Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №41 за 2013 рік

16 с. · 29 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

Czy Ukraina usłyszy Szewczenkę?

W stołecznej agencji Ukrinform odbyła się konferencja prasowa Ogólnoukraińskiego Komitetu Społecznego ds. obchodów 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki. Mówiono nie tylko o jubileuszowych wydarzeniach zaplanowanych przez władze i społeczeństwo oraz o ich współpracy, ale także o tym, jak nie dopuścić do profanacji i niwelowania jubileuszu Wielkiego Kobziarza. Obawy te nie są bezpodstawne, ponieważ niektórzy woleliby przytłumić aktualność Szewczenki dla współczesności, pominąć milczeniem główne testamenty Proroka narodu. Petro ANTONENKO Z bólem mówił o tym w swoim wystąpieniu współkoordynator Komitetu Społecznego, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Pawło Mowczan: — Kto wykorzystuje imię Szewczenki? Kto wykorzystywał? Władza radziecka zasiała, jak maku, na całej mapie geograficznej Ukrainy pomniki Tarasa, ale sam duch Szewczenki został wywietrzony. Co będziemy robić, jak będziemy działać? Czy znów będziemy przedzierać się krzakami do Tarasa, jak to było w 1961 czy 1964 roku, kiedy przedzieraliśmy się do grobu w Kaniowie? A wokół niego kilka pierścieni czekistów, milicji, różnych zasłon, władzy. Czyżby i tym razem miało być tak, że Szewczenko jest dla przełożonych, urzędników, a co z nami? Zadaniem naszego Komitetu Społecznego jest przekazanie wszystkich ideologicznych, zaakcentowanych momentów w twórczości Szewczenki, wszak jest on siłą konsolidującą naród. Jestem jednym z autorów wieloodcinkowego filmu „Testament”, który zaczynał się jeszcze za władzy radzieckiej i nie został doprowadzony do końca, wyprodukowano 11 odcinków. Nie ma już reżysera Kłymenki, nie ma Bohdana Stupki, który grał rolę przewodnika Szewczenki we wszystkich odcinkach. A w 12., zamykającym odcinku, on, Taras, sam w swojej pracowni przewraca karty całego swojego życia. Szewczence nie ubyło oponentów, którzy mówią: „Myśmy ci uwierzyli, i co się stało? Uwierzyliśmy twojemu słowu”. A była to, według słów Małaniuka, noc bezpaństwowości, szalonego upadku duchowości. I przyszedł Szewczenko, podniósł nadzieję, zelektryzował, i wszystkie zmagania wyzwoleńcze są z tym związane. Pojawienie się „Proświty” — w tym roku będziemy obchodzić jej 145-lecie, pojawienie się „Płastu”, „Sokołów”, strzelców, wszystkiego, co było w naszej historii jako narodowe ocknięcie. Więc, czy my ockniemy się? Właściwie to było celem organizacji naszego Komitetu Społecznego. Zwłaszcza w związku z tym, co się dzieje i co może mieć miejsce, gdy zabraknie ducha Szewczenki, jak to stało się w muzeum w Kaniowie. Dworski „artysta” postanowił narzucać całemu narodowi „swoją wizję” Szewczenki. Wywietrzyli Kryczewskiego, nie ma go tam, Szewczenki tam nie ma. Powiesili jakąś kołyskę, wczoraj splecioną z wierzbiny, jakby nie mogli znaleźć czegoś autentycznego. Czasu Szewczenki tam nie ma, kontekstu, zgłębienia. A co dzieje się w centralnym stołecznym muzeum Szewczenki? Jest wspaniały budynek, ale co może dziś stać się z tym muzeum, które już jest swoistym magnesem dla narodu? Wszystko to — nasze niepokoje. Komitet Społeczny opracował szereg działań. Niedawno na rozszerzonym posiedzeniu kolegium Ministerstwa Kultury wezwałem do współpracy władzę i społeczeństwo. A do tego niezbędne są pewne prezydenckie polecenia dla Ministerstwa Oświaty. Tabacznyk nigdy nie wpuści Szewczenki do szkół. On ma inne dążenia, wśród nich — sowietyzację. A przed Ukrainą inne zadania: desowietyzacja i derusyfikacja. To jest to, bez czego Szewczenko nie może do nas przyjść. Jeśli nie będzie desowietyzacji i derusyfikacji, to i Ukrainy nie będzie. Będzie formalne państwo, a my przecież mówimy o jego istocie. Dziś potrzebny jest nie tylko protest, ale konstruktyw. Jak działać większości, opozycji? Ukraińcy wyznają ideologię Szewczenki, ale czy słyszymy ją, jeśli niczego nie widzimy na ekranie telewizora? Nie widzimy na przykład filmu Wałentyna Sperkacza „Taras”, za który autor otrzymał Nagrodę im. Szewczenki. Teraz prosi on Komitet o pomoc w pokazaniu tego filmu w telewizji. Jak nie wspomnieć o cerkwi Tarasa, której autorem projektu jest Anatolij Hajdamaka. Wspomnę o Borysie Hrywaczewskim, który w Pierwszym Kanale Narodowym prowadził program „Cerkiew Kobziarza”. Jak nie wspomnieć o tej szerokiej geografii, gdzie zdążył pobyć Szewczenko podczas swoich podróży po Ukrainie. Tak samo można zdziwić się, jak gigantyczna jest liczba dokonań Szewczenki-artysty. Towarzystwo „Proświta” obecnie na własny koszt tworzy trzy filmy: Szewczenko — artysta, filozof, historyk. Trzy jego hipostazy, bo to jest gigantyczne. Było 27 jego autoportretów, z nich pozostało 19. On patrzy w siebie i poprzez siebie patrzy w Kosmos. Takiego czegoś nie ma nigdzie. Można wspomnieć wiele z tego, co już robi Komitet: wydanie „Kobziarza”, organizowanie ekspedycji po Ukrainie (od Kaniowa w czterech kierunkach: na wschód, zachód, południe i północ), grupy wykładowe niosą ludziom słowo Szewczenki. Ono jest uśpione, go nie słychać. Za to mamy stałych prezenterów telewizyjnych, którzy zabawiają nas na różne tematy. Zorganizują nam i show o Szewczence, ale tam nie będzie obecny Szewczenko. Będziemy mieć sojuszników we władzy, jeśli oni naprawdę myślą o perspektywie Ukrainy w kontekście europejskim. Bo nie można wynosić Szewczenki poza nawias kontekstu europejskiego. Zbliżamy się do tego, że z takimi obchodami jubileuszu możemy mieć czysto formalną postać Kobziarza, symbol bez treści, jeśli dalej będziemy spokojnie obserwować tę tendencję. Pod to będą starali się podciągnąć każdą ideologię, aż do ukrainofobicznej. To nikomu się nie udawało, ani tym, którzy przepisywali „Kobziarza”, ani tym, którzy dawali odpowiednie komentarze dotyczące „burżuazyjnych nacjonalistów” Kulisza i Hruszewskiego. Ciąg dalszy na str. 2 FENOMEN MYROSŁAWA SKORYKA LOS NA TLE HISTORII 10-11 WSPOMNIJMY SŁAWNYCH BOHATERÓW 12-13

Машинний переклад

Закінчення статті «Czy Ukraina usłyszy Szewczenkę?», с. 1

Czy Ukraina usłyszy Szewczenkę?

Zakończenie. Początek na str. 1. Troską o los muzeów Kobziarza przepełnione było wystąpienie laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, artysty Anatolija Hajdamaki: — To, co zrobiono w Kaniowie, trudno wyrazić słowami. Dziwne, a gdzież nasza krytyka, gdzie historycy sztuki, patrioci, dlaczego milczą? Wygląda na to, że obecnie ukraiński patriota to ten, który śpi na piecu. A na obchody 200-lecia Kobziarza jadą ludzie z Europy, Kanady. Co oni zobaczą w Kaniowie? Szewczenki tam nie ma, takie wrażenie, że się nie urodził, nie żył, nic nie napisał i nie namalował. Nie ma nawet słynnego „Testamentu”, przetłumaczonego na 160 języków. Zamiast tego na prymitywnych planszach wystawa obrazów współczesnych, nikomu nieznanych artystów. Co za zaszczyt! Sam jestem artystą, stworzyłem ekspozycje wielu muzeów, ale w żadnym nie wywiesiłem swoich obrazów. Bo nie chcę, jak niektórzy, „przytulić” się do Szewczenki. Szewczenko uczył się u Briułłowa, a tutaj Skoryk uczy, nieudacznik-architekt. Nieudolność jest bardzo agresywna, nienawidzi wszystkich, którzy robią lepiej niż ona. Kazachstan przekazał do muzeum w Kaniowie wiele eksponatów, ale nie ma tam już ani jednego. Przyjadą Kazachowie na jubileusz, zapytają, gdzież te eksponaty? A eksponaty tam już nikomu nie są potrzebne. Zbrodnia w Kaniowie. Tutaj, w Kijowie, zbrodnia jest potrójna. Wyobraźcie sobie, że do Narodowego Muzeum Szewczenki będziecie już wchodzić skąś z boku, a nie z Bulwaru. Póki co jest tam teraz uroczyste wejście, stoją granitowe kolumny, które Tereszczenko przywiózł z Włoch. Tam są paradne wejścia, amfilady. 40 milionów hrywien rzucono na rekonstrukcję muzeum, a co się dzieje? Na dole parking i dwie restauracje. Jakie restauracje mogą być przy muzeum? Przecież to mycie naczyń, kuchnia. Już nie mówię o ekspozycji, ją Skoryk rozumie tak: kupić szklane szafy, takie jak w Kaniowie, i tam coś takiego położyć. Do jednej z szaf nie mieścił się akwaforta Szewczenki. Skoryk mówi: „A może utnijmy go”. Możecie sobie wyobrazić poziom ekspozycjonistów, którzy chcą przyciąć pracę Szewczenki. Czego dalej można się po takich spodziewać, jeśli dla nich witryna jest ważniejsza niż oryginały artysty. Głos zabrał przewodniczący stołecznego oddziału „Proświty”, znany kompozytor, historyk sztuki, muzyk Kyryło Stecenko: — Kijowska „Proświta” prowadzi otwartą konferencję naukowo-społeczną „Kultura wspólnotowej samoorganizacji Ukraińców i strategia przywództwa narodowego”. Zapraszam na nią 17 października, o 15.00, do Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, główny gmach, sala 217. Jest ekstremalny temat naszej rozmowy — ratowanie stołecznego muzeum Szewczenki. Proponuję stworzyć społeczny komitet ratowania tego muzeum. Bo zwykłe środki rozwiązania takiego problemu mogą być miękkie i spóźnione, wszak proces niszczenia placówki zaszedł zbyt daleko. To nie jest po prostu rozgrabienie pomieszczenia w celu przekształcenia go w restaurację, nie tylko ograniczenie ekspozycji i zamach na święte historyczne rarytasy. To zamach na to, by zdesakralizować Szewczenkę, postawić go na jednej półce z popkulturą, wszystkim tym, co nie ma żadnej ceny, oprócz pieniężnej. Ale naród istnieje dopóty, dopóki mamy świętość w duszy. 200-lecie Kobziarza to kolosalna okazja dla nas nie tylko, by uczcić Tarasa, ale i transmitować narodowi, wszystkim Ukraińcom planety, całej ludności wizje przyszłości Ukrainy przez pryzmat ideałów Szewczenki, jego widzenia Ukrainy, planety. Te wizje do dziś mają światowe znaczenie. Szewczenko w tym przełomowym momencie historii Ukrainy jest dla nas bardzo aktualny, naszym zadaniem jest tylko go przeczytać. I niech historia z Muzeum nas tylko zjednoczy. Nie dopuśćmy, by obchody jubileuszu odbywały się formalnie. Co może Komitet? To ideologia, to widzenie podstawowych wartości, ich utwierdzenie. Bez wątpienia to także społeczna kontrola wobec niedopuszczenia różnych wypaczeń. Musimy stanąć na straży słowa Szewczenki, który postawił swoje słowo na straży narodu. Co znaczy aktualizacja Szewczenki? Czytam Tarasa: „W swojej chacie swoja i prawda, i siła, i wola”. Czyż to nie najostrzejszy problem dzisiaj, kiedy w swojej chacie nie ma prawdy, kiedy Ukraina jest bezsilna, nie ma swojej woli, wciąż jesteśmy sterowanym państwem. Teraz wspieram Prezydenta w jego polityce dotyczącej ochrony suwerenności. Bo rozumiemy, w jaki sposób działa Rosja, zapraszając do swoich sojuszy, za czym idzie utrata suwerenności. Aktualizacja Szewczenki to pokazywanie go młodemu pokoleniu Ukraińców nie jako jakimś muzealnym eksponatem, a pokazywanie jego związku z najaktualniejszymi problemami współczesności. Jedną z moich propozycji jest „Taras Szewczenko-200: znaki i dźwięki”. Drugi projekt obliczony na uczniów i, być może, studentów, to ogólnonarodowa gra strategiczna „Taras Szewczenko: ukraińskie marzenie”. Jednym z pytań dziennikarzy do uczestników konferencji prasowej było, jak można zatrzymać niszczenie stołecznego Muzeum Szewczenki? Oto co na to odpowiedział przewodniczący „Proświty” Pawło Mowczan: — Następne posiedzenia Komitetu odbędą się pod murami Muzeum. Będziemy zwoływać do niego ludzi. Podobnie jak stworzyliśmy komitet ratowania Dworu Gościnnego, trzeba robić i nam. Ministerstwo Kultury przekazało miastu sprawę renowacji Muzeum. Dzisiaj sytuację tutaj kontroluje władza miejska, na której spoczywa cała odpowiedzialność. Ale jeśli nie ma rady miejskiej, nie ma kolegialnego organu władzy, to do kogo mamy apelować? Minister kultury jest kategorycznie przeciwny temu, co dzieje się teraz w muzeum. Ale środki od Ministerstwa Kultury zabrano, przerzucono na miasto, władza miejska jest i dysponentem środków, i wykonawcą prac. I tam dominuje myśl — nie przetargi, nie projekty, wszystko robi się samowolnie i samowładnie. W każdy sposób będziemy bronić tego obiektu. Zatem Społeczny komitet ds. obchodów jubileuszu przekształca się w komitet ds. ochrony Szewczenki. Znowu przenoszą nas w warunki siły wyższej, kiedy trzeba czegoś bronić. Nie ma zasadniczych długofalowych rzeczy. Znowu, jak wtedy, gdy słynny projekt ustawy językowej Kiwałowa-Kolesniczenki uchwalono bezczelnie, kiedy postawiono nas na kolana — „brońcie się”. Obecnie dzieje się to samo. I jedyny sposób to szukać ludzi o podobnych poglądach nie tylko w parlamencie, ale i wśród wszystkich nieobojętnych na los Ukrainy. A Kyryło Stecenko dodał: — Zamiast „renowacja” władza miejska po cichu wprowadziła termin „rekonstrukcja”. Na to poseł Ołeksandr Bryhineć złożył już pozew do prokuratury, na zamianę tych pojęć, bo one choć niby są podobne, ale istota jest inna. Tutaj potrzebne są akcje bezpośredniego działania, bronić nie tylko muzeum i nie tylko Szewczenki, ale i naszej przyszłości, naszego prawa do bycia Ukraińcami. Petro ANTONENKO

Машинний переклад

W 170. rocznicę napisania „Rozrytej mogiły”

Heorhij ŁUKIANCZUK 9 października minęło 170 lat od dnia, w którym Taras Hryhorowycz Szewczenko stworzył swój słynny poemat „Rozryta mogiła”. Tego dnia do Beresania w obwodzie kijowskim przybyła liczna delegacja przedstawicieli ruchów społecznych z Kijowa, aby uczcić tę jubileuszową datę w ramach obchodów 200-lecia urodzin wielkiego Proroka Ukrainy. To właśnie w Beresaniu Taras Hryhorowycz napisał „Rozrytą mogiłę”. Najpierw goście ze stolicy odwiedzili miejscowe muzeum i poznali jego dyrektorkę — Hałynę Ławrentijiwnę Ryh, która w swoim wieku 93(!) lat nie tylko stworzyła to muzeum, ale robi wszystko, aby pamięć o Kobziarzu żyła nie tylko wśród mieszkańców Beresania, ale i na całej Ukrainie. Właśnie na takich ludziach trzyma się Ukraina i pamięć pokoleń, tacy społecznicy to sól ziemi naszej… Hałyna Ławrentijiwna wyrecytowała „Rozrytą mogiłę” i opowiedziała zebranym w sali muzeum historię powstania słynnego utworu oraz o pełnej cierpień drodze życiowej Poety. Następnie odbyła się wizyta przy mogile, obok której Szewczenko napisał swoje znane dzieło, wielbiciele Poety złożyli kwiaty pod znakiem pamięci. Miejski chór „Weresień” wykonał pieśń do słów T. Szewczenki „Rycze i jęczy Dniepr szeroki…”. Przed zebranymi wystąpili: przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy Jewhen Łupakow, historyk-badacz okresu scytyjskiego w naszej historii Wołodymyr Petruk, literaturoznawca z Perejasławia Rymma Towkajło oraz kobziarz Mykoła Towkajło. Podobną praktykę ogólnonarodowego obchodzenia 200-letniego jubileuszu T. H. Szewczenki warto rozpowszechniać w innych miastach i wsiach, w których wielki Kobziarz bywał i tworzył swoje nieśmiertelne poezje. zdjęcie H. Łukianczuka Anatolij KOWALCZUK, przewodniczący Boryspolskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki W maju 1843 roku Taras Szewczenko po raz pierwszy po ponad dziesięcioletnim pobycie na obczyźnie przyjechał z Petersburga na Ojczyznę. Z napięciem czekał na powód do przelania myśli i emocji na papier, szukał stosownych słów i formy. Potrzebny był jakiś zewnętrzny impuls do tego, aby wszystko, co bolało, przelać na papier. Powód znalazł się dopiero w październiku. Jadąc z Jahotyna, gdzie gościł u Repninów, do Beresania do folklorysty Platona Łukaszewycza, Taras zobaczył, jak niedaleko drogi jacyś ludzie rozkopywali dawną mogiłę. Liczne kurhany jeszcze dziś znajdują się na polach i we wsiach rejonów jahotyńskiego, barysziwskiego i boryspolskiego. I wtedy nastąpił błyskawiczny, wulkaniczny wybuch emocji, uczuć, namiętności poety. Nagle uświadomił sobie, że Ukraina, wpadłszy pod władzę rosyjskiego caratu, stała się podobna do mogiły, w której pogrzebane są narodowe nadzieje na lepszy los. Nikt przed Tarasem Szewczenką ani w literaturze ukraińskiej, ani światowej nie wyrażał w taki sposób swojej miłości do zniewolonej Ojczyzny. Kompozycyjnie utwór przypomina dialog — krótkie pytanie autora i rozbudowaną odpowiedź Ukrainy o przyczynach jej niedoli. Z wyobrażonej odpowiedzi matki-Ojczyzny wynika, że przyczyną nieszczęść Ukrainy stała się utrata przez nią państwowości i przejście z winy Bohdana Chmielnickiego w podległość Moskwii. Właśnie dlatego nie naród ukraiński, a okupant-Moskal gospodaruje na naszej Ojczyźnie. Poeta kończy wiersz nadzieją, że wolność jeszcze powróci na Ukrainę, a płacz i żal przeminą. Taras Szewczenko nawet w najczarniejszej dobie cudzoziemskiego ucisku i plądrowania Ukrainy przez okupantów wierzył w jej świetlany los. Swoją jasną wiarę przekazał czytelnikom. Dlatego poezja od razu zdobyła wielką popularność. „Rozryta mogiła” zapoczątkowuje nowy, jaśniejszy okres w twórczości poety. Nadszedł czas rozkwitu i dojrzałości talentu. Śladem za „Rozrytą mogiłą”, cztery miesiące później w Moskwie napisze jeszcze bardziej radykalny i patriotyczny wiersz „Czyhrynie, Czyhrynie”… Władza zawsze strasznie bała się buntowniczego, patriotycznego ducha w twórczości poety. I nie tylko moskiewsko-carska, ale i radziecko-komunistyczna. Ta ostatnia, w słowach uznając genialność i rewolucyjność Tarasa Szewczenki, podczas wydawania jego utworów usuwała z nich niektóre poezje, w tym wspomniane wyżej, inne przekręcała, zniekształcała ich treść. Uważam, że ukraińscy politycy, zwłaszcza najwyżsi urzędnicy, aby prawidłowo kierować państwem, muszą codziennie uważnie czytać, rzetelnie studiować utwory naszego genialnego poety i myśliciela. Aby mocno zapamiętać, czym kończyły się dla Ukrainy „sojusze” z Moskwą. Aby nigdy nie zapominać, co naprawdę kryje się za jej pochlebnymi, „miodopłynnymi” słowami o braterstwie, przyjaźni, gotowości przyjścia z pomocą itd. Dlatego zanim podejmą brzemienne w skutki decyzje polityczne, zwłaszcza w kwestiach geopolitycznego wyboru Ukrainy, powinni „radzić się” naszego narodowego proroka Tarasa Szewczenki.

Машинний переклад

«Kolaboracjonizm» po ukraińsku: kto jest winny

Wiktor BARANOW, przewodniczący NSPU Dziki, uświęcony przez charkowskie władze akt zniszczenia tablicy pamiątkowej poświęconej Jurijowi Szewelowowi, z powołaniem się na jego rzekomą współpracę z hitlerowskim reżimem okupacyjnym, przywodzi mi na myśl refleksję, która od dawna nie daje mi spokoju. Refleksję na temat tak zwanego kolaboracjonizmu w wydaniu ukraińskim na tle wydarzeń II wojny światowej i kilku przedwojennych dziesięcioleci. Temat ten jest drażliwy, wybuchowy, podłożono pod niego tyle „min”, że stąpając po nim, można w każdej chwili „wylecieć w powietrze”. Zwłaszcza w świetle niedawnych dekretów i postanowień dotyczących przyszłych obchodów na szczeblu państwowym 70. rocznicy wyzwolenia Ukrainy od „brunatnej zarazy” oraz 70. rocznicy zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej. Jednak nie wszystko w naszej historii odczytuje się jednoznacznie i bezsprzecznie. Bo historia to nie tylko i nie tyle wydarzenia „epokowej skali”, co przede wszystkim ludzkie losy. To właśnie je biorę pod uwagę w pierwszej kolejności, patrząc na wspomniany problem. Przypominam sobie, jakie straszne przekleństwa sypały się w czasach radzieckich na tych, którzy w 1941 roku witali „niemieckich wyzwolicieli” chlebem i solą na ręczniku. Pierwszy punkt zaczepienia: witali po tym, jak Armia Czerwona, haniebnie i panicznie cofając się pod uderzeniami wojsk faszystowskich, pozostawiła na pastwę losu miliony obywateli radzieckich na ogromnych, okupowanych przez hitlerowców terytoriach. Moja rodzina — ojciec i matka z czwórką dzieci — w pełni zaznała „szczęścia” przymusowego przebywania na tyłach wroga. Zatem chleb i sól podane nowym „wyzwolicielom” to kolaboracjonizm w pełnym tego słowa znaczeniu. Ale spójrzmy bezstronnym okiem — co go poprzedziło i co go umożliwiło? Do przewrotu październikowego 1917 roku bolszewicy szli pod hasłami „ziemia — chłopom, fabryki i zakłady — robotnikom”, deklarując wszelkie możliwe wolności (polityczne, socjalne, narodowe i tak dalej), równość i braterstwo. Szerokie masy ludowe naiwnie im uwierzyły, ale hasła zadziałały tylko na okres przejmowania przez leninowców władzy i umacniania się w niej. Dalej wszystko działo się dokładnie na odwrót. Środki produkcji znalazły się w rękach państwa, zamiast obiecanej ziemi chłopi otrzymali niespotykaną formę niewolnictwa — kołchozy, prawo narodów do samostanowienia obróciło się w stworzenie unitarnego komunistyczno-radzieckiego państwa z centrum w Moskwie oraz surowym ograniczeniem praw republik związkowych. Narzucanie marksistowsko-leninowskiej ideologii i „radzieckiego stylu życia” na całym froncie „socjalistycznego budownictwa” bazowało na bezlitosnym tłumieniu jakiegokolwiek innowierstwa. Wolność słowa drukowanego znalazła się w kleszczach żelaznej cenzury. Zaczęła działać piekielna, karno-represyjna maszyna organów bezpieczeństwa państwowego i sądów, podporządkowując sobie wszystkich i każdego z osobna. Dodajmy do tego aresztowania i rozstrzeliwania, permanentne fabrykowanie spraw przeciwko „wrogom ludu” i niszczenie ich w imieniu ludzi pracy, zagonionych w pułapkę totalnego strachu, tworzenie kultu jednostki Stalina, wyniszczanie inteligencji naukowej i twórczej oraz najlepszych warstw chłopstwa pracującego, cyniczne deptanie zasad demokratycznych i praw obywatelskich, absolutną pogardę dla osobowości ludzkiej i całkowite podporządkowanie jej maniakalnym kaprysom kremlowskiego samowładcy, głodowy ludobójczy Wielki Głód lat 1932—33. Szanowny Giennadiju Adolfowiczu! Ten list piszę już w ślad za wydarzeniem, przed którym ostrzegała Pana społeczność Charkowa, Kijowa, Lwowa, Ukrainy i świata: tablicy pamiątkowej J. W. Szewelowowi (Szerechowi) na budynku „Salamandra” już nie ma, ponieważ Pan, człowiek, który niedawno obronił pracę doktorską, nie zechciał w kwestii ustanowienia tej tablicy pójść drogą naukowca (zbadać wszystko, co należy, i dopiero potem wyciągać wnioski i wydawać polecenia), lecz wziął w ręce łom/kilof/czekan i roztrzaskał kruchy marmur z imieniem ucznia akad. O. I. Bileckiego, L. A. Bułachowskiego, W. I. Simowycza, imieniem światowej sławy lingwisty, wieloletniego wykładowcy prestiżowych amerykańskich uniwersytetów, literaturoznawcy, który pozostawił nam błyskotliwe prace o twórczości Hryhorija Skoworody, Iwana Kotlarewskiego, Mykoły Kulisza, Mykoły Chwylowego, Wiktora Petrowa (Domontowycza), o twórczości poetów neoklasyków i młodych pisarzy Jurija Andruchowycza, Oksany Zabużko i innych. co tylko na Ukrainie pochłonął ponad 10 milionów istnień ludzkich — mamy daleko niepełny wykaz zbrodni dokonanych przez komunistycznych „wodzów” przeciwko własnemu narodowi. Kto jeszcze na świecie doświadczył tak straszliwej, tak zakrojonej na szeroką skalę zniewagi? Historia nie zna podobnych przypadków. Dzisiaj, na początku XXI wieku, wielu osobom trudno w to wszystko uwierzyć. Jednak to się wydarzyło, a co najważniejsze — zbyt dotkliwie wypaliło się w losach dziesiątek i setek milionów ludzi. Można było do woli zombować swoich obywateli i cały świat mitem o „kraju najbardziej postępowej demokracji” oraz „wyższości socjalizmu nad kapitalizmem”, do woli przez radio i czasopisma przekonywać, że „życie stało się lepsze, życie stało się weselsze”, do woli zasłaniać się nienaganną (oczywiście na papierze) Konstytucją — ale, jak trafnie zauważył Poeta, „narodu nie kupisz za makuch”. Nie było w ludzkich duszach i sercach miłości ani do partii, ani do jej wodzów, ani do wszystkiego, co nazywano radzieckim sposobem życia. Zresztą skąd ta miłość miała się wziąć? Był totalny, do głębi świadomości strach, była głucha, niewypowiadana na głos nienawiść, była zwierzęca rozpacz już nawet bez najmniejszej nadziei na lepsze czasy. Czyż tak trudno sobie wyobrazić, że kiedy w tych szaleńczych okolicznościach pojawia się ktoś, niechby nawet od samego nieczystego, i ogłasza możliwość innego życia, wyzwolenia spod znienawidzonego bolszewickiego jarzma — chwytają się go jak brzytwy? Czyż nie wynika to z całej praktyki stalinowskiego despotyzmu? Z całego, doprowadzonego do absurdu, wariantu relacji między niekontrolowaną, zbrodniczą władzą a zniewolonym przez nią narodem? Oto jak oddano ogólne nastroje tamtego czasu w powieści-dokumencie Anatolija Kuzniecowa „Babi Jar” ustami prostego kijowskiego dziadka: „Naród choć pod carem, choć pod burżujem zgodziłby się żyć, byle nie pod Stalinem”. To dzisiaj, z punktu widzenia „cywilizowanej” wspólnoty trzeciego tysiąclecia, łatwo wydawać wyroki na „zdrajców”, „odszczepieńców”, „kolaborantów”, piętnować ich znamieniem sprzedajności, antypatriotyzmu, służalczości. A postawcie się na miejscu człowieka doprowadzonego przez bolszewicki reżim do ostatecznej granicy, na której właściwie przestał już uświadamiać sobie, że jest człowiekiem, znalazłszy się oko w oko z bezprawiem, brakiem praw, beznadzieją. Wtedy sądźcie, wtedy piętnujcie. Karb drugi. Niemieckie obietnice zaprowadzenia Ordnung okazały się oszustwem. Ten sam kijowski dziadek przyznaje: „Ale ten rzeźnik (Hitler — W. B.) okazał się jeszcze gorszy od Stalina”. Ale przecież i bolszewickie „przynęty” w rzeczywistości obróciły się w ogólnonarodową tragedię! Dlaczego więc, przeklinając jednych nieludzi, na drugich nie śmiemy nawet palcem kiwnąć? Dlatego, że „swoi”?! Przecież oni są tacy sami w swojej ludobójczej istocie! I to jest prawda niezaprzeczalna, uznana przez cały świat. I tylko my, potomkowie strasznych ofiar stalinizmu, po strusiemu chowamy głowę pod skrzydło i boimy się choćby poruszyć ten temat. Wcale nie usprawiedliwiam tych, którzy witali Niemców z ręcznikami. Próbuję ich zrozumieć. Pojąć wewnętrzne poruszenia, motywację każdego konkretnego czynu, bezapelacyjnie zakwalifikowanego przez radzieckich ideologów jako zdrada, wysługiwanie się, kolaboracja. Nie jest mi łatwo to robić również dlatego, że za mną stoi postawa mojej rodziny w warunkach okupacji. Przed wojną ojciec pracował na kolei i miał odroczenie od poboru do wojska. Jak o wielu takich „chronionych” specjalistach, o nim po prostu zapomniano w zamęcie chaotycznego odwrotu i znalazł się „pod Niemcem”. Nie rozstrzelali go, bo nie był komunistą. Oczywiście, pracy żadnej, więc i kawałka chleba żadnego. Mama chodziła „do bogatych wsi” i wymieniała jakieś rzeczy na mąkę, kasze, makuch. Trzymali jakieś „bydło” w gospodarstwie. Aż nagle przychodzi sąsiad Mytrofan Jacyna i agituje ojca, żeby poszedł służyć jako policjant: dają „umundurowanie” i przydział żywnościowy. Dopóki ojciec rozmyślał, matka nakryła ich mokrym workiem: „Wy co, chłopcy, powariowaliście?! Wrócą nasi — gdzie wy wtedy będziecie?”. Najważniejsze są tu słowa mamy „wrócą nasi”. I to wtedy, kiedy wydawałoby się, że Ordnung się utrwalił, front odsunął się daleko na wschód, w naszej chacie mieszkał na kwaterze niemiecki oficer i uczył najstarsze z dzieci, Anatolija, języka niemieckiego oraz częstował czekoladą. Ale mimo wszystko okupantów jednoznacznie postrzegano jako zjawisko wrogie i tymczasowe. I nie tylko w naszej jednej rodzinie. Oczywiście, chyląc czoła przed jasną pamięcią taty i mamy, ja jako spadkobierca ich światopoglądu i moralności w ogóle nie mam prawa usprawiedliwiać jakichkolwiek faktów kolaboracji. Ale mimo wszystko nie mogę nie myśleć o tym problemie. Samych tylko białych i czarnych barw tutaj wyraźnie za mało. Karb trzeci. Usprawiedliwiając działania charkowskich władz w sprawie zburzenia tablicy pamiątkowej Jurija Szewelowa, komunista Hołub w programie na żywo na kanale telewizyjnym „Inter” rozwodził się o moralnym wyborze człowieka w warunkach wojny. Mówił, że Ołeś Honczar go dokonał i znalazł się w niemieckim obozie koncentracyjnym na charkowskiej Chołodnej Horze. Szewelow zaś wolał współpracę w niemieckiej prasie i dlatego jest wrogiem. W takim razie trzeba ogłosić wrogiem także Borysa Hmyrię, który śpiewał w kijowskiej operze podczas okupacji. I wielu innych, którzy nie z własnej woli znaleźli się pod okupantem. Do tego komunista Hołub woli nie wspominać o wystąpieniu Ołesia Honczara z partii w dniach, gdy na początku lat 90. ukraińscy studenci ogłosili „rewolucję na granicie”. To też był moralny wybór starego, mądrego pisarza, rozczarowanego komunistycznymi ideałami radzieckiego wzorca. I na koniec. Mówią, jakoby historia to nie to, co było, a to, co o przeszłości napisano. Kiedyż napiszemy taką własną historię, która by nas, Ukraińców od Karpat aż po Doniec, jednoczyła, a nie nastawiała przeciwko sobie? Oczywiście, tego nie da się zrobić młotkiem, którym rozbijano tablicę pamiątkową w Charkowie.

Машинний переклад

Do Prezydenta Ukrainy W. F. Janukowycza

List otwarty Wielce Szanowny Wiktorze Fiodorowiczu! Zniszczyliście tablicę człowiekowi, który uwielbiał Charków, o czym świadczą takie jego artykuły jak „Łeś Kurbas i Charków”, „Czwarty Charków”, „Charków: wrażenia z podróży i apel” i inne, człowiekowi, który z daleka wsłuchiwał się w bicie „ukraińskiego serca” rodzinnego miasta. W swojej decyzji kierowaliście się z jakiegoś powodu wątpliwymi rekomendacjami antyfaszysty charkowskiego chowu Nisana Rojtmana. Nie wiemy, jakie fakty w tych rekomendacjach przeważały, ale chyba lepiej byłoby, gdybyście zwrócili się do listy Szymona Wiesenthala, człowieka, który całe życie poświęcił wytropieniu i zdemaskowaniu zatwardziałych nazistów. Jesteśmy przekonani, że nazwiska Szewelowa w tym wykazie nie znajdziecie. A zatem na próżno podniosła się ręka wynajętych przez Was inkwizytorów w kapturach i roztrzaskała tablicę, którą wykonano za środki ludzi, w odróżnieniu od Was, obeznanych z życiem i twórczością wybitnego językoznawcy i literaturoznawcy. Charków stracił swoje oblicze — dzięki Wam, któremu sam Bóg kazał wspierać renomę swojego miasta, a nie prowadzić je według debilnie napisanego planu. Jurij Szewelow w artykule „Czwarty Charków” pisał o zagładzie Charkowa trzeciego, „buntowniczego” miasta, którego chodniki pamiętają W. Ellana (Błakytnego), M. Skrypnyka, M. Chwylowego, Łesia Kurbasa, o powstaniu na jego miejscu Charkowa czwartego — prowincjonalnego, bezbarwnego miasta. J. W. Szewelow (Szerach) marzył o piątym Charkowie. I ten piąty Charków w ostatnich latach dał o sobie znać kulturą, słowem artystycznym, zaczął wygrzebywać się ze stanu prowincjonalnego miasta. Dla Was zaś stało się to zagrożeniem, które wywołało zjadliwe drżenie. A symbolem piątego Charkowa stała się tablica pamiątkowa ku czci J. W. Szewelowa (Szeracha). A zatem ręka sięgnęła po łom/kilof/czekan. Jednak piąty Charków już istnieje. I żeby zatrzymać pochód tego wspaniałego miasta, łomów/kilofów/czekanów raczej Wam nie wystarczy. Mykoła SULYMA, doktor nauk filologicznych, członek korespondent NAN Ukrainy. Akademia Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy — założona w 1992 roku ogólnoukraińska społeczna organizacja naukowa, która zrzesza ponad 300 wiodących uczonych, doktorów nauk i profesorów pracujących w szkołach wyższych naszego państwa — zwraca się do Pana w związku z oburzającą sytuacją, która zaistniała wokół uczczenia pamięci wybitnego ukraińskiego filologa, zagranicznego członka NAN Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. G. Szewczenki J. W. Szewelowa w jego rodzinnym mieście Charkowie. Mimo że zasługi naukowe J. W. Szewelowa uznał cały cywilizowany świat i państwo ukraińskie, a puszczona w latach 60. XX wieku przez KGB ZSRR fałszywka o rzekomym „współpracownictwie” uczonego z hitlerowcami nie ma żadnego potwierdzenia dokumentalnego (co poświadczają wnioski NAN Ukrainy oraz SBU), charkowska władza lokalna uczyniła nazwisko uczonego kartą przetargową w grach politycznych o wyraźnie antyukraińskim kierunku. Przewodniczący Charkowskiej Obwodowej Administracji Państwowej M. M. Dobkin i charkowski mer G. A. Kernes stanęli na czele brutalnej, utrzymanej w najgorszych stalinowskich tradycjach kampanii dyskredytacji pamięci wybitnego filologa, a zniszczenie w biały dzień w centrum Charkowa ustanowionej ze składek społecznych tablicy pamiątkowej J. W. Szewelowa stało się, bez przesady, policzkiem wymierzonym całej ukraińskiej inteligencji i zadało odczuwalny cios wizerunkowi Ukrainy jako cywilizowanego, praworządnego państwa europejskiego. Prosimy Pana, wielce szanowny Wiktorze Fiodorowiczu, o osobistą interwencję w tej sytuacji i przywołanie do porządku charkowskich urzędników, których działania dyskredytują całą pionową strukturę ukraińskiej władzy w oczach Europy i świata. Społeczność naukowa Ukrainy jest przekonana: J. W. Szewelow musi zostać uczczony w swoim rodzinnym mieście, a zniszczona przez wandali tablica pamiątkowa — niezwłocznie odnowiona na koszt tych urzędników, których niedopuszczalne z punktu widzenia cywilizowanych norm działania i wypowiedzi doprowadziły do jej zniszczenia. Z głębokim szacunkiem i nadzieją na wsparcie, z upoważnienia Prezydium AN Szkolnictwa Wyższego Ukrainy wiceprezes M. W. STRICHA, główny sekretarz naukowy I. W. BEJKO

Машинний переклад

Marsz UPA

Tradycyjnie w święto Pokrowy w Kijowie odbył się marsz na cześć 71. rocznicy utworzenia UPA. Po wystąpieniu weteranów UPA i liderów opozycji na wiecu w parku Szewczenki około 25 tysięcy patriotów z różnych regionów Ukrainy ustawiło się w kolumny w celu przejścia ulicą Włodzimierską, aby następnie zejść ulicą Bohdana Chmielnickiego na Chreszczatyk. Po raz pierwszy od 2005 roku, kiedy odbył się pierwszy marsz na cześć UPA, siłom patriotycznym pozwolono przejść Chreszczatykiem. Pomimo tego, że nacjonaliści zapalili pochodnie, milicja nie przeszkadzała w pochodzie. Na placu Michajłowskim odbył się świąteczny koncert. Wł. inf.

Машинний переклад

Twórczość powstańców

Wasyl SELEZINKA, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, członek zarządu czerniowieckiego obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, członek Związku Dziennikarzy Ukrainy. Kiedyś dawno temu byłem na weselu w Kołomyi u swojego dalekiego krewnego, tam usłyszałem, jak młodzi chłopcy śpiewają powstańcze pieśni lat 40. Zdziwiłem się wtedy: po pierwsze, tych pieśni nie powinni znać, a po drugie, to pieśni zakazane. Inicjatorem okazał się mój krajan ze Spasu w rejonie kołomyjskim obwodu iwanofrankiwskiego, a na pytanie: „Skąd znacie te pieśni?”, odpowiedział, że ma zbiorek, wydrukowany na maszynie w 1947 roku. Później dał mi tę zbiórkę. Niewielka — 15x10 cm, ładnie oprawiona. Książkę przygotował powstaniec Dmytro Iwanowycz Hołowaty o pseudonimie „Wychor”, stanicznyj wsi Spas, który miał kryjówkę w gospodarstwie frontowca Wasyla Czukura. „Wychor” zginął 04.03.1949 roku, a Czukur schował zbiórkę i niebiesko-żółtą flagę w ulu z pszczołami, gdzie trzymał je prawie pół wieku. Potem oddał zbiórkę synowi Bohdanowi, a ten rozpowszechnił ją między chłopcami, żeby uczyli się śpiewać. Na 44 stronach było ponad 50 tekstów pieśni. Pokazałem zbiórkę honorowemu przewodniczącemu wyżnickiej „Proświty”, honorowemu obywatelowi miasta Wyżnicy Mychajłowi Wasylowyczowi Iwaniukowi. Mychajło w rejonowym miasteczku Kicmań odszukał zapalonego folklorystę i kompozytora Kuźmę Smala, ten przyjechał do niego do Wyżnicy i pewnego razu pochwalili mi się, że zapisali już nie 50, a 74 pieśni. „To niedobrze. Dobrze, żeby było 100 powstańczych pieśni”. — „Zrobimy sto”. Mychajło Iwaniuk za własne środki oraz za emeryturę siostry Marii wydrukował 3000 egzemplarzy tej nowej zbiórki. Przejrzałem ją, zobaczyłem, że Mychajło na końcu pisze, jaką pieśń kiedy, od kogo zapisał, przejrzałem niewielki artykuł wstępny K. Smala, gdzie zaznaczył, że to pierwsza taka zbiórka i że Mychajło zapisywał pieśni w rodzinnej wsi. Niedawno znowu postanowiłem ją uważnie przeczytać. Trzykrotnie pytałem listownie Mychajła, czy nie ma nic przeciwko temu, aby zbiórkę wydać ponownie w twardej oprawie i tematycznie opracować? Odpowiedział, że nie ma nic przeciwko, ale bez żadnych zmian. Zdziwiłem się. Jakie zmiany? Dopiero teraz zrozumiałem: żeby nie wspominać zbiórki „Wychora” i ula Czukura. Dlaczego? Bał się utracić pierwszeństwo? Ale właśnie zbiórka „Wychora” stała się impulsem, żeby on zaśpiewał te sto pieśni. To po co przemilczać? Powstańcy nie tylko strzelali, ale dbali o kulturę, zwyczaje. Przed Bożym Narodzeniem układali i rozpowszechniali nowe kolędy, a przed Wielkanocą rysowali ładne bofony, czyli powstańcze pieniądze, które rozprowadzali dziesiętnicy pracujący przy radzie wiejskiej. Pojawiały się jaskrawe ulotki. Byłem już w piątej klasie. Przychodzę do szkoły, a przy wejściu ulotka. Na niej gruba świnia, ryj — to gęba-portret Stalina, który wysadza kulę ziemską, a obok dwuwiersz: „Tak jest” i „Tak będzie”. Nad wejściem duża, nowiutka niebiesko-żółta flaga. Wchodzę do klasy — cisza. Nauczycielka przygotowuje się do lekcji języka rosyjskiego. Podczas lekcji do klasy zagląda oficer. Nauczycielka, wróciwszy z korytarza, mówi: „To żołnierze, zdejmują już i flagę, i ulotkę”. Tej samej jesieni do wsi przyszło trzech powstańców do dawnej kryjówki, która była w gospodarstwie frontowca Jury Sorocza. Chcieli zabrać radioodbiornik oraz niektóre rzeczy, bo wyruszali daleko w góry na zimę. Strażnikiem był brat Sorocza. Gospodarz poczęstował ich wieprzowiną. Zasiedzieli się, a wyjrzawszy przez okno, zobaczyli, że ziemię pokrył biały śnieżek. „Teraz nie da rady iść, bo będą nowe ślady. Przenocujemy w kryjówce, a jutro pójdziemy, kiedy ludzie już wydeptają ścieżki”. O świcie kryjówkę otoczyło 50 enkawudzistów z karabinami maszynowymi, granatami, psami. Pół dnia przekonywali powstańców do poddania się. Posyłali do kryjówki jedenastoletniego chłopca, potem gospodarza, ale ci odmówili. Enkawudzistów przyprowadził dawny kolega z gimnazjum jednego z powstańców, który ukrywał się w tej kryjówce prawie dwa lata. Teraz pokazał, gdzie trzeba kopać, żeby trafić do kryjówki. Enkawudziści łapali na drodze ludzi, bo sami nie chcieli kopać, bali się trafić pod ogień powstańczych automatów. Kiedy dokopali się do desek, zaczęli rzucać granaty. Powstańcy zastrzelili się. Minęły lata. Na miejscu kryjówki postanowiono postawić pamiątkowy krzyż, właśnie tam opowiedziałem o tej ulotce, bo wiedziałem, że narysował ją jeden z poległych o pseudonimie „Syzyj”. To był chłopak z Kosowszczyzny o nazwisku Radysz. Po kilku miesiącach na Boże Narodzenie mój przyjaciel Josyp Żyhaluk mówi: „Ty mówiłeś o ulotce, a ona teraz jest u mnie”. — „Skąd?!”. — „Ją zachował chłopak z sąsiedniej wsi Kropywysze, który chodził do naszej wsi do szkoły. O nazwisku Ferenc”. — „To mój kolega z klasy”. Wypytując wszystkich o „Syzego”, dowiedziałem się, że jego sympatią była moja sąsiadka Hanna Syrotiuk o pseudonimie „Weselka”, która teraz uczyła na Tarnopolszczyźnie. Napisawszy do niej list, w odpowiedzi otrzymałem fotografię, rysunek i pożegnalny wiersz „Syzego”. Ilu ich było — utalentowanych artystów, poetów, innych genialnych Ukraińców, którzy odeszli w niepamięć przez tę srogą, szaloną walkę o wolność. Teraz w Radzie Najwyższej rozkoszują się kolesniczenki i jefremowy, a etnicznych Ukraińców jest tylko 22. Kto obroni Ukrainę? Ale ja wierzę w nasz dobry, pracowity naród, który jest zdolny do wszystkiego, nawet do rzeczy niewiarygodnych.

Машинний переклад

W Sewastopolu świętowano Pokrowę

Włodymyr PROCZENKO, pisarz, dziennikarz, m. Sewastopol Z okazji święta Pokrowy, Dnia Ukraińskiego Kozactwa oraz 71. rocznicy powstania UPA w Sewastopolu odbyła się seria uroczystych wydarzeń. Pokrowa Najświętszej Bogurodzicy to święto nie tylko kościelne, ale także ludowe i obywatelskie. Ta tradycja w Sewastopolu ukształtowała się od dnia proklamowania Niepodległości Ukrainy. Sewastopolscy kozacy czczą i świętują Pokrowę jako święto patronalne cerkwi. Dlatego starszyzna kozacka Sewastopolsko-Czarnomorskiego Kisza zrano podczas Boskiej Liturgii modliła się za Ukrainę w świątyni cerkwi św. Piotra i Pawła św. Mikołaja UPC KP. Proboszcz cerkwi ihumen Makarij zakończył liturgię zwróceniem się do wiernych i odczytał list powitalny Głównego Hetmana. Starszyzna kozacka otrzymała odznaczenia. Dyplomy kozackie otrzymali uczestnik wyzwoleńczych zmagań, przewodniczący rady starszyzny Iwan Podilnyk, zastępczyni hetmana Tamara Maslowa oraz proboszcz ojciec Makarij. Rodzinne dyplomy kozackie wręczono Ołeksandrowi Chmelnyczence i Wiktorowi Kowalczukowi. Przedstawiciele kozackiego Kisza Barotow, Bartkowa, Sachno, Prozor, Klitczuk i Prijeżyych otrzymali kolejne stopnie kozackie. Natomiast na placu Nachimowa przy wiecznym ogniu odbyła się uroczysta przysięga licealistów Wojskowego Liceum Morskiego. Zgromadzili się licealiści, ich rodzice, przedstawiciele dowództwa Sił Morskich, ukraińskiego kozactwa i społeczeństwa.

Машинний переклад

Uczczono poległych w nierównym boju

13 października 2013 roku we wsi Myhałky w rejonie browarskim odbyło się uczczenie 12 poległych bohaterów — żołnierzy UPA. 30 marca 1944 roku w lesie pod wsią Myhałky sotnię UPA pod dowództwem sotennego Łysohora w liczbie 186 żołnierzy otoczyła banda z 600 enkawudzistów. W nierównym boju poległo 12 żołnierzy UPA. Następnie sotnia wraz z rannymi cofnęła się w głąb lasu. Następnego dnia mieszkanki wsi Myhałky Hanna Opanasiwna Herasymenko i jej siostra, w obawie przed represjami ze strony władz, pochowały poległych bohaterów we wspólnej mogile na skraju lasu. Hanna Herasymenko, niestety, odeszła w wieczność w zeszłym roku. Na wiecu pamięci przemawiali przewodniczący Kijowskiej Stanicy Bractwa OUN—UPA Orest Wasku, Mykoła Łabuński, pisarz-badacz lat 1917—1922 Roman Kowal, Mykoła Bondar, dowódca oddziału „Sokił” Jarosław Łytyj, porucznik UNSO Władysław Myrontsziuk, swobodowiec Jurij Rom, przedstawiciel KUN Robert Pokotyło oraz inni. Wł. inf.

Машинний переклад

„Klub Rzymski” będzie wspierać podpisanie Umowy stowarzyszeniowej między Ukrainą a Unią Europejską

Wiktor WOWK, członek stowarzyszony Klubu Rzymskiego, prezes UARK. Od 19 do 21 września w stolicy Kanady, Ottawie, odbyło się doroczne zgromadzenie i konferencja światowej organizacji „Klub Rzymski”, która zrzesza działaczy politycznych, ekonomistów, naukowców, biznesmenów, czołowych urzędników organizacji międzynarodowych, byłych szefów państw i rządów Europy oraz innych krajów ze wszystkich pięciu kontynentów, zajmujących się aktualnymi problemami ludzkości — politycznymi, ekonomicznymi, społecznymi, ekologicznymi, technologicznymi i kulturowymi, a także ich analizą i prognozowaniem w kontekście „problemów światowych”. Na 2013 rok Klub Rzymski liczy ponad 80 członków rzeczywistych z 35 krajów, a także 29 członków stowarzyszonych. Ponadto w swoim składzie posiada stowarzyszenia krajowe, które obecnie działają w 33 krajach świata (głównie w Europie, a także w USA, Kanadzie, Japonii, Indiach, Australii i Ameryce Łacińskiej) w celu popularyzacji w nich idei klubu, a także adaptacji i rozwoju tych idei na poziomie krajowym w odpowiedzi na wyzwania epoki globalizacji. Członkiem rzeczywistym Klubu Rzymskiego jest prof. Bohdan Hawryłyszyn — znany kanadyjsko-szwajcarski ekonomista z ukraińskiej diaspory, a wśród członków stowarzyszonych klubu znajduje się również jeden obywatel Ukrainy — doktor Wiktor Wowk, który kieruje także jego ukraińskim stowarzyszeniem. Nawiasem mówiąc, obaj Ukraińcy wzięli aktywny udział w wydarzeniach w Ottawie. Na tegorocznym zgromadzeniu Klubu Rzymskiego omawiano jego dalsze prace nad opracowaniem dwóch fundamentalnych dla ludzkości tematów: „Jaka powinna być nowa gospodarka?” oraz „Rozdzielenie rozwoju gospodarki i wzrostu dobrobytu z jednej strony, a zużycia zasobów naturalnych i zanieczyszczenia Ziemi z drugiej, jako odpowiedź na wyzwanie „granic wzrostu””. Obradom przewodniczyli współprzewodniczący Klubu Rzymskiego Ernst Ulrich von Weizsäcker (były przewodniczący komisji parlamentarnej ds. globalizacji Bundestagu Niemiec, a później rektor Uniwersytetu Kalifornijskiego w USA) oraz Anders Wijkman (wieloletni poseł parlamentu Szwecji i Parlamentu Europejskiego, członek Szwedzkiej Królewskiej Akademii Nauk). Ukraińskie Stowarzyszenie Klubu Rzymskiego (UARK) wykorzystało okazję dorocznego zgromadzenia w Ottawie do poruszenia kwestii i lobbowania na rzecz wsparcia ze strony członków i struktur krajowych Klubu Rzymskiego dla podpisania Umowy stowarzyszeniowej między Ukrainą a Unią Europejską. W ten sposób UARK skierowało do Klubu Rzymskiego i jego stowarzyszeń krajowych oficjalny Apel w sprawie podpisania w listopadzie 2013 r. na szczycie Unii Europejskiej i krajów „Partnerstwa Wschodniego” w Wilnie Umowy stowarzyszeniowej między Ukrainą a UE. W szczególności w Apelu do Klubu Rzymskiego UARK oraz ukraińscy intelektualiści podkreślają: „Zwracamy się do Klubu Rzymskiego, jego członków rzeczywistych, honorowych i stowarzyszonych, stowarzyszeń krajowych z apelem, aby w tym bardzo ważnym dla Ukrainy i Europy momencie udzielili wszelkiego wsparcia Ukrainie w jej dążeniach eurointegracyjnych i maksymalnie wpłynęli na rządy krajów UE w celu zapewnienia pomyślnego podpisania w Wilnie pogłębionej Umowy stowarzyszeniowej między Ukrainą a UE z jej późniejszą niezwłoczną ratyfikacją w parlamentach krajowych, a w przyszłości udzielili wszechstronnej profesjonalnej pomocy eksperckiej dla jej pomyślnej implementacji”. Według przekonania UARK, „odziedziczywszy po komunistycznym reżimie nieefektywną, zasobochłonną gospodarkę, skrajnie zaniedbane środowisko naturalne oraz archaiczno-industrialną świadomość społeczną, Ukraina przez minione lata nie była w stanie samodzielnie w pełni przezwyciężyć negatywnych tendencji swojego poprzedniego rozwoju w składzie ZSRR. Jednak dzisiaj Ukraina znajduje się u progu wielkoskalowych zmian, co daje szansę na zmodernizowanie kraju zgodnie z istniejącymi w UE standardami. W tym kontekście jesteśmy przekonani, że adaptacja europejskiego modelu ekosocjalnej gospodarki rynkowej do potrzeb Ukrainy w ramach procesu eurointegracji może być jednym z decydujących czynników wpływających na konkurencyjność kraju w nowoczesnej epoce i musi stać się podstawą perspektywicznej strategii rozwoju Ukrainy w XXI wieku”. W Apelu do Klubu Rzymskiego zaznaczono również, że sukces we wprowadzeniu na Ukrainie europejskiego modelu rozwoju może mieć niezwykle głębokie, nawet rewolucyjne konsekwencje także dla Rosji. Powrót Ukrainy do europejskiej rodziny narodów, co więcej, osiągnięcie sukcesu w przejściu na nowoczesne tory cywilizacyjne XXI wieku, w szczególności w sferze zrównoważonego (ekologicznie i społecznie zbilansowanego) rozwoju, postawi fundamentalne pytanie w samej Rosji: czy może ona powtórzyć drogę Ukrainy? Właśnie dlatego obecny autorytarny reżim na Kremlu stara się za wszelką cenę blokować proces eurointegracji Ukrainy, ucieka się do wszelkich możliwych środków wpływu na swoich partnerów w krajach UE, aby zapobiec podpisaniu Umowy stowarzyszeniowej. Apel podpisali znani ukraińscy działacze społeczni i intelektualiści: Wołodymyr WASYŁENKO — prawnik-międzynarodowiec, zasłużony prawnik Ukrainy, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy, przedstawiciel Ukrainy w UE i NATO (1992—1995) oraz Radzie Praw Człowieka ONZ (2006—2010); Wiktor WOWK – członek stowarzyszony Klubu Rzymskiego, prezes UARK; Iwan ZAJEC — minister ekologii i zasobów naturalnych (2000—2001), członek RBNiO Ukrainy (2000—2001), deputowany ludowy Ukrainy I, II, III, IV, VI kadencji; Serhij KWIT — rektor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”; Serhij KOMISARENKO — akademik-sekretarz i członek Prezydium NAN Ukrainy, wicepremier Ukrainy ds. humanitarnych (1991—1992), Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Wielkiej Brytanii (1992—1998); Jurij KOSTENKO — minister ekologii i bezpieczeństwa jądrowego (1992—1998), członek RBNiO Ukrainy (1994—1998), deputowany ludowy Ukrainy I, II, III, IV, VI kadencji; Wałerij KUCHAR – akademik NAN Ukrainy, wiceprezes NAN Ukrainy (1988—93), przewodniczący komisji ds. bezpieczeństwa jądrowego i ekologicznego przy Prezydencie Ukrainy (1995—2000); Jarosław SOŁTYS — bankier, zastępca przewodniczącego Zarządu Narodowego Banku Ukrainy (1998—2003); Jurij SZCZERBAK — pierwszy minister ochrony środowiska naturalnego Ukrainy (1991—1992), Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Izraelu (1992—1994), USA (1994—1998) oraz Kanadzie (2000—2003); Ihor JUCHNOWSKI — akademik NAN Ukrainy, pierwszy wicepremier Ukrainy (1992—1993), deputowany ludowy Ukrainy I—IV kadencji, p.o. przewodniczącego Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (2006—2010) oraz inni. Według naszego przekonania, założony ponad 40 lat temu Klub Rzymski odegrał i do dziś odgrywa znaczącą rolę w kształtowaniu cywilizacyjnego oblicza współczesnego świata, a zwłaszcza Europy. W składzie klubu oraz jego stowarzyszeń krajowych znajduje się wielu wpływowych przedstawicieli elity politycznej, naukowej i biznesowej Europy. Dlatego też ich wsparcie w przededniu wileńskiego szczytu UE może mieć istotne znaczenie w wywieraniu wpływu na rządy krajów UE w kwestii pomyślnego podpisania Umowy stowarzyszeniowej między Ukrainą a Unią Europejską. Nawiasem mówiąc, tegoroczne zgromadzenie w Ottawie po raz pierwszy w tym stuleciu odbyło się w Kanadzie, ponieważ co roku odbywają się one w nowym kraju. Wcześniej odbywały się w Szwajcarii, Indiach i Rumunii, w przyszłym roku odbędą się w Meksyku, a za rok — w Chinach.

Машинний переклад

«Ludobójstwo oczami artystów»

Wira BODNARUK, profesor Zdjęcia: Lali KUCZMY Wystawę poświęconą 80. rocznicy Hołodomoru-Ludobójstwa 1932–1933 r. na Ukrainie otwarto 4 października 2013 r. w Ukraińskim Instytucie Sztuki Nowoczesnej (UIMM) w Chicago. Ekspozycję obejrzała architektka Larysa Kurylas, Sala, w której odbyła się prelekcja Część wystawy – projekt, który pod nazwą „Pszeniczne pole” wybrano jako „Pomnik Hołodomoru” w stolicy Ameryki, Waszyngtonie. Larysa Kurylas szczegółowo opowiedziała o swoim projekcie, ilustrując go fotografiami. Ta poruszająca wystawa, na której zaprezentowano obrazy poświęcone uznaniu ludobójstw na świecie, potrwa do 1 grudnia 2013 r.

Машинний переклад

Muzeum Sofii Rusowej otwarto w miejscu urodzenia wybitnej działaczki oświatowej

Ekspozycję stworzyli specjaliści Czernihowskiego Muzeum Historycznego imienia Wasyla Tarnowskiego. Mieści się ona w domu na terenie posiadłości Lindforsów, gdzie urodziła się Rusowa. Działy ekspozycji poświęcone są rodzinie — rodzicom, bratu i siostrom, dzieciom, jest tu także opowieść o pedagogicznej i oświatowej działalności Rusowej na Ukrainie oraz na emigracji. W uroczystościach uczestniczyli goście z Kijowa i Czernihowa, wykładowcy i studenci stołecznych uniwersytetów im. Borysa Hrinczenki, Mychajła Drahomanowa, zastępczyni przewodniczącej Centrum Kobiecego „Spadczyna” Nadija Samulak, pisarka, kulturoznawczyni Hałyna Daciuk, ludowy artysta Ukrainy, laureat nagrody im. Szewczenki, kobziarz-lirnik Wasyl Neczepa, pracownicy naukowi muzeum im. W. Tarnowskiego oraz jego dyrektor, prezes Narodowego Komitetu Międzynarodowej Rady Muzeów Serhij Łajewski. Według niego jest to pierwsze muzeum dziedzictwa Sofii Rusowej tej rangi na Ukrainie. Na święcie wystąpił również fundator muzeum, przewodniczący Fundacji Charytatywnej im. Sofii Rusowej, radny obwodowy Iwan Czaus. Od dawna pielęgnował on ideę odrodzenia posiadłości Lindforsów, renowacji zabytkowej pracowni garncarskiej, zebrania materiałów rodziny. I oto ten zamysł się urzeczywistnił. Iwan Czaus wyraził wdzięczność wszystkim, którzy na początku lat 90. otwierali niemal zapomnianą i zakazaną u nas tematykę dotyczącą wybitnej oświatowczyni Sofii Rusowej. Szczególnie podziękował prawnukom i innym krewnym Sofii Rusowej, którzy obecnie mieszkają za granicą, ale stale utrzymują kontakt z fundacją. Ozdobą ekspozycji muzeum są rodzinne relikwie, które zaprezentowano po raz pierwszy i które zostały przekazane przez potomków Sofii Rusowej z zagranicy. Są to zdjęcia, korespondencja, rzeczy osobiste, książki i oryginały rękopisów, które istnieją tylko w jednym egzemplarzu. Osobna sala muzealna poświęcona jest garncarstwu, gdyż ojciec Rusowej Fedir Lindfors wraz z jej bratem Ołeksandrem otworzyli w Oleszni artel garncarską, a następnie tę sprawę kontynuowało wiele rodzin z Oleszni. W jednym ze swoich listów, który obecnie przechowywany jest w muzeum, Sofia Rusowa gratulowała ojcu i bratu otwarcia tej pracowni garncarskiej. Swoje liczne prace dla muzeum przekazał zasłużony mistrz Ukrainy, znany garncarz Iwan Bibik. Obok posiadłości kijowscy studenci posadzili drzewa w przedłużeniu znanej alei lipowej, którą wielokrotnie w swoich „Wspomnieniach” wspominała Sofia Rusowa. Tego samego dnia w szkole średniej w Oleszni odbyły się uroczystości z okazji 20-lecia nadania placówce imienia Sofii Rusowej. Ich uczestnicy zapoznali się z wystawami „Życiowa i twórcza droga Sofii Rusowej w fotografiach i dokumentach”, „Idee i tradycje Sofii Rusowej żyją nadal”. Wł. inf. We wsi Olesznia w rejonie ripkyńskim na Czernihowszczyźnie otwarto historyczno-memorialne muzeum Sofii Rusowej. Właśnie w tej wsi 15 lutego 1856 roku urodziła się Sofia Fedoriwna Rusowa (z domu Lindfors), ukraińska pedagog, pisarka, literaturoznawczyni, działaczka społeczna, jedna z pionierek ukraińskiego ruchu kobiecego. A także aktywna działaczka Kijowskiej „Proświty”.

Машинний переклад

Srezniewski XX wieku

Honorowy dyplom Rady Najwyższej Ukrainy członkowi korespondentowi NAN Ukrainy, doktorowi nauk filologicznych, profesorowi W. W. Nimczukowi wręczył zastępca przewodniczącego RN Ukrainy R. W. Koszułynski. Jubilata powitali: igumen klasztoru św. Bazylego Wielkiego ojciec Wasyl, deputowany ludowy Ukrainy I. D. Farion, akademik NAN Ukrainy M. H. Żułynski oraz czołowi lingwiści — przedstawiciele różnych ośrodków naukowych Ukrainy. Uwadze czytelników „Słowa Proświty” polecamy wystąpienia podczas obrad okrągłego stołu „Język ukraiński na osi czasu” oraz Uroczystej Akademii. W. M. Brycyn, zastępca dyrektora Instytutu Językoznawstwa im. O. O. Potebni, doktor nauk filologicznych, profesor: — W murach Instytutu Językoznawstwa im. O. Potebni W. W. Nimczuk rozpoczął swoją drogę do wielkiej nauki, obronił pracę kandydacką i doktorską, wydał wiele gruntownych prac naukowych, był kierownikiem działu, kształcił kadry naukowe. Właśnie tutaj odbywało się formowanie i naukowe dojrzewanie Wasyla Wasylio wycza, tutaj zdobył zasłużone uznanie ukraińskiej i międzynarodowej społeczności naukowej. W. W. Nimczuk to nie tylko wielki uczony, badacz języków staroruskich i starosłowiańskich, historii języka ukraińskiego, jego dialektów i onomastykonu, historii ukraińskiego języka literackiego, historii ukraińskiej lingwistyki, problemów języka ukraińskiego jako konfesyjnego itd., ale także utalentowany śpiewak, wieloletni uczestnik chóru akademickiego, dobry chrześcijanin, szczery patriota rodzinnego kraju, wesoły, dowcipny i pełen radości życia człowiek. H. A. Skrypnyk, dyrektor Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego NAN Ukrainy, akademik NAN Ukrainy: — W. W. Nimczuk to czołowy i najbardziej autorytatywny naukowiec Ukrainy, jego prace, badania, analizy — to ozdoba współczesnego językoznawstwa. Społeczność naukowa Ukrainy wysoko ceni wybitny wkład Wasyla Wasylio wycza Nimczuka w badanie języków staroruskich i starosłowiańskich. W tym zakresie doniosłymi i rezonującymi w świecie naukowym stały się prace, wśród których są fundamentalne monografie „Staroukraińska leksykografia w jej związkach z rosyjską i białoruską”, „Językoznawstwo na Ukrainie w XIV—XVII w.”, a zwłaszcza „Staroruskie dziedzictwo w leksyce języka ukraińskiego”. Godną oceną zasług W. Nimczuka dla nauki jest wybranie go na członka korespondenta NAN Ukrainy, nagrodzenie nagrodą im. I. Franki, medalem P. Szafarika. P. I. Biłousenko, d.n.f., profesor katedry języka ukraińskiego Zaporoskiego Uniwersytetu Narodowego: — 40 lat temu W. Nimczuka nazywano Srezniewskim XX wieku, obecnie mówi się o epoce Nimczuka w ukraińskim językoznawstwie. To uczony o światowym imieniu, jeden z najwybitniejszych historyków języka naszych czasów, w dorobku którego jest ponad 500 prac naukowych. Z nazwiskiem W. Nimczuka ściśle wiąże się rozwój studiów nad historią języka ukraińskiego i zapewnienie bazy źródłowej dla jego badania. N. W. Purjajewa, k.n.f., starszy pracownik naukowy działu historii języka ukraińskiego Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy: — Od samego początku i do dziś lingwistyczna archeografia związana jest z nazwiskiem znanego w świecie słowiańskim ukraińskiego językoznawcy, historyka języka W. Nimczuka, który w 1963 roku stanął na czele działu „badaczy zabytków”. Jego zasługą jest nie tylko to, że jako kompilator, autor badań i redaktor miał udział w opublikowaniu prawie 2/3 wszystkich wydanych tomów w serii „Zabytki języka ukraińskiego”, która obecnie liczy już około 30 tomów, ale przede wszystkim jego działalność koordynacyjna, polegająca na doborze do publikacji najważniejszych, najbardziej reprezentatywnych tekstów. Właśnie W. Nimczuk na podstawie własnego ogromnego doświadczenia oraz doświadczenia swoich licznych poprzedników opracował uniwersalne dla wielu dziedzin ukrainistyki „Zasady wydawania zabytków pisanych w języku ukraińskim oraz cerkiewnosłowiańskim redakcji ukraińskiej” (K., 1995), których przestrzeganie zapewnia wysoki poziom naukowy wydań. N. F. Kłymenko, członek korespondent NAN Ukrainy, doktor nauk filologicznych, profesor, czołowy pracownik naukowy Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy: — W. Nimczuk to znany na świecie uczony. Uderza głębia jego dociekań naukowych, ich wszechstronność. Godne podziwu są jego zdolności do nauki języków obcych. Być może w tym ujawniły się jego wrodzone zakarpackie geny. Błyskotliwie włada ojczystym ukraińskim językiem literackim, wieloma jego dialektami, wszystkimi językami słowiańskimi, węgierskim i in. W badaniu ukraińskiej glottogenezy Wasyl Wasylio wycz analizował języki związku bałkańskiego. Uderza jego dobra znajomość języka starogreckiego. W. Nimczuk mówi, że najbardziej ze wszystkiego kocha pracować. Rzadko skarży się na trudności, zawsze u niego wszystko jest dobrze lub bardzo dobrze. Jedynym jego problemem jest brak czasu, zawsze go mało. Być może dlatego, że podnosił wielkie masy dawnych tekstów, uogólniał ich analizę, pisał monografie, układał słowniki, czytał liczne dysertacje. Całe życie uczy młodzież — na wykładach na uniwersytetach, na konsultacjach w Instytucie Języka Ukraińskiego, podczas konferencji. Jego wizerunek nie podpada pod definicję uczonego gabinetowego, schimnika i ascety. W. Nimczuk był aktywnym uczestnikiem towarzystwa „bezgranicznej odpowiedzialności” „Podróżnik”, przez wiele lat jeździł z kolegami w podróże po Ukrainie i Rosji. Przez wiele lat był śpiewakiem chóru akademickiego Malcewa. Wasyl Wasylio wycz Nimczuk jest życzliwym, ale bardzo wymagającym profesjonalistą. Zrobił w nauce i dla kultury Ukrainy bardzo wiele, a jeszcze więcej ma planów. Daj Boże jubilatowi czasu na zrealizowanie zamierzeń. Twórczej długowieczności i mocnego kozackiego zdrowia. M. I. Stepanenko, rektor Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. G. Korolenki, doktor nauk filologicznych, profesor: — W. Nimczuk to człowiek jasnej i natchnionej duszy, niepohamowanego pragnienia pracy, głęboki uczony — fundator szkoły naukowej ukraińskiego językoznawstwa, mądry nauczyciel i mentor młodych naukowców. Wasyl Wasylio wycz jest znanym na Ukrainie i w świecie badaczem, cenionym pedagogiem, rozumie istotę harmonii języka ukraińskiego, wszak wiążąc z tym drogim diamentem swój los, już od wielu lat wnikliwie, sumiennie, z wielką miłością bada problemy paleoslawistyki, historii języka ukraińskiego, słowiańskiej onomastyki, ukraińskiej dialektologii i glottogenezy, historii ukraińskiego językoznawstwa, aktualne kwestie ukraińskiej pisowni — wytycza nowe magistralne drogi w tych dziedzinach naukowych, którymi podążają za nim naśladowcy. Ale jednocześnie Wasyl Wasylio wycz jest ucieleśnieniem harmonijnej współmierności: między emocjami a rozumem, między światem zewnętrznym a wewnętrzną istotą, między teorią a praktyką, dla nas — wzorcem niezłomnego wyboru życiowego, konsekwentnej postawy humanistycznej, wypracowanej i pomnożonej przez pokolenia filologów. Spod pióra W. Nimczuka w świat wyszło ponad 500 książek, w tym monografie, podręczniki, słowniki, setki artykułów. Wasyl Wasylio wycz jest członkiem kolegium redakcyjnego i jednym z autorów encyklopedii „Język ukraiński”, założycielem i redaktorem naczelnym czasopisma „Język ukraiński”. A do tego jest niezrównanym mówcą, którego wystąpienia na licznych forach naukowych są zawsze doskonałe, nowatorskie, oryginalne, naznaczone głęboką duchowością. Zasługi W. Nimczuka w dziedzinie lingwistyki, a za nimi codzienna niestrudzona praca i wytrwałość badawcza, potwierdzają wysokie odznaczenia: Państwowa Nagroda Akademii Nauk Ukraińskiej SRR im. I. Franki, Ogólnoukraińska Nagroda im. I. Ohijenki w dziedzinie nauki, jubileuszowy medal P. Szafarika Uniwersytetu w Koszycach (Słowacja) i in. N. M. Pawłykiwska, kierownik katedry języka ukraińskiego Winnickiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Kociubynskiego, doktor nauk filologicznych, profesor: — Innowacyjność myślenia, pragnienie nowej wiedzy, chęć pomocy, wiara w kolegów i uczniów, szerokość światopoglądu, różnorodność zainteresowań, erudycja, patriotyzm, poświęcenie, głęboka religijność — wszystko to jest właściwe W. Nimczukowi, osobowości nietuzinkowej i wszechstronnie wykształconej. Organicznie łączy w sobie cechy pracownika oświaty z powołania, kreatywną osobowość i wnikliwego badacza. Mądrość i twardość charakteru są u Wasyla Wasylio wycza ściśle powiązane z dobrocią i humanizmem. Przebyta do dziś droga jest godna głębokiego szacunku. Być uczniem W. Nimczuka to wielki zaszczyt i dar losu, bo wszyscy ci, którzy pod jego kierunkiem opanowywali sztukę bycia naukowcem, osiągnęli znaczne wyżyny. Uczniowie Wasyla Wasylio wycza starają się zawsze naśladować go we wszystkim, przyjmując za wzór stosunek do ludzi i swojej pracy. Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki. B. K. Hałas, kandydat nauk filologicznych, docent katedry języka ukraińskiego Użhorodzkiego Uniwersytetu Narodowego: — Wspinaczka W. Nimczuka na szczyty osiągnięć językoznawczych, etnokulturowych i slawistycznych to prawdziwy wyczyn naukowy i jasny przykład dla młodzieży. Naukowcy i pedagodzy Zakarpacia wiążą z nazwiskiem W. Nimczuka najlepsze cechy badacza-filologa, pedagoga, działacza społecznego, propagatora odziedziczonych wartości duchowych i najnowszych osiągnięć w dziedzinie ukrainistyki. Wyrażamy wdzięczność Wasylowi Wasylowyczowi za tytaniczną pracę intelektualną, organizacyjną i oświatową, która odzwierciedla właściwe mu poczucie jedności ukraińskiej rodziny oraz głęboką miłość do rodzinnego domu, do błogosławionego zakarpackiego kraju z jego bajeczną przyrodą, niepowtarzalnymi ludźmi, unikalnymi gwarami i wspaniałymi pieśniami. Obecnie ten kraj nie jest terra incognita. Wiele dla niego zrobił Wasyl Wasylowycz swoją działalnością naukową, przybliżając współczesnym tak znaczące postacie, jak W. Dowhowycz, O. Duchnowycz, M. Łuczkaj, A. Wołoszyn, I. Harajda... H. M. Najenko, kandydat nauk filologicznych, docent, Kijowski Uniwersytet Narodowy im. T. Szewczenki: — Przygotowanie współczesnego konkurencyjnego filologa, pedagoga, znawcy i popularyzatora języka ojczystego musi obecnie odbywać się z uwzględnieniem wyzwań i wymagań postmodernistycznego uniwersum. Solidne teoretyczne, empiryczne oraz metodologiczno-praktyczne podstawy dla niego stanowi konsekwentne studiowanie kompleksu powiązanych ze sobą różnorodnych dyscyplin, wśród których rdzeniem klasycznej edukacji są kursy historyczno-językowe. Dorobek naukowy Wasyla Nimczuka merytorycznie wspiera wszystkie przedmioty tego cyklu. Studiując język starosłowiański, studenci nie omijają badań i publikacji jednego z najdawniejszych zabytków piśmiennictwa — Kijowskich kart głagolickich. Wykładanie gramatyki historycznej języka ukraińskiego opiera się głównie na teoretycznym schemacie historii poszczególnych podsystemów, opracowanym w akademickiej wielotomowej historii języka ukraińskiego, gdzie W. W. Nimczuk jest redaktorem dwóch tomów i autorem wielu rozdziałów z historii morfologii, składni, leksyki i frazeologii. Szczególnie znaczące są badania W. Nimczuka dla kursu historii ukraińskiego języka literackiego, gdyż dotyczą one wszystkich okresów jego istnienia, kształtowania się norm i stylów. Opracowując okres staroukraiński, wykładowca musi brać pod uwagę koncepcję dwóch języków literackich Rusi Kijowskiej oraz rozumienie dziedzictwa leksykalnego tamtych czasów we współczesnym języku ukraińskim. Podczas studiowania okresu średnioukraińskiego nie można pominąć syntetycznych prac z historii leksykografii, lingwistyki, a co najważniejsze — specjalnie przygotowanych do publikacji tekstów zabytków. Ich analiza lingwistyczna, przeprowadzona z projekcją dialektologiczną, uzupełnia kursy dialektologii ilustracjami historycznymi. Wydana przez W. Nimczuka chrestomatia z historii ukraińskiej pisowni to źródło do nauki kształtowania się normy ukraińskiego języka literackiego. Opanowując wytyczne metodologiczne i metody współczesnej nauki, absolwenci uniwersytetu sięgają do klasycznych wzorców twórczości naukowo-polemicznej Wasyla Wasylowycza Nimczuka. Przygotowała Nina HORHOLIUK. 8 października 2013 roku w Instytucie Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy odbyły się okrągły stół „Język ukraiński na osi czasu” oraz Uroczysta Akademia z okazji 80-lecia członka korespondenta NAN Ukrainy, doktora nauk filologicznych, profesora Wasyla Wasylowycza NIMCZUKA.

Машинний переклад

Członek korespondent NAN Ukrainy Roman KUSZNIR: „W Ukrainie nie ma realnej alternatywy dla nauki akademickiej”

Niedawno minęło 35 lat od dnia utworzenia Instytutu Problemów Stosowanych Mechaniki i Matematyki (IPSMiM) im. J. S. Pidstryhacza NAN Ukrainy — wiodącej placówki naukowo-badawczej regionu zachodniego Ukrainy w dziedzinie matematyki, matematycznych problemów mechaniki oraz modelowania matematycznego. Jako odrębna jednostka strukturalna Instytut ten powstał jeszcze wcześniej, na początku 1973 roku, kiedy jego założyciel i pierwszy dyrektor, akademik AN Ukrainy Jarosław Stepanowycz Pidstryhacz, zorganizował na bazie sektora matematyki i mechaniki Fizyko-Mechanicznego Instytutu AN Ukrainy oraz Lwowskiego Oddziału Geofizyki AN Ukrainy Lwowski Oddział Matematyki Fizycznej Instytutu Matematyki AN Ukrainy. O teraźniejszości Instytutu, perspektywach jego dalszego rozwoju oraz nauki akademickiej w ogóle opowiedział dyrektor Instytutu, członek korespondent NAN Ukrainy Roman Mychajłowycz KUSZNIR. — W 1976 roku ukończył Pan Politechnikę Lwowską (obecnie Narodowy Uniwersytet „Politechnika Lwowska”) i już prawie 40 lat jest Pan w IPSMiM, przeszedł Pan drogę od aspiranta do dyrektora Instytutu. Czy działalność naukowa całkowicie Pana pochłonęła? — Interesuje mnie prowadzenie wraz z moimi kolegami i uczniami badań naukowych z zakresu termomechaniki struktur niejednorodnych. Tak się złożyło, że do Instytutu trafiłem przypadkiem, ponieważ studiując na specjalności „Matematyka stosowana”, nie miałem możliwości studiowania podstawowych kursów z mechaniki ciała stałego odkształcalnego, która stała się w dalszej kolejności moją specjalizacją naukową. Przebywając po 4. roku na praktyce produkcyjnej na katedrze, dowiedziałem się, że młody doktor nauk z tej placówki — Jurij Mychajłowycz Kolano, który w tamtym roku przewodniczył Państwowej Komisji Egzaminacyjnej na matematyce stosowanej, szuka studentów do pracy w stworzonym przez niego dziale termomechaniki. I już od 1 grudnia 1975 roku przyszedłem do niego do działu na praktykę przeddyplomową i zacząłem pracować pod jego kierunkiem nad swoją pracą dyplomową. Potem otrzymałem zaproszenie na aspiranturę. Korzystając z tej okazji, wytrwale pracowałem nad sobą: uczęszczałem na kursy specjalistyczne czołowych naukowców Instytutu na LNU imienia Iwana Franki, aby uzyskać wyniki naukowe. Wszak trafić wtedy do zespołu, który formował akademik AN Ukrainy Jarosław Stepanowycz Pidstryhacz, to szczęśliwy przypadek zarówno dla mnie, jak i dla kilkudziesięciu młodych absolwentów uczelni wyższych Lwowa i innych miast, którzy mieli chęć zajmować się nauką. Przez dziewięć lat (od czerwca 1981 roku) przeszedłem pod kierunkiem akademika J. S. Pidstryhacza dobrą szkołę pracy naukowo-organizacyjnej na stanowiskach uczonego sekretarza Zachodniego Centrum Naukowego AN Ukrainy oraz uczonego sekretarza Instytutu. Ten okres stał się dla mnie bardzo ważny, ponieważ oprócz wykonywania nowych obowiązków naukowo-organizacyjnych trzeba było zajmować się badaniami naukowymi, pracować z młodymi naukowcami. — Pana największe osiągnięcie na niwie naukowej? — Opracowałem metodę uogólnionych zadań sprzężenia dla modelowania matematycznego, określania i badania stanu naprężeniowo-odkształceniowego ciał kawałkowo-jednorodnych z odkształceniami cieplnymi i resztkowymi oraz defektami. Metoda ta opiera się na wykorzystaniu nowoczesnego aparatu matematycznego — funkcji uogólnionych, co daje możliwość znacznego sformalizowania budowy rozwiązań prostych i odwrotnych zadań brzegowych dla takich ciał. Odpowiednie zadania powstają podczas badania stanu cieplnego oraz spowodowanego nim stanu naprężeniowo-odkształceniowego niejednorodnych elementów konstrukcji, które znajdują się pod działaniem znacznych obciążeń cieplnych i siłowych. Jako podsumowanie — praca doktorska na specjalności „Mechanika ciała stałego odkształcalnego”. — Które szkoły naukowe Instytutu są najbardziej znaczące? — W Instytucie główne szkoły naukowe uformował akademik Jarosław Stepanowycz Pidstryhacz — z opisu wzajemnie powiązanych procesów różnej natury fizycznej za pomocą mechaniki, termodynamicznego i matematycznego modelowania (obecnie rozwijana pod kierunkiem cz. k. NAN Ukrainy H. S. Kita i moim) oraz profesor Witalij Jakowycz Skorobogatko — z teorii równań różniczkowych i fizyki matematycznej (kierownik — cz. k. NAN Ukrainy B. J. Ptasznyk). — Czy w Instytucie przeważają badania fundamentalne czy stosowane? — Naukowcy Instytutu prowadzą badania fundamentalne z zakresu współczesnych problemów matematyki, modelowania matematycznego oraz matematycznych problemów mechaniki. W szczególności z algebry i analizy funkcjonalnej, geometrii i topologii, równań różniczkowych i układów dynamicznych, fizyki matematycznej i matematyki obliczeniowej, mechaniki pól wzajemnie powiązanych, matematycznych problemów mechaniki pęknięć i wtrąceń, a także matematycznych podstaw metod kontroli nieniszczącej. Wśród nich można wyróżnić celowe badania fundamentalne, na podstawie których formowane są projekty naukowo-techniczne i innowacyjne, a także projekty w ramach ogólnoakademickich programów badań stosowanych („Zasób”, „Systemy nanostrukturalne, nanomateriały, nanotechnologie”, „Kosmomikrofizyka”, z naukowych kosmicznych Instytut Problem Stosowanych Mechaniki i Matematyki badań na lata 2012—2016 itd.). Właśnie na ich bazie otrzymujemy ważne wyniki naukowe o charakterze stosowanym. — W Biuletynie Zachodniego Centrum Naukowego czytamy takie wersy w Pańskim artykule wraz z W. Miszczenką: „Tutaj (w IPSMM. — B. Z.) pracuje znany na Ukrainie i na świecie zespół naukowy, którego charakterystyczną cechą jest połączenie wysokiego poziomu teoretycznego badań ze zrozumieniem praktycznych potrzeb teraźniejszości”. Jakie to potrzeby i na czym polega „zrozumienie”? — Badania teoretyczne, które rozwijają się w Instytucie, są skierowane na formułowanie nowych modeli matematycznych i metod ich badania, które w przyszłości mogą być wykorzystane do modelowania rzeczywistych elementów konstrukcji z uwzględnieniem warunków ich wytwarzania i eksploatacji. Takie zastosowania praktyczne otrzymanych wyników teoretycznych, z reguły, realizowane są we współpracy z instytucjami naukowo-badawczymi o profilu technologicznym lub bezpośrednio z organizacjami produkcyjnymi. Naukowcy Instytutu opracowali metodykę badania stanu naprężeniowo-odkształceniowego działających elementów wyposażenia energetycznego przy różnych reżimach ich eksploatacji w celu oceny zasobów. Otrzymane wyniki przeszły aprobatę i zostały wykorzystane podczas opracowywania technologii wykonywania prac remontowych w konkretnych elementach wyposażenia energetycznego Bursztyńskiej Elektrowni Cieplnej. Wykonanie przez naukowców Instytutu oraz jego Centrum Modelowania Matematycznego projektu naukowo-technicznego „Opracowanie podsystemu operacyjnego planowania dynamicznych reżimów pracy magistralnych gazociągów dla zautomatyzowanego dyspozytorskiego sterowania przepływami gazu w systemie przesyłu gazu Ukrainy” dało możliwość na podstawie powiązanych matematycznych modeli, opisujących procesy fizyczne w rurociągach, agregatach sprężarkowych, pokładach-kolektorach podziemnych magazynów gazu oraz innych obiektach systemu przesyłu gazu, sformułować zadania optymalnego sterowania przepływami gazu w takich złożonych systemach, opracować algorytmy sterowania nimi w warunkach rzeczywistych oraz moduły programowe rozwiązywania poszczególnych zadań niestacjonarnych. Otrzymane wyniki wykorzystano przy opracowywaniu matematycznego i programowego zabezpieczenia zautomatyzowanego systemu sterowania systemem przesyłu gazu Ukrainy i przekazano do ich aprobaty oraz wykorzystania twórcom tego systemu w Zjednoczonym Zarządzie Dyspozytorskim spółki „Ukrtransgaz”. Przy wykonywaniu projektu naukowo-technicznego „Modelowanie chodu człowieka z protezą podudzia” opracowano matematyczne i programowe zabezpieczenie, które pozwala obliczać ilościowe charakterystyki chodu człowieka na protezie podudzia w celu ich wykorzystania przy protezowaniu. U podstaw projektu leżą stworzone w Instytucie nieliniowe modele matematyczne do opisu układu ruchu człowieka z uwzględnieniem „naturalnych” rytmicznych, kinematycznych i dynamicznych ograniczeń. Do obliczania charakterystyk chodu człowieka wykorzystuje się podejście optymalizacyjne, które opiera się na zasadzie jego energetycznej optymalności. Opracowany na tej podstawie kompleks programów przekazano do Ukraińskiego Instytutu Naukowo-Badawczego Protezowania, Protezobudowy i Przywracania Sprawności (m. Charków) w celu wykorzystania w systemie zautomatyzowanego protezowania w celu kompleksowej i obiektywnej analizy obrazu chodu oraz uzasadnionego podjęcia decyzji dotyczącej celowości wykorzystania tego czy innego urządzenia protezowego, a także zapewnienia technologii rehabilitacyjnych kończyn dolnych człowieka. — Na czym polegają „fundamentalne wyniki światowego poziomu” szkół naukowych z zakresu problemów matematycznych elektromechanotermodyfuzji oraz z zakresu metod funkcjonalno-operatorowych i algebraicznych? — Badania nad problemami elektromechanotermodyfuzji dotyczą modelowania matematycznego w powiązaniu pól fizycznych różnej natury — elektromagnetycznych, cieplnych, dyfuzyjnych i mechanicznych, powstanie każdego z których wpływa na pojawienie się i rozprzestrzenianie innego. Uczeni Instytutu mają dorobek w tym problemie, przede wszystkim w opracowaniu takich modeli kompleksowego opisu oddziaływania tych pól za pomocą środków termodynamiki nierównowagowej, a także szeregu efektywnych metodyk analityczno-numerycznych do rozwiązywania sformułowanych na ich podstawie zadań brzegowych i przeprowadzenia odpowiedniej analizy wpływu wspomnianych wyżej pól na stany cieplne i naprężeniowe elementów konstrukcji w rzeczywistych warunkach ich eksploatacji. Otrzymane wyniki naukowe są dobrze znane zarówno na Ukrainie, jak i poza jej granicami, opublikowane w monografiach i licznych artykułach naukowych. Wejdą one do wielotomowej „Encyklopedii naprężeń termicznych”, która pod koniec tego roku ujrzy światło dzienne w wiodącym światowym wydawnictwie naukowym „Springer”. Takie same, dobrze znane w świecie naukowym, wyniki naukowe otrzymali uczeni Instytutu z opracowania metod funkcjonalno-operatorowych i algebraicznych. Stworzenie teorii operatorów liniowych i analizy funkcjonalnej było jednym z głównych osiągnięć matematyki XX wieku. Metody te pozwalają na jednolitej podstawie matematycznej opisać wiele procesów w otaczającym świecie — od funkcjonowania żywej materii do fizyki kwantowej. Jednym z centrów tworzenia tej dziedziny matematyki był przedwojenny Lwów i szkoła Stefana Banacha. Wśród zadań nowo tworzonego Instytutu Problem Stosowanych Mechaniki i Matematyki (w rzeczywistości było to urzeczywistnienie marzenia J. S. Pidstryhacza) — zadanie odnowienia światowego poziomu badań w tej dziedzinie we Lwowie. Wspólnie z matematykami Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Franki oraz Uniwersytetu Narodowego „Lwowska Politechnika”, zaproszonymi młodymi i doświadczonymi matematykami z innych miast, w Instytucie udało się uformować ośrodek specjalistów najwyższej kwalifikacji, którzy otrzymali uznane przez światową wspólnotę naukową nowe wyniki z rozwoju teorii przestrzeni Banacha, z wykrywania metodami analizy funkcjonalnej nowych właściwości ruchu cząstek kwantowych w silnych polach. Nasi naukowcy brali udział we wspólnych projektach z amerykańskimi, niemieckimi, francuskimi zespołami, wyniki opublikowano w wiodących międzynarodowych czasopismach. — Jak „skłonić” kierowników różnych szczebli do potrzeby dbania o naukę, o kształcenie utalentowanej młodzieży? — Przede wszystkim musi zmienić się stanowisko urzędników. Bez inwestowania środków w badania naukowe, bez stworzenia odpowiednich warunków do wyboru zdolnych do badań naukowych młodych ludzi i zapewnienia ich kształcenia oraz odpowiednich warunków twórczej pracy, nie będzie perspektywicznego rozwoju naszego państwa. Każdy kierownik musi rozumieć, że tylko napływ do jego zespołu zdolnych młodych ludzi to gwarancja rozwoju jego organizacji i jej dalszej perspektywy. Taka postawa jest dominująca w wiodących krajach świata, taką powinna być również na Ukrainie. Ta postawa jest dobrze realizowana w naszych organizacjach, które pracują w sferze IT. Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

ral, wtedy wolno wszystko. Wtedy nie ma ani praw, ani rządów, bo nie ma wewnętrznej konstytucji. Trzeba iść, jak Mahatma Gandhi, do cierpiącego. To droga do prawdy, sprawiedliwości. Człowiekowi zbędnego nie potrzeba. Zgromadzone bogactwa oddaj szkołom, przedszkolom, nauczycielom, na rozwój literatury, sztuki. Jak Perykles w Grecji. To był świetlany okres, bo władca myślał o ludzie. A u naszych władców obecnie świadomość jest zatruta, uczucia wyżera korozja. Jezus, myjąc nogi rybakom, mówi: „Abyście i wy myli”. W obecnym życiu nie oznacza to, że trzeba iść na ukrzyżowanie. Po prostu robić dobre uczynki. Jak wasza gazeta, która jest jedną z najlepszych. Przeczytawszy ją, ktoś może stanie się lepszy. W tym sens życia, a nie w tym, żeby zagarnąć cudze. Tak uczyli Szewczenko, Skoworoda, inni giganci ducha. — Jaką widzi Pan ukraińską perspektywę? — Gdyby nie odstrzeliwano naszej elitarnej myśli, najlepszych ludzi, już byśmy żyli zupełnie inaczej. Ale tylko gdy podrośnie nowe pokolenie, które myśli patriotycznie, państwowotwórczo, by stanąć u steru, z reguły takich ludzi niszczą. Wspomnijmy los Wiaczesława Czornowiła, Wadyma Hetmana oraz wielu innych. Ukraina jest niezwykle silna potencjałem genetycznym. Śpiewaków, matematyków, naukowców, wojskowych dostarcza na cały świat. Ma kolosalny zasób duchowy. Mamy wszystko: moralność, intelekt, rozum, ducha. Historię, a nawet prahistorię. Brakuje elity, środowiska, które wychowywałoby mesjaszy, potężnych ludzi z państwowym myśleniem. Jednak chce się wierzyć, że wreszcie to się stanie. Zobaczymy, co pokaże Unia Europejska. W podstawie — duchowa jedność — Rodzina Pana wspiera? — Poznaliśmy się z Raisą na koncercie Borysa Hmyri. Siedziała przede mną. Odwróciła się — ja po raz pierwszy zobaczyłem z profilu jej twarz — i zakochałem się. Od pierwszych dni odwiedzałem Klub Twórczej Młodzieży, gdzie zbierali się szestdziesiątnicy. Ałła Horska poprosiła, żebym przygarnął u siebie w pracowni Mykołę Chołodnego. Jakoś ten zaprowadził mnie na Uniwersytet Kijowski, tam spotkałem tę dziewczynę. Powiedziałem, że widziałem ją na koncercie i chcę namalować. Zgodziła się. A kolorowy portret, taki, jak po raz pierwszy ją zobaczyłem, namalowałem dopiero po 30 latach. Jesteśmy bratnimi duszami. Ona, tak jak ja, przejmuje się Ukrainą, Szewczenką. Przeciwdziałaliśmy, jak mogliśmy, temu, co wtedy się działo. Duchowa jedność zachowała się do dziś. Tak samo widzimy i obecne problemy. To bardzo ważne. Raisa Oлександрівна — wspaniały ukraiński filolog. Całe życie pracowała w kijowskich szkołach, niezwykle kocha swoją pracę. Wprowadzała na lekcjach śpiew (zna tysiące pieśni), dramaturgię, przedstawienia. Stworzyła gabinet, gdzie była ukraińska odzież, ręczniki, kołowrotki itp. Wszystko to było pod zakazem. Wyzywali ją za to od banderówek. To był okres Liny Kostenko, Iwana Dracza, Mykoły Winhranowskiego. Wtedy interesowano się literaturą, tym żyli. Za ukraińskie poglądy prześladowali, przeżyliśmy niełatwe czasy. Twórcze zarobki „obcięli”. Siedzieliśmy bez kopiejki. Wszystko przetrzymaliśmy. Mamy syna Maksyma, 45 lat. Ukończył Kijowski Państwowy Instytut Sztuki, teraz maluje sobór Uspieński. Dobry malarz.

Машинний переклад

Nie stwórz niewolnika

Nadia KYRIAN Zdjęcia autora To książka-świątynia — Mykoło Andrijowyczu, przygotował Pan do wydania nieprzeciętną książkę „Mój Szewczenko”, która istnieje póki co w jednym egzemplarzu. W przeddzień 200-lecia poety, być może uda się wydać ją choćby w niewielkim nakładzie? — W książce nie ma pełnego tekstu „Kobziarza”, wybrałem najsilniejsze, najostrzejsze urywki z utworów Szewczenki, tak by rzec, emocjonalne skrzepy. Wybierałem je 18 lat. Pracowałem w archiwach, szukałem odpowiedniej literatury. Do każdego z 40 urywków dodano moje metaforyczne eseje i po kilka rysunków: główny oraz powiększone fragmenty (detale). Eseje pisałem rok. Książka zwyciężyła w konkursie „Artyści książki”, nagrodzona dyplomem. Jest tu ponad 200 kolorowych ilustracji. Jeden egzemplarz wydaliśmy we dwóch z bratem, kosztował nas 80 tys. hrywien. W cenę weszło skanowanie, cała praca przygotowawcza. Chcę, żeby ta książka poszła do ludzi. Obecnie zainteresowanych wydaniem jeszcze nie znalazłem. Pewien Rosjanin, kiedy spojrzał na to dzieło, powiedział: „Teraz kupię Kobziarza”. Ta książka pomyślana jest jako rytuał świątyni. Jeszcze w dzieciństwie zauważyłem, że moja matka, babcia, choć miały niewielkie wykształcenie, kiedy przychodziły ze świątyni, stawały się zupełnie innymi ludźmi. Ze świątyni wychodzą dobrymi, pokornymi, starają się nie czynić zła. Tak wpływa sztuka: freski, anielski śpiew, kościelny rytuał. „Mój Szewczenko” — to wynik przemyślenia niezgłębionej szerokości i głębi myśli Tarasa. Szewczenko dla mnie — to nie chłop pańszczyźniany. To człowiek Boży. Gdyby był chłopem, nie stałby się takim poetą. Nie był też rewolucjonistą. Rewolucja — to krew. Niesprawiedliwa. Szewczenko opiewał kobietę, matkę, kobiecy los. W nim genetycznie zakodowany jest kult Pramatki. Trzeba być geniuszem, żeby to poczuć. Wcześniej na ziemi był kult Matki, któremu miliony lat, — to był złoty wiek. Pramatka dla mnie — to druga hipostaza po Bogu-stwórcy. Ona przedłuża życie. Pramatka nie może być niemoralna, nierozsądna, zachłanna. Jest obdarzona wzniosłym kosmogonicznym poczuciem prawdy. W czasach kultu Pramatki nie było wojen. Mężczyźni nie śmieli robić tego, na co pozwalają sobie po okresie sumeryjskim, kiedy ustanowili męski porządek. Męski ród tak się wyniósł, że jego przedstawiciele wyobrazili sobie, iż są pośrednikami Boga na ziemi. Carowie, możnowładcy, inni chamy zniewolili ludzi. Ci gwałciciele doszli do władzy, wyśmiewając kult Matki. Ignoranci-mienszykowie i im podobni zaczęli zagarniać cudze ziemie, palić Baturyny. To trwa i dzisiaj. Takich trzeba niszczyć. To słuszne i sprawiedliwe. W tym sensie mógłbym powiedzieć, że Szewczenko — to buntownik. Konstrukcję książki można pokazać na przykładzie. Oto urywek z poematu „Hajdamacy”. W moim eseju porównuję Hontę z męczennikiem Sebastianem, którego też zakatowano. Męczennik Sebastian pod strzałami u Tycjana — Honta! Powstał za prawdę, stanął w pełnej krasie w spowiedzi jednemu niebu. Przez krew swoją świętą podwójną złożył ofiarę. Złączył posłanie znaku Boga i Ducha żywego Ziemi w rycerskim działaniu. I ukrzyżowany został. Jego w torturach śmiech — śmiech na zwojach pamięci, ofiarny śmiech już bez ciała. W dumę-pieśń w zgodzie z niebem przeszedł, jak Bóg poznał u Abrahama wiarę, jego ofiarną ofiarę — i przebaczył. Poety wola — jego słowo: nie krzyczcie. To wola Boża. Honta dramat i działanie. I pije swoją on, a nie krew ludzką. (Szewczence zarzucano, że w „Hajdamakach” jest dużo krwi. Szewczenko odpowiedział na to: nie waszą, a swoją krew piję i oddaję, — komentuje autor eseju). Tak Abrahama ofiarna spowiedź w kulcie przodków. Ogień i krew — to duch narodu. Prawdy miecz w laurach. Więc z Mojżesza zdobyła źródlaną wodę na pustyni dla narodu. Do eseju ilustracja, gdzie przedstawiony jest Honta, i jej fragmenty. On w porywie — czy to śmiech, czy to płacz — złożone wewnętrzne uczucie. Musimy mieć w sobie taką siłę, jaką miał Honta. Żeby ofiarować i rozumieć ten związek między ziemią a niebem. Tylko wtedy możemy działać. A inaczej będziemy spać, spać i spać. Dalej urywek z Szewczenki: Pocałował martwych w oczy, // Chrzci, nakrywa // Czerwoną kitajką // Głowy kozackie. // Odkrył, jeszcze raz spojrzał… // Ciężko-bardzo płacze: // „Synowie moi, synowie moi! // Na tę Ukrainę // Patrzcie: wy za nią // I ja za nią ginę. // A kto mnie pochowa? // Na cudzym polu // Kto zapłacze nade mną? // Losie mój, losie! // Losie mój nieszczęśliwy! // Coś ty narobił? // Po co mi dzieci dałeś? // Czemu mnie nie zabiłeś? // Niechby one pochowały, // A to ja chowam. Obraz Proroka podany jest u mnie jako małe dziecko. W prawej ręce ma miecz, w lewej — świecę. Bo prorocy — nieśmiertelni, wieczni. I dlatego dziecko — to w istocie słowo — i poety-demiurga Tarasa Szewczenki. Ono jako element kompozycyjny jest u mnie prawie wszędzie. Obraz Prometeusza u mnie — także dziecko, przykute do skały. Jest piękne, wielkookie, złotowłose — prorocze i silne duchem, którego nikt nie może pokonać. Wszystko przeciw niemu, a ono niepokonane. Dziecka nikt nie zmiażdży: ani imperator, ani car. Konie, które są na obrazie — też przeciw niemu. Tutaj konie — to mechanizm państwowy, koń, osiodłany przez państwowców. Poprzez wyszczerzone zęby pokazuję totalitaryzm. — Zazwyczaj konia wyobrażają sobie jako pięknego, łagodnego. — Rzeczywiście, koń to piękna istota, służy człowiekowi. Ale wszystko zależy od jeźdźca. Tutaj koń, który służy satrapom. Muzeum — to także świątynia — Chcę powiedzieć kilka słów o muzeach Szewczenki. To mnie bardzo niepokoi. W latach 80. XX wieku zrobiono kapitalny remont Kijowskiego Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki. Projekt artysty Hajdamaki wcielał Sołodow. Idea była taka, że struny bandury, kobzy przenikały cały duch ekspozycji i designu wszystkich sal. Nie jestem przeciwny temu, żeby obecnie coś poprawić, ale ingerować tak radykalnie, jak zrobiło to obecne kierownictwo, nie można. W sali sławy Szewczenki były wystawione wszystkie „Kobziarze”, wydane na całym świecie. Tej sali w istocie nie ma. Początkowo zasłonili ją haniebną ekspozycją, gdzie były po prostu karykatury na Tarasa Szewczenkę. A za drugim razem — billboardami reklamowymi. Tam jest mozaikowa trzymetrowa postać Tarasa Szewczenki mojego autorstwa (1985 rok). Mozaika jest unikalna. Myślałem o nim jako o ukraińskim Sokratesie. Obecnie ten obraz zasłonili. Mnie nawet nikt nie powiadomił. Przypomina mi to czasy, kiedy rozbito witraż Ałły Horskiej „I będą ludzie na ziemi” w Kijowskim Uniwersytecie. W jednej z sal — ikonografia, w innej — przestrzenna buddyjska rzeźba. Piękne rzeczy. Ale dla nich są inne muzea. Trzeba, żeby wszystkie projekty związane z Szewczenką były otwarcie omawiane. Szewczenko, muzeum — to wieczna sprawa. W designie Kaniowskiego muzeum także ani ciepła, ani odkrycia, które odpowiadałoby obrazowi Tarasa, nie ma. Twórca świątyni musi być wzniosły w wizji. A muzeum — to także świątynia. — Ponad 40 lat naucza Pan studentów, stworzył Pan własną pracownię. Jaka ona jest? — Szkoła musi reprezentować oblicze państwa. Jeśli nie ma szkoły — nie ma i państwa. Jeśli szkoła jest kosmopolityczna, to państwa również nie ma. Trzeba, aby szkoła dawała trzy pierwiastki: empiryczny, intelektualny, sakralny. Wtedy będzie wolny człowiek. A w naszych szkołach ucznia poniża się oceną, kieruje się go ku niewolnictwu. Rola nauczyciela to jedynie dać wiedzę z konkretnego przedmiotu. Szkoła musi reprezentować kulturę: muzykę, słowo, sztuki plastyczne, teatr. Trzeba, aby nasza szkoła jakością, stawianiem pytań poprzez dyscypliny fachowe wzniosła się do poziomu działania planetarnego. Wszystkim znana jest, na przykład, holenderska szkoła artystyczna, niemiecka szkoła muzyki. Takie szkoły wznoszą na wyżyny naród, lud. Trzeba wprowadzać głębokie dyscypliny. Nasza ziemia ma pradawną historię. Szkoła powinna zawierać pierwiastki archeologiczno-genetyczne. Aby absolwenci byli napełnieni wielkością. Ja w swojej pracowni malarstwa sakralnego, stworzonej w 1993 roku, wyznaję zasadę „nie stwórz niewolnika”. Szkoła jest ukierunkowana na tworzenie pojęć. Egipt osiągnął poprzez szkołę wieczność, właśnie dzięki takim ludziom, którzy żyli pojęciami. Stworzyli oni tak cudowne obrazy, jak, na przykład, sfinks. Trzeba tworzyć pitagorasów, hermesów, orfeuszów, którzy żyliby państwem. Państwo powinno wprowadzić pojęciowe obrazy muzyczne, baletowe, plastyczne, matematyczne itd. Aby myślenie u każdego ucznia było astralne. Gdybyśmy mieli wszędzie takie szkoły, to państwo byłoby inne. I gospodarka wtedy będzie rozwinięta. Wzór — Japonia. Intelekt — siła napędowa i przemysłu, i rolnictwa. Mamy ogromne wartości duchowe. Pieśń ludowa — niewyczerpane źródło. Tak samo obraz kozaka Mamaja. Jeśli rozszyfrować ten kod, na tym gruncie stworzyć nową formę — to wielka sztuka. Bo w formie jest i wielka treść. — Czy jest zrozumienie ze studentami? — Bóg zsyła mi dobrych studentów: czystych, dobrych, mądrych. Ja ich niezwykle kocham. Jak zasiejesz, tak zbierzesz. Niełatwo było w akademickiej świeckiej uczelni stworzyć ideę sakralną — pracownię. Akademickie rozumienie — odzwierciedlam to, co widzę. Sakralne — odzwierciedlam to, czego nie widzę. Nie od razu umiałem to połączyć. Pomogły pojęcia: barok, Bizancjum, pierwiastek akademicki, ikonostas. Bizancjum dało przez dwa tysiące lat wymodloną kulturę, widzenie obrazu, technologię i cechę stylową. Barok (szczególnie ukraiński) dał związek między nimi, łączy on to, co widzialne, z tym, co niewidzialne. Polarność między niebem a ziemią tworzy bardzo ciekawą wertykalę. Tutaj jest bezgraniczna przestrzeń dla wyobraźni: jak uziemić to, co w górze, albo uduchowić to, co na ziemi. Trzeci aspekt — ikonostas, to nieoczekiwane odkrycie. Okazało się, że zawiera on i kompozycję. Tam każdy rząd — to już kompozycja, nawet wiele kompozycji. Bierzemy wieczne tematy i tworzymy w systemie ikonostasu. Nie odrzucamy tradycji stylu akademickiego. Malarstwo, rysunek niosą ogólną światową kulturę. Człowiekowi zbędne rzeczy nie są potrzebne — Nad czym teraz Pan pracuje? — Piszę obraz „Przeczucie Golgoty”. Epizod Ostatniej Wieczerzy — syn Boży obmywa nogi prostym rybakom, którzy stali się dwunastoma apostołami. To jest najwyższa moralność. Wyobraźcie sobie, że nasz prezydent obmywa nogi swoim ministrom albo komuś innemu, niższemu rangą. Tutaj jest idea pokory naszych kierowników. Tej pokory u nich w rzeczywistości nie ma. A jeśli brakuje mo- Niedawno nasz tygodnik gratulował artyście ludowemu, malarzowi, grafikowi, członkowi rzeczywistemu Akademii Sztuk Ukrainy, laureatowi Państwowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Mykole STOROŻENCE z okazji 80-lecia. Prace Mykoły Andrijowycza wyróżniają się twórczymi poszukiwaniami, obrazowością, głębokim filozoficznym przemyśleniem życia. Swoimi odkryciami artysta podzielił się z naszymi czytelnikami.

Машинний переклад

Fenomen Myrosława Skoryka

Olha KUSZNIRUK, kandydat nauk o sztuce We współczesnej przestrzeni muzycznej Ukrainy postać profesora Myrosława Skoryka jest znana, szanowana i należycie oceniana przez państwo: przede wszystkim jest to kompozytor-Mistrz o swoistym stylu pisania, którego muzyka jest znana i przyjęta przez społeczeństwo, która tworzy teraźniejszość i nas w niej. Jednocześnie jest to kompozytor, który wykonuje swoje utwory jako dyrygent i pianista, w szczególności trwa dawna twórcza przyjaźń między Skorykiem a Lwowską Orkiestrą Kameralną „Akademia”. Inna hipostaza artysty związana jest z działalnością pedagogiczną — wychowywaniem przyszłych kompozytorów we Lwowskiej Narodowej Akademii Muzycznej im. M. Łysenki oraz Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. Czajkowskiego, a istnienie szkoły kompozytorskiej Skoryka na współczesnej arenie muzycznej Ukrainy jest niezaprzeczalnym faktem skuteczności wytyczonego kierunku. Dla szerszego ogółu mniej znany jest dorobek muzykologiczny pana Myrosława — monografie „System modalny S. Prokofiewa” (Kijów, 1969) oraz „Struktura i natura wyrazowa akordyki w muzyce XX wieku” (Kijów, 1983), za pierwszą z nich przyznano mu stopień naukowy kandydata nauk o sztuce. Ale najważniejsza jest chyba zdolność maestro do ciągłego przebywania w poszukiwaniach artystycznych, szukania i znajdowania możliwości samorealizacji, tworzenia swojego uniwersum, skierowanego do ludzkiej duszy i rozumu. Mówiąc o Myrosławie Skoryku, najpierw przychodzi na myśl jego słynna „Melodia” z muzyki nie tak popularnego jak ona filmu „Wysoka przełęcz” Wołodymyra Denysenki. Od czasu jego wejścia na ekrany w 1982 roku zaczęła ona żyć własnym życiem, przy czym w różnych wariantach wykonawczych, jak na przykład, dla wiolonczeli solo, którą udanie zinterpretował Ołeksandr Pirijew, albo już podręcznikowymi stały się warianty na skrzypce i fortepian, czy w aranżacji na orkiestrę smyczkową, a nawet istnieje ona w interpretacji wokalnej: z dobranymi słowami wykonała ją Oksana Biłozir. „Melodię” można usłyszeć w aulach szkół muzycznych i z wysokiej sceny, w radiu i z rąk ulicznego muzyka, w telewizji i w restauracji na zamówienie… Świadczy to o prawdziwej popularności utworu Myrosława Skoryka, w którym połączyły się serdeczność, liryczna refleksja, wzruszenie wewnętrznego porywu i smutek spowiedzi. Z drugiej strony, jego stylowo różnorodna twórczość, sama postać artystyczna Skoryka jako „homo ludens” przyciąga stałą uwagę naukową muzykologów i krytyków. W szczególności z niedawnych osiągnięć: stał się bohaterem gruntownej monografii Lubow Kyjanowskiej „Myrosław Skoryk: portret artysty w zwierciadle epoki” (Lwów, 1998) oraz jej drugiego uzupełnionego wydania „Myrosław Skoryk: człowiek i artysta” (Lwów, 2008), główną postacią zbiorów naukowych ku jego czci Lwowskiego Wyższego Instytutu Muzycznego im. M. Łysenki (1999) oraz Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego (2000). Za granicą amerykański badacz Wiktor Markiw opublikował pracę „The Life and Solo Piano Works of the Ukrainian Composer Myroslav Skoryk” („Życie i twórczość fortepianowa ukraińskiego kompozytora Myrosława Skoryka”, 2010), która znajduje się w wielu poważnych księgozbiorach, w szczególności w bibliotece Uniwersytetu w Cambridge. W ubiegłym roku w Kijowie Kateryna Iwachowa obroniła pracę doktorską o twórczości fortepianowej maestro w aspekcie dydaktycznym. Z wcześniejszych prac, które stały się zasadniczymi początkami poznania jego osobowości artystycznej, są osobny szkic Jurija Szczyryci z serii „Portrety twórcze ukraińskich kompozytorów”, artykuły Oksany Szewczuk („Osobliwości odbicia folkloru w utworach instrumentalnych M. Skoryka”) i Jaremy Jakubiaka („Forma recytatywów instrumentalnych M. Skoryka”). Przytoczone tylko kilka prac wyraźnie demonstruje zainteresowanie społeczności naukowej muzyką napisaną przez artystę. Myrosław Skoryk należy do pokolenia lat 60., które po chruszczowowskiej „odwilży” wniosło powiew twórczego niepokoju w ukraińską kulturę muzyczną, w aspekcie stylowym przejawiając się z jednej strony w poszukiwaniach awangardowych (W. Sylwestrow, L. Hrabowski, W. Hodziacki, W. Zahorcew), a z drugiej — w radykalizmie innego rzędu, tendencji neofolklorystycznej, znamiennej zainteresowaniem archaicznymi warstwami folkloru i głębokim ich przemyśleniem przez pryzmat najnowszego widzenia kompozytorskiego. Obok Skoryka nowy kierunek rozwijali wtedy Łesia Dyczko (kantata „Czerwona kalina”), Łeonid Hrabowski (poświęcone L. Rewuckiemu „Cztery ukraińskie pieśni ludowe” na chór i orkiestrę symfoniczną), Bohdana Filc („Zakarpackie nowele”), Łewko Kołodub („Dwie ukraińskie rapsodie karpackie”), Jewhen Stankowycz (folk-opera „Kwiat paproci”), niektórzy inni. Rezonansową z tego punktu widzenia okazała się współpraca Skoryka z Serhijem Paradżanowem przy filmie „Cienie zapomnianych przodków” (1964) na podstawie powieści M. Kociubynskiego, do którego napisał muzykę, zdoławszy wprowadzić ją jako jeden z głównych komponentów struktury obrazowej niegasnącego wzorca „kina poetyckiego”, który wszedł do dziesiątki najlepszych filmów wszech czasów i narodów! Zobaczywszy obraz, znany klasyk muzyki radzieckiej Dmytro Szostakowicz napisał do młodego kolegi list, gratulując udanej pracy. Wkrótce potem w teczce twórczej kompozytora pojawił się „Huculski tryptyk”, oparty na materiale muzycznym filmu utwór orkiestrowy, który i dziś jest interesujący. Dla Skoryka, rodowitego mieszkańca Galicji, bliski jest pierwiastek folklorystyczny regionu karpackiego z właściwymi mu oryginalnymi osobliwościami modalno-intonacyjnymi. Dlatego całkiem naturalnie w okresie skłonności do neofolkloryzmu spod jego pióra wyszedł nowatorski dla ukraińskiej sztuki na początek lat 70. „Koncert karpacki” na orkiestrę symfoniczną. W nim, według słów L. Kyjanowskiej, „jądro pieśni ludowej jest istotnie intelektualizowane, uzupełnione i przemyślane przez pryzmat licznych innych tendencji stylistycznych, przede wszystkim przez ideę improwizacji jazzowej, a oprócz tego także przez ekspresję koncertowania barokowego”. Utwór od razu zdobył wielką popularność, stał się znany na poziomie związkowym, zwłaszcza po publikacji partytury przez moskiewskie wydawnictwo „Sowietskij kompozitor” w 1975 roku. Kolejnym punktem odniesienia stylistycznego dla Myrosława Skoryka okazała się tendencja retrospektywizmu, która odbiła się w zwróceniu się ku dawnym formom, opracowanym przez artystę, jak na przykład partita, koncert instrumentalny lub w bezpośrednim związku z tekstami nutowymi przeszłości — transkrypcji na orkiestrę kameralną lwowskich tabulatur lutniowych XVI wieku. Wybierając do pracy partitę — formę cykliczną, składającą się z różnych części na zasadzie kontrastu, kompozytor proponuje różne składy wykonawcze do ich wykonania (orkiestry smyczkowe, symfoniczne, fortepian solo, kwartet smyczkowy, kwintet instrumentów dętych). Tak samo za każdym razem inaczej prezentuje się sam model partity, na przykład Trzecia składa się z „Preludium”, „Niby walca”, „Pastorału”, „Capriccio”, „Postludium”, części Czwartej partity na orkiestrę symfoniczną nazywają się „Brzmienie”, „Rytm”, „Kontrasty”, „Recytatyw”, tworząc cykl programowy o zabarwieniu filozoficznym. Na początku lat 80. światopogląd artystyczny M. Skoryka kieruje się w stronę neoromantyzmu, sfera liryczna, zmysłowa staje się decydująca dla jego utworów z tamtego okresu. Wyjaśnia się to zmianami w ogólnoeuropejskim myśleniu muzycznym z powodu zmęczenia publiczności wszechobecnymi poszukiwaniami awangardowymi, tę sytuację L. Kyjanowska trafnie nazywa „przemęczonym stylem” ostatniej tercji XX wieku. Prawdziwym wydarzeniem artystycznym w Ukrainie stała się premiera pełnego dramatycznej ekspresji i filozoficznej głębi Koncertu na wiolonczelę z orkiestrą (1983) M. Skoryka w wykonaniu Marii Czajkowskiej oraz Państwowej Orkiestry Symfonicznej USRR pod batutą Jurija Nykonenki. Za ten utwór kompozytor został uhonorowany tytułem laureata Państwowej Nagrody USRR im. T. Szewczenki. W biografii artysty koncert wiolonczelowy oznaczał przełom twórczy, od którego coraz bardziej zauważalna w jego muzyce staje się skłonność do typowej dla sytuacji postmodernizmu intertekstualności, czyli dialogu w swoich partyturach z cudzym słowem. Tak pojawiły się orkiestrowe transkrypcje „24 kaprysów” N. Paganiniego, Trzeci koncert fortepianowy, Fantazja na tematy piosenek „Beatles” na orkiestrę smyczkową, jazzowe parafrazy utworów L. van Beethovena na dwa fortepiany, niektóre inne utwory. Na początku nowego tysiąclecia dorobek autorski M. Skoryka wzbogacił się o operę „Mojżesz” według I. Franki, która była wystawiana na scenach operowych Lwowa, Kijowa, Warszawy, Nowego Jorku, kompozycjami duchowymi — Liturgią, Requiem, psalmami. Znamienne, że jeden z koncertów festiwalu „Dni muzyki Myrosława Skoryka” jednocześnie otwierał tradycyjny jesienny międzynarodowy festiwal muzyczny „KyivMusicFest”. Tegoroczny poświęcony był postaci Tarasa Szewczenki w przededniu 200-lecia od dnia urodzin poety, które Ukraińcy będą świętować w przyszłym roku. Odbywał się już dwudziesty czwarty raz i pan Myrosław jest z nim bezpośrednio związany jako dyrektor artystyczny od ponad dziesięciu lat. Szczytowym wykonaniem tego wieczoru autorskiego stał się poemat-kantata „Hamalia” według Szewczenki (2003), zaprezentowany przez Narodową Kapelę Chóralną Ukrainy „Dumka” (dyrektor artystyczny Jewhen Sawczuk) oraz Narodową Orkiestrę Symfoniczną Ukrainy pod batutą byłego kijowianina Fedora Hłuszczenki. Zgodnie z zasadami realizacji swojego zamysłu utwór miał efekt znacznie większy niż po prostu dobrze napisany, jego duchowa pełnia dzięki poezji Kobziarza w jedności z warstwą muzyczną formowała również wyważoną intelektualnie, wyraźnie narodowo zabarwioną aurę, sięgając poziomu brzmienia obywatelskiego. Tak głęboka i wielowymiarowa jest muzyka naszego współczesnego, ukraińskiego kompozytora Myrosława Skoryka. W stolicy z inicjatywy Narodowego portalu muzyki akademickiej „Music-Review Ukraine” odbyła się wyrazista impreza artystyczna — międzynarodowy festiwal „Dni muzyki Myrosława Skoryka”, poświęcony 75-leciu od dnia urodzin wybitnego ukraińskiego kompozytora współczesności, gdzie z udziałem znanych wykonawców zabrzmiały opera „Mojżesz” według poematu Iwana Franki, balet „Kaprysy losu”, poemat-kantata „Hamalia”, „Koncert karpacki” na orkiestrę, kompozycje kamienne, szereg koncertów instrumentalnych, a także utwory artystów, przedstawicieli szkoły kompozytorskiej Skoryka — Hanny Hawryłeć, Wołodymyra Zubyckiego, Iwana Karabycia, Ołeha Kywy, Ołeksandra Kozarenki, Jewhena Stankowycza, Wiktora Stepurki, Bohdany Frołiak. Tym materiałem nasza gazeta przyłącza się do wszystkich gratulacji dla jubilata, życzy mu dużo zdrowia i twórczej inspiracji.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Jak zostałem nacjonalistą

Mychajło MYCHALKO. W 1985 roku podczas jednego z przesłuchań w więzieniu Łukjanowskim kapitan KGB zadał mi pytanie, na które nie potrafiłem odpowiedzieć: “Jak mogło dojść do tego, że Pan — syn rodziców pochodzących ze wschodnich obwodów Ukrainy, zaczął przygotowywać ulotki o treści nacjonalistycznej?”. A mnie samego to ciekawi. Dlatego spróbuję się w tym rozeznać. Ja, Mychajło Juchymowycz Mychałko, urodziłem się 11 listopada 1940 r. w Kijowie na Demijiwce. Obecnie w budynku, w którym dorastałem, działa Kijowska miejska organizacja Towarzystwa “Memoriał” imienia Wasyla Stusa. Mieszkaliśmy w piwnicy tego samego wejścia, gdzie znajduje się “Memoriał”, w mieszkaniu 39. Był to ostatni budynek Kijowa. Dalej rozciągały się pola aż do wsi Krasnyj Trakyr (obecnie w jego miejscu znajduje się Narodowe Centrum Wystawowe). Wśród znanych ludzi, którzy otaczali mnie od dzieciństwa, był lekarz Rurski, mieszkający w prywatnej posiadłości obok. Miał bujne zaporoskie wąsy i rozmawiał wyłącznie w języku ukraińskim (powiadano, że lekarz był nieślubnym synem kompozytora Mykoły Witalijowycza Łysenki). Z Wałerijem Łobanowskim ganialiśmy za piłką. Mieszkał 300 m dalej przy zaułku Nowo-Diwyczym i przychodził grać w naszych jarach. Później dowiedziałem się, że ten “rudy” był bratankiem Pierwszego sekretarza KC Komsomołu Ukrainy. Wtedy uczył się w ukraińskiej szkole nr 38, ale do końca życia pozostał rosyjskojęzyczny. Wiadomo, że Pierwszy sekretarz KC Komsomołu Ukrainy Bojczenko napisał książkę “Młodość”, w której opiewał pogrom ukraińskich komunistów w 1919 roku. Moja matka, Lidija Hnatiwna Łuhowśka, urodziła się w Jałcie. W wieku dwóch miesięcy została sierotą i wychowała się w ukraińskich zwyczajach we wsi Atiusza na Czernihowszczyźnie. Dopiero po jej śmierci w 2001 r. w archiwum Krymu udało nam się ustalić na podstawie zapisów kościelnych Jałty prawdziwy rok jej urodzenia — 1910 r. W wieku 8 lat mamę oddano na służbę i sama zarabiała na swoje utrzymanie. Mając dobrą pamięć i ostry umysł, chłonęła nie tylko przebogaty folklor ludowy, zwyczaje, tradycje, ale także tradycje cerkiewne i nabożeństwa klasztorów prawosławnych, gdzie przez pewien czas mieszkała z mniszkami. Nigdy nie słyszałem od niej rosyjskich słów. Oprócz ukraińskiego, trochę rozumiała język żydowski, którego nauczyła się, służąc w żydowskich rodzinach Konotopu i Borzny. Zawsze uczyła mnie, by nie pozwalać, aby do mojego nazwiska Mychałko dodawano literę “w”. Mama nigdy nie okazywała pogardy człowiekowi z powodu jego narodowości, ale nie tolerowała pewnych wad. W rosyjskiej wsi Szałyhine na Sumszczyźnie uderzyła ją różnica między życiem codziennym Ukraińców i Rosjan, kiedy stała się świadkiem dialogu dziecka ze starym dziadkiem — same przekleństwa z obu stron. Komunistów nie lubiła za drwiny z Cerkwi i wiernych, za głodówki i Hołodomory, opowiadała mi wiele przypadków z życia. Nauczyła mnie być dumnym z tego, co ukraińskie. Mój ojciec, Juchym Andrijowycz Mychałko, urodził się w 1907 r. we wsi Ałtyniwka na Sumszczyźnie, z zawodu stolarz, kochał historię Ukrainy, pasjonował się czytaniem dokumentalnych książek historycznych o zaporożcach. Pochodził z rodziny rolników. Mieli mało własnej ziemi, więc żyli z uprawy dzierżawionej. Małorolni średniacy, zostali represjonowani jako kułacy. Taka niesprawiedliwość wywoływała opór. Nic dziwnego, że u ojca w 1931 r. znaleziono broń, za co odbywał karę przy budowie Kanału Białomorsko-Bałtyckiego, w szczególności przy układaniu traktu Parandowskiego. W obozie ojciec przyjaźnił się z Ołeksandrem Iwanowyczem Kułykowem — sekretarzem A. I. Mikojana. Niestety, nie uświadamiałem sobie, że mam możliwość dowiedzieć się od ojca jako bezpośredniego uczestnika wydarzeń historycznych prawdziwych informacji, aby móc przekazać je w przyszłości specjalistom-historykom. Zapamiętałem tylko, że w obozie ojca zginęło 15 tysięcy więźniów i za to kierowników obozu rozstrzelano. W 1945 r. zginął pod kołami samochodu na ul. Wasylkiwskiej mój starszy brat Serhij. Pochowano go na cmentarzu Bajkowym, niedaleko cerkwi. Często odwiedzając grób brata, ojciec za każdym razem prowadził mnie na grób historyka Mychajła Hruszewskiego, mówił o jego dziełach, dlaczego są zakazane. Przyjaźniliśmy się z Mychajłem Hresiem, ziomkiem ojca ze wsi Ałtyniwka, przyjacielem mojego dziadka. Od czasów przedrewolucyjnych mieszkał w Kijowie, pracował jako listonosz na ulicy, gdzie mieszkał Mychajło Hruszewski, nosił mu pocztę, zaprzyjaźnili się. Zatem moi rodzice zaszczepili we mnie wszystko, co niezbędne, aby być dumnym z Ukrainy i jej przeszłości, widzieć jej bóle, jej problemy. Pracownicy KGB mylili się, myśląc, że przybysze z Sumszczyzny nie są zdolni bronić interesów Ukrainy. W podręcznikach literatury ukraińskiej, napisanych w latach 50., z których się uczyłem, studiowaliśmy dzieła ukraińskich pisarzy, którzy walczyli przeciwko rusyfikacji Ukrainy przez reżim carski. Wszyscy przyzwyczaili się do myśli, że władza radziecka wspiera walkę przeciwko rusyfikacji Ukrainy i nie zauważyli, jak Chruszczow przerobił podręczniki na tyle, że o rusyfikacji nie było wzmianki. Uczyłem się w 110 i 108 szkołach rosyjskich. Ukończyłem Ukraińską Akademię Rolniczą, wydział mechanizacji rolnictwa w 1965 r. Studiowałem razem z Ołeksandrem Morozem. Wykłady były w języku rosyjskim i nikt nie zwracał na to uwagi. Ale kiedy zaczęto czytać dyscyplinę techniczną kurs maszyn rolniczych, zapytałem wykładowcę o perspektywy języka ukraińskiego. Odpowiedź pisarza uderzyła: “Język ukraiński jest skazany na wymarcie”. Wyjaśnił, że język bez rozwoju żyć nie może. Mniej więcej rozwinięty jest potoczny podrozdział języka ukraińskiego. Wszystkie inne podrozdziały są nierozwinięte. Poruszają się do przodu nauka, technika. Z ukraińskiego korzysta się bardzo ograniczenie, dlatego nowe słowa tworzy nie naród, a Instytut Językoznawstwa poprzez wymyślanie tłumaczenia nowych słów na ukraińską modłę. Język ubożeje w porównaniu z innymi, staje się niekonkurencyjny. To wyjaśnienie pisarza Ołeksy Sawczuka uważam za kluczowe w moim dalszym stosunku do problemów języka i sposobów powstrzymania rusyfikacji. Przecież stopniowe wypieranie języka ukraińskiego z masowego użycia doprowadzi do rozpuszczenia Ukraińców wśród ludności rosyjskiej. O tym już dawno marzy rosyjski imperializm. Ciekawe, że niektórzy oficerowie KGB, którzy przesłuchiwali mnie w więzieniu, szczerze nie rozumieli przyczyn mojej podziemnej walki. Jeden z nich przyznał: “Wczoraj, po pańskim przesłuchaniu, poszedłem do księgarni, żeby sprawdzić pańskie twierdzenie o rzekomej rusyfikacji Ukrainy. Informuję pana, że półki uginają się od literatury ukraińskojęzycznej. Uważam pańskie pretensje za bezpodstawne”. Wtedy poprosiłem o przyniesienie mi na przesłuchanie jakiegokolwiek podręcznika technicznego po ukraińsku. Nie wykonał tego. Wtedy nazwałem mu tajne Postanowienie Rady Ministrów ZSRR o “Wstrzymaniu wydawania literatury technicznej w językach narodowych”. Bublyk rozpoczął wykład w języku ukraińskim. Wszyscy byli zdumieni, ponieważ po raz pierwszy usłyszeli ukraiński język techniczny i byli zaskoczeni, że niektórych słów nie rozumiemy. Na trzecim wykładzie wykładowca zaczął mówić po rosyjsku. Sala niezadowolona zaszumiała. Wtedy Bublyk powiedział, czerwieniejąc z wściekłości: “Powiązali, gady!”. Ale pragnienie opanowania technicznego języka ukraińskiego we mnie pozostało. Już w pracy odczułem w tym trudności — brak ukraińskojęzycznego środowiska, literatury technicznej w języku ukraińskim. Zrozumiałem, że rusyfikacja trwa, ale teraz już przebiegle, bezczelnie, systematycznie i systemowo, na wysokim szczeblu państwowym. Jej skala była porażająca. Byłem zdziwiony, gdy pracownicy jednego ze lwowskich przedsiębiorstw zwrócili się do mnie z prośbą o przejście na język rosyjski: “Przepraszamy, ale nie rozumiemy ukraińskiego języka technicznego, którym pan mówi. Kochamy ukraiński, ale cała dokumentacja techniczna prowadzona jest wyłącznie po rosyjsku”. Córka wspomnianego już Mychajła Hresia, Marija Mychajliwna Hres, asystentka profesora Kołomijczenki od chorób uszu, gardła i nosa, wraz ze swoim mężem, pisarzem Ołeksijem Iwanowyczem Sawczukiem, często nas odwiedzali. Podzieliłem się z nimi moimi problemami z technicznym ukraińskim. Mychajło Mychałko na jednej z akcji społecznych. Po śmierci ojca w 1975 r. zaostrzyło się poczucie niemożności odzyskania tego, co stracone, oraz konieczność pośpiechu w realizacji zamierzeń. Opowieści ojca nie zapisałem, tego błędu nie dało się już naprawić. Dolatywały z różnych źródeł fragmenty dzieła Iwana Dziuby “Internacjonalizm czy rusyfikacja”. Naiwnie wierzyłem w możliwość przywrócenia sprawiedliwości wobec języka ukraińskiego, wszak Lenin w 1919 r. obiecywał, że rusyfikacji nie będzie. W 1978 r. napisałem propozycje do Projektu nowej Konstytucji, w komitecie wykonawczym rejonu Moskiewskiego nie przyjęli, bo “już rozliczyli się przedterminowo”. Zaniosłem do komitetu wykonawczego Rady Kijowskiej. Pół dnia ganiali mnie z gabinetu do gabinetu, aż jeden pracownik podpowiedział, że oni już przedterminowo złożyli sprawozdanie i trzeba nieść do Rady Najwyższej USRR. Z trudnościami i przygodami udało się moje propozycje złożyć. Kiedy nie zobaczyłem w nowo uchwalonej Konstytucji 1978 r. żadnej z nich, zrozumiałem, że trzeba walczyć innymi sposobami. Zacząłem drukować krótkie ulotki i rozklejać je po Kijowie. Wtedy kijowianie lubili rozklejać ogłoszenia o zamianie mieszkań, sprzedaży różnych rzeczy. Aby nie zwracać uwagi władz na moje ulotki, zaczynały się one jak komercyjne, a główna treść była wewnątrz. Na przykład: “Sprzedaje się już od 325 lat los narodu ukraińskiego, jego język, kultura, interesy narodowe. Ukraińcy! Walczcie przeciwko rusyfikacji, nie pozwalajcie moskiewskim kolonizatorom niszczyć języka ukraińskiego”. “Sprzedaje się maszyna do pisania do wytwarzania ulotek przeciwko rusyfikacji Ukrainy”. “ZAMIENIĘ pierwszego sekretarza centralnego komitetu kompartii Ukrainy towarzysza Szczerbyckiego W. W. na Petra Juchymowycza Szełesta. Możliwe warianty, ale kandydat nie powinien być kremlowskim wazeliniarzem”. Część ulotek rozsyłałem pocztą, zazwyczaj do studentów mieszkających w akademikach. Oprócz ulotek drukowałem odezwy do znanych działaczy kultury ukraińskiej, których władza kolonizatorów przekupywała stanowiskami, nagrodami laureatów, wyjazdami za granicę, honorariami, mieszkaniami, daczami, wydaniami utworów i innymi pokusami, aby brali, ale nie zapominali o swoim obowiązku wobec Ukrainy. Jedna z takich odezw jest wspominana w wyroku sądu z 05.03.85. Jest ona adresowana do poety I. F. Dracza. Kopię odezwy znaleziono u mnie podczas rewizji 14.09.84. Pracowałem w tym czasie w Irpieniu w Specjalnym Rejonowym Zarządzie Budowlanym “Minprombudmaterialy” jako inżynier ds. urządzeń wentylacyjnych. Często jeździłem w delegacje po Ukrainie. W Kijowie drukowałem ulotki na specjalnym urządzeniu, które po pracy rozbierałem i częściami chowałem (mieszkałem wtedy w prywatnym domu). Podczas rewizji urządzenia nie znaleziono. Ulotki w delegacje wiozłem w plecaku wśród przyrządów potrzebnych do pracy. Ulotki rozkładałem w pustych pociągach podmiejskich na końcowych stacjach, na ławkach w salach uniwersyteckich, wkładałem za obrazy tak, aby wystawał róg arkusza, rozrzucałem do skrzynek pocztowych itp.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Ulotki były w tamtym czasie najpoważniejszą walką polityczną. Moskiewscy denacjonalizatorzy Ukrainy bali się broni mniej niż słowa drukowanego. Dlatego, zajmując się ulotkami, nie powinienem był zajmować się innymi sposobami walki, a pozostałbym na długo nieuchwytny. Ale pragnienie bycia użytecznym w walce z wrogami Ukrainy zmuszało mnie do wdawania się w rozmowy polityczne, do uciszania antyukraińskich wypowiedzi. Działałem w polu relacji ograniczonym ramami — żadnej szkody człowiekowi, nawet wrogowi — tylko przekonywanie. Ale zdarzało się czasem w interesie sprawy zajmować operacjami, o których jeszcze nieprędko zdecyduję się napisać. Te zboczenia z głównej drogi politycznej pracy skazywały na areszt, ale miałem szczęście — często ratowały mnie długie nogi, czasem — ludzie. Z wdzięcznością wspominam kelnerkę z restauracji w pewnym miasteczku, która poinformowała: „Natychmiast idźcie przez tylne wyjście. Zaraz po was przyjadą. Słyszałam, jak moja koleżanka zadzwoniła do organów — ona dla nich pracuje. Jestem osobą wierzącą, nie chcę brać grzechu na duszę, dlatego was informuję”. Starałem się nikogo nie wciągać w pracę podziemną. Krewni o niczym nie domyślali się, ale poglądom sympatyzowali. Pewnego razu na ul. Czerwonoarmijskiej pojawił się ogromny plakat o nieprawdziwej treści politycznej. Usłyszałem w trolejbusie wyrazy niezadowolenia ludzi. Podpowiedziałem: „To wy zdejmijcie go”. Mija tydzień, a plakat na miejscu. Więc ja w nocy przekreśliłem napis czarną farbą. Ryzykowałem, agitując rekrutów w komisji wojskowej Moskiewskiego rejonu Kijowa na ul. Patrice’a Lumumby — uczyłem, jak się zachowywać, żeby nie zabrali na wojnę do Afganistanu, żeby Ukraińcy nie ginęli za moskiewskie interesy imperialne. Kilka lat w wielkanocne dni pamięci czciłem pamięć Mychajła Hruszewskiego, kładąc na jego grobie nie zwykłe pisanki, a żółto-niebieskie. Chciałem, żeby to stało się tradycją Ukraińców. Podczas ostatniej wizyty na grobie Mychajła Hruszewskiego w 1984 r. zwróciłem uwagę na dwóch mężczyzn, którzy śledzili moje działania. Wątpliwości nie było — to współpracownicy KGB. Trzeba było przygotowywać się na najgorsze — areszt. Ale okazałem lekkomyślność, nie schowałem archiwów, nie przerwałem rozmów, dyskusji. Podczas służbowych wyjazdów w nieznanych miastach odwiedzałem rynek, cmentarz i muzeum krajoznawcze. Podczas wizyty w muzeum Jawornyckiego w Dniepropetrowsku przepisałem tekst listu zaporożców do sułtana tureckiego i przerobiłem go pod temat rusyfikacji Ukrainy. Tak pojawił się List zaporożców do Pierwszego sekretarza KC Komunistycznej Partii Ukrainy Szczerbyckiego W. W. Dopiero w 2010 roku przypadkowo dowiedziałem się, że list zaniepokoił KGB na tyle, że stworzyli specjalną grupę do wykrycia jego autora. Został ogłoszony ogólnozwiązkowy pościg. Pracownicy KGB błędnie uważali, że list wysłano Szczerbyckiemu zza granic Ukrainy. Ciekawe jest również to, że grupa KGB ds. wykrycia mnie i neutralizacji mojej pracy politycznej pracowała także po moim wyjściu na wolność z więzienia: śledziła, przeprowadzała foto- i wideodokumentację wydarzeń i akcji, które organizowałem lub w których brałem udział. Ja i moi współmyśliciele jesteśmy im wdzięczni za to, że mimowolnie wykonali zadanie naszych biografów-kronikarzy. Na wielu masowych wiecach spotykałem proukraińsko nastawionych pracowników organów, niezadowolonych z życia w niepodległej Ukrainie. Słyszałem ich: „Jesteśmy pewni, że żylibyśmy w zupełnie innej Ukrainie, sprawiedliwej Ukrainie, gdyby władzę powierzono wam i waszym współmyślicielom, a nie tej zgrai zatroskanych o dobra materialne łajdaków”. Choć niebezpieczeństwo aresztu nade mną stale wisiało, mimo wszystko stał się on dla mnie niespodziewany. Stało się to rano 14 września 1984 r. przy wyjściu ze szpitala nr 11, dokąd skierowała mnie na badania komisja wojskowa. Skierowanie do szpitala dawał nie 2. wydział komisji wojskowej, a 1. Zrozumiałe, że KGB już wiedziało o mojej działalności i w szpitalu przygotowywało świadków do sądu — wszak nie powstrzymam się od agitacji rekrutów, którzy badali się razem ze mną. Oprócz tego, aresztując mnie nie w domu, KGB pozbawiało się prawdopodobnego oporu podczas rewizji. Wiedziałem, na co się porywam, zajmując się pracą podziemną. Moi domownicy, niczego nie podejrzewając, o 8 rano otworzyli drzwi na pukanie i zobaczyli oddział milicji na podwórku. Rewizja trwała do wieczora. Szukali broni — w tym celu wezwali 4 wozy asenizacyjne, żeby skręcić ich węże w jeden i sięgnąć do toalety, która była daleko od drogi. Na skrzyżowaniach dróg wokół domu też dyżurowali funkcjonariusze. Moja matka mężnie obserwowała i szybko zorientowawszy się, wszystko wzięła pod kontrolę, udało jej się podczas rewizji nie dopuścić do konfiskaty pewnej zakazanej literatury, dokumentów i podejrzanych przedmiotów. Zamaskować klapę wejścia pod podłogę w jednym z pokoi i później przechować niektóre rzeczy. Po trzech dniach rewizję powtórzono i znaleziono na strychu schowek z niektórymi ulotkami, a wśród nich to, na co już dawno polowali i czego nie spodziewali się znaleźć na Ukrainie — część nakładu Listu zaporożców. Podczas „Sołowieckiej pielgrzymki” 2013 roku Zdjęcie Jewhena Buketa. Do Pierwszego sekretarza KC KPU Szczerbyckiego W. W. W odróżnieniu od matki, moja siostra ciężko przeżywała rewizję. 14-letni siostrzeniec, niczego nie rozumiejąc, pomagał ukrywać rzeczy swojego wuja, nieudolnego konspiratora. Po podpisaniu przez L. I. Breżniewa porozumień helsińskich ZSRR przyjął zobowiązanie nieprześladowania dysydentów, dlatego w Kodeksie karnym pojawił się artykuł 187, który reżim dyktatury wykorzystywał do rozprawy ze swoimi przeciwnikami politycznymi. Najwyższy wymiar kary na jego podstawie wynosił 3 lata. Ja jednak „zasługiwałem” na więcej i KGB nie mogło dopuścić do tak niskiego wyroku. Dlatego dodano artykuł 222 cz. I — przechowywanie amunicji oraz jeszcze kilka milicyjnych artykułów, związanych z moją pracą inżynierską podczas wyjazdów służbowych. Oto dlaczego przebywałem nie w areszcie śledczym KGB, a w KPU Irpienia — w miejscu pracy. Po przeniesieniu mnie z KPU Irpienia do więzienia Łukianowskiego ciągnęły się dni niepewności w łukianowskim 408 trójniku. Przygnębiało, że dopuściłem do wpadki, a tak wiele z zamierzonego pozostało niezrobione. Pierwsze uwięzienie nie było łatwe. Cela obliczona na 4 osoby, a trafnie nazwana trójnikiem dlatego, że czwarty obowiązkowo pracuje dla organów. I dopóki więzień nie domyśla się tego, śledczy się spieszą, gdyż właśnie tutaj można nadrobić to, czego nie znaleziono podczas rewizji, a język więźnia pomoże zebrać dodatkowe dowody. Pierwsze przesłuchanie odbyło się miesiąc po aresztowaniu. Zapoznać się ze mną przyszła cała grupa śledcza. Podejrzewano mnie nawet o stworzenie podziemnej wszechzwiązkowej organizacji kobiecej — tak wiele było w moich notatnikach kobiecych adresów. Lecz śledczy niedoskonale władali logicznym myśleniem — wszak przebywanie mnie, kawalera, w częstych wyjazdach służbowych sprzyjało mnóstwu znajomości z kobietami, bez konsekwencji, ale każdy taki adres skrupulatnie sprawdzano. Śledczym kazano jeździć w delegacje aż na Sachalin. Sąd odbył się pół roku po aresztowaniu 05.03.85. Sądził Kijowski Sąd Miejski przy Włodzimierskiej 15. Zapamiętałem 6 strażników wokół ławy oskarżonych — prawdopodobnie, aby odgrodzić od świadków. Krewni podpowiedzieli, że wszystkim na sali obserwuje człowiek, który kierował rewizją. Zapytałem, dlaczego zamknięto salę na klucz, przecież sąd jest jawny: „Żeby nie przeszkadzali sądowi!”. Zwróciłem uwagę na krwiożerczość KGB — świadków było dość, by mnie skazać, a mimo to zastraszyli chłopaka Iwana Zinenkę, krewnego, aby zeznawał o mojej ustnej agitacji. Zrobiono to po to, by poróżnić krewnych. Sąd skazał mnie na 3 lata pozbawienia wolności. Dwa lata za amunicję zostały pochłonięte przez wyższy wyrok. Czy wszystko w mojej pracy politycznej zostało zbadane? Oczywiście, że nie. Niemało różnych towarzyszących działań trudno było wykryć i zbadać jako nacjonalistyczne. Tak, dla popularyzacji języka ukraińskiego zorganizowałem produkcję emaliowanych tac (półmisków) z naniesionymi na nie tekstami ukraińskich przysłów ludowych: „Cierp kozaku — atamanem będziesz”, „Kto do pełna wypija — ten pod płotem spoczywa”, „Myj się bielutko — goście bliziutko”, „U naszych panów wielu płatnych kłamców”, „Chleb — ojciec, woda — matka”, „Dla mnie ojciec nie rodzina, dla mnie matka nie rodzina, dla mnie teściowa rodzina — mnie żonę urodziła” oraz innych. Ekonomiczny składnik mojej podziemnej walki z moskiewskimi rusyfikatorami Ukrainy był logiczny — słaby wróg wyrządzi mniej szkód. W tym celu zalecałem Ukraińcom wspierać ruch „nosicieli”, którzy ciągnęli do domu z miejsc pracy wszystko, co można było podnieść. ZSRR, zafascynowany ideą światowej rewolucji, zapomniał o dobrobycie swoich obywateli — wydawał środki na wspieranie 150 Kompartii i zbrojne konflikty na całym świecie. Sądy według milicyjnych artykułów przeciągnęły się na długie 22 miesiące pobytu w więzieniu Łukianowskim, skąd władza zmuszona była okresowo wywozić mnie to do Irpienia (sąd, KPU), to do Bylicy do strefy nr UA 45/75. Ale z pożądanego dodatkowego wyroku uwięzienia w 11 lat zdołała jedynie na 3,5 roku, które znów pochłonęły poprzednie 3 lata (zgodnie z decyzją ostatniego sądu). Faktycznie udało się zniweczyć wszystkie wysiłki władzy, by dokonać na mnie rozprawy za moje ukraińskie poglądy. Wobec tych ukraińskich poglądów wszędzie wyczuwałem sympatię. To i prokuratorzy, i sędziowie, którzy, mimo nacisków KGB, kilkakrotnie na sądach wyższymi wyrokami uwięzienia pochłaniali mniejszy. Przypominam sobie, jak na przesłuchaniu oficer KGB oburzał się tym, że na zebraniu kolektywu Spec. RBU, gdzie pracowałem, odmówiono potępienia mojej podziemnej walki. Zamiast tego koledzy zażądali, aby zapoznano ich z tekstami moich ulotek. Zapamiętał się także 53 trójnik Korpusu Katarzyńskiego więzienia Łukianowskiego. Przez radio słyszę piosenkę Hnatiuka. Nas jest tylko dwoje w celi. I tutaj człowiek, który powinien był mnie rozpracowywać, nie wytrzymuje: „Mychajle, durniu! Rzuć ty swoje głupie szachy, posłuchaj piosenki — Hnatiuk przecież specjalnie dla ciebie ją śpiewa”. To była „Ukraino moja, Ukraino! Ja tobą na świecie żyję!”. Jak zachowywałem się w strefie? Przy pierwszej lepszej okazji pisałem prośby o ułaskawienie: „Zrozumiałem swoje błędy. Więcej tak robić nie będę”. Wszak na wolności tak wiele niedokończonego, i ja tam rwałem się, żeby dokończyć. Ale, jak i na wolności, kontynuowałem agitację wśród więźniów. I, zamiast ułaskawienia, kilkakrotnie wzywał mnie naczelnik strefy pułkownik Jahodenko, ostrzegał: „Operzy mi wszystko donoszą. Mychałku, uspokój się, bo otrzymasz więzienie w więzieniu i na wolność nigdy nie wyjdziesz”. Miał na myśli artykuł 183. Po wyjściu z uwięzienia na mocy amnestii w październiku 1987 r. odczułem kontynuację prześladowań — nigdzie nie przyjmowali do pracy w zawodzie inżyniera. Tak los sam przywiódł do pracy w Lesie Hołosijewskim — zatrudniłem się jako blacharz w Akademii Rolniczej, gdzie kiedyś zdobyłem wykształcenie. To miejsce stało się decydujące na kolejne lata — kiedy w 1988 roku na moich oczach w Lesie Hołosijewskim rozpoczęli wycinkę lasu pod budowy, zorganizowałem ruch ekologiczny w obronie Lasu Hołosijewskiego. Ten ruch odegrał znaczącą rolę w życiu politycznym Ukrainy, przyspieszył uzyskanie przez Ukrainę niepodległości w 1991 r. Obecnie kieruję społecznym ekologicznym „Związkiem ratowania Hołosijewa”, jestem członkiem kierownictwa Ukraińskiego stowarzyszenia ekologicznego „Zielony świat”. W 1988 r. zainicjowałem stworzenie Partii Zielonych Ukrainy jako alternatywy dla KPZR, i w 1990 r. razem z myślącymi podobnie udało nam się stworzyć PZU. Odznaczony orderem „Za zasługi dla Ukrainy”. Niestety, szkód od rusyfikacji nie rozumie znaczna część Ukraińców. Oni błędnie uważają, że wystarczy znać potoczną część języka ukraińskiego i nieśmiertelność całego języka ukraińskiego będzie zapewniona. W rzeczywistości zaś, nieśmiertelność języka ukraińskiego osiągniemy, gdy będzie się nim posługiwać cała ludność Ukrainy we wszystkich dziedzinach. Najbardziej wytrwali bojownicy przeciwko rusyfikacji — to całkowicie zrusyfikowani Ukraińcy, którzy głęboko odczuli niebezpieczeństwo takiego zjawiska dla istnienia ukraińskiej narodowości.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Strzelec Siczowy Ołena Stepanów

Wasyl STACHIW, Wyszniwczyk–Lwów “…Zielona łąka nad Złotą Lipą” Ołena-Marija Stepanów urodziła się 7 grudnia 1892 roku we wsi Wyszniwczyk na Lwowszczyźnie w rodzinie księdza Iwana Stepaniwa. Matka — Marija-Minodora, z rodziny Kuncewiczów, — poświęciła się wychowaniu dwojga dzieci: Ołenki i Ananija. Syn wykształcił się na prawnika i zginął śmiercią walecznych w szeregach Ukraińskiej Armii Halickiej, a Ołenka w panieńskich latach stała się żywą legendą w walce o wyzwolenie narodowe. Dzieciństwo dziewczyny mijało wśród malowniczej przyrody wsi, która rozłożyła się po obu brzegach Złotej Lipy. Życie wiejskie — od wesel i chrzcin aż po pogrzeby, ze szkolną nauką, codzienną pracą oraz wyczekiwanymi świętami religijnymi mijało przed oczami dociekliwej dziewczyny. W Wyszniwczyku działały bractwo cerkiewne, założone przez ojca Iwana Stepaniwa, filia towarzystwa ubezpieczeniowego “Dnister”, sklep cerkiewny, czytelnia “Proświty”. Wspólnota wiejska na czele z wiejskim nauczycielem i księdzem stała duchowo o wiele wyżej niż późniejsze kołchozy i sowchozy z ich nowymi tradycjami i rytuałami. Już później, ucząc się we Lwowie, Ołena Stepanów z tęsknotą w sercu wspomina dziecięce lata: “Praca leci z rąk, a w myśli — dom, wieś, wolność, zielona łąka nad Złotą Lipą…” Tę łąkę — i zieloną, i zaśnieżoną, tak drogą sercu Ołenki, — autor tych wierszy miał możliwość widzieć codziennie przez osiem lat, ucząc się w Wyszniwczyckiej ośmioletniej szkole, którą rejonowy wydział oświaty urządził w obejściu rodziców Ołeny Stepanów. To uczucie więzi z rodzinnymi stronami jeszcze silniej dojrzało u niej w rosyjskiej niewoli w latach I wojny światowej w dalekim Taszkencie, kiedy na jej oczach w szpitalu umierał strzelec siczowy, młody hucuł Lesiak, który bardzo tęsknił za ojcowskim domem i rodzinnymi górami. Przez wszystkie kolejne lata, odkąd Ołenka wbrew woli rodziców poszła walczyć za Ukrainę, nie udało jej się już poczuć ciepła rodzinnego domu. Podczas marszów wojskowych dziewczyna, już w stopniu chorążego UAH, była o kilka kilometrów od Wyszniwczyka — w sąsiednich Hołohorach, ale wojna popędzała: “Naprzód! Naprzód! Wróg nie drzemie”. Nie należała już ani do rodziców, ani do siebie, ani do ukochanego — stawała się cząstką ukraińskiej historii. Bohaterka narodu ukraińskiego przez wiele lat w państwie radzieckim była obiektem prześladowań. KGB próbowało poprzez zakaz używania imienia rozerwać pamięć historyczną pokoleń. Nawet my, współmieszkańcy wsi, wiedzieliśmy o niej tylko tyle, że jest córką księdza i ukraińską partyzantką. To ostatnie określenie było niedokładne. Jednak owym zbiorowym, ogólnym “partyzantka” współmieszkańcy okazywali swoją niechęć do istniejącej władzy. I tylko kilka osób wiedziało więcej, w tym mój wujek Wasyl Nahirny, który był aktywistą “Proświty”, a potem przeszedł “dziewięciolatkę” GUŁAG-u w Workucie. Wydarzenia w jej życiu rozgrywały się kalejdoskopowo, często towarzyszyła im mistyka, która miała pod sobą realne podłoże. Pewnego razu przed bitwą przyśniła się jednemu ze strzelców. Dziewczyna budziła żołnierza, potrząsała nim za ramiona: „Towarzyszu, wstawajcie, bo zaraz tutaj spadnie granat. Towarzyszu! Słyszycie! Rozkaz! Wstawajcie!” Ten, senny, zerwał się na nogi i pobiegł, a po kilku sekundach w miejscu, gdzie spał, wybuchł pocisk wielkiego kalibru, nie wyrządzając nikomu szkody. Podobne przypadki i frontowe ciekawostki przekazywano z ust do ust, a jeśli w którymś z nich była obecna Stepanivna, to stawało się to małym świętem dla młodzieńczego serca. A prawdziwa Stepanivna zdążyła być wszędzie i wszędzie była potrzebna oraz pożyteczna. To widziano ją z torbą sanitarną pośrodku bitwy, gdy opatrywała rannych, to kogoś nieprzytomnego wyciągała spod kul, ryzykując własnym życiem, to znów była na ważnej naradzie starszyzny jako doświadczony wojownik. Do tego lwowska i wiedeńska prasa pisała o dziewczynie-żołnierzu, która porzuciła przytulny dom rodzinny, poświęciła młode lata i poszła bronić ojczystej ziemi. Za zasługi bojowe zostaje odznaczona srebrnym medalem „Za odwagę”. Jeszcze większą popularność dziewczyna zyskała po bitwie na górze Makówce. Układano o niej pieśni, dla wielu żołnierzy stała się duchowym drogowskazem, który uosabiał i dom rodzinny, i ukochaną, i Ojczyznę. Wszystko to, co święte i najdroższe, dla czego składali bujne głowy na polu bitwy. A potem była rosyjska niewola w dalekim Taszkencie, do którego Ołenę Stepaniv wieziono tym ciężkim i długim etapem, który w swoim czasie pokonywał nasz Kobziarz. Poznała na sobie drogę krzyżową poety, zobaczyła zimne mury Twierdzy Orskiej i wzruszyła się do łez. „Byłam pewna, że nie wrócę do Galicji, tym bardziej, że niektórzy rosyjscy oficerowie mówili, iż trzeba mnie powiesić”. Przyczyną takiej reakcji było to, że dziewczyna poszła na front dobrowolnie, a nie z mobilizacji, jak wszyscy mężczyźni, czego nigdy i przed nikim nie taiła, co również stało się przyczyną jej kłopotów. Przewodnicząca Światowej Federacji Ukraińskich Organizacji Kobiecych w Kanadzie, p. O. Zalizniak, pisała o niej: „Jeden wyższy austriacki oficer, Niemiec, który wrócił z Taszkentu do Wiednia, bardzo chwalił naszą rodaczkę za jej rozum oraz umiejętność obchodzenia się z ludźmi. Dzięki tym cechom szanują i poważają Stepanivnę nie tylko austriaccy jeńcy-oficerowie, ale i moskiewskie władze. Ów oficer opowiadał, że Moskale bardzo strzegą Stepanivny, bardziej niż oficerów-mężczyzn, bo mówią, że mężczyźni szli na wojnę z obowiązku, z przymusu, a dziewczyna, która poszła dobrowolnie przeciwko Rosji, musi być prawdziwym jej wrogiem”. Informacja o niewoli zyskała szeroki rozgłos nie tylko w ukraińskiej, ale także w europejskiej i rosyjskiej prasie. Staraniami niemieckiej siostry miłosierdzia hrabiny Horn i pułkownika Pischelego Ołenę Stepaniv udało się wyrwać z niewoli. Powrót Ołeny Stepaniv był triumfalny. Przez Petersburg, Finlandię, Szwecję, Niemcy, Austrię, Galicję wracała do rodzinnej Ukrainy. Na każdej stacji w Finlandii pociąg witały kobiety, fotografowały się z nią. Z takim samym ciepłem przyjmowały ją też szwedzkie kobiety. „...Nie ma bowiem wątpliwości, że na barki najbliższego pokolenia Los nałożył straszny ciężar bycia bojowym awangardem tych, którzy w imię Chrystusa prowadzić będą walkę przeciwko ciemnym siłom, pod różnymi znakami. W imię naszej Prawdy, którą ma być prawda ukrzyżowanego, w imię wiecznego Kijowa. Wszystko zaczyna się od mistyki, a wszystko kończy się polityką” — tak pisał Dmytro Doncow o swoich współmyślicielach, bojownikach o wolną ukraińską ideę, wśród których była Ołena Stepaniv. Oto najważniejsze etapy życia Ołeny Stepaniv: Seminarium Nauczycielskie, Uniwersytet Lwowski, Legion USS, rosyjska niewola, powrót z niewoli, Pierwszy listopada, ZUNR, UGA, zachorowanie na tyfus, delegacja do hetmana Pawła Skoropadskiego, Zjednoczenie UNR i ZUNR, Uniwersytet Kamieniecko-Podolski, Uniwersytet Wiedeński, rozprawa doktorska, małżeństwo z towarzyszem broni Romanem Daszkewyczem, UWU — Ukraiński Wolny Uniwersytet, działalność społeczna i oświatowa, praca naukowa, pod niemiecką okupacją, dobrowolna deportacja, GUŁAG, powrót do Lwowa. Opatrzność prowadziła ją stromymi ścieżkami życia, czasami nad przepaścią, a niekiedy po ostrzu brzytwy. Żaden włos nie spadł z jej głowy, tylko wcześnie wkradła się siwizna w gęste włosy. A póki co jest młoda, a sława wyprzedza ją. Jednak „nie ma proroka we własnej ojczyźnie”. Po powrocie z niewoli po ośmiu miesiącach Ołenę Stepaniv zwalniają z szeregów USS. 1 listopada 1918 r. odbył się Listopadowy Zryw. Zdecydowanie nastawione ukraińskie siły postępowe przejęły władzę i ogłosiły utworzenie Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. Na ruinach Austro-Węgier powstało nowe państwo. Odpowiednio budowali swoje państwa Czesi i Słowacy, Polacy, Węgrzy. Pretensje do Galicji zgłosili Polacy, nie uznali nowego ukraińskiego państwa i rozpoczęli przeciwko niemu wojnę. Dla obrony ZUNR organizuje się armię, której jądrem stał się już wyszkolony w bojach legion USS. Tak powstała UGA — Ukraińska Armia Halicka, do której natychmiast wstąpiła Ołena Stepaniv. Jako oficerowi bojowemu nadano jej stopień czetara (porucznika). Dziewczyna w składzie 4. Brygady Złoczowskiej bierze udział w walkach. Nawet przy niedostatecznej ilości broni ukraińskiego zapału wystarczyło, by wygonić z Galicji polską armię. Ale Polakom z pomocą przychodzą Francuzi. Jeśli jedna część Europy oklaskiwała O. Stepaniv za ideę niepodległościową, to druga część przeciwko tej niepodległości rzuciła uzbrojoną po zęby niemal 100-tysięczną armię Hallera. UGA zmuszona była ustąpić. W czasie odwrotu O. Stepaniv zachorowała na tyfus. Zdemobilizowano ją. Wielu towarzyszy broni po klęsce i internowaniu w Polsce UGA pozostało na Zachodzie, a małżeństwo Daszkewyczów jedzie do Lwowa. W rodzinnym mieście Ołena Stepaniv-Daszkewycz zanurza się w działalność naukowo-organizacyjną i oświatową, uczy w gimnazjum sióstr bazylianek, bo spolonizowany Uniwersytet Lwowski im. Jana Kazimierza nie znalazł miejsca dla naukowca, doktora filozofii, którą uznał Uniwersytet Wiedeński, a bracia-Słowianie nie uznawali. Spod władzy konstytucyjnych Austro-Węgier Galicja trafiła pod jarzmo Polski. Ze wszystkich imperiów austro-węgierskie było najbardziej demokratyczne. Nie mogło pochwalić się ani ukazem emskim, ani cyrkularzem wałujewskim. Już po zakończeniu II wojny światowej organy MGB sfabrykowały na Ołenę Stepaniv „Sprawę” z artykułu 54-1 „a” — „zdrada Ojczyzny”. Nasuwa się pytanie — której? Ani tej z „zieloną łąką nad Złotą Lipą”, ani Ukrainy nigdy nie zdradziła. Jednak wieszając na niej wszystkie tradycyjne radzieckie psy, „Osoboje Sowieszczanije pri MGB SSSR” (niesławna „trójka”) wydało postanowienie: „Stepaniv Ołenę Iwaniwnę za udział w kontrrewolucyjnej bandzie ukraińskich nacjonalistów i propagandę nacjonalistycznych idei przez prasę zamknąć w obozie poprawczo-pracy na okres dziesięciu lat, licząc termin od 29 grudnia 1949 r. Majątek skonfiskować”. „Wszystko zaczyna się od mistyki, a kończy na polityce”. Nigdy dobrowolnie nie opuściła swojej Ojczyzny. Zmuszały ją do tego globalne okoliczności. Na propozycję towarzyszy, by w 1944 roku udać się na emigrację, odpowiedziała: „Pozostaję ze swoim narodem”. Brzmi patetycznie. I — wyzywająco. Nieustannie wisiał nad nią miecz Damoklesa zagrożenia państwowego. Rosyjskiego, polskiego, radzieckiego. Wszyscy oni próbowali pozbawić ją Ojczyzny. Częściowo im się to udawało. Ale nie udawało się pozbawić jej pragnienia widzenia tej Ojczyzny wolną. I bliską, jak matka. Trzykrotnie powracała na Ukrainę. Pierwszym był powrót z rosyjskiej niewoli. Drugim — powrót z GUŁAG-u. Trzecim jej powrotem było zniesienie blokady informacyjnej. Cała Ukraina dowiedziała się, że ma jeszcze jedną sławną córkę, z której można być dumnym przed każdym narodem świata. Nigdy nie krzywiła duszą, nawet wrogom mówiła prawdę — na szkodę sobie. I szanowano ją jako prawdziwego, godnego wroga. Nigdy nie pisała oświadczeń o skrusze ani próśb o ułaskawienie, bo nie czuła się winna. Po stuleciach powróciła do rodzinnego domu. W ojcowskiej chacie otwarto muzeum Ołeny Stepaniv. Przez długi czas budynek służył wsi jako szkoła, gdzie zawsze było gwarno, ale dzięki urbanizacji i globalizacji cała szkoła w Wyszniewczyku wcisnęła się wszystkimi klasami do kilku pokoi przy radzie wiejskiej. Tam przewieziono również eksponaty muzeum Ołeny Stepaniv. Władza przed każdymi wyborami obiecuje „zwrócić się do wsi twarzą”. Gdyby tylko miała tę „twarz”. Dlatego, nacieszywszy się dziesięć lat w brązie, napatrzywszy się na „zieloną łąkę nad Złotą Lipą”, poszła Ołena Stepaniv do partyzantki. Bo ktoś z miejscowych maruderów (są i tacy ludzie!) wyrwał brązowy płaskorzeźbę ze ściany chaty-muzeum, nie dociągnął go jednak do miejsca poćwiartowania i porzucił na drodze. Rano znaleźli go współmieszkańcy wsi i przewieźli do rady wiejskiej, skąd potajemnie zniknął. Dlatego mówią, że Stepanivna „poszła do partyzantki”, bo tam wciąż jest dla niej wiele pracy. Według słów Liny Kostenko — „linię obrony trzymają umarli”, bo żywi nie radzą sobie z obecną zarazą, która wyszła od tego „nowego człowieka”, obiecywanego przez ideowych wodzów komunizmu. „Homo sovieticus” na marszu, okopywał wszystkie struktury władzy. I „wycisnąć” go stamtąd można tylko siłą. W imię Ukraińskiej prawdy. W imię złotogłowego Kijowa. „Żeby Ukraińcy nie stali się „nosiwodami” czy „drwalami” obcych narodów”. P. S. W Iwano-Frankiwsku zamierzają otworzyć pomnik Ołeny Stepaniv. We Lwowie, przy ulicy Kozackiej 11a, sprawa z muzeum ruszyła z miejsca. W Wyszniewczyku ojcowska chata Ołeny Stepaniv stoi pusta. O niej trzeba pisać grube powieści i kręcić pełnometrażowe filmy. W kontekście przeszłości i teraźniejszości. Może dlatego nikt (oprócz naukowców) nie brał się za tę wielką sprawę, bo zbyt już realny jest to wizerunek: Ołena Stepaniv. Jednak pozostały wspomnienia jej współczesnych i współpracowników, w szczególności znanej pisarki Iryny Wilde i najbliższej osoby — syna Ołeny Stepaniv, obecnie już nieżyjącego Jarosława Daszkewycza — wybitnego naukowca w dziedzinie nauk humanistycznych, a mianowicie historii Ukrainy, filologii i orientalistyki.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Wspomnijmy sławnych bohaterów

Stanisław NECZAJ, m. Kijów Z tej okazji publikujemy nazwiska ukraińskich bohaterów, które udało się odnaleźć w archiwach byłego KGB. „Czornota” — pseudonim dowódcy oddziału UPA (12 bojowników), który pod koniec grudnia 1943 r. zakwaterował się w budynku szkoleniowym szkoły rolniczej w Lebedynie i przebywał tam około tygodnia. Anatolij Todosowycz Warenyk, ur. 1925 r., wieś Kłynowe, Ukrainiec, jesienią 1942 r. rozpoczął naukę w szkole rolniczej w Meżyriczce, dzięki studentom O. Czornobajowi i P. Szkwyrze w grudniu 1942 r. wstąpił do OUN, werbował nowych członków, w szczególności W. Łucenkę, uczył się także w szkole rolniczej w Lebedynie; w latach 1943–1944 został członkiem UPA, udzielał schronienia żołnierzom UPA w swoim domu. Aresztowany 30.1.1950. Nina Todosiwna Warenyk, ur. 1924 r., wieś Kłynowe, w latach 1942—1943 uczennica szkoły rolniczej w Meżyriczce, od lutego 1943 r. członkini OUN, pseudonim „Katia”, w latach 1943—1944 uczyła się w szkole rolniczej w Lebedynie, była łączniczką, prowadziła lokal kontaktowy, rozpowszechniała literaturę nacjonalistyczną, po wyparciu Niemców za namową Iwana Zakuszniaka powiadomiła krajowego prowidnyka OUN i zastępcę dowódcy oddziału UPA „Bajdę” o niebezpieczeństwie groźby aresztowania. Aresztowana 21.8.1944. Afanasij Hryhorowycz Duchowyj, przed wojną we wsi Kłynowe był zastępcą dyrektora szkoły. W czasie okupacji kierownik części pedagogicznej w szkołach rolniczych w Meżyriczce i Lebedynie, brał aktywny udział w OUN. Po przyjściu czerwonych krążyły pogłoski, że został aresztowany. Andrij Petrowycz Kowal, pseudonim „Hołub”. W marcu 1943 r. zwerbował do OUN Karpa Iwanowycza Koropa, pseudonim „Bidnyj”. „Hołub” był jednym z kierowników podziemia OUN, pomocnikiem „Bajdy”. W 1944 r. Andrija Kowala zabito. Iwan Iwanowycz Łysenko, orientacyjnie ur. 1917 r. Na początku okupacji mieszkał w Dniepropietrowsku, student V roku instytutu medycznego, aktywny członek OUN. Był kierownikiem Dniepropietrowskiego miejskiego, a od jesieni 1943 roku — obwodowego Prowodu OUN. Miał pseudonimy „Bajda Wasyl” oraz „Tarasewycz”. Jesienią 1943 r., przed wejściem czerwonych do Dniepropietrowska, został skierowany przez OUN-b do rejonu hołowaniwskiego (wówczas obwód odeski). Na historycznej Humańszczyźnie Łysenko był prowidnykiem rejonów hruszkiwskiego, hołowaniwskiego i pidwysyckiego (obecnie rejony uljanowski, hołowaniwski oraz nowoarchanhelski obwodu kirowohradzkiego) oraz rejonu dżułyńskiego obwodu winnickiego. Przebywał w szkole agronomicznej we wsi Lebedynka w listopadzie i grudniu 1943 r. W styczniu 1944 r. krajowy prowidnyk OUN i zastępca dowódcy oddziału UPA „Bajda” ukrywał się u Mychajła Demjanowycza Zakuszniaka i jego brata Iwana. Po odejściu Niemców Łysenko przebywał we wsi Oksanyna, wówczas w rejonie babańskim obwodu kijowskiego, gdzie z pomocą babańskiego rejonowego prowidnyka OUN O. P. Hubara (aresztowany) otrzymał fikcyjne dokumenty i wyjechał do wsi Adamiwka w obwodzie kirowohradzkim, skąd zniknął. Ogłoszony listem gończym w całym ZSRR. W 1945 roku wyjechał do Azerbejdżanu. Pod koniec listopada 1947 r. Iwana Łysenkę aresztowano. Po skazaniu trafił do łagru. Zmarł w 1996 r. Ołeksandr Danyłowycz Mandrijczuk, ur. 1925 r., pochodzący ze wsi Hruszka lub Stanisławowe w rejonie hruszkiwskim, wykształcenie niepełne średnie, uczył się w szkole rolniczej w Lebedynie. W marcu 1943 r. wstąpił do OUN, mianowany dowódcą ogniwa, pseudonim „Mudryj”. Na polecenie przedstawiciela OUN z Ukrainy Zachodniej Hryhorija kierował komórką OUN złożoną z 5 członków. Zaopatrywał ogniwo w literaturę antysowiecką, w tym członka OUN Wissariona Łucenkę o pseudonimie „Wychor”. Mianowany łącznikiem między komórkami. W styczniu 1944 r. Mandrijczuk wstąpił do oddziału UPA, gdzie przebywał dwa tygodnie (według innych danych — aż do przyjścia czerwonych). Po wojnie pracował w Donbasie jako górnik-przodowy w kopalni 4—5 trustu „Perwomajśkwuhilla”, mieszkał we wsi Sokołohoriwka w rejonie popasniańskim obwodu woroszyłowgradzkiego (obecnie ługańskiego), korespondował z członkiem OUN J. Pidlubnym z Irkucka. Mandrijczuka aresztowano 22.9.1947 r. Informacje o jego zwolnieniu w aktach sprawy nie istnieją. Ołeksandr Wetrow (Witer) uważa, że zginął lub zmarł w łagrach. Brak również danych o jego krewnych. Ołeksandr Iwanowycz Masnyj, ur. 1923 r., wieś Trojanka, Ukrainiec. W lipcu 1942 r. jako żołnierz Armii Czerwonej wydostawał się z niemieckiego okrążenia w rejonie miasta Kałacz w obwodzie stalingradzkim, ciężko ranny dostał się do niewoli, wrócił do rodzinnej wsi, pracował jako woźnica w szkole rolniczej we wsi Lebedynka, był członkiem OUN. Kiedy zabierano ludzi do pracy w Niemczech, siedem razy uciekał z niemieckich transportów. W lutym 1944 r. wciąż walczył w oddziale UPA pod dowództwem „Czornoty” przeciwko niemieckim oddziałom żandarmerii i policjantom oraz czerwonym partyzantom w rejonie Humania. Dwukrotnie widział się z F. Chomenką, który przychodził do „Czornoty”. W 1947 roku przeprowadził się z Winnicy, gdzie studiował w instytucie medycznym, do Czerniowiec w sprawie Lebedynki, korespondował z J. Pidlubnym, który ukrywał się w Irkucku. Aresztowany 26. 2. 1948 r. Władysław Stanisławowycz Neczaj (Neczajew), Ukrainiec, ur. 14/15 lutego 1926 r., miasto Pidwysoke w rejonie pidwysyckim okręgu humańskiego guberni kijowskiej (teraz wieś w rejonie nowoarchanhelskim obwodu kirowohradzkiego). Ojciec Stanisław Mychajłowycz — pochodzący z Tarnopola, były żołnierz Ukraińskich Strzelców Siczowych z pułku halickiego, przyszedł z pomocą Petlurze i walczył za Ukraińską Republikę Ludową. Matka Dimna (Domnikija, Dominika) Jelysijiwna — córka pisarza gminnego z Pidwysoke. 5 maja 1938 r. 12-letni Władysław został bez ojca, którego jako byłego petlurowca rozstrzelano w więzieniu w Humaniu. Od sierpnia 1942 r. W. Neczaj — student Humańskiego technikum felczersko-akuszerskiego (jesienią Niemcy je zamknęli, a młodzież zaczęto wywozić do Niemiec). Władysław uciekł z Humania do Pidwysoke, a późną jesienią 1942 r. Niemcy ponownie próbowali go wysłać do Niemiec. Podczas ucieczki chłopca zraniono w rękę. Według danych B. D. Czornomaza „Działalność podziemia narodowo-patriotycznego na Humańszczyźnie w latach 1941—1945” (Humań, 2002) oraz S. W. Pidlubnego „Hołowaniwszczyzna: od Trypilla do współczesności” (Hołowaniwśk-Kirowohrad, 2008), Władysław Neczaj — członek OUN od 1942 roku, pseudonim „Topola”, uczył się w Meżyriczce i Lebedynie, tam przeszedł przygotowanie do wstąpienia do OUN, przygotowywał go dyrektor szkoły Chomenko Fedir Pyłypowycz. Po tym przekazał on W. Neczaja pod zwierzchnictwo „Czornoty”. W 1943 roku Władysław Neczaj otrzymał pełnomocnictwa rejonowego prowidnyka OUN rejonu pidwysyckiego (poinformowała o nim uczestniczka podziemia Marija Tiutiunnyk, a także w archiwum B. D. Czornomaza znajduje się nagranie audio wywiadu z W. S. Neczajem). Anatolij Andrijowycz Hałuszko, ur. 1926 r., były uczeń szkoły rolniczej w Meżyriczce, ówczesny mieszkaniec wsi Trojanka w rejonie hołowaniwskim obwodu kirowohradzkiego w swoim artykule „Szkoła rolnicza w Meżyriczce — wylęgarnia ukraińskiego nacjonalizmu w okresie okupacji niemieckiej” (Personal nr 24, 2008 r.) wspomina: „Neczaj mieszkał w jednym pokoju ze mną, bardzo ładnie rysował, był starszy i wyróżniał się wykształceniem. …Dużo mówił o patriotyzmie, miłości do Ukrainy. Od niego po raz pierwszy usłyszałem myśl o niepodległości Ukrainy, że jest przeciwnikiem zarówno Niemców, jak i komunistów”. Nina Warenyk 21 sierpnia 1944 r. podczas przesłuchania na prośbę o wymienienie wszystkich znanych jej członków OUN i uczestników oddziału UPA „Stalewyj” odpowiedziała: „Neczaj Władysław, wcześniej mieszkał we wsi Pidwysoke w rejonie pidwysyckim; Poliszczuk Polina, wcześniej mieszkała we wsi Pidwysoke w rejonie pidwysyckim. Praktycznej działalności w OUN osobiście każdego z nich nie znam…”. Jakiw Hryhorowycz Pidlubnyj na przesłuchaniu w Irkucku 22 lipca 1948 r. opowiedział: „Znani mi są jeszcze następujący członkowie OUN, o których zeznawałem na poprzednich przesłuchaniach: 1. Chomenko Fedir Pyłypowycz… 2. Neczaj Władysław (imienia ojca nie znam), ur. 1926 r., mieszkał w mieście Pidwysoke w rejonie pidwysyckim obwodu kirowohradzkiego… Według słów W. S. Neczaja, w działalności podziemnej razem z nim najczęściej brali udział Jakiw Pidlubnyj ur. 1925 r. z Trojanki, felczer Saśko Masnyj ur. 1923 r. i Saśko Mandrijczuk z Hruszek. W grudniu 1943 r. przed Nowym Rokiem w lasach pidwysyckich („Zielonej Bramie”) wśród śniegów pod Naływajką Władysław Neczaj z innymi powstańcami ostrzeliwali się od policjantów i dońców (dońskich rosyjskich kozaków), których niemczyki przeciwko nim rzucili. Jakowa ranili, ale nadeszli chłopcy z grupy, którą dowodził zachodniak z Tarnopola Czornota, i wybili ze sterty dońców i policjantów. Walki prowadzili także w Semydubach i Hołowaniwśku. Walczyli głównie przeciwko Niemcom i policjantom. Zgodnie ze „Sprawą Neczaja (Neczajewa) Władysława Stanisławowycza” dodatkowo wiadomo (zachowano język oryginału): „POSTANOWIENIE (O aresztowaniu) 1949 roku stycznia 28 wieś Pidwysoke. Ja, naczelnik Pidwysyckiego RO.MGB obwodu kirowohradzkiego porucznik Bułatow, rozpatrzywszy otrzymane materiały o przestępczej działalności: Neczaj Władysław Stanisławowycz ur. 1926 roku, pochodzący ze wsi Pidwysoke w rejonie pidwysyckim obwodu kirowohradzkiego, bezpartyjny, Ukrainiec, obywatel ZSRR, wykształcenie niepełne średnie, uznałem, że Neczaj W.S. w okresie okupacji niemieckiej przebywał na nauce w Meżyryckiej, a następnie w Lebedyńskiej szkole rolniczej. Przebywając na nauce, Neczaj wstąpił do kontrrewolucyjnej organizacji ukraińskich nacjonalistów (OUN). Jako członek OUN uczestniczył w zebraniach nacjonalistów i czytał literaturę nacjonalistyczną. … postanowiłem: Neczaja Władysława Stanisławowycza, zamieszkałego we wsi Pidwysoke w rejonie pidwysyckim obwodu kirowohradzkiego, poddać aresztowaniu i rewizji”. Petro Patyk, ur. 1926 r., wieś Szypyłowe w radzie wiejskiej Jemyliwka, uczył się w szkole rolniczej, był obecny na zebraniach OUN, przyjaźnił się z Nadiją Tiutiunnyk. Jakiw Hryhorowycz Pidlubnyj, ur. 1925 r., wieś Trojanka, Ukrainiec, bezpartyjny, wykształcenie średnie, od lata 1942 r. uczył się w Meżyryckiej, a od 1943 r. w Lebedyńskiej szkole rolniczej. Pidlubnyj razem z takimi jak Mandrijczuk, Masnyj, Neczaj, Czornobaj, Szkwyra, należał do bojowników organizacji OUN (tak w sprawie śledczej — S. N.) szkoły rolniczej. W lutym 1944 r. Pidlubnyj ukrywał się przed sowietami u swojej ciotki Puhacz we wsi Jemyliwka, kontaktował się z O. Masnym. 16 lipca 1948 r. Pidlubnyj był już w więzieniu w Irkucku. Swiatosław Ołeksijowycz Poryćkyj, ur. 1925 r., wieś Połonyste (teraz w radzie wiejskiej Mołdowe w rejonie hołowaniwskim), Ukrainiec, z rodziny duchownego, wykształcenie niepełne średnie; w OUN od marca 1942 r. do marca 1943 r., uczył się w Meżyryckiej szkole rolniczej, potem był na praktyce w Lewkiwce, szkoła przeniosła się do Lebedynki. Aresztowany 5.7.1944 r. Marija Serhijiwna Tiutiunnyk, ur. 1924 r., ze wsi Tekucza w rejonie humańskim obwodu kijowskiego (teraz czerkaskiego), Ukrainka, wykształcenie niepełne średnie, członkini OUN od 1942 r. (zgodnie ze sprawą śledczą — od listopada 1943 r.), zwerbowała do OUN mieszkańca wsi Wołodymyra Kołesnyka. Od stycznia 1944 r. była łączniczką UPA i informatorką SB OUN, prowadziła lokal kontaktowy, wiedziała o działalności podziemnej W. Nieczaja. Mieszkała w Humaniu, robotnica w szkółce drzew w Sofijówce. Aresztowana 23.08.1944 r. Nadija Serhijiwna Tiutiunnyk, ur. 1922 r., ze wsi Tekucza, Ukrainka, wykształcenie średnie, w OUN od 1941 r. Uczyła się w szkole rolniczej w Lebedynie, przyjaźnił się z nią Petro Patyk. Od jesieni 1943 r. w oddziale UPA „Granit”. Aresztowana w 1944 r. Fedir Pyłypowycz Chomenko, około 35—38 lat, pochodzący z rejonu uljanowskiego (Łozuwate lub Meczysławka). W marcu 1942 r. w Meżyryczce otwarto szkołę rolniczą i przy niej zaczęła działać grupa nacjonalistyczna. Kierownikiem grupy był sam dyrektor (pseudonim „Bereza”). Pojechał on do Lwowa i nawiązał kontakty z centralnym Prowodem OUN, a następnie z okręgowym Prowodem na Humańszczyźnie. Wiosną 1943 r. szkołę rolniczą we wsi Meżyryczka Niemcy zlikwidowali, ale w tym samym 1943 r. Chomence udało się odnowić szkołę rolniczą z ukraińskim podziemiem w sąsiedniej Lebedynce w rejonie pidwysyckim. Chomenko dobierał ochotników do UPA, utrzymywał bezpośredni kontakt z krajowym prowidnykiem „Bajdą”, ukrywał go w szkole rolniczej w listopadzie i grudniu 1943 r. Ponadto Chomenko w grudniu 1943 r. ukrywał w szkole rolniczej oddział UPA „Czornoty”. Pod koniec grudnia 1943 r. na donos czerwonego partyzanta Pyłypenki Niemcy napadli na szkołę rolniczą. Ja. Pidłubnyj ostatni raz widział Chomenkę na początku stycznia 1944 r. we wsi Krasne Pole (Krasnopilla). Później Chomenko potajemnie wyjechał saniami z Rozdołu na Zachodnią Ukrainę. Masnyj, kiedy w lutym 1944 r. walczył w oddziale UPA „Czornoty” przeciwko żandarmerii, policjantom i czerwonym partyzantom w rejonie Humania, dwukrotnie widział się z Chomenką. O dalszych losach Chomenki nie wiadomo nic. Ostap Pawłowycz Czornobaj, ur. 1923 (lub 1925) r., ze wsi Roznoszeńśke, Ukrainiec, wykształcenie średnie. Latem 1942 r., ucząc się w szkole rolniczej we wsi Meżyryczka, wstąpił do OUN, pseudonim „Chmara”, wciągnął do OUN Petra Sawowycza Kowala, w grudniu 1942 r. razem ze Szkwyrą wciągnęli do OUN Anatolija Warenyka. W 1943 roku Czornobaj wciągnął do OUN Bojczuka Iwana Kałenykowycza. Czornobaj został mianowany kierownikiem trójki OUN w Roznoszeńskim, miał łączników Iwana Bojczuka i Frosynę Kuczeruk. W 1943 r. Czornobaj uczył się w szkole rolniczej w Lebedynie, należał do bojowników organizacji nacjonalistycznej szkoły rolniczej. Od września 1943 r. — szeregowy bojownik oddziału „Granit”/„Stalowy”. Jesienią 1943 r. brał udział w rajdach oddziału UPA. Aresztowany 20.06.1944 r. Petro Szkwyra (Szkwyria), w grudniu 1942 r. razem z Ostapem Czornobajem wciągnęli do OUN Anatolija Warenyka. Później Szkwyria uczył się w szkole rolniczej w Lebedynie, zaopatrywał w patriotyczną literaturę członka OUN Wissariona Łucenkę (pseudonim „Wychor”), należał do bojowników organizacji nacjonalistycznej szkoły rolniczej we wsi Lebedynka. Niepodległa Ukraina nie zdołała postawić nawet pomnika tym ukraińskim bohaterom. Jak pisze S. Piddubnyj: „Walczyli oni o lepszy los Ukrainy. …Jednak nie mają ani jednego pomnika w rejonie, ich imiona nie noszą ani szkoły, ani ulice. O ich poświęceniu, ich wielkim czynie, by wystąpić od razu przeciwko obu imperiom — komunistyczno-moskiewskiemu i faszystowsko-niemieckiemu, do dziś prawie nic nie wiadomo, a właśnie oni kładli fundamenty dzisiejszej niepodległej Ukrainy”. UPA walczyła nie tylko na ziemiach zachodnich, ale także na Wielkiej Ukrainie, w tym pod Humaniem. Najpotężniejszy ośrodek OUN i UPA na południowej Humańszczyźnie (Wojskowe Zjednoczenie „Humań” UPA-Południe) w 1943 r. bazował we wsi Lebedynka. Kończy on 70 lat.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

ti wieczerzę. Poszedł do mojego pokoju, przyniósł tu książkę, popatrzył i milczy. Stepan (przeczytał, co jest w książce): Ludziu, to za co będziemy pić? Dawajcie, podpisujcie się. Wzięłam pióro i rozpisałam się. Wojtenko zaczął mnie całować, aż prawie się udusiłam, a Stepan z Marynką krzyczeli „Gorzko!” Spędziliśmy w moim pokoju miesiąc miodowy, a w tym czasie było gotowe mieszkanie przy radzie wiejskiej. W niedzielę przyszła moja mama, obejrzała, poszła do domu, a drugiego dnia razem z tatą przywieźli szafę, poduszki i pościel (a wszystko było ładne, i żeby nie skonfiskowali za twardy podatek, bo tata nie zapisał się do kołchozu, chowali u dziadka). W naszej nowej chacie mama położyła obrus, na haftowanym ręczniku położyła chleb i sól, posypała podłogę ziarnem i powiedziała: „Błogosławimy was po ojcowsku. Żyjcie w zgodzie, kochajcie się nawzajem, a nam darujcie wnuki”. Te słowa bardzo spodobały się Wojtenkowi i on nieoczekiwanie zapłakał… Zawsze był wrażliwy, a na wojnie zgrubiał. Razem przeżyliśmy 49 lat do jego śmierci. Oto tak, synku, zaczynało się moje życie z twoim ojcem. Kiedy się podpisaliśmy, pytałam się w duszy, czy go kocham, czy nie, i nijak nie mogłam tego sprawdzić. Oto przyszedł do rady wiejskiej nakaz budowy nowej szkoły. Ojciec pojechał do rejonu trojanowskiego wybrać las do wywozu na budowę. Tam był tydzień. Tak za nim tęskniłam, że co dzień płakałam. Żałować, że związałam z nim swój los, mi nie przyszło. A jeszcze powiem, że bardzo kochał ciebie i wszystkie dzieci, bo sam nie zaznał ojcowskiej czułości. Bywało w komunie zbierze samych brudnych i nad staw, żeby się umyli, a przede wszystkim, żeby wydmuchali nosy i umyli nogi. A które jeszcze nóg myć nie umiały, to sam im myje. Mówił: „Ty, Kolia, z przodu już ładnie umyłeś, a chodź no razem jeszcze z tyłu”. Kiedy dzieci widziały go z daleka, to wszystkie naraz czyściły nosy i oglądały nóżki. Dalej będzie.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Świty nad przepaścią

Na prośbę mojego zmarłego syna moja mama napisała w zeszytach szkolnych ponad 70 stron wspomnień o swoich i ojca latach młodzieńczych. Ta praca trwała wiele miesięcy i zakończyła się w marcu 1988 r. Fragmenty rękopisu (jego ćwiartka), które oddajemy do rąk szanownych czytelników, dotyczą różnych wymiarów ludzkiego życia. Nie bez powodu zaczynają się jednak od pracy nauczycielskiej, bo to właśnie dla niej mama przyszła na świat. Jej nauczycielstwo poznałem na własnej skórze od piątego roku życia: mama prowadziła wtedy pierwszą klasę na drugiej zmianie, a ja — po przedszkolu — przychodziłem i siedziałem w ławce na ostatnich lekcjach; tak nauczyłem się czytać. Oczywiście nie mogę oceniać jej kwalifikacji pedagogicznych; pamiętam, że klasa cicho szumiała jak ul, a czasem wszyscy zaczynali się śmiać, kiedy Halina albo Saszko zamiast „Koźlątko je trawę” czytali „Kociątko je trawę”. Później, kiedy uczyłem się już w szóstej czy siódmej klasie, zauważyłem, że mama, idąc na lekcje, zabiera ze sobą poczęstunek dla któregoś z najbiedniejszych dzieciaków. Jeszcze później dowiedziałem się, że kiedy chodzi o ucznia, który się nie leni, ale nie nadąża za innymi, bo taki się urodził, mama nie wzywa jego rodziców, lecz sama chodzi do nich i radzi się, co robić. Już będąc w starszych klasach, nie raz widziałem, jak pod koniec lata matki przyszłych pierwszaków przychodzą do nas na podwórko: „Pani nauczycielko, proszę wziąć mojego chłopca (moją dziewczynkę) do siebie”. Mama wyjaśnia, że nie może wziąć wszystkich, lecz zawsze ma w klasie nie mniej niż 45 pierwszaków. Nawiasem mówiąc, prowadząc najmniejszą klasę, nosiła na lekcje lniany ręcznik, chodziła między ławkami i wycierała nosy, a każdego wieczoru go prała i suszyła. Wołodymyr WOJTENKO, profesor 1. W 1932 roku kończyłam siódmą klasę Wilskiej siedmioletniej szkoły pracy. W marcu dyrektor Ol-dr Sawowycz (aresztowany w 1937 r.) wzywa mnie do pokoju nauczycielskiego i mówi, że z przydziału komsomolskiego mam pojechać na sześciomiesięczne kursy nauczycielskie przy Korostyszowskim technikum pedagogicznym. Wówczas wiek uczniów siódmej klasy odpowiadał wiekowi dzisiejszych uczniów klasy dziesiątej. Z różnych przyczyn społecznych do szkoły poszłam w wieku 11 lat. W pobliskich do Wila wsiach i przysiółkach były szkoły początkowe, klasy I—IV. Ze wszystkich tych szkół i z samego Wila w siódmej klasie było 14 uczniów, 13 chłopców i jedna dziewczyna, to byłam ja. Na kursy pedagogiczne wysłano mnie i dwóch chłopców. Tata kupił mi żółty fanerowy „czamajdan” i nowy żakiet. Dziadek z babcią dali mąki. Wujek Jasio nalał dzbanek miodu. Ciocia Parasina upiekła korzystki, a mąż mojej chrzestnej w trybie pilnym uszył buty. 15 marca 1932 roku tata (jednoosobowy gospodarz) swoimi końmi odwiózł mnie do Korostyszowa. Zakwaterowano mnie w żeńskim internacie. Tu dowiedziałam się, że kursy działają już od stycznia. Zdążyli już nauczyć się pisać programy i plany dla wszystkich młodszych klas. Nauczyli się układać plan lekcji, a teraz uczą pedagogiki, metodyki i w szkołach bazowych prowadzą lekcje (praktyka). A ja tego nic nie umiałam, podobnie jak wszyscy ci kursanci, którzy z powodu niedoboru przyjechali później. Trzeba było i nadrabiać zaległości, i uczyć się tego, co czytano w tym czasie. Nauka trwała do sierpnia, od 15-go dnia wszyscy kursanci mieli być na miejscu przeznaczenia. Mnie skierowano do Czerniachowskiego rejonowego wydziału oświaty z Atestatem, w którym zapisano: „Michajlenko Ludmiła Jakiwna celująco ukończyła komsomolskie kursy pedagogiczne. Przyznano jej tytuł nauczycielki klas I—IV. Może samodzielnie prowadzić wszystkie przedmioty w klasach młodszych. Doskonale włada metodyką. Podczas praktyki pedagogicznej wykazała się jako zdolna nauczycielka. Dobrze panuje nad klasą i kocha dzieci”. Wręczono nam te dyplomy razem z fotografiami absolwentów, uroczyście, przy muzyce. Tak zakończyła się moja pierwsza nauka, po której podnosiłam kwalifikacje i nauczałam przez 37 lat. We wsi Wyszpil, dokąd dostałam przydział, rada wiejska wynajęła mi pokój przez dwa domy od szkoły. Cena 10 rubli miesięcznie. Moi gospodarze Stepan i Marynka — Ludzie uprzejmi. Czysto, przytulnie. Mieszkam, pracuję. We wsi krążą plotki o kołchozie, a komuna istnieje już od dawna. W komunie, jak słyszałam, jest taki Wojtenko. Długo go nie znałam i nie przypuszczałam, synu, że będzie to mój mąż, a twój ojciec. W pierwszej zmianie miałam klasę I, w drugiej — klasę III, a od 7 do 9 wieczorem — kursy likwidacji analfabetyzmu wśród dorosłej ludności (likneп). Kiedy otrzymałam pierwszą pensję, postanowiłam sprawić prezenty każdemu z mojej rodziny (i sobie). Tacie, dziadkowi i bratu koszule, mamie i babci materiał na bluzki, małej siostrzyczce różową sukienkę. A sobie? Marinka poradziła, że wie, gdzie w Żytomierzu sprzedają piękne spódniczki z plisami i białe bluzki z haftem. W niedzielę poszłyśmy. Przymierzam, Marinka mówi — bierz. W tym czasie podchodzi wojskowy, dowódca z jedną „szpalą” (kapitan po ówczesnemu), coś mówi, a Marinka odpowiada. Wyszłyśmy ze sklepu — kapitan za nami, zaczyna się przedstawiać. Marinka opowiedziała, gdzie mieszkamy, że jestem nauczycielką i że u niej mieszka lokatorka. Rozeszliśmy się. Pewnego dnia wieczorem poprawiam zeszyty. Widzę przez okno — na koniu, w ostrogach i z szablą wjeżdża na podwórko kapitan. Poprosiłam Stepana, wyszedł i powiedział, że jestem w Żytomierzu przez tydzień. Kapitan odjechał, i tyle. Następnego dnia prowadzę lekcję, stuk do drzwi. Otwieram — Żeńka, brat: „Mama mnie przysłała, żebym zapytał, czy tu przypadkiem nie oszalałaś. Co to za wojak, którego wczoraj przysłałaś? Cały wieczór na ciebie czekał”. — „Powiedz mamie, że posyłałam go tak, jak mama na niego czekała”. Po lekcjach — o, Boże! Na podwórku koń kapitana, a on, widocznie, jest w domu. Odwróciłam się i wieczór przesiedziałam w szkole. Wyszłam — konia nie ma. Marinka się śmieje: „Zaprowadźcie tego z szablą do jakiejkolwiek dziewczyny, czy choć jedna mu odmówi? Będzie trzymać, żeby nie uciekł, a wy?” Bardzo chciała mnie wydać za mąż. Czysty czwartek przed Wielkanocą. Wróciłam z pracy, a Marinka poszła na bazar. Mówi: „Ludziu, weźcie obrazy i ręczniki, a ja szybko coś ugotuję, będziemy wieczerzać”. Obrazy są w tym pokoju, w którym mieszkam, a okna wychodzą na ulicę. Zapaliłam lampę i widzę, że wszystko będzie widać, bo firanki są wyprane. Wyszłam i zamknęłam okiennice, bo jeśli ktoś zobaczy, że zdejmuję obrazy, to będzie mi, komsomolce, kłopot. Zjedliśmy wieczerzę. Ludzie z latarniami wracają z cerkwi. Pięknie, ale zaczął padać mokry śnieg. A teraz kocham ten śnieg, chociaż wtedy zrobiło się smutno. 2. Stepan opowiedział, że Wojtenko wrócił z Kijowa, ze szkoły partyjnej, i teraz postawili go jeszcze na przewodniczącego rady wiejskiej. Mnie wszystko jedno, niech sobie będzie. Gdzieś przed świętami październikowymi idę z dziećmi do szkoły. Zawsze czekały przy mojej bramie. Naprzeciw nas ulicą idzie młody mężczyzna, dobrze ubrany i sam przystojny. Odbyłam lekcje i wróciłam do domu. Marynka mówi, że był Wojtenko i pytał, czy was nie krzywdzę, a ja odpowiedziałam, że taką nauczycielkę i taką piękną dziewczynę krzywdzić to grzech. Pytał jeszcze, skąd jesteście, czy macie rodziców. Wtedy zrozumiałam, że ten, którego rano spotkałam, był Wojtenko. I na tym wszystko, tylko we wsi, kiedy tylko zaczną o czymś mówić — Wojtenko i Wojtenko. Potem przyznał, że przez całą zimę mnie obserwował i doszedł do wniosku, że to ta, na którą czekał. Wiosną mój gospodarz Stepan, przy uspołecznieniu majątku, oddał do kołchozu konie, krowę, świnie, pługi, bronę, sanie i wialnię. Wóz natomiast rozebrał i schował w sianie, żeby sprzedać go i kupić sobie 2 zęby z przodu. Pewnego wieczoru Stepan usłyszał pukanie do drzwi, wyszedł do sieni i zapytał, kto tam. „Otwieraj, Kucharczuk, to Wojtenko”. Stepan wrócił do izby i do Marynki: „Przewodniczący rady wiejskiej, ktoś doniósł o wozie”. Marynka: „Jeśli chodzi o wóz, to czemu go nie wpuścisz?” A ja domyśliłam się, że pewnie nie chodzi o wóz, i schowałam się na piecu w kącie. „Dobry wieczór w waszym domu!” — „Dobre zdrowie”. A Stepan ze strachu nie może zapalić lampy. Wojtenko: Lokatorka śpi? Marynka: Poszła do Wilska, do domu. Wojtenko: Gdybyście chcieli mnie oszukać, to trzeba by było schować jej ubranie. Świeci zapałką i oświetla piec — „Schodź!” Marynka podała sukienkę, zeszłam i stanęłam, a oni się śmieją. Marynka: Czemu nie dziewczyna? Wojtenko (do mnie): Wiesz, po co przyszedłem? Chcę się z tobą ożenić. Poradź się rodziców i powiesz. Grom z jasnego nieba. Stepan i Marynka umilkli, a ja pytam: „Na długo?” Wtedy akurat weszły w modę rozwody. A Wojtenko jakby czekał na takie pytanie i od razu odparł: „Na całe życie”. Pożegnał się i poszedł. Marynka: Zobaczycie, on was zabierze. Poprosiłam, żeby powiedzieli mojemu narzeczonemu, jeśli jeszcze przyjdzie, że już jestem zaręczona. Kilka dni później wracam z pracy — w izbie Wojtenko. — Byłaś w domu? — Nie. — Kiedy pójdziesz? — Jutro. — Czekam! Zanim wróciłam z pracy, Stepan powiedział Wojtenkowi, że już jestem zaręczona, a tamten powiedział, że będzie „walczyć”. Ja zaś łapię się na myśli, że narzeczony zaczyna mi się podobać. W sobotę idę do domu. Mama: „Czy już się zestarzałaś, czy już tak go mocno pokochałaś? Niech przyjdzie tutaj, pooglądamy go razem”. Myślałam: przewodniczący rady wiejskiej i w komunie partyjny sekretarz, to do jakichś jednoosobowych gospodarzy nie przyjdzie, a on, usłyszawszy, nawet okiem nie mrugnął. Poszliśmy, w Wilsku wszyscy moi, siedmioro, przyjrzeli się i wszystkim, absolutnie wszystkim — oprócz mamy — bardzo się spodobał. Wojtenko tego dnia wrócił do Wyszpila, a ja przenocowałam w domu. Przychodzę wcześnie rano do Kuchарczуków, a Wojtenko już przeprowadził się do nas. Wchodzę do swojego pokoju — stoi walizka, a na wieszaku jego zimowe ubranie. Zaczynam płakać. Stepan: A dochrapałaś się? Marynka: Ludziu, trzeba się cieszyć, a wy płaczecie. Za nim dziewczyny biegają jak suki. Będzie wam z nim dobrze. Gdyby mnie swatał, zaraz bym poszła. Kiedy z Stepanem się zaślubiliśmy, zabrał mnie do siebie i nigdy nie zapytał, czy piłam lub jadłam, a ja biegałam do swojej matki, żeby cokolwiek włożyć do ust. Poszłam do pracy, opowiedziałam wszystko dyrektorowi, a on mi — przeprowadził się do ciebie i dobrze zrobił. Po pracy pytam swoich gospodarzy — był? Mówią — przyniósł jakąś książkę. Patrzę: księga ślubów z pieczęciami. Wszystko już zapisane, i Wojtenko już się podpisał, i nazwisko jego ja rzekomo zgodziłam się przyjąć. Przychodzi, przynosi gorzałkę i wszystko do niej, i prosi Marynkę, żeby gotowała—

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Pierwszy na Ukrainie przewodnik Wikipedii działa w Odessie

Serhij HORYCWIT, m. Odessa. Co roku Odessę odwiedza ponad sto tysięcy zagranicznych turystów podróżujących drogą morską, a jeszcze więcej gości przybywa drogą lądową. Jednak nie wszyscy poznają zabytkowe miejsca Południowej Palmyry z pomocą przewodników. Od teraz konkurentami profesjonalnych przewodników stały się także elektroniczne tabliczki QR z odnośnikami do Wikipedii, które pojawiły się już na budynkach dwóch dziesiątek zabytków architektury i placówek kultury. Uzbrojony w smartfon sprawdziłem, jak działają nowe interaktywne przewodniki. Włączywszy tablet i skierowawszy go na tabliczkę QR w foyer Muzeum Sztuki Zachodniej i Wschodniej, na ekranie otworzyła się strona internetowa Wikipedii o tej placówce. Wybrawszy ukraiński wariant tekstu, miałem możliwość najpierw zapoznać się z budynkiem, wzniesionym w stylu eklektycznym według projektu architekta Ludwiga Ottona w latach 1856–58. Następnie elektroniczny przewodnik zaproponował szereg wycieczek po salach muzeum, szczegółowe zapoznanie się z najznakomitszymi dziełami z jego kolekcji. Zainteresowałem się również ostatnimi wydarzeniami w tej placówce kulturalnej. Przewodnik błyskawicznie poinformował o wystawach, które niedawno się odbyły lub są jeszcze eksponowane, oraz zaprosił do odwiedzenia muzealnego lektorium. Nie mniej sprawnie działa elektroniczny przewodnik, którego kod QR umieszczono na Rosyjskim Akademickim Teatrze Dramatycznym. Hojnie dzieli się on swoją wiedzą o jego zespole, repertuarze, nadchodzących premierach i występach gościnnych. Teraz każdy właściciel smartfona czy tabletu z zainstalowanym oprogramowaniem do odczytywania kodów QR ma możliwość dowiedzieć się o historii zabytków architektury Odessy, o wybitnych ludziach miasta, o najciekawszych wydarzeniach kulturalnych dnia dzisiejszego. Moim zdaniem głównymi użytkownikami nowości będą aktywni turyści, którzy preferują nie tradycyjne trasy wycieczkowe, lecz chcą wyrobić sobie wrażenie o Odessie poprzez samodzielną podróż po mieście. Zresztą i samym odesitom warto weryfikować i uzupełniać swoją wiedzę, aby podczas rozmowy z gośćmi nie ograniczać się tylko do okrzyków „Ach, Odessa!”, ale też przekonująco dowodzić, dlaczego nie można się nią nie zachwycać. Instalacja interaktywnych tabliczek QR to akcja oświatowa i humanitarna. Zainicjowały ją organizacje społeczne „Odessa 2.0” oraz „Wikimedia Ukraina”. W przyszłości entuzjaści zamierzają umieścić kody QR na wszystkich zabytkach architektury miasta. A ponadto liczą na twórczą pomoc aktywnych odesitów. Wszak do inicjatywy może dołączyć każdy. W tym celu wystarczy jedynie złożyć na stronie projektu wniosek o potrzebie umieszczenia tabliczki na tym czy innym budynku-zabytku architektury z odnośnikiem do artykułu o tym budynku w Wikipedii. Jeśli zaś potrzebny artykuł nie istnieje, to należy go napisać i najlepiej ciekawie zilustrować. Takie propozycje już napływają. Technologia QR, wynaleziona w Japonii w 1994 roku, nie jest już czymś nadzwyczajnym. Rozwinięte kraje od dawna praktykują wykorzystanie kodów QR. Do nas, Ukraińców, wszystko co nowe „dociera” z pewnym opóźnieniem. Co prawda odesici już przyzwyczaili się widzieć kody QR na wielu supermarketach i na znudzonej reklamie. A bywało, że właśnie tabliczki QR dość skutecznie reklamowały w mieście święta artystyczne i festiwale filmowe, masowe ludowe zabawy. Organizacja „Odessa 2.0” zaznacza, że jej projekt instalacji interaktywnych tabliczek jest pierwszym tego typu doświadczeniem na Ukrainie. Jeśli inicjatywa zostanie zrealizowana w przyszłym roku w pełnej skali, to Odessa stanie się pierwszym miastem milionowym na świecie, które zrealizowało podobny projekt. Ale może nas wyprzedzić Rosja. Tam pierwszy projekt pilotażowy jest już realizowany w kurorcie Anapa, gdzie na plażach, na ścianach muzeów, instytucji państwowych, szpitali i sklepów zainstalowano ponad 50 kodów QR. Nowinka tak spodobała się Rosjanom, że zamierzają zainstalować podobne tabliczki jeszcze w 18 swoich miastach. Mam nadzieję, że za przykładem Odessy interaktywne przewodniki z odnośnikiem do Wikipedii wkrótce pojawią się w Kijowie, Lwowie, Doniecku, Charkowie, w kurortach Krymu i Zakarpacia. Wszak potrzeba takich niezawodnych i bezpłatnych elektronicznych edukatorów oraz informatorów już dawno dojrzała.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Kinoszewczenkiana na progu 200-lecia jubileuszu Kobzarza

Anna MUKAN, Zdjęcia Walerija POPOWA, centrum prasowe Instytutu Filologii Obecnie trudno znaleźć drukowane wydawnictwo oświatowo-kulturalne, w którym nie byłoby notatki lub artykułu o Tarasie Szewczence. We wszystkich placówkach oświatowych zaplanowano konferencje, okrągłe stoły i dyskusje poświęcone Wielkiemu Kobziarzowi. Ukraina i nasza diaspora aktywnie przygotowują się do uroczystego obchodu jubileuszu światła narodu ukraińskiego, Tarasa Szewczenki. Strategiczne znaczenie w programie przygotowań do ogólnoukraińskich uroczystości w latach 2013–2014 na poziomie państwowym ma Kijowski Uniwersytet Narodowy im. T. H. Szewczenki. W murach uczelni pod koniec ubiegłego roku wspólnie z Ministerstwem Edukacji i Nauki Ukrainy opracowano zakrojony na szeroką skalę plan działań przygotowujących i upamiętniających 200. rocznicę urodzin Kobziarza. Oprócz części naukowo-praktycznej dużą uwagę poświęcono spotkaniom twórczym, wystawom artystycznym i wieczorom artystycznym. Jedną z form realizacji stał się pokaz dla szerokiej publiczności studenckiej i nauczycielskiej unikatowej taśmy filmowej – relikt, film dokumentalny „Taras” o wielkim ukraińskim poecie, którego reżyserem był. Córka pisarza, Lina Michajłiwna, odczytała wiersze z prozy ojca i przekazała bibliotece szkolnej książki od Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki, a pierwszoklasistom poczęstowała jabłkami z ojcowskiego sadu. Oksana Michajłiwna przekazała do Biblioteki Łyhiwskiej pierwszy rozdział z ostatniej przyżyciowej książki biograficznej M. Czabaniwskiego „Derewij”, która ukazała się w czasopiśmie „Dniepr” w 1975 roku, a oryginał maszynopisu którego do dziś uważa się za zaginiony… Oto fragment o głodnym dzieciństwie pisarza z tej powieści: „Rodzina przebijała się to na przepłatkach, to na zacierkach. Pawlik dzielnie znosił dotkliwy głód. Znosił, aż nie zobaczył tego białego chleba. Jakby słońce — taki on biały i piękny… Flaki przewróciły się w brzuchu, a w ustach napłynęło pełno śliny… Pawlik wsunął kawałek do ust i zamknął oczy. Nieszczęście moje, jaki on słodki, jaki smaczny prawdziwy biały chleb. Rozpływał się w ustach, łaskotał podniebienie, pachniał… Pewnie prawdę mówią, że nie ma nic smaczniejszego niż chleb. Sama myśl, że będzie miał cały bochenek, zawróciła Pawłowi w głowie. A tu jeszcze Danko dolewa oliwy do ognia: — Myślisz, że u nas bochenek jaki? Taki, jak wielki koszyk, niech mnie grom trzaśnie. Trzy dni jemy, a on nie myśli czerstwieć. Z mąki walcowanej! Tylko w Sachnowszczyźnie tak robią, i to…” Reżyser Petro Czardynin, „Taras Szewczenko” (1926). Film nakręcono w 1925 roku, a odrestaurowano w 2011 roku w Odeskim Studiu Filmowym. Wśród aktorów: Ambrozij Buchma (główna rola), Wasyl Ludwinski, Iwan Chudolejew, Mykoła Panow, Matwij Lariow, Iwan Zamyczkowski, Jurij Szumski, Natalia Użwij. Oprawę plastyczną wykonał artysta-modernista Wasyl Krychewski. Prasa nazwała tę niemą taśmę pierwszym wspaniałym pomnikiem kinowym Szewczence. Obraz odniósł ogromny sukces za granicą, gdyż uchodził za jedną z najdroższych ówczesnych produkcji: po raz pierwszy do przygotowań do zdjęć zaangażowano specjalistów z zakresu historii, etnografii i literaturoznawstwa. Do wiosny 2014 roku Derżkino oraz Narodowe Centrum im. Ołeksandra Dowżenki obiecują uaktualnić kinową szewczenkianę i przygotować ekskluzywny pakiet odrestaurowanych i zdigitalizowanych taśm filmowych, które odzwierciedlają życie i twórczość ukraińskiego geniusza. Chodzi o filmy „Sen” (1964) W. Denysenki, „Najmyczka” (1963) W. Mołostowej i St. Łapokyszyna, „Taras Szewczenko” (1951) W. Sawczenki. nie dla wszystkich. Z czystej pszenicy! Po tych słowach Pawlik się poddał. Tak bardzo chciało mu się choć raz najeść się białego chleba… I wtedy za bochenek zamienił swoją nową czapkę…” Rzeczywiście, chleb w Ligiwce jest smaczny! Przewodniczący agrofirmy W. Morgun poczęstował każdego pachnącym bochenkiem. Chleb i Książka – oto święte rzeczy, które się w tej wsi cenią. Bibliotekarka Ligiwskiego zespołu szkół Walentyna Ptycia w swoim wystąpieniu zaznaczyła, że bardzo wdzięczna jest Ogólnoukraińskiemu Towarzystwu «Proświta» im. T. H. Szewczenki za wieloletnie wsparcie wiejskiej biblioteki – podarowane książki dla młodzieży to bezcenny skarb, a „zemlactwo” ze znanym pisarzem pomaga uczniom w rejonowych i obwodowych konkursach literackich i piosenkarskich, skąd dzieci wracają z zaszczytnymi dyplomami i nagrodami. Konkurs nabiera rozmachu – krąg uczestników się poszerza, wykracza poza granice Charkowszczyzny. W przyszłym roku ukaże się książka M. I. Szakina „Perłowy świat Żurawlinki” o wszystkich laureatach literackiej nagrody im. Michajła Czabaniwskiego. Zabrzmią nazwiska laureatów: Mariny Pawlenko, Iwana Nahirniaka, Iwana Mocara, Walentyny Syduruk, Wołodymyra Wakulenki, Wiktora Poljaneckiego, Dmytra Pancyra, Wołodymyra Kowpaka, N. Matiuszenko-Hrebenjuk, Natalii Osypczuk i innych. Uroczystość zakończyło składanie kwiatów pod tablicą pamiątkową pisarza.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Święto z posmakiem wolności

Oksana CHOROZOWA. Do tego szlachetnego przedsięwzięcia dołączyły: Sachnowszczyńska Rada Rejonowa, firma rolnicza „Progres” ze wsi Łyhiwka oraz charkowski oddział Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Geografia nagrody z każdym rokiem się poszerza. Tak też w tym roku zjechali się pisarze-laureaci, przyjaciele i krewni pisarza: córki M. Czabaniwskiego — Lina i Oksana, zięć pisarza Wałentyn Sperkacz — ukraiński reżyser-dokumentalista, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki, znany charkowski pisarz i dziennikarz, laureat nagrody im. M. Czabaniwskiego Wołodymyr Polanecki, Witalij Jakowenko, przewodniczący Sachnowszczyńskiej Rejonowej Administracji Państwowej, oraz wielu innych honorowych gości. Obecnie krąg wielbicieli twórczości M. Czabaniwskiego się poszerzył — dołączył znany działacz społeczny i mecenas Charkowszczyzny, krajoznawca, pisarz i malarz M. I. Szakin. Mykoła Iwanowycz zaproponował dodanie do nominacji „Proza” i „Publicystyka” nowej — „Poezja”, biorąc na siebie jej finansowanie. Zaproponował nagradzanie laureatów nie tylko honorowymi dyplomami, ale i odznaką z wizerunkiem pisarza-ziomka wraz z odpowiednią legitymacją, której projekt opracował i wykonał na własny koszt. Wręczenie nagród poprzedziły występy uczniów Łyhiwskiego Zespołu Edukacyjno-Wychowawczego, którzy przeprowadzili książkowy kalejdoskop, oryginalnie udźwiękawiając karty biografii M. I. Czabaniwskiego: opowiedzieli o każdej książce pisarza-ziomka. Dyrektor placówki oświatowej W. W. Perewyszko to nauczyciel z powołania, pisze wiersze, dlatego nauczyciele i uczniowie placówki imponują swoimi osiągnięciami twórczymi. Nauczyciele O. O. Dubyna oraz N. O. Mymaszkało przygotowali krótki przegląd książek-kandydatów do nagrody. Wszystko to było przeplatane występami poetyckimi i wokalnymi oraz tematycznymi inscenizacjami kostiumowymi na podstawie utworów M. Czabaniwskiego. W tym roku na konkurs zgłoszono 13 utworów-nominatów. Laureatami nagrody im. M. I. Czabaniwskiego w 2013 roku zostali: Wołodymyr Kilczenski (Huzenko) w nominacji „Proza” za książkę „Posmak wolności” (m. Dniepropetrowsk). Powieść-dylogia przenosi czytelnika w burzliwe XVII stulecie, kiedy Ukraina wywalczała prawo do istnienia. W centrum wydarzeń znajdują się kozacy, których ciężki los zmusił do chwycenia za broń i obrony wolności. Anatolij Pachomow w nominacji „Proza” za książkę „Ostatni wyczyn Arkadija” (Semeniwka w obwodzie połtawskim). Jego książka jest silna prawdą życia. Napisana jest porządnym, obrazowym językiem ukraińskim, poświadcza niewątpliwy talent autora, zaznaczył we wstępie członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureat nagrody im. Panasa Myrnego, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Wołodymyr Tarasenko. Mychajło Sirenko w nominacji „Publicystyka” za książkę „Na długo przed pektorałem” (m. Kijów). Mychajło Petrowycz, utalentowany poeta i reżyser filmowy, laureat prestiżowych nagród literackich imienia Andrija Malyszki oraz Wołodymyra Sosiury, przyjechał do rodzinnej wsi M. I. Czabaniwskiego, którego znał osobiście. Jego książka o znanym archeologu i poecie Borysie Mozolewskim nie ma odpowiednika w literaturze ukraińskiej. Na święcie wystąpili krewni M. I. Czabaniwskiego. W przyszłym roku obchodzona będzie 200. rocznica urodzin T. H. Szewczenki, dlatego Wałentyn Sperkacz podarował szkole... 18 września, w dniu urodzin znanego ukraińskiego pisarza Mychajła Iwanowycza CZABANIWSKIEGO, w jego rodzinnej wsi Łyhiwka na Sachnowszczyźnie już po raz ósmy odbyło się wręczenie Ogólnoukraińskiej Nagrody Literackiej imienia Mychajła Czabaniwskiego. Ziomkowie M. I. Czabaniwskiego zostali jej założycielami.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Nigdy nie chciałem zabijać ludzi

Nadia KYRIAN Przed rozpoczęciem wydarzenia Serhij Trymbacz, przewodniczący Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy, zaznaczył: „Kroniką filmową „Dnieprowska ballada” otwieramy nowy sezon. Autorem filmu jest Łeonid Mużuk. Poświęcił on wiele lat pracy redakcyjnej w studiu Dowżenki, w Ukrkinochronice, był dyrektorem Ukrtelefilmu. Zajmował się własną twórczością. Łeonid Petrowycz należy do tych ludzi, którzy mają coś do powiedzenia”. Dyrektor „Ukraińskiego studia filmów kronikalno-dokumentalnych”, producentka Natalija Szewczuk, podkreśliła sumienną pracę całego zespołu twórczego i wezwała do tworzenia nowych projektów. Łeonid Mużuk podziękował zespołowi twórczemu, tłumaczom (film kręcono w językach ukraińskim i niemieckim) oraz studentom. „Jest jeszcze jeden autor — zbiorowy. To operatorzy frontowi naszego studia. W filmie wykorzystano kadry kroniki filmowej tamtych czasów, które posiadamy dzięki ich heroicznej pracy. I jeszcze bardzo ważne jest to, że film powstał przy wsparciu państwa” — dodał Łeonid Petrowycz. Koledzy zaznaczali, że ten film to spojrzenie w przeszłość przez lata i to nie z jednej, a z dwóch stron. To nowe widzenie, to odkrycie. Łarysa Choroleć powiedziała, zwracając się do reżysera: „Jestem wdzięczna Panu za odwagę, za uczciwość przez wiele lat Pana działalności. A po tym filmie jestem pod takim wrażeniem, jak po obejrzeniu „Ukrainy w ogniu” Dowżenki. Uważam, że ten obraz musi być w każdej szkole, w każdej uczelni nie tylko na Ukrainie, ale i w Niemczech”. Reżyser filmowy Dmytro Łomaczuk poinformował, że Łeonid Mużuk za ten film został pierwszym laureatem nowo ustanowionej Międzynarodowej nagrody im. reżysera filmowego Wiktora Wasyłenki „Logos-sinema”. Wydarzenia wojenne analizują wszystkie postacie, którym wojna okaleczyła życie. Kolejno widzimy na ekranie tych ludzi: to Niemiec Horst Engelhardt, który jako 18-latek nie z własnej woli znalazł się w 1943 roku we wsi Romaszki w obwodzie kijowskim i do dziś dręczy go sumienie, że stał się uczestnikiem tego koszmaru; to mieszkańcy Romaszek, dziesiątki tysięcy niewinnie poległych radzieckich żołnierzy z powodu nieudolności, podłości, bezduszności głównodowodzącego, dla którego ludzie byli tylko mięsem armatnim… Mówi Horst Engelhardt: „Być żołnierzem to zła sprawa. Ale żołnierzem stajesz się nie z własnej woli. Byłem saperem, pracowaliśmy na polach minowych, tam, 100 metrów od nas był rosyjski front. Ale kiedy stamtąd wracaliśmy, żyliśmy wśród ludności cywilnej. I wtedy kobiety gotowały nam najlepszą zupę, jaką jadłem w swoim życiu”. Najstraszniejszym dla niego był dzień, kiedy najlepszy przyjaciel, który właśnie marzył o ożenku z piękną dziewczyną, nagle położył się — jakby odpocząć po drodze. A na czole pojawiła się czerwona kropka. Snajper trafił go w głowę. „Długo płakałem. Ta śmierć bardzo mną wstrząsnęła”. Od tamtej pory całe życie Horst analizuje tę wojnę: „Pewnego razu Rosjanie byli na wzgórzu, a my po drugiej stronie. Między nimi a nami był niewielki strumyk. Porozumieliśmy się z rosyjskim oficerem. Pozwolił nam nabrać z rzeki wody. I oni tak samo nabierali wodę. Gdybyśmy my lub Rosjanie zaczęli strzelać, byłoby wielu zabitych. Ale nikt o czymś takim nawet nie myślał. Znam niemieckiego lekarza, który opatrywał rosyjskich żołnierzy, częstował ich papierosami. Tak naprawdę było”. „Jestem bardzo winny. Ale gdybyśmy nie wykonali rozkazu, rozstrzelaliby nas. Tak samo było w radzieckiej armii. Staram się odkupić winy”. Horst odkupuje winy nie słowami, a czynami — już od wielu lat wozi do Niemiec na leczenie czarnobylskie dzieci, opiekuje się nimi… O krwawej maszynce do mięsa w tamtych stronach opowiadają romaszkowscy wieśniacy: „Ciotka opowiadała, że żołnierze leżeli jak snopy na polu. Obok wykopywali dół, tam kładli nieboszczyka i zasypywali. Potem na tym polu posiali proso, które wyrosło od dwóch i pół do trzech metrów. Gdzie były kałuże krwi, takie pszenice aż czarne…”. Około stu wieśniaków zabrano do pracy w Niemczech, kobieta opowiada, że karmili ich raz dziennie pomyjami, ciężko pracowała w fabryce wojskowej… A inna — o swoich marzeniach: „Nie chciałam ani cukierków, ani innych łakoci. Mnie wystarczyłoby, żeby była pełna chata kartofli, żebyśmy choć kartofli najedli się. 33-ci rok — mój, 41-szy — mój, 43-ci — mój. Jeszcze i pieriestrojka moja”. W filmie powiedziano prawdę o wydarzeniach na przyczółku bukryńskim i o ogromnych bezsensownych ofiarach na początku wojny. Przebieg ukraińskich wydarzeń wojennych oficjalnie w ZSRR był przemilczany. Prawdziwe przyczyny również nie były ujawniane. Od początku wojny w zachodnich okręgach zgromadzono już 20 tysięcy radzieckich czołgów. A tylko 3 200 czołgów mieli Niemcy na początku „blitzkriegu”. W ciągu pierwszych dwóch dni wojny niemieckie lotnictwo zbombardowało ponad 2 tysiące samolotów wojskowych, tysiące czołgów i dział. Wiele radzieckich czołgów Niemcy przejęli jako trofea. Stalin nie pozwolił generałowi Kyrponosowi, dowódcy kijowskiego okręgu, zawczasu przygotować się do spotkania z agresorem, ignorował doniesienia o tym, że Hitler przygotowuje się do ataku. Sztab Kyrponosa zaplanował zakrojoną na szeroką skalę kontratak z udziałem nowo przybyłej armii Koniewa. Jednak Stalin zerwał ten atak telefonem: „Niezwłocznie załadować armię i wspomóc jak najszybsze wysłanie do dyspozycji Moskwy”. Echelony armii Koniewa niemieckie samoloty rozbiły w drodze do Moskwy. Mykyta Chruszczow, wspominając tamten telefon, zauważył: Kyrponos miał wtedy pod Brodami realną historyczną szansę odwrócić bieg wojny w przeciwnym kierunku jeszcze na jej początku. Armia Kyrponosa zginęła z winy Stalina — nie wypuścił jej w porę z Kijowa. Ponad 600 tysięcy radzieckich żołnierzy dostało się do niewoli, a ilu zmarło — nie wie nikt. Łeonid Mużuk opowiedział, że zamysł stworzenia filmu o wydarzeniach bukryńskich powstał dawno. „Kiedyś w naszym studiu kroniki filmowej pracowaliśmy nad filmem „Ognista droga”. Marszałek Kyryło Semenowycz Moskalenko, konsultant naszego filmu, wyjaśnił nam: operacja bukryńska miała imitować Niemcom początek wyzwolenia Kijowa. Niemcy musieli uwierzyć, że rozpoczęło się decydujące forsowanie Dniepru. Potem Stawka Naczelnego Dowództwa zorganizowała prawdziwe forsowanie w pobliżu Luteża, wyżej na Dnieprze. Czy to był nieudolny manewr, czy nieudana operacja strategiczna? Urwiska sięgają do 150 metrów. System niemieckich umocnień wzdłuż Dniepru zamienił to miejsce w niezdobytą twierdzę. Uczestnik tamtych wydarzeń, rosyjski pisarz Wiktor Astafjew wspominał: „Jeśli z lewego brzegu Dniepru do wody wchodziło 25 tysięcy, to prawego osiągało 3 tysiące, maksimum 5”. O bezsensownych ofiarach ludzkich pisał tak: „I zwyciężając faszystów, nie nauczyliśmy się walczyć. Zasypywaliśmy ich górami trupów i zalewaliśmy morzami krwi”. Wkrótce będziemy obchodzić 70. rocznicę wyzwolenia Ukrainy od faszystowskich najeźdźców. Choć minęło już wiele lat, te tragiczne wydarzenia do tej pory nie zostały należycie naświetlone i przemyślane. W Domu Kina odbyła się premiera filmu dokumentalnego reżysera Łeonida Mużuka „Dnieprowska ballada” (operator Dmytro Sannikow, kompozytor Wołodymyr Huba). Autorom udało się w tym 52-minutowym obrazie powiedzieć bardzo wiele, wszechstronnie przemyśleć tragiczne strony, aktualnie i z humanistycznych pozycji. Po zakończeniu pokazu widzowie na stojąco oklaskiwali zespół twórczy. PRZEDPŁATA—2014 PRZEDPŁATA—2 0 1 4 Koszt przedpłaty Koszt przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI na 1 miesiąc na 1 miesiąc 10 UAH Kod pocztowy — 30617 na pół roku na pół roku 57 UAH 15 kop. na rok na rok 113 UAH 10 kop. ZAPOWIEDŹ na 3 miesiące na 3 miesiące 29 UAH 40 kop. Jesteś ze «Słowem Proświty», bo to — Twoja gazeta!

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN P.o. redaktora naczelnego Jewhen BUKET Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Redaktor internetowy Ołeksandr ŁYTWYNENKO 279-39-55 Redaktor dyżurny Nadia KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. «Polihrafcentr» w środę. Nakład w październiku — 19 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na «Słowo Proświty» jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y «Słowo Proświty» — 30617

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин