Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

Stepan WOWKANYCZ: „Idea odrodzenia rdzennego narodu musi być silniejsza”

Слово Просвіти, №43 за 2012 рік

Kontynuujemy publikację rozmowy pisarza Bohdana ZALIZNIAKA ze Stepanem Josypowyczem WOWKANYCZEM — wiodącym pracownikiem naukowym Instytutu Badań Regionalnych NAN Ukrainy, doktorem nauk ekonomicznych, profesorem. Zakończenie. Pocz. w nr 41, 42 z 2012 r. — Jak Pan rozumie socjohumanistyczną paradygmatykę? To dla Pana, najwyraźniej, fundamentalne pojęcie. — Wprowadzony do obiegu naukowego dyskurs „socjohumanistyczny” odzwierciedla binarną paradygmatyczną istotę zachowania autentyczności Ukraińców, która polega na parytetowym podejściu do harmonizacji praw zarówno człowieka, jak i narodu; potrzebie ich ochrony w adekwatnym, sprzyjającym ich rozwojowi środowisku, w jego jak najszerszym informacyjno-językowym, światopoglądowym, narodowo-patriotycznym, państwowotwórczym, wreszcie geopolitycznym, geostrategicznym wymiarze. Skala takiego wymiaru dyktuje jak najszybsze nadanie tej binarności statusu światowego moralno-prawnego imperatywu, a co za tym idzie — międzynarodowej jurysdykcji. Tylko przy takim kompleksowym rozumieniu wprowadzonego dyskursu można szeroko uspołecznić uniwersalność zasady interakcji strategicznie sztywnego informacyjno-językowego, kulturowo-etnicznego szkieletu każdego narodu (narodowości) z elastycznym, mobilnym i codziennym jego uzupełnianiem cywilizacyjnymi osiągnięciami bez szkody dla zachowania ich autentyczności. Prawne wzmocnienie socjohumanistycznego zabezpieczenia stosunków międzynarodowych jest niezbędne — na świecie dochodzi nie tylko do eksploatacji człowieka przez człowieka, ale i narodu (narodów) przez naród. Jednocześnie, jeśli społeczność światowa przyjęła Deklarację Praw Człowieka, to Deklaracji Praw Narodów dotąd nie ma. Szkoda, ale panuje rywalizacja o przywództwo silnych tego świata, a niektórzy próbują stać się wszechmocnym dyktatorem sterowanej (?) demokracji. Nie wszystko, co ludzkie, jest humanitarne. Jeśli pojęcie „socjalne” oznacza ludzkie, społeczne, a „humanitarne” — ludzkie (w sensie humanitarne), to ich synteza właściwie stworzy nową „socjohumanistyczną” jakość, obecnie niezwykle potrzebną. Nie może być wolny człowiek, kiedy zniewolony jest jego naród. Na tym tle ukraińska idea formuje, koncentruje ważne socjohumanistyczne wartości i motywy działań, które wiążą się właśnie z walką o wolność zarówno człowieka, jak i narodu — ich bezpieczeństwo, budowę samodzielnego państwa, o suwerenność kraju, zachowanie jego etnicznej, językowo-kulturowej, religijnej i innej tożsamości na swojej ziemi w granicach wszystkich komponentów przestrzeni narodowej. Czyż nie dlatego tylko dla nas charakterystyczne jest takie sformułowanie, jak „bojownik o wolność Ukrainy”, czyż nie UPA walczyła pod hasłem „Wolność człowiekowi!”, „Wolność narodom!”. Ono nie jest galicyjskie, a ogólnoukraińskie i światowe. — Socjohumanizm w Pana rozumieniu — to także nowy, godny XXI wieku humanitarny porządek stosunków międzynarodowych w cywilizowanym świecie? — Dewaluowaliśmy pojęcie „humanitarny”. W naszym użyciu pojęcie „socjohumanistyczny” nie sprowadza się do jednorazowej humanitarnej pomocy materialnej, związanej z różnymi kataklizmami naturalnymi (trzęsienia ziemi, powodzie itd.), z nieracjonalną działalnością człowieka (uchodźcy konfliktów zbrojnych, katastrofy ekologiczne, misja humanitarna wojskowych) czy z „pomocą humanitarną z drugiej ręki”. Wszystko to jest pomoc paliatywna dla ludzi, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji materialnej, naturalnych czy nienaturalnych sytuacjach. W zaproponowanej interpretacji przymiotnik „socjohumanistyczny” oznacza nową jakość: trwałą ochronę duchowych i materialnych wartości tytularnych, rdzennych narodów i narodowości, ich tradycji, języków, kultur przed ujednoliceniem nie tylko przez nieuchronne wpływy globalizacyjne, ale i asymilacyjne działania neokolonialistów, którzy inspirują w przestrzenie informacyjne, edukacyjne i inne swoje zamysły i teksty, złośliwie i szeroko wykorzystując tak zwany intelektualny antyukrainizm w imperialnej semiotyce, antyukraińskiej semantyce i aksjologii dla cynicznego zombingu intelektu ludzi, ich dusz, wartości i świadomości poprzez inspirację imperialnych innowacji w przestrzeń informacyjną Ukraińców. Imperialna semiotyka, wysławiona w pomnikach Lenina, Stalina, Kirowa, reprezentowana przez czołgi, armaty 45 mm — to zaborczy materialny rudyment, który ma odnowić rzekomo duchowa ideologia „ruskiego miru”, który jest wymyślony i eksportowany przez upaństwowiony kościół. — Obecny Prezydent Ukrainy, odpowiadając na pytania dziennikarzy, jak rozumie UNI, sprowadził ją do przeprowadzenia modernizacji kraju. W mediach niejednokrotnie UNI przedstawiano jako panaceum na budowę zamożnej, demokratycznej Ukrainy. Jednocześnie Ukraińcom sugeruje się, że wszystko będzie, jeśli przy tym jeszcze pokajamy się, poprosimy o przebaczenie. Prawda, nie precyzują: za co i przed kim. Może za Hołodomor, Rozstrzelane Odrodzenie? Co może Pan powiedzieć w tej sprawie? — Podmiana pojęć, próba wciśnięcia UNI w „wąskie” prokrustowe łoże modernizacji, imitacja nowej polityki humanitarnej, zamiast uczciwego prowadzenia poszukiwań nowej socjohumanistycznej koncepcji bytu narodu ukraińskiego, rozwoju jego rodzimego języka, kultury — to wszystko albo z niezrozumienia powagi problemu, albo, jak to mówią, od złego. Obecnie aktualizuje się problem przeprowadzenia modernizacji nie dla niej samej, nie „poza ramami narodu”, aby „ogólnoludzkimi frazami internacjonalizmu… przykryć swoje duchowe wyobcowanie od rodzimego narodu”, według Iwana Franki, jak to już było z industrializacją i kolektywizacją „całego kraju”. Modernizacja musi pracować na zwiększenie podmiotowości Ukrainy, zwiększenie konkurencyjności jej gospodarki. Ale teraz ważne jest, aby przemiany rynkowe nie nabrały czysto technicznych, regionalnych dominant i odchyleń, a odpowiadały ogólnonarodowym wartościom, socjohumanistycznym potrzebom duchowego odrodzenia narodu, chroniły jego człowieka przed dalszym narodowym wyobcowaniem, niszczeniem intelektu, rodzimego języka jako Logosu. Jednocześnie chroniły rdzenny (tytularny) naród ukraiński przed pozbawieniem państwowości, wszak jego świadomość, pamięć historyczną przez długi okres okupanci brutalnie „wyczyścili” z pragnień stania się Państwowym Narodem. Dlatego pytanie pozostaje otwarte (i nie tylko dla Ukrainy): czy powstaną i, co najważniejsze, czy wytrzymają reformatorski kurs nowo narodzone państwa bez nowej filozofii pomocy osłabionym, bez wsparcia życiodajnej siły renesansu ich środowiska i narodowej przestrzeni bytu, bez zniszczonych elit, tradycji kulturowych? Wszak kultura, język — to nie tylko główne cechy narodu, ale w połączeniu z nowoczesnymi innowacyjnymi technologiami, gospodarką wiedzy — żywotnie niezbędny atrybut jego bytu, zachowania tożsamości, konkurencyjności, wreszcie witalności, zbiorowego myślenia państwowego. Ukraina jako samodzielne państwo nie niszczyła żadnego narodu, a inne w imię swoich państw niszczyły nas na naszej obiecanej ziemi; dlatego kajać się i prosić o przebaczenie trzeba nie nam. Ani Trocki, ani Balicki, ani Piłsudski nie byli Ukraińcami, ale swoje krwawe „pacyfikacje” przeciwko nam przeprowadzali. Ukraińcy — to dawny naród, a nie poddani Polski czy służbiści Rosji, nie trybiki imperium zła czy „ruskiego miru”, który znowu chcą ożywić w XXI wieku upaństwowieni duchowni poza wysokimi moralno-duchowymi imperatywami socjohumanistycznego wymiaru. — Kontent nowej socjohumanistycznej paradygmaty bytu człowieka i narodu, być może, aktualizuje nowe podejścia do już znanych pojęć. Czyż nie tak? — Wprowadzenie do obiegu naukowego pojęcia „socjohumanistyczny” aktualizuje, czy raczej wymaga rekonceptualizacji istniejących podejść do, wydawałoby się, znanych rzeczy, zarówno w ukraińskim użyciu słów, jak i w szerszym kontekście międzynarodowym. Weźmy na początek ukraiński aspekt, powiedzmy, błędne używanie pojęć „zasób” i „potencjał”. Dotąd nie uświadomiliśmy sobie krajowego paradoksu: „Bogata Ukraina — biedny kraj, zubożały naród i nie narodowa przestrzeń informacyjna”. Dlaczego? Odpowiedź jest krótka: Nie ma ludzi! Nie ma ludzi wielkiego intelektu i duszy, moralności i fachowości, którzy przekształciliby nasze, póki co bogate zasoby w twórczy potencjał narodu. Błędem, jeśli nie kłamstwem, jest twierdzenie, że rzekomo Ukraina ma wielki potencjał. Ukraina póki co ma niemałe zasoby — ziemskie, mineralne, leśne, wodne i inne. Ale te zasoby jeszcze trzeba przekształcić środkami mądrej i umiejętnej działalności w odpowiedni potencjał. Zasób — to jest to, co mamy, posiadamy; to jest to, co nas otacza. A potencjał — to jakościowy wskaźnik naszej z wami pracy; wskaźnik tego, jak rozporządziliśmy dostępnym dobrem, na ile jakościowo wykorzystaliśmy bogactwo, które mamy, które zostało nam dane przez naturę i Boga. Zatem potencjał zawsze wiąże się z działalnością człowieka, charakteryzuje się jakością pracy, zaletami jej wykonawcy i nosiciela, wreszcie jego człowieczeństwem. Nie wszystko, co ludzkie, jest humanitarne. Narodu dużo, a ludzi mało. Jak w Biblii: wielu było zaproszonych, ale mało przyszło. Potencjał odzwierciedla nie liczbę zaproszonych, a kto i jak odpowiedział na zaproszenie. — Wszak prosili wszystkich… — Właściwie socjohumanistyczny wymiar wymaga bardziej jakościowo-praktycznego rozumienia pojęcia „duchowy”. Właśnie w tym kontekście szukajmy dominanty, sensu i nowości tego pojęcia. Ta myśl w pełni może być przeniesiona na problem egzystencji, samoidentyfikacji i rozwoju narodu ukraińskiego, niszczenia jego języka, kultury, niewłączania w procesy odnowy społecznej wartości duchowych, tradycji, zasobu wiedzy, doświadczenia, wreszcie intelektu. Dyskurs „duchowy” nie wiąże się wyłącznie z religijną czy kościelną naturą. Praca nauczyciela, naukowca — również jest duchowa, tutaj odbywa się przekaz i zdobywanie wiedzy, informacji. Ona przede wszystkim odzwierciedla siłę rozumu, w szczególności intelektu jako wyprzedzającej reakcji człowieka (narodu) na konieczność przekazywania tradycyjnej i tworzenia nowej wiedzy, ich wykorzystania dla socjohumanistycznego rozwiązywania potrzeb teraźniejszości i przyszłości. Szeroka socjalizacja duchowości wiąże się z intelektualizacją, elitaryzacją i humanizacją wspólnoty w zakresie zdolności, po pierwsze, generowania nowej wiedzy; po drugie, nieprzerwanego jej przekazywania następnym pokoleniom, szerokiego i intensywnego jej stosowania. Co więcej, pomnożyć doświadczenie przeszłości jako niematerialny (informacyjny) kapitał, jako dorobek (niewyczerpany zasób) kapitału ludzkiego, który w razie odkrycia może stać się intelektualnym potencjałem współczesnych, przede wszystkim wtedy, gdy tworzą dobro. — Kreatywność człowieka nie zawsze jest skierowana na tworzenie tylko dobra. — Niestety, ale to prawda. Dobro i zło idą w parze, tworzy je intelekt, tego samego składu szare komórki mózgowe zarówno zdobywcy-asymilatora, jak i powstańca. Co więcej, zdobywca złośliwie przerywa przekaz informacji z pokolenia na pokolenie, rozpowszechnianie tradycji zniewolonych, aby je zasymilować. Führer czy wódz wszystkich narodów kreatywnie produkowali nie tylko informację, ale i dezinformację, która nie sprzyjała prawdzie, rozwojowi — narodowemu, trwałemu czy noosferycznemu. Natura informacji, jak dezinformacji, oczywiście, zawsze jest informacyjna, ale to nie gwarantuje tylko duchowo zmotywowanego wykorzystania wiedzy, innowacji dla dobra i postępu. Kiedy mowa o moralności, socjohumanizmie, to najważniejsza, naszym zdaniem, jest życzliwa motywacja informacyjnego (duchowego, idealnego, a nie tylko materialno-fizjologicznego) procesu generowania nowej i przekazywania zgromadzonej wiedzy, doświadczenia, umiejętności, ich altruistyczna skierowanie właśnie dla dobra, a nie chciwego wyzysku. Kraje, które dokonały takiego ucisku wobec innych narodów, muszą rzeczywiście moralnie, społeczno-psychologicznie odrodzić się, czyli pokajać, jak to zrobiły powojenne Niemcy czy Japonia. To może uczynić tylko uduchowiony intelekt, kapitał ludzki i duchowo-intelektualny potencjał. Dlatego mówimy nie po prostu o intelektualnym, a duchowo-intelektualnym potencjale, o duchowo-informacyjnej mobilności, czyli dodajemy słowo „duchowy” w jego socjohumanistycznym napełnieniu. W ten sposób kierując je na jakościowo nowy konstrukt w budowaniu ukraińskiej Ukrainy, w zachowaniu narodowej tożsamości i dumy narodu, w tworzeniu konkurencyjnego jego narodowego środowiska, przestrzeni i ideału jako instytucjonalnych źródeł ciągłości życia. — Wina za niewykorzystanie zaproponowanej paradygmaty rozwoju narodu leży na państwie, jej

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин