Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

Czy Ukraina usłyszy Szewczenkę?

Слово Просвіти, №41 за 2013 рік

W stołecznej agencji Ukrinform odbyła się konferencja prasowa Ogólnoukraińskiego Komitetu Społecznego ds. obchodów 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki. Mówiono nie tylko o jubileuszowych wydarzeniach zaplanowanych przez władze i społeczeństwo oraz o ich współpracy, ale także o tym, jak nie dopuścić do profanacji i niwelowania jubileuszu Wielkiego Kobziarza. Obawy te nie są bezpodstawne, ponieważ niektórzy woleliby przytłumić aktualność Szewczenki dla współczesności, pominąć milczeniem główne testamenty Proroka narodu. Petro ANTONENKO Z bólem mówił o tym w swoim wystąpieniu współkoordynator Komitetu Społecznego, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Pawło Mowczan: — Kto wykorzystuje imię Szewczenki? Kto wykorzystywał? Władza radziecka zasiała, jak maku, na całej mapie geograficznej Ukrainy pomniki Tarasa, ale sam duch Szewczenki został wywietrzony. Co będziemy robić, jak będziemy działać? Czy znów będziemy przedzierać się krzakami do Tarasa, jak to było w 1961 czy 1964 roku, kiedy przedzieraliśmy się do grobu w Kaniowie? A wokół niego kilka pierścieni czekistów, milicji, różnych zasłon, władzy. Czyżby i tym razem miało być tak, że Szewczenko jest dla przełożonych, urzędników, a co z nami? Zadaniem naszego Komitetu Społecznego jest przekazanie wszystkich ideologicznych, zaakcentowanych momentów w twórczości Szewczenki, wszak jest on siłą konsolidującą naród. Jestem jednym z autorów wieloodcinkowego filmu „Testament”, który zaczynał się jeszcze za władzy radzieckiej i nie został doprowadzony do końca, wyprodukowano 11 odcinków. Nie ma już reżysera Kłymenki, nie ma Bohdana Stupki, który grał rolę przewodnika Szewczenki we wszystkich odcinkach. A w 12., zamykającym odcinku, on, Taras, sam w swojej pracowni przewraca karty całego swojego życia. Szewczence nie ubyło oponentów, którzy mówią: „Myśmy ci uwierzyli, i co się stało? Uwierzyliśmy twojemu słowu”. A była to, według słów Małaniuka, noc bezpaństwowości, szalonego upadku duchowości. I przyszedł Szewczenko, podniósł nadzieję, zelektryzował, i wszystkie zmagania wyzwoleńcze są z tym związane. Pojawienie się „Proświty” — w tym roku będziemy obchodzić jej 145-lecie, pojawienie się „Płastu”, „Sokołów”, strzelców, wszystkiego, co było w naszej historii jako narodowe ocknięcie. Więc, czy my ockniemy się? Właściwie to było celem organizacji naszego Komitetu Społecznego. Zwłaszcza w związku z tym, co się dzieje i co może mieć miejsce, gdy zabraknie ducha Szewczenki, jak to stało się w muzeum w Kaniowie. Dworski „artysta” postanowił narzucać całemu narodowi „swoją wizję” Szewczenki. Wywietrzyli Kryczewskiego, nie ma go tam, Szewczenki tam nie ma. Powiesili jakąś kołyskę, wczoraj splecioną z wierzbiny, jakby nie mogli znaleźć czegoś autentycznego. Czasu Szewczenki tam nie ma, kontekstu, zgłębienia. A co dzieje się w centralnym stołecznym muzeum Szewczenki? Jest wspaniały budynek, ale co może dziś stać się z tym muzeum, które już jest swoistym magnesem dla narodu? Wszystko to — nasze niepokoje. Komitet Społeczny opracował szereg działań. Niedawno na rozszerzonym posiedzeniu kolegium Ministerstwa Kultury wezwałem do współpracy władzę i społeczeństwo. A do tego niezbędne są pewne prezydenckie polecenia dla Ministerstwa Oświaty. Tabacznyk nigdy nie wpuści Szewczenki do szkół. On ma inne dążenia, wśród nich — sowietyzację. A przed Ukrainą inne zadania: desowietyzacja i derusyfikacja. To jest to, bez czego Szewczenko nie może do nas przyjść. Jeśli nie będzie desowietyzacji i derusyfikacji, to i Ukrainy nie będzie. Będzie formalne państwo, a my przecież mówimy o jego istocie. Dziś potrzebny jest nie tylko protest, ale konstruktyw. Jak działać większości, opozycji? Ukraińcy wyznają ideologię Szewczenki, ale czy słyszymy ją, jeśli niczego nie widzimy na ekranie telewizora? Nie widzimy na przykład filmu Wałentyna Sperkacza „Taras”, za który autor otrzymał Nagrodę im. Szewczenki. Teraz prosi on Komitet o pomoc w pokazaniu tego filmu w telewizji. Jak nie wspomnieć o cerkwi Tarasa, której autorem projektu jest Anatolij Hajdamaka. Wspomnę o Borysie Hrywaczewskim, który w Pierwszym Kanale Narodowym prowadził program „Cerkiew Kobziarza”. Jak nie wspomnieć o tej szerokiej geografii, gdzie zdążył pobyć Szewczenko podczas swoich podróży po Ukrainie. Tak samo można zdziwić się, jak gigantyczna jest liczba dokonań Szewczenki-artysty. Towarzystwo „Proświta” obecnie na własny koszt tworzy trzy filmy: Szewczenko — artysta, filozof, historyk. Trzy jego hipostazy, bo to jest gigantyczne. Było 27 jego autoportretów, z nich pozostało 19. On patrzy w siebie i poprzez siebie patrzy w Kosmos. Takiego czegoś nie ma nigdzie. Można wspomnieć wiele z tego, co już robi Komitet: wydanie „Kobziarza”, organizowanie ekspedycji po Ukrainie (od Kaniowa w czterech kierunkach: na wschód, zachód, południe i północ), grupy wykładowe niosą ludziom słowo Szewczenki. Ono jest uśpione, go nie słychać. Za to mamy stałych prezenterów telewizyjnych, którzy zabawiają nas na różne tematy. Zorganizują nam i show o Szewczence, ale tam nie będzie obecny Szewczenko. Będziemy mieć sojuszników we władzy, jeśli oni naprawdę myślą o perspektywie Ukrainy w kontekście europejskim. Bo nie można wynosić Szewczenki poza nawias kontekstu europejskiego. Zbliżamy się do tego, że z takimi obchodami jubileuszu możemy mieć czysto formalną postać Kobziarza, symbol bez treści, jeśli dalej będziemy spokojnie obserwować tę tendencję. Pod to będą starali się podciągnąć każdą ideologię, aż do ukrainofobicznej. To nikomu się nie udawało, ani tym, którzy przepisywali „Kobziarza”, ani tym, którzy dawali odpowiednie komentarze dotyczące „burżuazyjnych nacjonalistów” Kulisza i Hruszewskiego. Ciąg dalszy na str. 2 FENOMEN MYROSŁAWA SKORYKA LOS NA TLE HISTORII 10-11 WSPOMNIJMY SŁAWNYCH BOHATERÓW 12-13

с. 2 · сторінка оригіналу ↗

Zakończenie. Początek na str. 1. Troską o los muzeów Kobziarza przepełnione było wystąpienie laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, artysty Anatolija Hajdamaki: — To, co zrobiono w Kaniowie, trudno wyrazić słowami. Dziwne, a gdzież nasza krytyka, gdzie historycy sztuki, patrioci, dlaczego milczą? Wygląda na to, że obecnie ukraiński patriota to ten, który śpi na piecu. A na obchody 200-lecia Kobziarza jadą ludzie z Europy, Kanady. Co oni zobaczą w Kaniowie? Szewczenki tam nie ma, takie wrażenie, że się nie urodził, nie żył, nic nie napisał i nie namalował. Nie ma nawet słynnego „Testamentu”, przetłumaczonego na 160 języków. Zamiast tego na prymitywnych planszach wystawa obrazów współczesnych, nikomu nieznanych artystów. Co za zaszczyt! Sam jestem artystą, stworzyłem ekspozycje wielu muzeów, ale w żadnym nie wywiesiłem swoich obrazów. Bo nie chcę, jak niektórzy, „przytulić” się do Szewczenki. Szewczenko uczył się u Briułłowa, a tutaj Skoryk uczy, nieudacznik-architekt. Nieudolność jest bardzo agresywna, nienawidzi wszystkich, którzy robią lepiej niż ona. Kazachstan przekazał do muzeum w Kaniowie wiele eksponatów, ale nie ma tam już ani jednego. Przyjadą Kazachowie na jubileusz, zapytają, gdzież te eksponaty? A eksponaty tam już nikomu nie są potrzebne. Zbrodnia w Kaniowie. Tutaj, w Kijowie, zbrodnia jest potrójna. Wyobraźcie sobie, że do Narodowego Muzeum Szewczenki będziecie już wchodzić skąś z boku, a nie z Bulwaru. Póki co jest tam teraz uroczyste wejście, stoją granitowe kolumny, które Tereszczenko przywiózł z Włoch. Tam są paradne wejścia, amfilady. 40 milionów hrywien rzucono na rekonstrukcję muzeum, a co się dzieje? Na dole parking i dwie restauracje. Jakie restauracje mogą być przy muzeum? Przecież to mycie naczyń, kuchnia. Już nie mówię o ekspozycji, ją Skoryk rozumie tak: kupić szklane szafy, takie jak w Kaniowie, i tam coś takiego położyć. Do jednej z szaf nie mieścił się akwaforta Szewczenki. Skoryk mówi: „A może utnijmy go”. Możecie sobie wyobrazić poziom ekspozycjonistów, którzy chcą przyciąć pracę Szewczenki. Czego dalej można się po takich spodziewać, jeśli dla nich witryna jest ważniejsza niż oryginały artysty. Głos zabrał przewodniczący stołecznego oddziału „Proświty”, znany kompozytor, historyk sztuki, muzyk Kyryło Stecenko: — Kijowska „Proświta” prowadzi otwartą konferencję naukowo-społeczną „Kultura wspólnotowej samoorganizacji Ukraińców i strategia przywództwa narodowego”. Zapraszam na nią 17 października, o 15.00, do Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, główny gmach, sala 217. Jest ekstremalny temat naszej rozmowy — ratowanie stołecznego muzeum Szewczenki. Proponuję stworzyć społeczny komitet ratowania tego muzeum. Bo zwykłe środki rozwiązania takiego problemu mogą być miękkie i spóźnione, wszak proces niszczenia placówki zaszedł zbyt daleko. To nie jest po prostu rozgrabienie pomieszczenia w celu przekształcenia go w restaurację, nie tylko ograniczenie ekspozycji i zamach na święte historyczne rarytasy. To zamach na to, by zdesakralizować Szewczenkę, postawić go na jednej półce z popkulturą, wszystkim tym, co nie ma żadnej ceny, oprócz pieniężnej. Ale naród istnieje dopóty, dopóki mamy świętość w duszy. 200-lecie Kobziarza to kolosalna okazja dla nas nie tylko, by uczcić Tarasa, ale i transmitować narodowi, wszystkim Ukraińcom planety, całej ludności wizje przyszłości Ukrainy przez pryzmat ideałów Szewczenki, jego widzenia Ukrainy, planety. Te wizje do dziś mają światowe znaczenie. Szewczenko w tym przełomowym momencie historii Ukrainy jest dla nas bardzo aktualny, naszym zadaniem jest tylko go przeczytać. I niech historia z Muzeum nas tylko zjednoczy. Nie dopuśćmy, by obchody jubileuszu odbywały się formalnie. Co może Komitet? To ideologia, to widzenie podstawowych wartości, ich utwierdzenie. Bez wątpienia to także społeczna kontrola wobec niedopuszczenia różnych wypaczeń. Musimy stanąć na straży słowa Szewczenki, który postawił swoje słowo na straży narodu. Co znaczy aktualizacja Szewczenki? Czytam Tarasa: „W swojej chacie swoja i prawda, i siła, i wola”. Czyż to nie najostrzejszy problem dzisiaj, kiedy w swojej chacie nie ma prawdy, kiedy Ukraina jest bezsilna, nie ma swojej woli, wciąż jesteśmy sterowanym państwem. Teraz wspieram Prezydenta w jego polityce dotyczącej ochrony suwerenności. Bo rozumiemy, w jaki sposób działa Rosja, zapraszając do swoich sojuszy, za czym idzie utrata suwerenności. Aktualizacja Szewczenki to pokazywanie go młodemu pokoleniu Ukraińców nie jako jakimś muzealnym eksponatem, a pokazywanie jego związku z najaktualniejszymi problemami współczesności. Jedną z moich propozycji jest „Taras Szewczenko-200: znaki i dźwięki”. Drugi projekt obliczony na uczniów i, być może, studentów, to ogólnonarodowa gra strategiczna „Taras Szewczenko: ukraińskie marzenie”. Jednym z pytań dziennikarzy do uczestników konferencji prasowej było, jak można zatrzymać niszczenie stołecznego Muzeum Szewczenki? Oto co na to odpowiedział przewodniczący „Proświty” Pawło Mowczan: — Następne posiedzenia Komitetu odbędą się pod murami Muzeum. Będziemy zwoływać do niego ludzi. Podobnie jak stworzyliśmy komitet ratowania Dworu Gościnnego, trzeba robić i nam. Ministerstwo Kultury przekazało miastu sprawę renowacji Muzeum. Dzisiaj sytuację tutaj kontroluje władza miejska, na której spoczywa cała odpowiedzialność. Ale jeśli nie ma rady miejskiej, nie ma kolegialnego organu władzy, to do kogo mamy apelować? Minister kultury jest kategorycznie przeciwny temu, co dzieje się teraz w muzeum. Ale środki od Ministerstwa Kultury zabrano, przerzucono na miasto, władza miejska jest i dysponentem środków, i wykonawcą prac. I tam dominuje myśl — nie przetargi, nie projekty, wszystko robi się samowolnie i samowładnie. W każdy sposób będziemy bronić tego obiektu. Zatem Społeczny komitet ds. obchodów jubileuszu przekształca się w komitet ds. ochrony Szewczenki. Znowu przenoszą nas w warunki siły wyższej, kiedy trzeba czegoś bronić. Nie ma zasadniczych długofalowych rzeczy. Znowu, jak wtedy, gdy słynny projekt ustawy językowej Kiwałowa-Kolesniczenki uchwalono bezczelnie, kiedy postawiono nas na kolana — „brońcie się”. Obecnie dzieje się to samo. I jedyny sposób to szukać ludzi o podobnych poglądach nie tylko w parlamencie, ale i wśród wszystkich nieobojętnych na los Ukrainy. A Kyryło Stecenko dodał: — Zamiast „renowacja” władza miejska po cichu wprowadziła termin „rekonstrukcja”. Na to poseł Ołeksandr Bryhineć złożył już pozew do prokuratury, na zamianę tych pojęć, bo one choć niby są podobne, ale istota jest inna. Tutaj potrzebne są akcje bezpośredniego działania, bronić nie tylko muzeum i nie tylko Szewczenki, ale i naszej przyszłości, naszego prawa do bycia Ukraińcami. Petro ANTONENKO

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин