dzieci, lecz są obojętni wobec Ojczyzny, swojego Narodu, rodzimej kultury, i żerują na nędzy bliźniego. Ganus, czyli koper włoski, albo anyż w stanie dzikim nie występuje. Ganus rośnie na polach jako roślina uprawna, tylko czasami dziczeje. Zaczęto go uprawiać na długo przed narodzeniem Chrystusa w starożytnej Grecji, Indiach i na Bliskim Wschodzie, więc mógł być uprawiany także w starożytnej Palestynie, dla małych żebrowanych, zielonkawo-szarych nasion o długości 3–5 milimetrów, które zawierają cenny olejek eteryczny. Większa część tego olejku to aromatyczny anetol. Obecnie stosuje się go w medycynie, w przemyśle spożywczym i cukierniczym, do produkcji perfum oraz szczególnego likieru ganusowego. Gdy na polanie kwitną zarośla tej niskiej rośliny, wiatr daleko roznosi ostre, przyjemne wonie. Ceniąc czosnek niedźwiedzi za smaczne, witaminowe liście, zbiera się go zbyt intensywnie, przez co znalazł się on na granicy wyginięcia. Zapewne lepiej uprawiać czosnek niedźwiedzi w ogrodach, pozostawiając mu możliwość spokojnego wzrastania w przyrodzie. Największego krewniaka cebuli, czosnku, także trudno szukać na łąkach, w lasach i w górach. Podobnie jak zwykła cebula, rośnie on jedynie w ogrodzie, skrywając tajemnicę swego pochodzenia w głębi wieków. I raz po raz dziwimy się ludowej intuicji, przypominając sobie żartobliwą przyśpiewkę, w której obie rośliny występują razem w parze. Tańczyła ryba z rakiem, a pietruszka z pasternakiem, cebulka z czosnkiem, a dziewczyna – z kozakiem! Czosnek, bardzo pożądany u narodów wschodnich, był znienawidzony przez dawnych Greków i Rzymian, którzy uważali zapach tego warzywa za odrażający i odwracali się od każdego, kto go spożywał. Robiono wyjątek tylko dla chorych, a także dla legionistów i gladiatorów, którzy przed walką jedli czosnek, uważając go za źródło odwagi. Jak widzimy, Egipcjanie i Żydzi mieli jednak inne zdanie.. Niektórzy uczeni przypuszczają, że czosnek po raz pierwszy pojawił się jako roślina uprawna w Iberii, na terenie dzisiejszej Hiszpanii. Przy okazji, Hiszpanie do dziś nie uważają za nietakt jedzenia czosnku nawet w eleganckim towarzystwie, być może dlatego chorych na serce i naczynia krwionośne jest tam trzy razy mniej niż w pozostałych krajach Europy. To przypuszczenie w pełni potwierdza doświadczenie ludowych uzdrowicieli. Jak pisze Reve ї чі І РУ. 1 «і гий | ЗХ Wśród botaników przez pewien czas toczył się spór o to, jaką roślinę nazwał Chrystus, karcąc faryzeuszy – rutę (ganus) czy podobny do niej koper ogrodowy (ukrop), bez którego trudno wyobrazić sobie jakikolwiek zwykły ogródek warzywny. Zwolennicy kopru uważają, że był on lepiej znany nie tylko w Europie, ale i w Ziemi Świętej, szerzej używany, i dlatego rzekomo to właśnie kopru mogła dotyczyć roślina wspominana w Ewangelii po miãcie. Nie zaprzeczając tej możliwości, zgódźmy się, że ruta, podobnie jak koper, jest podawana w przekładach Biblii, i dlatego zasługuje na nie mniejszą uwagę. Co zaś do kminu, to jest to mało znana roślina, której dawna nazwa przetrwała do naszych czasów! W języku hebrajskim nazywano ją kamon, po arabsku kammun, po angielsku brzmi ona jak cumin, a w ukraińskiej wymowie, jak widać, łatwo ją rozpoznać. I łatwo zauważyć kmin na łąkach i zadrzewionych zboczach, gdzie wznoszą się jego kwiatostany podobne do parasolek. Przy okazji, jest to typowy przedstawiciel dużej rodziny selerowatych (łacińską nazwą Umbelliferae), do której należy również ruta, a także fa DAK RVS o Z K o Ī o OM KO ZY szyk «szyny nie sianne jak siajuszczije» 0477777 ni En Z znany ukraiński znawca roślin leczniczych I. M. Nosal twierdzi, że przydatna jest nawet jedyna kropla soku czosnkowego w pokoju, w którym dzieci chorują na katar. Jeszcze lepiej posmarować dziecku pod nosem, na brodzie i na piersi papkę ze świeżego czosnku, przy czym dla ochrony skóry przed poparzeniem wcześniej lekko smaruje się ją olejem. Przy leczeniu ostrych katarów u dorosłych do nozdrzy naprzemiennie zakłada się tampony zwilżone sokiem czosnkowym. Nalewka z drobno posiekanych ząbków czosnku (łyżeczka na szklankę wody), pita trzy razy dziennie przed jedzeniem, pomaga przy miażdżycy, nadciśnieniu, pobudza pracę serca i poprawia trawienie. Jeszcze prościej – zjadać codziennie 2–3 średnie ząbki, co czynią entuzjaści czosnkowi. Istnieje nawet starożytny tybetański przepis na krople czosnkowe na mleku, które przyjmuje się według nieskomplikowanego schematu, lecz które mają chronić przed najniebezpieczniejszą chorobą – przedwczesnym starzeniem się. Zdrowotna moc, choć i nieprzyjemnego czosnkowego zapachu, wyjaśnia się działaniem substancji zawierających siarkę. Nie tylko one nadają mu znany wszystkim ostry zapach, ale też niszczą drobnoustroje. Oprócz nich w cebulkach tej rośliny znajdują się olejek eteryczny, różne witaminy grupy B, C, fitosterole, inulina i wiele innych aktywnych związków organicznych, a także cenne mikroelementy. Nawet nie wiedząc o tym, starożytni greccy lekarze oraz Dioskorydes, przezwyciężywszy odrazę do nieprzyjemnych zapachów, cenili czosnek, a starożytni Egipcjanie leczyli się nim ponad 6 tysięcy lat temu. Dlatego nie zapominajmy o tradycyjnych pampuszkach z czosnkiem! wiele innych zwyczajnych roślin – pietruszka, pasternak, seler, fenkuł, marchew, koper, jaglica. Jednak w odróżnieniu od jednorocznych roślin, jak koper i anyż, baldaszki drobnych białych kwiatów na końcach łodyżek pojawiają się u kminku dopiero drugie lato, wydawszy płaskie i podłużne owoce-ziarniaki, roślina usycha. Stawszy się rośliną uprawną jeszcze za czasów chrześcijaństwa, kminek w Europie uprawiany jest od XII wieku. U narodów słowiańskich to powszechnie używana, nawet ulubiona roślina. Aromatyczne ziarna kminku, podobnie jak owoce anyżu, wykorzystywane są przez perfumiarzy i cukierników wielu krajów. Ceni się je za wysoką zawartość olejku eterycznego, którego głównymi składnikami są karwon i limonen, wywierające między innymi działanie przeciwbakteryjne. Dlatego nasiona kminku stosuje się przy wyrobie niektórych twardych serów, a korzeń, młode łodygi i gorzkawe liście – przy soleniu ogórków i kapusty. Szeroko używa się kminku wraz z koperkiem, zwłaszcza w ludowej medycynie i praktyce położniczej, dla zwiększenia ilości mleka. Ludowi zielarze radzą jeść chleb upieczony z kminkiem, pić śmietanę z kminkiem, gotowano nasiona tej rośliny (голи оо неон п''ж'р'еи-м-т'1и бо б

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Czy każdego dnia oracz orze pod zasiew i ralą rozrywa swoją ziemię, i ją boronuje? Czy też, gdy wyrówna jej powierzchnię, nie sieje czarnuszki i nie rozsiewa kminku, nie układa pszenicy w rzędach, jęczmienia na wyznaczonym miejscu i orkiszu na jego granicy? Czarnuszki nie młóci się cepem, a koła wozu nie toczy się po kminku, lecz czarnuszkę bije się pałką, a kmin kijem. Dowodząc, że schować się przed gniewem Bożym jest niemożliwe, prorok porównuje nieuchronność Bożej kary z nadejściem corocznych prac polowych, kiedy dla każdej rośliny istnieje określony czas, miejsce i sposób siewu oraz omłotu. Obok głównych zbóż w tym tekście wymienione są dwie niepozorne rośliny: czarnuszka 7 i kmin, których pachnące nasiona już w owych dawnych czasach dodawano do pożywienia dla smaku. Zatem nawet tak niepozorne roślinki mają swoje określone miejsce w wiecznym, nieodwracalnym kręgu ziemskiego życia i nie uniknęły swojego losu... Księga proroka Izajasza, 28, 24–25, 27 2 Całe ciało jest jak trawa, a wszelka chwała człowieka jak kwiat polny: uschła trawa, to i kwiat opadnie, a słowo Pańskie trwa na wieki! Pierwszy List Soborny św. Apostoła Piotra, 1, 24–25 Powtórzywszy wiersze z księgi proroka Izajasza, w których mowa o «kwiecie polnym», apostoł Piotr przypomina wiernym o przemijalności cielesnego życia, obok którego niezniszczalne jest jedynie słowo Boże. Z dużą pewnością można przyjąć, że pod kwiatem polnym, czyli trawiastym, w tych biblijnych utworach rozumie się właśnie kwiaty dzikiego maku, które od wieków kwitły na pagórkach Ziemi Świętej i na stepowych przestrzeniach ukraińskiego Południa. I choć stepy sprzed ponad 100 lat zostały zaorane i przemienione w pszeniczne łany, czerwone płomyki kwiatów dzikiego maku obficie pokrywają na początku lata nieuprawiane ziemie, kamieniste zbocza Krymu, Azowszczyzny i Przyczarnomorza. Lecz za tydzień lub dwa opadną one pod podmuchem wiatru i przed oczami ukaże się zielonobrunatny step. Jedynie niebiesko-zielone, pierzaste listki maku oraz jego żebrowane torebki z dziurkowatymi przykrywkami, przez które wysypują się drobniutkie nasionka, przypominają o niedawnym kwiecie. Jedna z najpospolitszych polnych roślin zielnych, której jaskrawy kwiat żyje zaledwie trzy dni, od dawna przyciągała uwagę. Z delikatnymi płatkami maku, które szybko opadają, poeci porównywali przemijającą dziewczęcą urodę, ufność i bezbronność młodości. Tym samym smutkiem przejęty jest także wiersz Szewczenki «Maleńkiej Marjance»: Rośnij, rośnij, ptaszyno moja, Mój makowy kwiecie, Rozwijaj się, póki twoje Serce nie złamane... U nas kwiat ten czczony jest tak samo jak w Indiach lotos czy w Japonii chryzantema; nie bez powodu mówi się «nie ma nic wyższego nad makową główkę». Oto inne porównanie: «maleńki jak makowe ziarenko». Tych ziarenek jest bardzo wiele, dlatego mak jest symbolicznym znakiem hojności i dostatku. Życząc dobra, wzrostu i dostatku тн ДРИРНН юю 0 0дажююнх секти» сяжєююяь 0сіжиюнню» дять 0 ним» нання ні и о | р ЗДОРОВ'Я 7 то ЗД УБУ жиютютею ояєєттея 0 ПАНИ Р РО Proświtiańska sala ZIELONEMU Wychodzi więc, że czarnuszka służy ludziom co najmniej 2500–3000 lat. Mimo że w Biblii wspomniana jest tylko dwa razy, interesuje nas ta roślina ze względu na swoją niezwykłość, a nawet tajemniczość, choć na pierwszy rzut oka jest to zwykłe polne zielsko Z NIEBIESKIMI KWIATKAMI Czarnuszką polną nazywa się jednoroczną roślinę o prostej łodydze wysokości do pół metra; jej liście są głęboko rozcięte, prawie nitkowate. Kwiat jest bardzo oryginalny, podobny do misternie wytoczonej zielonej w środku gwiazdki. Listki okwiatu są na wierzchołku zaostrzone i mają wygląd delikatnych płatków w bladoniebieskim kolorze. Właściwe zaś płatki przekształciły się w nektarniki, do których chętnie przylatują pszczoły; zatem czarnuszka to dobra roślina miododajna. Po przekwitnięciu powstają owoce — torebki z trójgraniastymi, matowo czarnymi nasionami. Dlatego łacińska nazwa czarnuszki to nigella, co znaczy „czarny”, „czarnawy”. Rośnie czarnuszka na polach, na ugorach, na zboczach i poboczach dróg, przy Słowianie życzą sąsiadowi tyle gęsi, kur i bydła, ile ziarenek jest w makówce. Samą zaś makówkę, zwłaszcza jej ząbkowany wierzchołek, w średniowieczu porównywano do wieży licznie zaludnionego miasta; stąd pochodzą także ukraińskie ludowe zagadki, takie jak: „Pod jednym kołpakiem — sześciuset kozaków”, „Stoi pułk, a w pułku sześciuset wojewodów”. Oczywiście odpowiedzią jest makówka, chociaż w rzeczywistości w każdej makówce nasion jest znacznie więcej, a mianowicie dziesiątki tysięcy. Obfita płodność maku uczyniła go symbolem dostatku nie tylko w ustnym folklorze, lecz także w obrzędach weselnych. Kiedyś istniał taki zwyczaj: nasiona maku wsypywano do butów młodej, aby nie została bezdzietna. Ile wszystkiego wyrasta z malusieńkiego ziarenka maku! A przy tym w przyrodzie jest sporo różnych gatunków tej rośliny. W Ukrainie rośnie 12 gatunków maków; z nich jeden, czerwony, dziki, występuje wszędzie jak chwast. Pozostałe zaś – białokwiatowe, polne i inne – spotyka się tylko na stepach i w leśnostepach. Za to w ogrodach kwiatowych i sadach od Polesia po Krym można zobaczyć odmiany maku o dużych czerwonych kwiatach o różnorodnych, często zaskakujących kształtach. Mak wschodni, nazwany tak od swojego pochodzenia z Azji Mniejszej. A co do ojczyzny maku nasennego, który jest uprawiany niemal na całym świecie, to ustalić jej nie udało się. Uczeni przypuszczają, że jest on mieszańcem jakichś dzikich maków, które wyginęły na długo przed naszymi czasami. Ta tajemnicza roślina różni się od innych maków nagimi liśćmi i łodygą, natomiast szypułka kwiatu pokryta jest sztywnymi włoskami. Sam kwiat jest biały, fioletowy lub różowy. Z nasion maku nasiennego wytwarza się wysokiej jakości olej, który wykorzystuje się w kuchni oraz do produkcji najlepszych farb i lakierów. A z mlecznego soku zielonych torebek-makówek pozyskuje się sok, który na powietrzu gęstnieje, tworząc opium, cenny surowiec dla medycyny. Opium zawiera alkaloidy: morfinę, kodeinę, papaweryną i inne, znane jako środki uśmierzające ból i antyspazmatyczne leki. O niezwykłych właściwościach mlecznego soku maku wiedzieli już dawni Grecy, uważając go za atrybut kuchni Boga snu Hypnosa. Ten sok bowiem pomagał pokonać bezsenność południowych spotyka się chwast zwany czarnuszką nienawistną, a czarnuszkę siewną uprawia się niekiedy w ogrodach jako roślinę, która służy za przyprawę. Prawda, może ona także zdziczeć i wtedy również staje się chwastem. Niezwykła, wyszukana uroda czarnuszek zrodziła w europejskim folklorze poetyczne wyobrażenie o nich – rzekomo są to piękne wróżki, zamienione czarami w delikatne, wyszukane kwiaty. Istnieje nawet legenda, według której kwiat podobny do leśnej wróżki po raz pierwszy pojawił się na brzegu rzeki, w której utonął niemiecki cesarz Fryderyk I Barbarossa. Zapewne dlatego ludowe nazwy tych roślinek w językach francuskim, angielskim i niemieckim są tak niezwykłe i tajemnicze: „panna w zieleni”, „dama w zieleni”, „włosy Wenus” lub nawet „diabeł w krzakach”. Europejscy miłośnicy oryginalnych kwiatów uprawiają czarnuszkę damasceńską o długich przylistkach, tworzących wokół kwiatu kosmatą zieloną kądziel. Na Ukrainie jest ona także miejscami sadzona w ogrodach i nazywana nieczesanymi panienkami. Ta roślinka stała się szczególnym smutnym symbolem, bo w języku kwiatów bukiet snu.. Rzymianie również uważali mak za własność swojego boga Morfeusza, władcy snów. Nie pozostawali w niewiedzy także Słowianie, którzy od dawna znali lecznicze właściwości tej rośliny. Zaparzone wrzątkiem płatki i główki dzikiego maku-samosiejki stosowane są w ludzie jako środek nasenny i uspokajający. Napar z dzikiego maku pije się także na kaszel. Nie mniej cenione są lecznicze i smakowe właściwości maku ogrodowego, czyli nasennego, nazwanego tak już w XVIII wieku przez Karola Linneusza. Uprawa tego maku na Ukrainie jest dawna, tradycyjna, czego potwierdzeniem są ludowe gry z korowodami dzieci i dorosłych, naśladujące prace gospodarskie – od samego orania aż po „wybijanie”, czyli młócenie dojrzałego maku: Jak staniemy mak Trzęsie-tłucze. Przy dolinie mak, Przy szerokości mak! Na koniec, podrzucając w górę „makówki” – ładne dziewczynki, uczestnicy zabawy śpiewają: Oj tak, tak młócili mak! Zgodnie z dawną ukraińską tradycją w Makowiej, czyli w dzień świętych męczenników Machabeuszy, piecze się szulyky, pszenne placki z miodem i tartym makiem. Nawiasem mówiąc, znalazło to odbicie w sławnej «Eneidzie» Kotlarewskiego. Gościnując u Dydony, Enej ze swymi Trojanami «jadł różne potrawy», na przystawkę zaś «kulesz i kaszę, lematszkę, zubci, putrę, kwaszę i z miodem makowy szulyk». Gospodyni częstowała Trojańczyków staroświeckimi ludowymi potrawami, wśród nich jęczmienną kutią ze słodkim kwasem (putrą) i wreszcie upieczonymi na miodzie makowymi kołaczami. Zatem spotkanie z Dydoną odbyło się właśnie 14 sierpnia według nowego kalendarza, w Makowiej. Ogólnie zaś ukraińska kuchnia zna bezliczne kulinarne wynalazki z makiem: makowniki, strudle, makorzeżniki, perekładańce i bubliki z makiem. Usypiające właściwości ogrodowego maku nie są jednak niewinne. Dawno zauważono, że uspokajanie za pomocą maku jest szkodliwe, szczególnie dla dzieci. Dlatego żadna rozsądna mamka nie używała syropu makowego, by uśpić maluchy. Niestety, dziś nim nadużywają narkomani. Od kiedy? Przypadki zatrucia opium Bukiecik czarnuszki jest jednoznacznym hasłem «koniec miłości». Ten, kto dawał taki bukiecik, dawał do zrozumienia, że jego najpiękniejsze uczucia ostatecznie minęły. Być może właśnie dlatego w jednym z utworów I. S. Necuja-Lewyckiego starsza drużka mówi: «Nasz swat z miasta, w jego głowa z cukinii, wargi z pietruszki, oczy z czarnuszki». Ostre w smaku nasiona czarnuszki używane były zamiast pieprzu do potraw mięsnych, do solenia ogórków i kiszenia kapusty, nimi posypywano też chleb. Dziś te staroświeckie przepisy są zapomniane, a szkoda! Wielki muzułmański prorok Mahomet nauczał, że nasiona tej rośliny chronią przed wszystkimi chorobami, a jego wyznawcy każdego ranka zażywali odrobinę nasion czarnuszki z miodem. Cenili nasiona czarnuszki uczeni świata antycznego i średniowiecza, tacy jak Pliniusz Starszy, Dioskurydes, Galen. Lecz dziś ta biblijna roślina, niestety, staje się «niemodną». Zatem siejcie, zanim ona jeszcze nie zagłuszy czarnuszki — choćby garść jej nasion przy swoim domu! Pliniusz Starszy już w I wieku odnotowywał sok z niedojrzałych główek maku. Ale w całości można stwierdzić: w czasach biblijnych narkomania była nieznana, przynajmniej w Europie i na Bliskim Wschodzie. Dopiero chyba wraz z pojawieniem się religii islamu w krajach muzułmańskich, gdzie zakazano napojów alkoholowych, rozpowszechniło się palenie opium, które i dziś potrafi uczynić człowieka niewolnikiem groźnego zielska, zniszczyć jego zdrowie, zamienić w człowieka niepełnowartościowego. Z czasem ten zgubny nałóg znalazł swoje ofiary w Indiach; szczególnie jednak rozpowszechnił się w Chinach, doprowadzając w XVIII i XIX wieku do prawdziwej narodowej tragedii. Doszło nawet do „wojny opiumowej” w latach 1839–1842 z Anglią, kiedy Chińczycy próbowali bronić się przed przemytniczym handlem opium.. Nadzieje, że rozwój nowoczesnej cywilizacji sprzyja przezwyciężeniu narkomanii, nie spełniły się; zamiast opium z maku nauczono się najpierw pozyskiwać morfinę, a potem inne, jeszcze silniejsze środki odurzające. Mogą one, z jednej strony, łagodzić cierpienia chorych, z drugiej zaś tłumić świadomość i niszczyć ciała zdrowych ludzi. Tak oto starożytna roślina lecznicza służy jednocześnie na dobro i na zgubę, choć bezsensowne byłoby ją obwiniać, gdyż wszystko zależy od tego, jak korzystamy z Bożego daru — zielonego świata drzew i traw.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Nie dobierzesz gołąbki do koguta, bo gołąbka kogutowi nie równa – mówią w naszym narodzie o tworzeniu małżeńskiej pary, przypominając młodym, które postanowiły się pobrać, o wadze tego życiowego kroku. Dawni Chińczycy mówili, że mężczyzna i kobieta stanowią dwie równorzędne połówki jednej Boskiej istoty, dwie siły kosmiczne: jang, symbolizujący niebo, ożywczy pierwiastek męski, i jin – matkę-ziemię, pierwiastek żeński. Powstawszy z kosmicznego chaosu, wydały świat i człowieka, a wszystko na ziemi istnieje dzięki zgranemu współdziałaniu tych dwóch pierwiastków. Niebo-ojciec ogrzewa i zapładnia ziemię deszczami, matka-ziemia rodzi i karmi wszystko, co żyje. «Kobieta – połowa mężczyzny» – tak symbolicznie nazwał swoją powieść, która stała się bestsellerem w jego ojczyźnie zaraz po publikacji w 1985 roku w czasopiśmie «Szouhuo» i była szeroko omawiana w kręgach literackich różnych krajów, chiński pisarz Zhang Xianliang. Ona – «połówka» myśli, uczuć, dążeń bohatera; bez niej nie mógł do końca poczuć się silnym, gotowym do wolności. Człowiek, przekonuje pisarz, może się urzeczywistnić, osiągnąć harmonię, przyłączyć się do wieczności tylko wchłonąwszy w siebie inną «Słowo Proświty» Założyciel – Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne nr 1007 z 16.03.1993 r. Redaktor odpowiedzialny Lubow Gołota Ołeksandr Ponomariw, Zatem idealnym jest połączenie spokrewnionych dusz, które odnalazły siebie wśród wzajemnych strat na długich drogach cywilizacji. Małżeństwa takie, jak się mówi, błogosławią sami Niebiosa. A jednak nie zdarza się zbyt często wśród śmiertelników, by każdy odnalazł swoje utracone drugie Ja, swoją idealną drugą połówkę, z którą można przywrócić utracony raj. Zazwyczaj wystające kanty i ostre rogi nieporozumień szlifuje się cierpliwością, wyrozumiałością, wzajemnym szacunkiem. Zazwyczaj „cementującym” pierwiastkiem dwóch „ja”, dwóch połówek jednej Boskiej ESENCJI, ucieleśnionej w ziemskim wymiarze w tak społecznym INSTYTUCIE, jakim jest rodzina, występują także kwiaty miłości — dzieci. Ale o nich — osobna mowa. W ciągu ostatnich lat obserwuje się — i potwierdzają to dane statystyczne — zmniejszanie się liczby «młodych» według wieku w parach małżeńskich. Wyjaśnia się to prawdopodobnie także tym, że nasze społeczeństwo stało się bardziej otwarte, a problemy płci i wychowania seksualnego młodzieży wyszły poza ramy tabuizowanej ignorancji i ulicznego likbezu; б злом ори ода: й зно им моль оо 000000 М і 000-040 Р - РР Р Р б б ь - . пт - | во ча і "в'я ної нано і Р - Пк А я о иа Че У Р сь НИ ча чо тт С во м о ь У и ' - в ша фо 1 коаї-бо. що Фо г 4. - - - ж Ля гб вно вчу Й й п т о та аб чт я ра ДОрРО Р р рокли я дощ Ран о ці . ь зай пон pojawiła się literatura, na łamach której specjaliści – psychologowie, filozofowie, seksuolodzy – otwarcie rozmawiają o subtelnej sferze ludzkich uczuć, nie omijając przy tym ostrych zakrętów w relacjach dwojga... Coraz częściej słychać wśród młodych ludzi pragnienie budowania z ukochanym raju nie w chacie, lecz przygotowania choćby jakiejś materialnej bazy dla przyszłej rodziny. I to nie może nie cieszyć, bo stworzone własnymi siłami materialne podłoże rodziny łagodzi ostre zakręty także w tak odwiecznym problemie, jak „rodzice i dzieci”, ponieważ rodzice choćby częściowo uwalniają się od drobiazgowej, dożywotniej opieki nad swoimi dorosłymi już dziećmi, a dzieci, związane więzami Hymenaiosa, mogą samodzielniej, bardziej rozważnie planować swój los, wkraczać w dorosłe życie jako samodzielne, nieinfantylne, równoważyć głos serca głosem rozumu i życiowej mądrości, a nie lekkomyślnością. Według danych Ministerstwa Statystyki Ukrainy młodzi ludzie w wieku do 19 lat w ubiegłym roku zawarli 7020 małżeństw. Dla Redaktor naczelny Pawło Mowczan Kolegium redakcyjne: Anatolij Anatolin, Jarema Hojan, Żurawski, Pohribnyj, Iwan Iwaszczuk Dla porównania, w 1995 roku liczba ta sięgała 9226. Większość narzeczonych miała 18 lat – 5040 (tu i dalej w nawiasach – dane z 1995 roku: 6511). W wieku 17 lat wyszło za mąż 1073 (2285) dziewcząt, w wieku 16 lat – 7 275 (390), a nieletnimi zdecydowały się na małżeństwo 32 (40) dziewczyny. Jeśli chodzi o rozwody, to w tej kategorii wiekowej ich liczba w ostatnim czasie, co zaskakujące, jest niewielka. W ciągu 1996 roku z ogólnej liczby rozwodów – 13 030 (198 300) na młode pary (oboje małżonkowie nie starsi niż 19 lat) przypada zaledwie 169 (200). Nie wytrzymało roku w małżeństwie 95 (110) par, dwóch lat – 14 (12). Po trzech latach życia małżeńskiego rozwiodły się trzy (jedna) pary. Nie ma zatem racji wszechwiedząca sąsiadka, wytykając innej odwieczne: „Teraz młodzież już nie ta!”. Jak widać, z tego wspólnego brzegu coraz częściej odpływają poważniejsi gazdowie i gazdynie. Każdy ma swój powód. Skarżą się kobiety: «Zmizerniałam na upiora, odkąd poszłam za pijawką». Albo: «Obca żona namaszczona miodem, a własna smołą». Albo jeszcze: «Zapomniał mąż, że się ożenił, a rozwiódł się i poszedł spać do stodoły» й оон вбонбтьйінйо ліва фа фа й ь п КИ У У А заарбель ОО чой кою я ния вні о й ви звокоюанвуиниичм в их ін мацниоймн о є вва п ко ін я п в в во ді - Гн я яка - - ь З Л "а з нео оз ВО го Ре - я - чов'я тю во з Р Р А А чан о о РН Й оч "об мою и бю фо й й Р п а шись -- «і Настя зазнала щастя: ляже неприклята, встане пом'ята» Nie milczą też mężczyźni, odgryzają się: «Tak mi Bóg dał: kochałem dziewczynę, a diabła wziąłem». Albo: «Chłopcy bili się o czorta wiedzą o co: choć piękna, to leniwa». Albo: «I Hnat nie winien, i Kyłyna nie winna, tylko chata winna, że wpuściła na noc Hnata». A tu jeszcze: «I żonę, i stodołę – wszystko trzeba kryć». Więc, splunąwszy ze złości: «Nie będzie wielkiej tęsknoty za sercem, nie ty to będziesz, będzie inna». Wnioski o rozwód napływają zarówno od płci męskiej, jak i od przeciwnej. Ma to na celu, by zasada ogólnej równości została zachowana. Tak: «kochali się, miłowali jak para gołąbków, a potem rozeszli się jak ta czarna chmura». Było śmiesznie, a stało się grzesznie. Bo z kwiatów miłości zostają pączki – dzieci. Wołają wtedy, uczepiwszy się szczątków rodzinnego okrętu: «Ratujcie nasze dusze!» Lecz czy usłyszy ich ten, kto na nim znalazł tymczasowe schronienie? Włodzimierz HERMAN Adres „Słowa Proświty”: 252001, Kijów-1, zaułek Muzejny, 8, Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. tel. 228-01-30: E-mail: З.ОУО (ФО РКОЗУГТА. Zam. nr 0315664 Wykonano z gotowych fotoform w kombinacie «Presa Ukrainy»: Indeks 230617 CHOĆ I POWSTAŁA EWA Z ŻEBRA ADAMA «Mózg mężczyzny w ogóle jest cięższy o 100 gramów od mózgu kobiety, jednak to jeszcze nie świadczy o wyższej inteligencji silniejszej płci – ніОоВвПпОкКИ, kobieta dłużej niż mężczyzna jest psychicznie ОакТИВНоОгюЮ». «Mężczyźni mają znacznie większą masę mięśni (około ЛІ kilogramów, podczas gdy u kobiet – 16), choć to jeszcze nie oznacza, że są fizycznie bardziej wytrzymali». „Serce mężczyzny bije wolniej – średnio 62 uderzenia na minutę, serce kobiety 72, ale mimo oszczędniejszego trybu pracy wcale nie jest przez to zdrowsze ani sprawniejsze. Mężczyzna znacznie rzadziej narzeka na swoje zdrowie, jak to zwykle „skomli” – natomiast kobieta łatwiej znosi ból, przy którym najdzielniejszy z Adamów traci przytomność. Trudno nawet wyobrazić sobie, jak mężczyzna wytrzymałby poród. W organizmie mężczyzny krąży o 1,5 litra krwi więcej (w sumie jest jej prawie 5 litrów) niż u kobiety, jednak kobieta potrafi szybciej i z lepszym skutkiem uzupełnić straty. Mężczyźni są biologicznie słabsi od kobiet, i to już od momentu określenia ich płci w łonie matki. Chociaż na świecie rodzi się więcej chłopców niż dziewczynek (w proporcji 106 do 100), do 25. roku życia różnica się wyrównuje, a wśród 25-latków jest już więcej kobiet niż mężczyzn; „płeć słabsza” przeważa coraz bardziej wraz z wiekiem. Mężczyzn uważa się za lepszych kierowców od kobiet. Płeć w łonie matki Na całym świecie kobiety, jak się wydaje, jeżdżą wolniej – ale czy to znaczy, że gorzej? Przedstawiciele silnej płci, z reguły, nie są przesądni. Na trzy przesądne kobiety przypada jeden mężczyzna, który wierzy w działanie sił nadprzyrodzonych. Męska pewność siebie jest zazwyczaj silniejsza i trudniej ją zachwiać. Mężczyźni znacznie trudniej niż kobiety poddają się hipnozie. Silna płeć – aż trudno uwierzyć – wykazuje znacznie mniej odwagi obywatelskiej niż płeć słabsza. Czy może dlatego, że mężczyźni reagują mniej spontanicznie? Mężczyźni mają zupełnie inne poczucie humoru niż kobiety. Większość kobiet, na przykład, niechętnie przyjmuje żarty, którymi poniża się słabszych. W niebezpiecznych sytuacjach, wymagających szybkiej reakcji, mężczyźni reagują znacznie wolniej niż kobiety, u których szybciej zachodzi przemiana materii, co, nawiasem mówiąc, wpływa na szybkość działania. Mężczyźni traktują problemy pod znacznie mniej osobistym kątem widzenia niż kobiety. Kobiety ogólnie skłonne są brać wszystko na siebie. Mężczyźni są «egoistami». Wyjątkiem są ci, w których rodzinach szerzej rozpowszechnione jest… – większymi od kobiet. na model wychowania, w którym mężczyzna troszczy się o kobietę: Wspólnie z nią opiekuje się dziećmi; tam Adam jest współpartnerem, a nie egoistą „Wbrew utrwalonym poglądom mężczyźni są skłonniejsi niż kobiety do plotkowania. Gdybyśmy chcieli pobawić się w podsłuchiwanie, okazałoby się, że kobiety najczęściej rozmawiają ze sobą o dzieciach i wychowaniu, mężczyźni zaś o tym, czy pan Kowalski awansował w pracy; zdaje się, że wziął pieniądze na małego „Fiata”… (Przełożono z języka polskiego) Ż. Ji Ist. Kijów (A P PRI CZE RORO kt ha | im Zoi WROTIŁOWA RI

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин