Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗
WOŁODYMYR IWANTIWC: JEŚLI JESTEŚ UKRAIŃCEM
Слово Просвіти, №43 за 2011 рік
Znam tego człowieka od połowy swojego życia. Znam go jako człowieka o niezłomnych przekonaniach i wiernego w przyjaźni. Na tyle blisko, że miałem okazję czytać wydrukowaną przez niego z kijowskich negatywów na papierze fotograficznym F 14x19 monografię Iwana Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”, a w beznadziejnych, zdawałoby się, zastojowych latach 70. miałem zaufanie, by omawiać usłyszaną w „Głosie…” pracę gruzińskiego filozofa (nazwisko z biegiem lat wyleciało z pamięci) „Czy ZSRR przetrwa do 1983 roku?”. W pamięci utkwił epizod, gdy jego dowcipna reakcja na szkalowanie mnie z powodu braku szacunku dla wielkoruskiego autorytetu literackiego, zdaje się, odsunęła od mojej osoby nieprzyjemności. „Czyżby N był członkiem biura politycznego?” — retorycznym pytaniem wyprowadził W. Iwantiwc klasyka spod dachu nietykalności, a mnie spod możliwego nadzoru ówczesnych wszechmocnych literaturoznawców w cywilu. Ukazanie się w 1967 roku tomu poezji „Rusawa Roś” zapowiedziało pojawienie się w literaturze ukraińskiej głosu młodzieńczego, świeżego i silnego. Znany krytyk Iwan Zub odnotował „pragnienie młodego poety do dochodzenia prawdy, analitycznego dochodzenia do wszystkiego, sprawdzania istotności i prawdziwości realnego, czy też legendarnego”. Jednakże właśnie to „dochodzenie prawdy” na długie lata zamknęło poecie drogę do ośrodków wydawniczych. Ponad dwie dekady W. Iwantiwc trzymał się na marginesie oficjalnego procesu literackiego, potwierdzając swoją trwałość jedynie przekładami do antologii i tomów poetyckich z bułgarskiego, łotewskiego, czeskiego, rosyjskiego dzięki wsparciu S. Telniuka, W. Zabasztanśkiego, W. Hrabowśkiego (podsumowaniem tej pracy jest ukraińskojęzyczny „Wieniec” M. Bahdanowicza (1997) oraz „Ukraiński mianownik” z dwunastu literatur (2009), a także recenzjami w „Ukrainie”, „Literackiej Ukrainie”, „Druzie Czytacza” oraz wydawniczymi dla sektora przekładu z języków obcych „Weselki”. Dopiero po odzyskaniu Niepodległości nasz rodak mógł wydawać książki. Ukazały się tomy poezji „Powrócić deszczem” (1993), „Iwangelia od Iwantiwca” (2007), dla dzieci „Tryczki-bryczki” (2007), satyryczne „Znaki złodzieja” (1995) oraz „Ukraińska cierpliwość” (2004), literacko-krajoznawcze „Przełamanie syndromu Gogola” (2006). Pod dachem założonego przez niego przy Białocerkiewskim Zjednoczeniu Miejsko-Rejonowym WUT „Proświta” „Almanachu „Biała Cerkiew” ujrzało światło dzienne ponad pół setki wydawnictw literacko-artystycznych, publicystycznych i krajoznawczych, wśród których wyróżniony na Lwowskim Forum Książki w 1998 r. pierwszy w niepodległej Ukrainie bogato ilustrowany, w języku ojczystym „Taras Bulba” (z dziesięć egzemplarzy przekroczyło nawet ocean) oraz pierwsze na Ukrainie wydanie utworów Iwana Mazepy „Przez szablę mamy prawa”. Od samego początku gorbaczowowskiej pieriestrojki, która w naszych warunkach przerodziła się w zmagania o niepodległość państwową, W. Iwantiwc przyłączył się do tego procesu. Jest jednym z inicjatorów odrodzenia na Porosiu „Proświty”, która prowadzi swoją rachubę czasu od 1917 roku, i już ponad dwie dekady jest liderem zjednoczenia miejsko-rejonowego (nawiasem mówiąc, wyróżniony medalem „Budowniczy”). * * * W kamuflaż maluje mól kasztany, A one bezbronne mimo wszystko. Wybrał Chmurnik słoneczny kryształek, I oślepło niebo poszarzałe. Ile nam zostało tego słońca, Ile tych liści nam zostało… Lato już nie ma obrońcy I oddaje się jesieni na łaskę. NOC CIASNYCH OBJĘĆ Zasłoniwszy ludziom ciemnością oczy, Zmiennie pachniała noc w jego objęciach, I ranek ledwie świt nie przespał. I dzień kochanków prawie nie zastał! Więc odtąd delikatnie-bogobojny Będzie dzień z każdym dniem krótszy. POSTEWANGELIJNE I znowu najeźdźcy ukrzyżowali Chrystusa I zabójcy podzielili zdartą odzież, A zastęp apostołów przy pierwszej zaś okazji Do zgrai krzyżujących przystał. Ich nie przeraża ciemność gęsta Po chrystobójstwie, jak cieląt w szkodzie: Lustracja, którą Pan przeprowadza, Po tamtej stronie, skąd żaden nie wracał! To, może, ona już nie taka straszna?! Ale jednak powróci ukrzyżowany I zapyta o swoje białe szaty! Więc będzie niektórym ciasny Reichstag I biada tym, którzy podkulili ogon, Kiedy w międzyczasie rządził szatan. JEŚLI JESTEŚ UKRAIŃCEM Galinie Newinczanej, autorce powieści „Ziarna i żarna” Mamią nas nieznane brzegi, A czekają szarobure najmy. Tam właśnie nasi przyjaciele drodzy Do syta naśmieją się z nas. Jeśli jesteś Ukraińcem, Ty na zdradę nie jesteś zdolny, Nie poddasz się obcemu Ani śpiewakiem, ani żołnierzem. W tobie wola niezłomna, W tobie serduszko wierne. Jeśli jesteś Ukraińcem, Jeśli synem Ukrainy. Dość pocieszać wrogów, Dość narzucać się im w przyjaciele! Już bez ciebie dym Ojczyzny zgorzkniał, Nie kwitnie bez nas kalina na łące. * * * Zabolała mnie mowa białoruska, Zabolała, aż pod sercem zapiekło. Tak boli Ziemi wyrąb lasu, Tak boli wyschnięte źródło, Tak boli skrzydło starte bociana I zapomniana pieśń słowika… Nie harpiąca i nie białorączka — Panna ta, co licowała książętom, A dostała się w spadek nędzarzom, Leniom, niedouczonym na sprawdzian I co dzień coraz mocniej boli nas, Przez nich zamordowana boli, Jak boli porażka wojakowi, Jak zgasły zwycięski okrzyk, Od obrazy i silnej miłości, Od zalewu wrogiego boli… Zabolała mnie mowa ukraińska. STUS Nie po prostu zabito, poeto Wasylu, A ducha — do więzienia, a duszę — do karceru. Oto tak, nie według mapy, poznawałeś Rosję: W niej zło wieloliczne, w niej licho ręczne, W niej „potwór obły, ogromny i szczekający”, Co śmierć przyśle, nie doczekawszy pokory, Co imię, jak skórę żmija, zmienia, A istoty-bytu nie zmieniło nigdy. Po świecie rozwiawszy popiół narodów, Ich przestrzeń swoim, „odwiecznym” uważało. Ono i ciebie spożyje w potomstwie, Co rodu się wyrzekłszy, nabiera sadła. Nie będzie salutu, ani łez, ani olejów Pod niebem uralskim, obojętnie-okrutnym… Jedna tylko pociecha, że śmiercią swoją Śmierć Ukrainy potupiemy. EWANGELIJNE Miłujcie nieprzyjaciół swoich. Św. Pismo Wroga jednak nazwać wrogiem, Nie bać się mieć wrogów: Kosztowała nas zbyt drogo Tolerancja wobec cudzych bogów.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
