Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №43 за 2012 рік

16 с. · 33 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу. 1 з 33 записів показано українською, доки оновлюється їхній переклад.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 43 (680), 25—31 października 2012 28 października Masz okazję Godny los wybrać Ojczyźnie swojej, I rodzinie swojej, i swojemu narodowi, Dla nich w ten dzień pomylić się nie śmiej! Anatolij KYCZYŃSKI, laureat Nagrody Narodowej im. T. Szewczenki ADRES ZWROTNY — NARÓD

Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki ską, żeby była ona rzeczywiście językiem państwowym na Ukrainie. Nadchodzą wybory, których wszyscy się boją. Musimy głosować tylko na te partie i na tych kandydatów na deputowanych ludowych w okręgach większościowych, którzy bronią języka ukraińskiego. A jeśli milczą, nie mają w swoim programie zobowiązania o ochronie języka ukraińskiego, to nie trzeba na takich głosować. Bo oni nie są mężami stanu, oni nie będą bronić interesów państwa ukraińskiego. Jeśli nie bronią języka rdzennego narodu, to jakże będą bronić państwa ukraińskiego, gospodarki, kultury i w ogóle naszych interesów? Dlatego takich deputowanych nie potrzebujemy w parlamencie. MYŚLI WZBUDZONE Z ZEWNĄTRZ NASZ GOŚĆ BOHDAN STELMACH UCZYSZ JĘZYKA — DBASZ O INTELEKT

Машинний переклад

Świątobliwy Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret:

„Śpiewamy: »Duszę i ciało złożymy za naszą wolność…« Dlaczego zatem obłudnie powtarzamy: »Duszę i ciało złożymy…«? Nie popadajmy w niewybaczalny grzech… Musimy zmobilizować cały naród do obrony języka ukraińskiego i Państwa Ukraińskiego. Nie zjadajcie się nawzajem! Bo to taktyka wrogów: skłócić Ukraińca z Ukraińcem, a potem panować nad wszystkimi. Dlatego jednoczmy się, nie krytykujmy jedni drugich. Odrzućcie to, bo to diabelska droga, która ma nas zniszczyć. Przed nami dziś najważniejsze — obronić ukraiń- 11–12 OTO GDZIE, LUDZIE, NASZA CHWAŁA! Ogólnoukraińskie forum „W obronie języka ukraińskiego i państwowości”, 25 września 2012 r., m. Kijów

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

WYBORY: DZIENNIK OBSERWACJI

sił politycznych. Jednak te dziewięć partii, po dostaniu się do parlamentu, tak i nie spełniło swojej obietnicy, nie zjednoczyło się. Wybory się odbyły. Siły Majdanu, bloki BJuT i „NU-NS” odniosły minimalne zwycięstwo — zdobyły 228 mandatów, większość „plus 3” (156 mandatów dla BJuT, 72 dla „NU-NS”). W grudniu 2007 roku parlament po raz drugi mianuje Julię Tymoszenko premierem, tym razem „za” było zaledwie 226 głosów, minimum z minimów. Dalej znów ponad 2 lata waśni między siłami Majdanu. Rezultat — zwycięstwo Janukowycza w wyborach prezydenckich i totalny powrót „regionalów” do władzy. A zatem od tego pamiętnego 2007 roku minęło 5 lat. Co mamy? Unikalną sytuację: oboje zwycięzcy ostatnich wyborów, w których wybrano obecny parlament, są uwięzieni. A mianowicie Julia Tymoszenko i Jurij Łucenko szli do wyborów w swoich blokach z numerem 1. Wraz z powrotem „regionalów”, jeszcze wiosną 2010 roku, parlament brutalnie „przeformatowano” w nową koalicję, przez co wypaczono wolę wyborców, wyrażoną w 2007 roku, czyli wolę narodu, zgodnie z Konstytucją Ukrainy — jedynego źródła władzy. Powróćmy do tego archiwalnego zdjęcia. Dzisiaj Jurij Łucenko, Wiaczesław Kyryłenko, Arsenij Jaceniuk, Anatolij Hrycenko, Mykoła Katerynczuk — to liderzy opozycji w wyborach. Konkretniej — jednej z czterech kolumn, którymi siły opozycyjne idą do wyborów — Zjednoczonej Opozycji, która kandyduje z listy partii „Batkiwszczyna”. To dawni współpracownicy Juszczenki, tylko żaden nie poszedł na listę „Naszej Ukrainy” kierowaną przez byłego prezydenta, która również idzie do wyborów. Ci 5 polityków obecnie kieruje własnymi partiami. Jaceniuk stanął na czele listy wyborczej WS „Batkiwszczyna”. Właściwie zjazd tej partii zatwierdził jako numer jeden na liście Julię Tymoszenko, a jako numer 5 — Jurija Łucenkę. Ale ponieważ oboje więźniowie polityczni zostali przez CKW usunięci z wyborów, na czele listy idą Jaceniuk, Hrycenko, Turczynow, Kyryłenko. …Jakkolwiek by kto nie odnosił się do tych liderów opozycji, bez wątpienia są oni poważnymi politykami, demokratami, państwowcami, przedstawicielami nowej generacji politycznej. Za każdym z nich ważne stanowiska państwowe, burzliwe „czasy przemian”, nadziei i rozczarowań, błędów i poszukiwań. Czas wyciągnąć wnioski z tych błędów, zbierać rozrzucone kamienie. Obecnie nadszedł nowy czas wyboru i to nie tylko dla polityków, ale także dla wyborców, obywateli, Ukraińców.

Машинний переклад

„Krwiopijcy”

Dmytro SABASZENKO, inwalida drugiej grupy, m. Pawłohrad obwodu dniepropetrowskiego. Nie mam encyklopedii, więc dokładnie nie powiem, jak nazywa się ta wijąca się rybka, która przysysa się do drapieżnych rekinów i z tego żyje. Może to właśnie są ci „krwiopijcy”. Przypominają mi obecną KPU na czele z Petrem Symonenką. To oni w tak przyjaznym tandemie idą czy płyną razem z Partią Regionów. To oni żywią się z jednego koryta z tymi drapieżnikami, którzy co roku wysyłają na te nieznane mi Bahamy, Wyspy Dziewicze, Seszele, Cypr miliardy dolarów, ukradzionych ukraińskim pracującym. To oni poparli ustawę o językach regionalnych (czytaj: języku panującym na Ukrainie — rosyjskim). To oni poparli berijowską ustawę w XXI wieku — o zniesławieniu, jeszcze z dziesięć takich antypaństwowych, antynarodowych ustaw, które podawali na stół przewodniczącemu Rady Najwyższej W. Łytwynowi, który u drapieżników jest na haczyku. Prawie nie wyjeżdżam, ale tym razem pojechałem do Kijowa. I co zobaczyłem przy drogach. Obok billboardów — „głosuj na rekiny od złodziejskiego biznesu”, billboardy kompartii — „Wróćmy kraj narodowi”. Jaki „kraj” i jakiemu narodowi? Bezpaszportowemu, jakim byłem w wieku 18 lat, bezpaszportowi byli moja mama i tata. Wrócimy „kraj niewolników, kraj panów”, którym jest, według definicji poety, Rosja? Tak my już ją wróciliśmy za komunistów i Janukowycza. Czy może wrócić „kraj”, który nazywa się „więzieniem narodów”, „imperium zła”? Powrócić do „kraju” GUŁAG-ów, donosicieli, przesłuchań i ciągłych podejrzeń, „kraju” poniżenia ludzkiej godności? Przecież my już tam byliśmy. Niewolnictwa i bezprawia? Przecież my obecnie w nim żyjemy. I dlaczego wszystkie te billboardy u komunistów są już w języku regionalnym? Czyżby komuniści znowu tworzyli „jedinuju obszcznost” — ruski naród? Czy może „kraj dobrobytu”, obniżki cen i podwyżki emerytur oraz pensji pracującym, a nie rekinom biznesu? Dlaczego więc komuniści za to nie głosowali, kiedy pięć lat towarzyszyli tym drapieżnikom w jednym parlamencie i głosowali przeciwko swojej (?) „stranie” i swojemu (a czy swojemu?) narodowi, pod rękę dyrygenta Czeczetowa? Sprzedawaliście się, żeby mieć pieniądze na milionowe billboardy, na przekupstwo wyborców rowerami, kaszą gryczaną i konserwami. Czy może, zwracając „kraj” narodowi, wy temu samemu narodowi oddacie i swoje majątki, mercedesy, zegarki, importowane garnitury za tysiące dolarów, którymi was obwiesili Partia Regionów i ci, których wy w Radzie Najwyższej lobbujecie, występując nie za pracującym narodem, a za rekinami? Kogo wy po raz kolejny oszukujecie? Czyż wam mało hołodomorów 1921 i 1933 roku? Czyż wam mało krwi 1937 roku? Czyż zapomniała się II wojna światowa, którą rozpoczął Stalin ze swoim kolegą Hitlerem, marząc podzielić świat na dwa socobozy — stalinowski i hitlerowski. Może dlatego wy jesteście przeciwko NATO, gdzie byśmy my, Ukraińcy, schowali się przed dwugłowym drapieżnikiem, pod dziób którego wy chcecie nas podsunąć? Po co wy dzisiaj znowu oszukujecie naród? Co wy nam chcecie zwrócić? Ja to piszę i myślę o naszym łatwowiernym ludzie, myślę, że nas, Ukraińców, historia niczego nie uczy. Znowu będziemy głosować nie na tych, którzy naprawdę kochają Ukrainę, ukraiński naród, żyją jego bólami i nieszczęściami — za partię Juszczenki, który zwrócił nam historię, język, narodową dumę i honor, zdjął z nas piętno niewolnika, próbował zrobić nas gospodarzami swojej ziemi. Myśmy go zeszmacili. Najpierw „krwiopijcy”, którzy przyssali się do niego, potem wrogowie zewnętrzni, a wtedy wzięli się za niego i swoi. Własnymi rękami sami siebie zwalczyliśmy, jak z goryczą powtarzał Iwan Mazepa. Codziennie spotykam naiwnych ludzi, którzy deklarują: „Ja będę głosować na komunistów, prawdziwych bolszewików”. Gdzie ty ich widzisz? Gdzie ona, owa bieda bojowników o pracujących? Zwłaszcza w osobie komunisty Hołuba, który ma hotel, mieszkania, daczę, samochód. Sądząc po twarzy, Ołeksandr Hołub naprawdę jest wymęczony masażem, manikiurzystkami, osobistymi pielęgniarkami. Jego czerwony wódz Petro Symonenko — także biedny i nieszczęśliwy w porównaniu, powiedzmy, z rodziną Janukowyczów. Symonenko ma tylko 4 mieszkania o powierzchni 75 m kw., 81,3 m kw., 38,9 m kw. i 153,2 m kw. Trochę ziemi w centrum Kijowa i trochę za miastem. Może jeszcze trochę na Krymie. Ale o tym nikt nie pisze. Wszystkiego jakieś 9977 metrów kwadratowych ziemi. Otrzymał ją czy kupił, najwyraźniej za składki partyjne i jednorazową pomoc medyczną. Na koncie wszystko 238 tysięcy hrywien i 35 tysięcy 94 hrywny — pomoc materialna. Dochód żony — 351 tysięcy 443 hrywny. Jeszcze „trochę” jest z ruchomego i nieruchomego mienia, jakieś 340 tysięcy 560 hrywien. Sądząc po otrzymywaniu stałej pomocy, komuniści są najbiedniejsi w Radzie Najwyższej. Przynajmniej żaden z nich nie odmówił pomocy materialnej. Ja osobiście radziłbym towarzyszowi Ołeksandrowi Hołubowi jako głównemu redaktorowi gazety „Komunist” wykluczyć z szeregów KPU Petra Symonenkę, bo jeśli przyjdzie mały Stalin czy Beria, przykleją mu etykietę „burżuj” i podciągną pod artykuł kryminalny — najwyższy wymiar kary bez sądu i śledztwa. No, jak bywało w tym „kraju”, który nam zamierzają zwrócić dzisiaj komuniści. W tej samej liście zauważyłem nazwisko jeszcze jednego nędzarza, największego bojownika o lepszy los emerytów (czyli za mnie) i za wszystkich weteranów oraz inwalidów (także za mnie) Petra Cybenki. Ten pracujący żebrak w zeszłym roku zarobił wszystko 509 278 hrywien. Całkiem nieszczęśliwy jest i Wiktor Aleksiejew: jeden z najaktywniejszych komunistów posiada tylko 312 640 hrywien dochodu oraz jedno mieszkanie na 113,8 metra kwadratowego i ma wszystko dwa samochody terenowe. Na koncie bankowym leżą nieszczęsne 279 462 hrywny. U reszty biedaków cały majątek zapisany jest na biedne żony, wszelkie tam hektary ziemi, mercedesy, miliony w hrywnach, a nie w dolarach, jak u rekinów biznesu. Całkiem nieszczęśliwy wygląd ma i obecny przewodniczący Państwowej Służby Celnej Ihor Kałetnik. Człowiek ma 194 547 hrywien rocznego dochodu. Ale w zeszłym roku rodzina komunistycznego działacza państwowego sprzedała należące ruchome i nieruchome mienie na… 8 mln 154 tys. hrywien! Ale co te miliony, jak człowiek nie ma żadnego auta? Jeździ tramwajem, trolejbusem. Bardzo rzadko marszrutką. Podwyższyły się ceny na bilety okresowe i Kałetnikowi oraz jego rodzinie to nie na kieszeń. Jest na liście partii i miłośnik ojca wszystkich narodów Stalina Rusłan Skarbowijczuk. Zajmuje stanowisko dyrektora Naukowo-Badawczego Instytutu Ekorozwoju Białocerkiewskiego Uniwersytetu Agrarnego, marzy całą Ukrainę przyozdobić pomnikami Stalina i zrosić piedestały własnymi łzami. Ale to tylko jego marzenia. On jest biednym urzędnikiem. Za rok zarobił wszystko 5788. Mniej niż 500 hrywien na miesiąc. Możecie wyobrazić sobie takie życie. Ja otrzymuję dwa razy więcej i ledwo wystarcza na mleko, a towarzysz Rusłan, widocznie, tylko herbatę bez cukru pije. Żeby przeżyć i wstąpić w szeregi kompartii, mówią, sprzedał wszystko. Zostawił sobie tylko kilka działek ziemskich o powierzchni 46,93, 6,75, 370,15 i 194,7 ara. Dwa ubogie mieszkania o powierzchni 58,6 i 55,6 metra oraz jeszcze odrobinę nieruchomości o powierzchni 593,7 metra! Oto i wszystko. O jakich pomnikach Stalina można marzyć? Prawda, są (oczywiście zmyślają, bo zazdroszczą) 32 samochody i przyczepa. Samochody miłośnikowi Stalina są potrzebne, tak jak pomniki wodza na Ukrainie. Bo komuniści nie przeżyją bez jednego i drugiego. Można jeszcze wspomnieć o proletariackim biedaku Juriju Hajdajewie. To komunistyczny minister ochrony zdrowia jednego z ostatnich leninowsko-stalinowskich reżimów. On również jest nędzarzem. Szkoda, że nie jestem komunistą, bo zapisałbym się do „krwiopijców” i może coś by mi skapnęło w Radzie Najwyższej od tych regionalnych burżujów, tak jak ich pobratymcom komunistom. Może i ja wtedy jeździłbym nie na wózku inwalidzkim, a jakimś mercedesem. Zaprawdę prawdziwi bojownicy: o swój los — czynem, o los pracujących — słowami.

Машинний переклад

I znowu czas wyboru…

Piotr ANTONENKO Zdjęcia autora Czasem warto spojrzeć na archiwalne zdjęcia. Ten kadr wykonano 22 lipca 2007 roku na wiecu przed Domem Ukraińskim. Stoi tu cała pierwsza piątka nowego bloku wyborczego „Nasza Ukraina—Ludowa Samoobrona”, który szedł do świeżo ogłoszonych pierwszych w naszej historii przedterminowych wyborów parlamentarnych, które odbyły się 30 września 2007 roku. Po Pomarańczowej Rewolucji, po zwycięstwie Wiktora Juszczenki w wyborach prezydenckich, koalicja sił politycznych Majdanu — bloków „Nasza Ukraina” i BJuT — przetrwała niedługo. Już we wrześniu 2005 roku konflikt wylał się na zewnątrz i Juszczenko odwołał ze stanowiska i premier Julię Tymoszenko, i „drogich przyjaciół” ze swojego najbliższego otoczenia. Tak rozpoczęła się kampania pierwszych po Pomarańczowej Rewolucji wyborów parlamentarnych, zaplanowanych na wiosnę 2006 roku. Wyborów niezwykle ważnych dla nowej władzy. Niestety, w wyniku półrocznych swarów, nałożonych na kampanię wyborczą, siły Majdanu przegrały wybory i nie zdobyły większości w parlamencie. Rewanż regionałów, jak się wydaje, rozgromionych przez Pomarańczową Rewolucję, stawał się rzeczywistością. Dalej nastąpił nowy kryzys polityczny, dekret prezydenta Juszczenki o rozwiązaniu parlamentu. W tym celu deputowani frakcji Bloku Julii Tymoszenko i część frakcji „Naszej Ukrainy” musieli złożyć mandaty deputowanych. W rezultacie w Radzie zostało mniej niż 300 deputowanych i straciła ona swoje uprawnienia. Stąd przedterminowe wybory. I na nie siły polityczne Majdanu znów poszły dwoma blokami: BJuT i „NU—NS”. Wcześniejszy Blok „Nasza Ukraina” został poszerzony do Bloku „NU—NS”. W tym czasie Jurij Łucenko zyskał taki rejting u wyborców, że to właśnie jego wybrano na pierwszy numer listy wyborczej „NU—NS” na zjeździe zjednoczonym dziewięciu partii bloku. Innym ważnym postanowieniem zjazdu, wyraźną obietnicą dla wyborców, było zobowiązanie wszystkich dziewięciu partii do połączenia się po wyborach w jedną silną partię. I miliony wyborców głosowały właśnie na podstawie tego zobowiązania, bo długo męczyły ich spory demokra-

Машинний переклад

Majory przedwyborczych batalii

Iwan ZACHARCZENKO, członek NSPU. Niepodległość bez jedności narodu to daremny trud. Przez 20 lat u nas żadne uroczyste święto nie odbyło się bez prowokacji i przeszkód ze strony czerwonych. Tak było i w święto Pokrowy, kiedy nasza postępowa i świadoma ludność obchodziła 70. rocznicę UPA. Ta utajniona abrewiatura kryje w sobie wielkie wydarzenia historyczne i wartość naukową, których, przez niedbałość i obojętność władzy, należycie nie uświadomiliśmy sobie. Teraz, choć powoli, zmiany abrewiatur zachodzą. Jedna z nich, demoniczna — „ZSRR”, odeszła w niebyt, za to inne — UPA, OUN, KUN przedzierają się na Boży świat z imperialnego molocha. Na zmianę nieprawdzie i bezczeszczeniu przychodzi dobro i prawda, która, niczym mesjasz, przebudzi ducha, wzmocni naszą wolę i wiarę. Musimy wiedzieć, że żołnierze UPA w owej strasznej godzinie prowadzili zaciętą walkę na dwa fronty: przeciwko cudzoziemskim najeźdźcom i czerwonym „wyzwolicielom”. Obecnie komuniści nie powinni narzekać i zgrzytać wytartymi zębami. Opanujcie się, uznajcie porażkę i ukorzcie się, bo na tej ziemi zostawiliście najkrwawszy ślad. Nie chcą. Splatają pętle i wieszają, niechby kartonowych, ale ludzi wielkich czynów i dobrej pamięci. Tym działaniem, które zademonstrowali na Placu Besarabskim obok swojego idola, pokazali światu, do czego są zdolni. Szubienice to katowskie rzemiosło, które otrzymali w spadku. Nie odżegnali się od niego, stosują je do dziś. Przypomnijmy wybryk Adama Martyniuka, który jakby na wieki przyssał się do wysokiego krzesła. Bywa, słuchasz tego słowika, który przymilnie i służalczo wyśpiewuje przed możnymi tego świata, a kiedy coś nie tak, chwyta za gardło i dusi… Pokazał prawdziwe oblicze i komunista Car'kow. Na ringu Szustera, doprowadzony do ostateczności, groźnie wyszczerzył się do swoich oponentów. Ołeksandra PRYCHOD'KO-WOZNIAK, członek NSŻU, przewodnicząca Hlibockiej rejonowej organizacji „Proświty”, obwód czerniowiecki. Mieszkam na Bukowinie, ale często odwiedzam rodzinną Mikołajowszczyznę. Mała wieś stała się jeszcze mniejsza. Młodzież wyjechała za zarobkiem do wielkich miast, stała się „rosyjskojęzyczna”. Zapadły się mogiłki dziadów i ojców, zniknęły krzyżyki, zarosły ścieżki dzieciństwa… Mała wieś ucichła, powoli tracąc swoich harmonistów i głosiste dziewczęta. Zawitałam tym razem do Hałyny, byłej kierowniczki klubu, urodziwej, pracowitej sieroty, która jakimś cudem pojawiła się w naszej wsi, wyszła za mąż, wychowała dwoje dzieci, doczekała się wnuków, prawnuków i pozostała na zawsze na tej szczodrej, ciepłej ziemi. — Przed tobą gazety, książki, plakaty, ulotki, niczym w wiejskiej bibliotece. I kiedy ty zdążasz czytać? — Tak i ty przecież czytasz, piszesz, pracujesz… — A ty przecież jeszcze i pole uprawiasz — dziwię się ja. — Czytam i oglądam teletransmisje i myślę, jak to syci potrafią się prezentować! Na billboardach wystawiają swoje portrety, a wokół tylu żebraków, bezrobotnej młodzieży. A jeszcze reklamują swoją „dobrą” działalność. Chodzą, przekupują, zastraszają. Jakże dobrze przy korycie! Widzisz, jak rwą się do władzy? — nie ustawała Hałyna. — Kiedyś w gazecie „Prawda” przeczytałam artykuł „Rybie oczy”: z luksusowych samochodów na i prorokował: szkoda, powiada, że was mało dusili… Jestem pewna, wolny i dumny naród, nie okaleczony niewolnictwem, nigdy nie ścierpiałby hańby i drwin, które uczynili „symonenkowcy” nie tyle nad S. Banderą i R. Szuchewyczem, co nad ukraińskim narodem, który do dziś trzyma na swojej szyi niewdzięcznych pasożytów. Zła ich siła i wroga, skłonna do chaosu i mordowania. Nią poniżona i rozszarpana jest Ukraina. Teraz, kiedy kraj gorączkuje przedwyborcza histeria, zaktywizowali się spadkobiercy Lenina, ruszyli ścianą na zaszczuty i zniechęcony elektorat. Chcą władzy. Kiedy ich protektorzy dają potrzebującym kaszę gryczaną i dodatki do niej, oni sieją obietnicami, że nie jutro, a już dziś naprawią lepsze życie. Oczywiście, wszystko to kłamstwa i polityczne kuglarstwo. Dziwi co innego: wszędzie błyszczy czerwona reklama z sierpem i młotem oraz hasłami w rodzaju: „Wróćmy kraj narodowi!”. Ładnie, kusząco brzmi, ale takie już było — zwrócili narodowi ziemię, fabryki, ale tak okiełznali, że on Bożego świata nie widział. W rzeczywistości obecnie już nie ma czego zwracać, oprócz ruin. Dlatego chce się ich zapytać: dlaczego wy straciliście ów „kraj”? Mieliście taką siłę, nieograniczoną władzę, potężną armię, broń, hordy tajnych współpracowników, jednak nie uchroniliście imperialnego potwora? Nie obiecujcie głupot. Wy nigdy swojemu narodowi nie mówiliście prawdy, za to wyzyskiwaliście i gnębiliście niemiłosiernie. Do czego wy się nadajecie? Kiedy trochę potrząsnęło zgniłym systemem, to wierni leninowcy, niczym spłoszone zające, pochowali się w krzakach. Za to dzisiaj, obozując w parlamencie, bohaterzą, im już nic tracić, oprócz luksusowych przywilejów, o co też walczą… Reklama, którą obwiesili się komuniści, kosztuje miliony. Ciekawie wiedzieć, skąd, z jakiego źródła „obrońcy pracujących” czerpią takie środki? Już nie ma kołchozowych chłopów pańszczyźnianych, wymknęła się spod kontroli robotnicza siła robocza, a oni żyrują i szaleją pod władczym skrzydłem. Oligarchowie są szczodrzy, płacą w pełni, a czerwone sługusy podstawiają ramiona, żeby oni nie chwiali się i nie upadali, niszcząc Ukrainę. Wychodzi na to, że obecni komuniści to absurd, odłamki przeszłości, które więcej pożerają, niż tworzą. Po co oni biednej Ukrainie? Komunizmu już nie chcą budować, ale ludzi mącą, i takie wycinają trele przy stołach oligarchów — nie można się nacieszyć. Prawda, na pokaz, udawanie ganią swoich protektorów, choć wiernie im służą. Nie mają państwowych kłopotów, trosk. Żuki stonki. Ludzie wszystko to widzą, ale z przyzwyczajenia bąkają: nas za darmo uczyli, leczyli i… dusili. Tego nie mówią — zapomnieli. Wtedy żywych krzyżowali — teraz martwych, pod ochrypłe starcze głosy: „Faszyzm nie przejdzie!”. Błaznują! Jaki faszyzm? Minęło 20 lat, jak on skonał. Zachłysnął się w potokach niewinnej krwi. Właśnie przeciwko takiemu hegemonowi rozpoczęli nierówną walkę żołnierze UPA. Oni pierwsi stanęli z nim do boju! Oni są prawdziwymi bohaterami — ginęli, żeby pozbyć się totalitarnego jarzma, które, rozumieli wbrew propagandzie, nie uczyni ich szczęśliwymi i wolnymi. Pokutnicy, którzy doświadczali kary, nieznośnych mąk, i oni, i ich rodziny, zagnani za drut kolczasty zimnej Północy. My, jako ludzie, którym prawda nie stała się droższa od kaszy gryczanej, jeszcze w pełni nie ujawniliśmy zbrodni komunistycznego reżimu. Świat o tym wie więcej. Nawet w Waszyngtonie w 2007 roku wzniesiono „Pomnik ofiar komunizmu”. Na jego otwarciu prezydent George Bush oświadczył: „Do tego czasu w stolicy naszego kraju nie było pomnika ofiar imperialnego komunizmu — ideologii, która zabrała życie stu milionów mężczyzn, kobiet i dzieci…”. Tę bolesną i straszną prawdę ciemne siły próbują zawoalować, pomniejszyć jej skalę. Lecz nie ma takiego całunu, by ukryć zbrodnię wieku i zbrodniarzy, których potępił w swoim przemówieniu G. Bush. rodu Prezydentem” (jego słowa na inauguracji). Nie uwzględnił jedynie naiwności naszego narodu, który prędzej uwierzy komukolwiek. Wykorzystują to nasi “przyjaciele”, którzy stopniowo wlewają po kropelce trucizny w zdrowy organizm narodu. Przez naszą inercję, konsumpcyjną egzystencję giną najlepsi synowie narodu. Czy nie z naszej winy zabito Czornowoła, otruto Juszczenkę, rozbito Ruch, podważono wiarę w “Naszą Ukrainę”?.. Obecnie podrzucają frazę: “Nikt nie będzie głosował na “Naszą Ukrainę”. Albo twierdzenie: “Oni nie wygrają” i tym podobne. A trzeba wierzyć, iść pewnie drogą, wytyczoną przez naszych wolnościowych przodków. Trzeba razem pokonywać grząskie drogi. I w tym pomagają mi takie wystąpienia Jarosława Kendziora, kandydata nauk technicznych Ołeksandra Krawczuka (artykuł “Fałszywe mity w świetle faktów”, gazeta “Za wilnu Ukrajinu”), Anatolija Szpytala “Poobicz Majdanu” (“Słowo Proświty”, nr 14 z 2012 r.); Ołeha Czornohuza “Ja p’iat rokiv żyw w Ukrajini” (“Słowo Proświty”, nr 20 z 2012 r.). Na kserokopiarce powieliłam te materiały, ważne świadectwa i dokumenty, i daję czytać wszystkim, którzy chcą znać prawdę. Nie wierzcie, ludzie, że Juszczenko zdradził. To my go zdradziliśmy, uwierzywszy wrogom, którzy podsuwali tezy: “Ja głosowałam na Juszczenkę, a co on zrobił?”, “…a co on mi dał?”, “…a co on zmienił?” To mówili ci, którzy nigdy za nim nie szli! Teraz pomyślmy: a czym my mu pomogliśmy? To my go zdradziliśmy, bo on nie zdołał pokonać kuczmowskiego otoczenia, ufając swoim “współmyślnikom”… A ci przede wszystkim zdradzili go. Teraz ci, którzy doprowadzili do jego upokorzenia, cieszą się, że pieniądze wydane na podłą sprawę, na niedopuszczenie wolności ukraińskiemu narodowi, wydane z procentami nie poszły na marne. Gdzież wy, ukraińscy chłopi, inteligencjo? I wspominam słowa starego nauczyciela z obwodu mikołajowskiego, który uczył nas matematyki i prozy życia: “Dzieci, uczcie się dobrze, nie leniuchujcie. Myślcie długo, zanim coś zrobicie. Bo największe nieszczęście dla tego narodu, który poddaje się plotkom. A jeszcze niebezpieczniej, gdy człowiek jest leniwy”. Przeczytawszy artykuł “Poobicz Majdanu” Anatolija Szpytala, ja, tak jak autor, również nie zgadzam się z twierdzeniami, że wydarzenia 2004 roku “stały się bodaj największą stratą naszej najnowszej historii” (M. Sławynśkyj). Jaka strata? To był jedynie początek ruiny niezachwianej szarej budowli komunizmu. To tylko poszukiwania właściwej drogi naszego narodu. To — fundament przyszłości Ukrainy. I Juszczenko — architekt przyszłości, był łódeczką pośród burzliwego oceanu, w otoczeniu zachłannych, zdradzieckich korsarzy. Nie jego wina, że przez 100 lat “komunistycznego” wychowania ludzie pogubili się i nie wiedzą, komu wierzyć, bo kto dopłynie do brzegu, chwyta wszystko, co leży bez opieki. A ty, narodzie? Milczysz?.. Będziemy wierzyć w dobro, w szczerość, to zachowamy siebie, swój naród, Słowo i Cerkiew. Pokonajmy grząskie drogi razem, zjednoczeni. “…niewinnych ludzi nie można zabijać dla radykalnych idei”. Dodajmy, “niewinnych” głodem wymarzono. Teraz spadkobiercy katów wykręcają się, nie uznają bolszewicko-stalinowskiego Hołodomoru za ludobójstwo, które doszczętnie wybiło ukraińskie chłopstwo. Uważają zaplanowany głód za klęskę żywiołową. Niech i tak, wtedy dlaczego nie ratowali głodujących? A organizowali oddziały żywnościowe aktywistów, którzy chodzili po chatach i zabierali do ziarenka, skazując ich na śmierć głodową. Historia, która spowita jest mgłą, daje możliwość “symonenkowcom” przebywać przy państwowym korycie. To nie nędzna emerytura, od której jęczy, rozrywa się dusza. Skoro oni znieważyli, nie uszanowali zabitych głodem, to co mogą zrobić dla żywych? Mowy ojczystej się wyparli! Niech powie tow. Symonenko, czym mu tak miła obca mowa? A herb nasz mu oczy kłuje. Ojczyzna dla nich nie istnieje… Mankurci, władzy satelity — im nie zmartwychwstać. Lecz szkoda ludzi, którzy wierzą im. Wydaje się, jakoby wtedy było lepiej niż teraz. Nie szukajmy szczęścia w przeszłości. Dokądkolwiek byśmy, założywszy ręce, nie patrzyli — nigdzie nie było dobra. Od ran i ruin jęczała i jęczy nasza ziemia. Mijają lata, a nieszczęście nie jest zapomniane i obecnie mąci dusze ludzkie dwa słowa — “rozstrzelanie—rehabilitacja”, które nie stały się wyrokiem dla represyjnego bolszewickiego reżimu. Katów nie dotknęła ręka Temidy. Wszyscy czyści i niewinni. Ale spokoju nie ma, imiona zmarłym przywrócono, ale nie przywrócono żywym wiary w sprawiedliwość. Sprawiedliwość trzeba wywalczyć. Nadchodzi decydująca godzina — naród musi zdać egzamin z dojrzałości, z sumienia i przyzwoitości — to wybory. To ostatnia szansa, która zdoła odmienić, zmienić nasze życie. Bądźmy rozważni — nie sprzedawajmy się, nie dajmy im dalej łotrów czynić. Nasz los i Ukrainy — w naszych rękach.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Wąskie drogi

przechodniów rzadko przemykały puste, obojętne spojrzenia tych, którzy mają już wszystko, brakuje tylko dobroci i czegoś ludzkiego, przyjaznego… — Minęły lata, a „rybie” oczy się rozmnożyły, — potwierdziła Halina. — Na przykład, oto proszą o pomoc chore dzieci, młodzi inwalidzi i ci, którzy gasili Czarnobyl, jak mój zmarły mąż. Ale kto się odezwie? Co najwyżej tacy sami pokrzywdzeni albo emeryci. I Halina opowiedziała o wiejskim biznesmenie Ołeksandrze Andrijenku, który swoją pracą, swoimi odciskami stworzył dobrobyt. — Pamiętasz, jaka to była biedna, nieszczęśliwa rodzina? Prawie wszystkich mężczyzn zabrała wojna, a Saszko miał żywego ojca, ale takiego pijaka, którym pogardzała wieś. Żonę ciągle bił. A jak ona wychowała czworo dzieciaków: Ninę, Ołeksandra, Raisę i Wiérę? W upalne lata na łące wszystko wysychało, a na stepach kłosiły się dorodne zboża! I wszystko na skup: państwu! Za te kłoski, które dzieci zbierały po polach po cichu, sadzano do więzienia, mogli nawet zastrzelić, bo „obchodnicy” dzień i noc pilnowali pola, kołchozowego sadu z czereśniami, morelami, śliwkami, gruszkami, trzymając karabiny w pogotowiu… Ale ich rodzina przetrwała. Z czasem dzieci się rozjechały, a Ołeksandr został we wsi. Zaczął od tego, że przekopał cały ogród i zasadził arbuzowisko. Cała wieś się śmiała: co on będzie jadł zimą? A on podlewał, pielił, okopywał i wyhodował na zdumienie duży plon arbuzów i melonów. Sprzedał, kupił stary motocykl. I tak przez kilka lat z rzędu. A teraz zbudował dom, kupił samochód, wykształcił dzieci. To uczciwy biznes, a nie spekulacja… We wsi ogrodził cmentarz, wykopał studnię. Zarabia dla siebie, daje miejsca pracy ludziom i mieszka w rodzinnej wsi, — mówi Halina. — Dziwię się twojej mądrości, przyjaciółko. — Uczę się… Wypisuję tylko te wydawnictwa, które sieją żywe Słowo, Prawdę i wezwanie do Wolności: „Słowo Proświty”, „Za wolną Ukrainę”, słucham audycji radiowych, w których występowali lub występują Anatol Pohrebnyj, Jewhen Swerstiuk, Lewko Łukjanenko. Czytam utwory Liny Kostenko, oglądam filmy Iljenki, Mykolajczuka, a potem porównuję z komunistycznym kłamstwem i robi się przerażająco: w jakim kraju my żyjemy?.. — Przechowuję gazetę „Słowo Proświty”, gdzie analizę naszej teraźniejszości dał Jarosław Kendzor w artykule „Historia dała nam szansę”. Tak, Historia dość często daje nam szanse, by spełniły się odwieczne marzenia narodu o uwolnieniu się z mocnych objęć „braci”, „sąsiadów” itd. Ami? Wiktor Juszczenko nie zdradził Ukrainy, jej samodzielności. Chciał „być dla wszystkiego ukraińskiego na-

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

polityce humanistycznej, która nie sprzyja samostanowieniu narodu ukraińskiego jako narodu sobornego, nie wprowadza instytucji zarządzania ideologią takiego samostanowienia na poziomie indywidualnym. Na zakończenie chciałoby się usłyszeć coś optymistycznego. — Nie potrafię pocieszać, tym bardziej wtedy, gdy istnieje realne zagrożenie utraty ukraińskiej tożsamości. Tutaj wina leży nie tylko po stronie państwa Ukraina, ale po stronie państw i ich ideologii. Chcemy tego czy nie, aktualizuje się opracowanie w jak najkrótszym terminie zielonej ideologii nie tylko z akcentem na ekologię, gospodarkę, ale także na wartości socjohumanistyczne jako duchowo-moralne imperatywy zachowania zdolności środowiskowej narodu w trudnych warunkach i wobec nowych wyzwań. Chodzi nie tylko o trwałość (Rio+20) rozwoju w kontekście światowym, ale także o ciągłość rozwoju osłabionego narodu ukraińskiego w warunkach podwójnej globalizacji — pozostałościowo-imperialnej oraz nieuchronnie cywilizacyjnej. Zadaniem takiej jakościowo nowej ideologii jest stworzenie niezbędnych warunków, aby wspólnota była kowitalna, czyli zdolna zapewnić swoją samowystarczalność jako podmiot własnego rozszerzonego odtwarzania i powiązanego z nim kompleksu gospodarczych, duchowych, humanistycznych i innych kierunków działalności twórczej. Bez takiej ideologii, bez nowoczesnej nauki inwironmentologii (nauki o środowisku) i jej wiedzy o tworzeniu odpowiednich warunków nie zazieleni się na narodowych łąkach to, co pod przykrywką relatywizmu przez długi czas było deptane w błoto niebytu przez różnych szowinistów-najeźdźców. Przynajmniej w tym kontekście ukraińska edukacja, język, tradycje kulturowe, duchowość narodu natychmiast potrzebują czerwonoksięgowej ochrony socjohumanistycznej (analogicznie do zagrożeń dla znikającej flory i fauny) na ojczystej ziemi jako duchowy ekskluzyw narodu, jako światopoglądowa wizja jego życia, myśli, działań różnych, nie tylko ekonomicznych. I w tym upatruje się kompleksowość i arcyważność zadań współczesnej wizji i misji Ukraińskiej Idei, nie tylko w wymiarze narodowym, ale i światowym. Ale czy świat o tym wie i, co najważniejsze, chce wiedzieć?! Już w ubiegłym stuleciu w Jałcie zwycięzcy II wojny światowej podzielili przestrzeń światową na strefy wpływów, na bloki swoich interesów. I Ukraina przez ten podział straciła wtedy nie tylko wiele swoich odwiecznych ziem etnicznych, ale także Łemków, jako dawny ukraiński subetnos, który zbrodniczo wysiedlili i rozproszyli bracia-Słowianie po świecie. Chciałoby się, aby niepodległa Ukraina przeprowadzała w Jałcie nie tylko fora ekonomiczne, na których pytaliby nowocześni humaniści o los Julii, ale wreszcie zorganizowała dla możnych tego świata planetarną konferencję „Jałta-2”, aby zrealizować socjohumanistyczną koncepcję binarnej ochrony człowieka i narodu, zlikwidować nadużycia możnych tego świata wobec osłabionych przez nich samych narodów, a w konsekwencji — zaprzestać deukrainizacji i denarodowizacji na Ukrainie oraz wbić do głowy sytej Europie, że Ukraina to nie Rosja. Taka konferencja potępiłaby nie tylko nazistowskie, ale i bolszewickie nieludzkie, chociaż, jakkolwiek przykro to przyznać, ludzkie teorie, czyli stałaby się nie tylko dla zbrodniarzy komunistycznego imperium, ale i dla współczesnych „rewanżystów-podrachujów” — „Norymbergą-2”. — Czy już Pan zdecydował, na kogo będzie Pan głosował? Na naszym niedawnym spotkaniu powiedział Pan tylko stanowczo, że po pierwsze, pójdzie Pan na wybory, po drugie, wie Pan, na kogo nie będzie Pan głosował. A jak jest teraz? — Będę głosował na tę partię i tego jej lidera, których ideologia jest najbliższa nie tylko mojemu rozumieniu ukraińskiej idei narodowej, ale którzy będą ją bezinteresownie i altruistycznie realizować w trudnych warunkach ataku na ukrainizację. I do tego wzywam wszystkich Ukraińców. Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK, m. Lwów

Машинний переклад

Stepan WOWKANYCZ: „Idea odrodzenia rdzennego narodu musi być silniejsza”

Kontynuujemy publikację rozmowy pisarza Bohdana ZALIZNIAKA ze Stepanem Josypowyczem WOWKANYCZEM — wiodącym pracownikiem naukowym Instytutu Badań Regionalnych NAN Ukrainy, doktorem nauk ekonomicznych, profesorem. Zakończenie. Pocz. w nr 41, 42 z 2012 r. — Jak Pan rozumie socjohumanistyczną paradygmatykę? To dla Pana, najwyraźniej, fundamentalne pojęcie. — Wprowadzony do obiegu naukowego dyskurs „socjohumanistyczny” odzwierciedla binarną paradygmatyczną istotę zachowania autentyczności Ukraińców, która polega na parytetowym podejściu do harmonizacji praw zarówno człowieka, jak i narodu; potrzebie ich ochrony w adekwatnym, sprzyjającym ich rozwojowi środowisku, w jego jak najszerszym informacyjno-językowym, światopoglądowym, narodowo-patriotycznym, państwowotwórczym, wreszcie geopolitycznym, geostrategicznym wymiarze. Skala takiego wymiaru dyktuje jak najszybsze nadanie tej binarności statusu światowego moralno-prawnego imperatywu, a co za tym idzie — międzynarodowej jurysdykcji. Tylko przy takim kompleksowym rozumieniu wprowadzonego dyskursu można szeroko uspołecznić uniwersalność zasady interakcji strategicznie sztywnego informacyjno-językowego, kulturowo-etnicznego szkieletu każdego narodu (narodowości) z elastycznym, mobilnym i codziennym jego uzupełnianiem cywilizacyjnymi osiągnięciami bez szkody dla zachowania ich autentyczności. Prawne wzmocnienie socjohumanistycznego zabezpieczenia stosunków międzynarodowych jest niezbędne — na świecie dochodzi nie tylko do eksploatacji człowieka przez człowieka, ale i narodu (narodów) przez naród. Jednocześnie, jeśli społeczność światowa przyjęła Deklarację Praw Człowieka, to Deklaracji Praw Narodów dotąd nie ma. Szkoda, ale panuje rywalizacja o przywództwo silnych tego świata, a niektórzy próbują stać się wszechmocnym dyktatorem sterowanej (?) demokracji. Nie wszystko, co ludzkie, jest humanitarne. Jeśli pojęcie „socjalne” oznacza ludzkie, społeczne, a „humanitarne” — ludzkie (w sensie humanitarne), to ich synteza właściwie stworzy nową „socjohumanistyczną” jakość, obecnie niezwykle potrzebną. Nie może być wolny człowiek, kiedy zniewolony jest jego naród. Na tym tle ukraińska idea formuje, koncentruje ważne socjohumanistyczne wartości i motywy działań, które wiążą się właśnie z walką o wolność zarówno człowieka, jak i narodu — ich bezpieczeństwo, budowę samodzielnego państwa, o suwerenność kraju, zachowanie jego etnicznej, językowo-kulturowej, religijnej i innej tożsamości na swojej ziemi w granicach wszystkich komponentów przestrzeni narodowej. Czyż nie dlatego tylko dla nas charakterystyczne jest takie sformułowanie, jak „bojownik o wolność Ukrainy”, czyż nie UPA walczyła pod hasłem „Wolność człowiekowi!”, „Wolność narodom!”. Ono nie jest galicyjskie, a ogólnoukraińskie i światowe. — Socjohumanizm w Pana rozumieniu — to także nowy, godny XXI wieku humanitarny porządek stosunków międzynarodowych w cywilizowanym świecie? — Dewaluowaliśmy pojęcie „humanitarny”. W naszym użyciu pojęcie „socjohumanistyczny” nie sprowadza się do jednorazowej humanitarnej pomocy materialnej, związanej z różnymi kataklizmami naturalnymi (trzęsienia ziemi, powodzie itd.), z nieracjonalną działalnością człowieka (uchodźcy konfliktów zbrojnych, katastrofy ekologiczne, misja humanitarna wojskowych) czy z „pomocą humanitarną z drugiej ręki”. Wszystko to jest pomoc paliatywna dla ludzi, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji materialnej, naturalnych czy nienaturalnych sytuacjach. W zaproponowanej interpretacji przymiotnik „socjohumanistyczny” oznacza nową jakość: trwałą ochronę duchowych i materialnych wartości tytularnych, rdzennych narodów i narodowości, ich tradycji, języków, kultur przed ujednoliceniem nie tylko przez nieuchronne wpływy globalizacyjne, ale i asymilacyjne działania neokolonialistów, którzy inspirują w przestrzenie informacyjne, edukacyjne i inne swoje zamysły i teksty, złośliwie i szeroko wykorzystując tak zwany intelektualny antyukrainizm w imperialnej semiotyce, antyukraińskiej semantyce i aksjologii dla cynicznego zombingu intelektu ludzi, ich dusz, wartości i świadomości poprzez inspirację imperialnych innowacji w przestrzeń informacyjną Ukraińców. Imperialna semiotyka, wysławiona w pomnikach Lenina, Stalina, Kirowa, reprezentowana przez czołgi, armaty 45 mm — to zaborczy materialny rudyment, który ma odnowić rzekomo duchowa ideologia „ruskiego miru”, który jest wymyślony i eksportowany przez upaństwowiony kościół. — Obecny Prezydent Ukrainy, odpowiadając na pytania dziennikarzy, jak rozumie UNI, sprowadził ją do przeprowadzenia modernizacji kraju. W mediach niejednokrotnie UNI przedstawiano jako panaceum na budowę zamożnej, demokratycznej Ukrainy. Jednocześnie Ukraińcom sugeruje się, że wszystko będzie, jeśli przy tym jeszcze pokajamy się, poprosimy o przebaczenie. Prawda, nie precyzują: za co i przed kim. Może za Hołodomor, Rozstrzelane Odrodzenie? Co może Pan powiedzieć w tej sprawie? — Podmiana pojęć, próba wciśnięcia UNI w „wąskie” prokrustowe łoże modernizacji, imitacja nowej polityki humanitarnej, zamiast uczciwego prowadzenia poszukiwań nowej socjohumanistycznej koncepcji bytu narodu ukraińskiego, rozwoju jego rodzimego języka, kultury — to wszystko albo z niezrozumienia powagi problemu, albo, jak to mówią, od złego. Obecnie aktualizuje się problem przeprowadzenia modernizacji nie dla niej samej, nie „poza ramami narodu”, aby „ogólnoludzkimi frazami internacjonalizmu… przykryć swoje duchowe wyobcowanie od rodzimego narodu”, według Iwana Franki, jak to już było z industrializacją i kolektywizacją „całego kraju”. Modernizacja musi pracować na zwiększenie podmiotowości Ukrainy, zwiększenie konkurencyjności jej gospodarki. Ale teraz ważne jest, aby przemiany rynkowe nie nabrały czysto technicznych, regionalnych dominant i odchyleń, a odpowiadały ogólnonarodowym wartościom, socjohumanistycznym potrzebom duchowego odrodzenia narodu, chroniły jego człowieka przed dalszym narodowym wyobcowaniem, niszczeniem intelektu, rodzimego języka jako Logosu. Jednocześnie chroniły rdzenny (tytularny) naród ukraiński przed pozbawieniem państwowości, wszak jego świadomość, pamięć historyczną przez długi okres okupanci brutalnie „wyczyścili” z pragnień stania się Państwowym Narodem. Dlatego pytanie pozostaje otwarte (i nie tylko dla Ukrainy): czy powstaną i, co najważniejsze, czy wytrzymają reformatorski kurs nowo narodzone państwa bez nowej filozofii pomocy osłabionym, bez wsparcia życiodajnej siły renesansu ich środowiska i narodowej przestrzeni bytu, bez zniszczonych elit, tradycji kulturowych? Wszak kultura, język — to nie tylko główne cechy narodu, ale w połączeniu z nowoczesnymi innowacyjnymi technologiami, gospodarką wiedzy — żywotnie niezbędny atrybut jego bytu, zachowania tożsamości, konkurencyjności, wreszcie witalności, zbiorowego myślenia państwowego. Ukraina jako samodzielne państwo nie niszczyła żadnego narodu, a inne w imię swoich państw niszczyły nas na naszej obiecanej ziemi; dlatego kajać się i prosić o przebaczenie trzeba nie nam. Ani Trocki, ani Balicki, ani Piłsudski nie byli Ukraińcami, ale swoje krwawe „pacyfikacje” przeciwko nam przeprowadzali. Ukraińcy — to dawny naród, a nie poddani Polski czy służbiści Rosji, nie trybiki imperium zła czy „ruskiego miru”, który znowu chcą ożywić w XXI wieku upaństwowieni duchowni poza wysokimi moralno-duchowymi imperatywami socjohumanistycznego wymiaru. — Kontent nowej socjohumanistycznej paradygmaty bytu człowieka i narodu, być może, aktualizuje nowe podejścia do już znanych pojęć. Czyż nie tak? — Wprowadzenie do obiegu naukowego pojęcia „socjohumanistyczny” aktualizuje, czy raczej wymaga rekonceptualizacji istniejących podejść do, wydawałoby się, znanych rzeczy, zarówno w ukraińskim użyciu słów, jak i w szerszym kontekście międzynarodowym. Weźmy na początek ukraiński aspekt, powiedzmy, błędne używanie pojęć „zasób” i „potencjał”. Dotąd nie uświadomiliśmy sobie krajowego paradoksu: „Bogata Ukraina — biedny kraj, zubożały naród i nie narodowa przestrzeń informacyjna”. Dlaczego? Odpowiedź jest krótka: Nie ma ludzi! Nie ma ludzi wielkiego intelektu i duszy, moralności i fachowości, którzy przekształciliby nasze, póki co bogate zasoby w twórczy potencjał narodu. Błędem, jeśli nie kłamstwem, jest twierdzenie, że rzekomo Ukraina ma wielki potencjał. Ukraina póki co ma niemałe zasoby — ziemskie, mineralne, leśne, wodne i inne. Ale te zasoby jeszcze trzeba przekształcić środkami mądrej i umiejętnej działalności w odpowiedni potencjał. Zasób — to jest to, co mamy, posiadamy; to jest to, co nas otacza. A potencjał — to jakościowy wskaźnik naszej z wami pracy; wskaźnik tego, jak rozporządziliśmy dostępnym dobrem, na ile jakościowo wykorzystaliśmy bogactwo, które mamy, które zostało nam dane przez naturę i Boga. Zatem potencjał zawsze wiąże się z działalnością człowieka, charakteryzuje się jakością pracy, zaletami jej wykonawcy i nosiciela, wreszcie jego człowieczeństwem. Nie wszystko, co ludzkie, jest humanitarne. Narodu dużo, a ludzi mało. Jak w Biblii: wielu było zaproszonych, ale mało przyszło. Potencjał odzwierciedla nie liczbę zaproszonych, a kto i jak odpowiedział na zaproszenie. — Wszak prosili wszystkich… — Właściwie socjohumanistyczny wymiar wymaga bardziej jakościowo-praktycznego rozumienia pojęcia „duchowy”. Właśnie w tym kontekście szukajmy dominanty, sensu i nowości tego pojęcia. Ta myśl w pełni może być przeniesiona na problem egzystencji, samoidentyfikacji i rozwoju narodu ukraińskiego, niszczenia jego języka, kultury, niewłączania w procesy odnowy społecznej wartości duchowych, tradycji, zasobu wiedzy, doświadczenia, wreszcie intelektu. Dyskurs „duchowy” nie wiąże się wyłącznie z religijną czy kościelną naturą. Praca nauczyciela, naukowca — również jest duchowa, tutaj odbywa się przekaz i zdobywanie wiedzy, informacji. Ona przede wszystkim odzwierciedla siłę rozumu, w szczególności intelektu jako wyprzedzającej reakcji człowieka (narodu) na konieczność przekazywania tradycyjnej i tworzenia nowej wiedzy, ich wykorzystania dla socjohumanistycznego rozwiązywania potrzeb teraźniejszości i przyszłości. Szeroka socjalizacja duchowości wiąże się z intelektualizacją, elitaryzacją i humanizacją wspólnoty w zakresie zdolności, po pierwsze, generowania nowej wiedzy; po drugie, nieprzerwanego jej przekazywania następnym pokoleniom, szerokiego i intensywnego jej stosowania. Co więcej, pomnożyć doświadczenie przeszłości jako niematerialny (informacyjny) kapitał, jako dorobek (niewyczerpany zasób) kapitału ludzkiego, który w razie odkrycia może stać się intelektualnym potencjałem współczesnych, przede wszystkim wtedy, gdy tworzą dobro. — Kreatywność człowieka nie zawsze jest skierowana na tworzenie tylko dobra. — Niestety, ale to prawda. Dobro i zło idą w parze, tworzy je intelekt, tego samego składu szare komórki mózgowe zarówno zdobywcy-asymilatora, jak i powstańca. Co więcej, zdobywca złośliwie przerywa przekaz informacji z pokolenia na pokolenie, rozpowszechnianie tradycji zniewolonych, aby je zasymilować. Führer czy wódz wszystkich narodów kreatywnie produkowali nie tylko informację, ale i dezinformację, która nie sprzyjała prawdzie, rozwojowi — narodowemu, trwałemu czy noosferycznemu. Natura informacji, jak dezinformacji, oczywiście, zawsze jest informacyjna, ale to nie gwarantuje tylko duchowo zmotywowanego wykorzystania wiedzy, innowacji dla dobra i postępu. Kiedy mowa o moralności, socjohumanizmie, to najważniejsza, naszym zdaniem, jest życzliwa motywacja informacyjnego (duchowego, idealnego, a nie tylko materialno-fizjologicznego) procesu generowania nowej i przekazywania zgromadzonej wiedzy, doświadczenia, umiejętności, ich altruistyczna skierowanie właśnie dla dobra, a nie chciwego wyzysku. Kraje, które dokonały takiego ucisku wobec innych narodów, muszą rzeczywiście moralnie, społeczno-psychologicznie odrodzić się, czyli pokajać, jak to zrobiły powojenne Niemcy czy Japonia. To może uczynić tylko uduchowiony intelekt, kapitał ludzki i duchowo-intelektualny potencjał. Dlatego mówimy nie po prostu o intelektualnym, a duchowo-intelektualnym potencjale, o duchowo-informacyjnej mobilności, czyli dodajemy słowo „duchowy” w jego socjohumanistycznym napełnieniu. W ten sposób kierując je na jakościowo nowy konstrukt w budowaniu ukraińskiej Ukrainy, w zachowaniu narodowej tożsamości i dumy narodu, w tworzeniu konkurencyjnego jego narodowego środowiska, przestrzeni i ideału jako instytucjonalnych źródeł ciągłości życia. — Wina za niewykorzystanie zaproponowanej paradygmaty rozwoju narodu leży na państwie, jej

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

ani zebranie? Kto trzeci? Kto wami kieruje? Jaki macie program? Jak zamierzacie obalić istniejący okupacyjny ustrój?! Bóg wie co działo się ze strachu w mojej głowie. Boże, do czego może tylko dojść inteligent, który przyszedł do wolnego świata z postkolonialnego państwa, kilka lat pożył na wolności i nagle znów znalazł się w okupacji! Kto, — rozmyślałem, — poszedł do policji, kto zmienił narodowość i usiadł nad słownikami, by uczyć się języka przybyszów? Kto został doradcą? Kogo wzięli jako znawcę naszych tradycji, mentalności, przepowiedni? Kto może chwycić za broń? Kto może pójść do podziemia? Kto do lasu, by zorganizować Ukraińską Powstańczą Armię? Czy są teraz w ogóle takie kadry? Czy wyginęły jak dinozaury? Ale w jakiej epoce? Przed Krawczukiem, w czasach Kuczmy, czy uspokoili się za lat prezydenta Juszczenki — mieli nadzieję zachować się pod parasolem NATO. Kolejna okupacja za Juszczenki nie przejdzie… Do drzwi zapukano. Zadrżałem. Nóż wypadł mi z rąk i upadł z brzękiem na talerz. Mój strach udzielił się nawet Maksowi. Wygiął się w łuk i zrozumiałem, że on, tak jak ja, bez walki wrogowi w ręce się nie odda. Drżącą ręką otworzyłem drzwi. Na progu stał mój przyjaciel i jakoś głupkowato się uśmiechał. Od razu było widać, że to jego pierwszy uśmiech od kilku ostatnich miesięcy po ustawie Żurawskiego, kiedy żył z myślą: wezmą czy nie wezmą. Widać, nie wzięli. Kiedy go o to zapytałem, odpowiedział mi, że o honorze i godności Żurawskiego nigdy, na swoje nieszczęście, nie pisał i może właśnie dlatego nie zaproponowano mu zostania doradcą do spraw filologicznych języka obcego, choć do tej pory uważany był za jednego z najlepszych filologów, redaktorów w ukraińskim dziennikarstwie. Teraz złożył podanie o pracę jako dozorca, ale na razie nie został przyjęty, bo sprawdzają dane z ankiety. — Czym najbardziej się interesują? — aż mnie piekło. — Czy nie stałeś na Majdanie, czy nie należałeś do partii Wiktora Juszczenki, czy nie przechowujesz u siebie w domu symboliki pomarańczowych i autografów Wiktora Andrijowycza. Jak odnosisz się do obecnej, tak zwanej ukraińskiej władzy: neutralnie, obojętnie, czy aktywnie pomagałeś budować państwo dla przygotowania… — Anschlussu, — wyrwało mi się. — Trwają przygotowania. Mianowali ministrem obrony obywatela Federacji Rosyjskiej, który zagwarantował, że nie odda ani jednego strzału w stronę bratniej rosyjskiej armii, gdy ta wkroczy na terytorium naszego państwa… — Nie zrozumiałem, — przerwałem mu. — Powiedziałeś — naszego państwa. Co masz na myśli? — No, nasze państwo, Ukrainę… — Jak? Takie jeszcze istnieje? — Przynajmniej w Organizacji Narodów Zjednoczonych jeszcze figurujemy. — O tak! Na papierze! — ucieszyłem się z tego minimum. — A co z wyjazdem za Zbrucz? Czy jeszcze można wyrwać się z Kijowa? Czy już wszystko zamknięte? — O tym nic nie słyszałem. A ty co? Spojrzałem na sufit. Pluskiew majora Melnyczenki, pomyślałem, u mnie nie powinno być. — Po rosyjski ser chodziłem dzisiaj, — powiedziałem pierwsze zdanie na jego pytanie z naciskiem na słowie „rosyjskim”, żeby pokazać temu, kto zapisuje, że nie jestem rusofobem, a jednak lojalnym obywatelem wobec okupacyjnej władzy i z zasady nie kupuję wszystkiego, co ukraińskie. — Wybierasz się na Zachód? Powstrzymałem się od szczerej odpowiedzi. Mnie nie podejdziesz. Nie przypadkiem do mnie przyszedłeś, tak jak nie przypadkiem złożyłeś ankietę na dozorcę. Dozorcy zawsze byli uszami i oczami policji. Dlatego powiedziałem: — Mądrzy dawno to zrobili. — Jacy mądrzy? — wpatrywał się uważnie w moje oczy. I wtedy zrozumiałem, że palnąłem głupstwo. — Pod słowem „mądrzy” mam na myśli głupich. Głupi teraz mogą tylko żałować. Rosja to dla nas bratnie państwo. Ona zawsze chciała z nami przyjaźnić się, jak ze swoimi. Rodzonymi, — dodałem jeszcze głośniej na wszelki wypadek. Dokończenie na str. 6

Машинний переклад

Ludzie spod jarzma Myśli narzucone z zewnątrz

Ołeh CZORNOHUZ Największą tragedią w odbudowie naszego państwa jest bezzasadność i konformizm inteligencji, która bojaźliwie kontynuuje służbę wczorajszej administracji kolonialnej. Autor Kłamstwo, które przyodziewa się w pozłotę prawdy, zawsze jest szanowane bardziej niż sama prawda. Także autor Do Kijowa z Ameryki wracałem pociągiem. Wylądowałem w Warszawie, a dalej przyjaciele z Filadelfii poradzili mi na wszelki wypadek przesiąść się do pociągu. Tak bezpieczniej. Samoloty mogą do Ukrainy nie dolecieć. Przyjedziesz do Kijowa, nigdzie nie rozmawiaj po ukraińsku. Tam jest on już zakazany. Prezydent także jest przerażony. Wszędzie, wbrew Konstytucji, teraz występuje po rosyjsku. Gwarant także się boi. Jutro mogą wejść moskiewskie wojska i rzekomo po tym ma nastąpić anszlus — dobrowolne przyłączenie Ukrainy do Rosji. Wszystkie ukraińskie czarnoziemy wejdą do katastru Federacji Rosyjskiej, a Moskwa stanie się spichlerzem nie tylko Europy, ale i czarnego kontynentu — Afryki. „Jakieś szaleństwo — pomyślałem — ci zagraniczni Ukraińcy takiego czegoś nawymyślają, że w głowie się nie mieści”. Ale nie zaprzeczałem, tylko słuchałem. Co prawda, raz przerwałem i powiedziałem: — Ależ podczas Euro-2012 wszyscy Ukraińcy, niezależnie od pochodzenia narodowego — tak jak wy, Amerykanie — mimo wszystko zjednoczyli się i stali jednym narodem! — Tak, ale po tym rzekomo nadeszła niepokojąca wskazówka z Kremla do prezydenta Janukowycza. Mówiąc, że u was znowu się jednoczą! A nakazano przecież — dziel i rządź! Janukowycz z Łytwynem posłuchali. Zabrali się za antykonstytucyjną ustawę o językach regionalnych (nazwa języka pochodzi od partii — regiony). Uchwalili, dopiero wtedy Putin osobiście uszczęśliwił Ukrainę. A żeby odwrócić uwagę, opinii publicznej Ukrainy zakomunikowano, że z „braterską wizytą”, a potem nawet dodano wyjaśnienie — z prywatną. Zainteresowało go rzekomo zdrowie Janukowycza i swojego kuma Medwedczuka. Medwedczuk w odpowiedzi wyrzucił na całym terytorium Ukrainy tysiące wezwań „izmienim stranu”. Po angielsku we will change, a dokładniej betray the country, czyli „zdradzimy kraj”. Janukowyczowi jako głównodowodzącemu i póki co prezydentowi Ukrainy nakazano wyznaczyć na stanowisko ministra obrony wczorajszego obywatela Federacji Rosyjskiej. Rosyjskimi obywatelami wzmocnić SBU i swoją osobistą ochronę prezydencką. O tym pisze już światowa prasa — Amerykanie ukraińskiego pochodzenia położyli przede mną kilka anglojęzycznych gazet. Wszystko to tam rzekomo się potwierdzało. Nie wierzyłem własnym oczom i chciałem się o tym przekonać osobiście. — Natychmiast jadę na Ukrainę. Ukraina jest nad przepaścią — z patosem wykrzyknąłem, przebywając za oceanem, nie bojąc się nikogo i niczego. Moi amerykańscy przyjaciele trochę zbili mój patos. — Może lepiej w ogóle nie wracaj?.. — Ukraina ginie. Nie, pojadę — z ukraińską upartością odpowiedziałem. — Mam przecież wizę wielokrotną do USA. W każdej chwili będę mógł wrócić. — Jeśli okupacyjna komendantura wypuści z Kijowa. Tam wjechać można, ale z Ukrainy już nie wypuszczają — nawet samego Janukowycza i jego najbliższego otoczenia. Drapałem się po karku. — Kup na wszelki wypadek w Zurychu alpejski kapelusz. — Po co? — zdziwiłem się. — Będziesz udawał Szwajcara. Rozmawiaj wyłącznie po niemiecku — poradził jeden. — Nie wydawaj pieniędzy na alpejskie kapelusze, bierz moje sombrero i rozmawiaj po angielsku — zaproponował drugi. Z ciężkim sercem w piersi, z cichym szaleństwem w głowie, nastraszony, tego samego dnia wyleciałem do Warszawy. Dotarłem do Kijowa. Wszystko to, co w Filadelfii brałem za ideologiczną czy polityczną mrzonkę moich rodaków-patriotów, potwierdziło się: rzeczywiście znalazłem się na okupowanym terytorium. Wydawało mi się, że na moim ciele znowu pojawiły się czarne pręgi od nahajki, które przeszły mi w genetycznym spadku. Wszędzie — obcy język. W kioskach — ani jednej ukraińskiej gazety, ani jednego ukraińskiego czasopisma, ani jednej ukraińskiej książki. W ogromnych sklepach na ścianach wisiały kolorowe telewizory i z nich, tak samo w obcym języku, przekazywano wieści. Zrozumiałem — rzeczywiście przesiedziałem w Filadelfii kolejny anszlus między Kijowem a Moskwą. Nie przypadło mi, chwała Bogu, nieszczęście zobaczyć wkroczenia obcej armii na nasze terytorium. Bojaźliwie podszedłem do lady w sklepie spożywczym. Dwie dziewczynki cicho rozmawiały między Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki po ukraińsku. Zwróciłem się do nich również w ojczystym języku. Sprzedawczynie spojrzały na mnie ze zdziwieniem, jakbym dopiero co wyszedł zza drutu kolczastego, i przeszły na język obcy. Od razu zrozumiałem — boją się, żeby nie usłyszał ich właściciel i nie zwolnił. Zapytałem, czy nasze hrywny są jeszcze w obiegu. Spojrzały na mnie tak, jakbym dopiero co został wypuszczony na wolność przez psychiatrę Hłuzmana. Wtedy wskazałem palcem na witrynę i na migi poprosiłem: „Proszę, trzysta gramów kiełbasy i tyle samo rosyjskiego sera”. Wróciłem do domu zasmucony. Włączyłem telewizor. Zagraniczni dziennikarze donosili, że są śmiałkowie, którzy odważyli się głodować, ale jest ich niewielu i regularnie bije ich policja. Zatem — pomyślałem — na tym terytorium nie można już nawet głodować. A co w takim razie wolno robić nam, tubylcom czy aborygenom? Tylko zginać kark przed zdobywcami?! A jeszcze interesowało mnie, jak zdobywcy nazywają teraz nas, Ukraińców?! Chochłami, bydłem, a nasz język — bydłomową… Wyjąłem z foliowej torebki kiełbasę i wziąłem nóż. To była moja jedyna broń — na wszelki wypadek. Po bratersku podzieliłem kupioną kiełbasę i rzuciłem kawałek pod stół. Maks — mój jedyny przyjaciel, zaczął ocierać się o moje spodnie, słodko mrucząc. Niespodziewanie zadzwonił telefon. Zatem telefony nie zostały jeszcze odcięte, jest łączność ze światem, ale czy mam prawo swobodnie się wypowiadać? Czy nie po to zostawili mi telefon, żeby wykryć moje myśli, moje powiązania… A może to telefon z komendantury albo policji. Okupacyjne władze mogą wezwać mnie na przesłuchanie za moje wczorajsze artykuły. Przypomniałem sobie amerykański magazyn „Time”. W jednym z jego numerów narysowano karykaturę: ukraiński dziennikarz z kneblem w ustach i podpis: prawo Żurawskiego w działaniu. To, zdaje się, było ostatnie prawo dotyczące naszej Niepodległości. Zaproponowane, oczywiście, przez byłego niby-dziennikarza, koniunkturalistę, który służył niemal wszystkim władzom, żeby pozostać spławikiem na powierzchni. Resztki dawnej kolonialnej inteligencji są przesiąknięte na wskroś taką mimikrą. Tacy trzymają się, jak nadmuchiwane baloniki, zawsze na powierzchni, wysługują się każdej władzy. I każdemu zatkają usta. A przed tym prawem tak bardzo chciałem napisać o Witaliju Żurawskim! Pochwalić jego nieprzeciętny talent. Przecież będąc urzędnikiem w naszym wielkim i biednym państwie, Witalij potrafił zarabiać po 21 milionów hrywien rocznie. Chciałem przeprowadzić z nim wywiad na ten temat. Ale ubiegła mnie czy to w Monako, czy to w Monte Carlo podczas „Świeckiego życia” Katia Osadcza, której Witalij wyjaśnił, że tak duże pieniądze zarabia, czytając narodowi wykłady. Wtedy pomyślałem: trzeba rzucić w diabły to pisarskie rzemiosło i przejść na popularne wykłady. Ale zmieniłem zdanie, gdy dowiedziałem się, że Witalij Żurawski jest rzeczywiście trzykrotnym doktorem jakichś tam nauk, co dzisiaj przyrównuje się czy to do Sokratesa, czy to do Platona. Takim geniuszom można płacić i więcej. Ja mu nawet do pięt nie dorastam. Potem mój duch nieco się podniósł: z prasy dowiedziałem się, że teraz i u nas pisarskie honoraria osiągają miliony. Z tych samych telewizyjnych pierwowzorów wywiedziałem się, że współczesny i dość solidny pisarz za swój bestseller otrzymał od razu 16 milionów… Ucieszyłem się za kolegę (bo przecież i my, literaci, nie jesteśmy w tyle), zmieniłem zdanie na starość, by przekwalifikować się na Żurawskiego i pozostałem wierny swojej drugiej najstarszej profesji. Lecz tamtego niezapomnianego dnia o genialnych wykładach Witalija Żurawskiego już nie myślałem. Teraz interesowało mnie inne pytanie: czy nie będziemy wynajmować na lat 15—25 od Federacji Rosyjskiej Syberii, żeby nie dopuścić tam bezczelnych Chińczyków. Przecież kolonialna administracja może mi przypomnieć i moją książkę „Dzieci kolonii”. A jeśli ją przejrzą, to i ja, zgodnie z unikalnym prawem Żurawskiego, mogę znaleźć się tam, gdzie Makar nigdy swoich cieląt nie pasł, bo tam nie rośnie trawa. Nawet nie dojadłem kawałka rosyjskiego sera i odłożyłem go do torebki, bo wiedziałem z literatury, że w takich przypadkach należy zabrać ze sobą. Teraz interesowało mnie, czy bez sądu i śledztwa od razu wyślą do obozu koncentracyjnego? Przecież w moich artykułach wspomniani są niektórzy łajdacy, sprzedajne dusze, baturzyńscy nosy i połtawscy puszkary. Poznają siebie i oświadczą sędziom okupacyjnego reżimu, że zamachnąłem się na ich cześć i godność. Zatem teraz, zgodnie z prawem Żurawskiego, jestem skończony. Kiedy po trzecim dzwonku w końcu odważyłem się podnieść, jak to teraz piszą, słuchawkę, usłyszałem znajomy głos kolegi — dziennikarza, człowieka ze strachu, który przez ostatnie trzy lata nie tylko nie brał się za pióro, ale nawet nie chodził na wiece i na jakiekolwiek protesty patrzył z siódmego piętra swojego mieszkania i wierzył, że jakoś na swoim strychu przetrwa, żując zeszłoroczne siano. Jednak przetrwał, bo pierwsze słowa, które usłyszałem, brzmiały tak: — Ty jeszcze żyjesz? — zapytał mnie z jakiegoś powodu. — Można do ciebie wpaść na kilka minut? Przez pewien czas milczałem. Zdania pytające w głowie z prędkością światła nachodziły jedno na drugie: po co? W jakim celu? Sprowokować? Wyszpiegować? Dlaczego nie przychodził do mnie za Juszczenki? Dlaczego wtedy zapewniał mnie — ta wolność nie potrwa długo? Zobaczysz, Juszczenkę światowy globalizm (bał się nazywać rzeczy po imieniu) zetrze w proch. Nie zniszczą fizycznie, zniszczą moralnie. Nigdy mu nie wybaczą ukraińskiej historii, jego haseł: „Jeden język, jeden kościół, jedno państwo, jeden naród i postęp do Europy”. Neutralnie wypowiedziałem frazę, której nie uchwyci nawet najbardziej doświadczony śledczy. — A czemu nie, wpadaj. Będę rad cię widzieć. Zreflektowałem się, ale było już za późno. Nie trzeba było drugiego zdania! Ono mogło stać się zaczepką: dlaczego rad. Dlaczego was ciągnęło na róż-

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

ski ser, zasiądę do napisania testamentu — apelu do potomnych, którzy być może kiedyś znów odrodzą naszą państwowość. Chciałem, żeby potomni wiedzieli, co robiła z nami władza okupacyjna, narzucona przez obcą administrację kolonialną, przez partie wrogie narodowi ukraińskiemu. Mój dawny znajomy wrócił do stołu, wziął długopis i papier, i drżącą ręką zaczął coś pisać. Nie powstrzymałem się i zajrzałem. Litery układały się w słowa. Oto one: “Oni chcą, żeby grupa ukraińskiej inteligencji zwróciła się do narodu i potępiła koncepcję historyka Hruszewskiego, który rzekomo wymyślił nam, Ukraińcom, sztuczną nazwę “Ukrainiec”, która przed Hruszewskim nie istniała w historii i nigdzie w niej nie była wspominana”. — To ostatni etap w naszej państwowości?! — czy to zapytałem, czy to stwierdziłem. Mój dawny znajomy już od progu, przykładając palec do ust, cicho szepnął mi do ucha. — A nie. Po tym mają jeszcze uchwalić ustawę o przywróceniu naszej starej nazwy — czy to Małorosji, czy to Chochlandii. Póki co jest to w fazie opracowywania. Projekt ustawy rzekomo należy do Czeczetowa—Jefremowa. Ale jeszcze nie na pewno. Może to i wymysł. Ale tak mi opowiadano. Zatulin zaproponował. — A my co? — przestraszony zapytałem. — A my mamy wszyscy zapisać się jako Małorusini albo chochoły. Za życzeniem rodziców. Tak rzekomo doradził rządowi i Janukowyczowi Dmytro Tabacznyk. I dał osobisty przykład: oświadczył, że on pierwszy na Ukrainie dobrowolnie zapisuje się jako Małorusin. O tym już nawet w prasie donoszono. — I ty bierzesz w tym udział? — Jakoś trzeba przeżyć. Wszyscy się przystosowują, a ja co, gorszy?! — A kto odmówi nazywania się chochołem, Małorusinem? — zatrzymałem jego rękę w swojej, nie wypuszczając. — A kto uparcie i pryncypialnie będzie odmawiał, tego czeka… To, co w trzydziestym siódmym roku… Widmo trzydziestego siódmego już krąży po naszych ulicach i placach. Ale ja ci nic nie mówiłem. A ty ode mnie nic takiego nie słyszałeś. Maks również. Wszystko zrozumiałeś? Wypuściłem go na ulicę. Spojrzałem na świat. Świata nie było. Na niebie nie wisiał nawet srebrzysty księżyc. Za progiem leżała ciemna, jarzębinowa noc. Chodnikiem ktoś kroczył i wydawało mi się, że podeszwy w jego butach podbite są żelaznymi flekami. A jeszcze pomyślałem, że tak kroczą tylko policjanci w godzinie policyjnej w państwie policyjnym. A może to widmo, o którym mówił mi mój dawny znajomy, człowiek spod ucisku, czy spod jarzma. A może spod nahajki. Zamknąłem za gościem drzwi i na wszelki wypadek wzmocniłem zamek zasuwą. Zaczynała się moja pierwsza noc i moje gorzkie rozmyślania na okupowanym terytorium.Ołeh CZORNOHUZ

Машинний переклад

Закінчення статті «Ludzie spod jarzma Myśli narzucone z zewnątrz», с. 5

Ludzie spod jarzma Myśli narzucone z zewnątrz

Dokończenie. Początek na str. 5. — Oni są naszymi starszymi braćmi, my — młodszymi. Według moskiewskiej metryki. Tak zawsze było i nie myśmy im przynosili kulturę na..., — tutaj o mało nie wypuściłem wróbla z ust. O mało nie chlapnąłem zbędnego słowa... Dlatego słowo „bagnety” pominąłem i dodałem, — zawsze przynosili nam i nie tylko nam, a wszystkim narodom bezkresnego świata swoją kulturę, język, czyli „wielikij i moguczij russkij jazyk”, w którym rozgawariwajet Putin i Miedwiediew. Na zmianę. Po co chlapnąłem to „na zmianę”, sam nie wiem. Bo właśnie po tych słowach mój przyjaciel wstał ze swojego miejsca. — No, ja pójdę. — Czemu tak szybko? Coś nie tak? — A nie, wszystko w porządku. Ty u lekarza dawno byłeś? — zapytał niespodziewanie mnie. — U lekarza? A po co mi do lekarza? Jestem zdrowy, jak każdy inteligent. Wzrok mam normalny. Patrzę na świat trzeźwymi oczami. Szyldy, gazety, czasopisma — pochwalam. A że nie wydają książek w naszym języku, to kto je podczas okupacji czyta. Przejdę na Internet. Nauczę się bratniego języka, jak Łytwyn, Kołesniczenko, Żurawśkyj, Wołodymyr Olijnyk — wielki obrońca naszych czasów... Konowaliuk, wybacz, nie języka, a jazyka. Może herbaty? Mam rosyjski ser. Maks go nie je. Wyrzucę z domu. On u mnie ostatnio wywołuje podejrzenie. Znalazłem go w nocy na Majdanie. W ciemności nie przyjrzałem się jak należy. Myślałem, że on niebieski, a on okazał się prawie pomarańczowy, widzisz, jasnorudy. Jeszcze do tej pory nie wiem, czym oddycha i co ma w głowie. Dałem mu kawałeczek rosyjskiego sera i moskiewskiej kiełbasy... — Nie, ja jednak pójdę, — podniósł się z ławki przyjaciel. — Ty przesiądź się na krzesło. Ciebie, widocznie, ławka przeraża? — zainteresowałem się u niego. — U mnie herbata rosyjska, ser rosyjski. U mnie wszystko rosyjskie i ława z rosyjskiej brzozy! Teraz ja z zasady niczego ukraińskiego nie kupuję. I hrywny nie trzymam w kieszeni. Przeszedłem na ruble, jak wszyscy. On jednak trochę się uspokoił, ale na ławę nie usiadł. Przytulił się na skraju taboretu, ale jakoś tymczasowo i nie całkiem pewnie. — A ty nie bój się, — mówię mu. — Siadaj twardo i pewnie. Ty przecież nie tam, a tutaj. On czy to mnie nie rozumiał, czy to tak się bał, bo tym razem już u niego, a nie u mnie, oczy wyłaziły, jak zauważyłem, z orbit. Żeby go uspokoić, powiedziałem: — Ja trzy lata nie mieszkałem w tym mieszkaniu. Nikogo i nikomu było podsłuchiwać. Pluskiew, sądzę, nie ma. Z majorem Melnyczenką ja za granicą nie zapoznawałem się. Siedź spokojnie. — A Maks? — A co Maks? Ja go woziłem ze sobą. Nie było na kogo zostawić. Jego w diasporze polubili. Za kolor. — Jakie masz wrażenia po przybyciu na ojczystą ziemię? — A jakie może być wrażenie u wczorajszego wolnego człowieka na okupowanym terytorium? Marianna SORONEWYCZ Społeczne stowarzyszenie kulturalne „Akademia Bonifacjańska” w Anagni (Włochy) uhonorowało byłą premier Ukrainy Julię Tymoszenko międzynarodową nagrodą Bonifacego VIII. Odznaczenie wręczono jej córce Jewhenii Tymoszenko. Wręczenie jubileuszowej nagrody Bonifacego VIII stało się wielkim wydarzeniem w miasteczku w pobliżu Rzymu. Ono tego dnia witało czterech kardynałów Watykanu oraz delegację ukraińskich parlamentarzystów — Mykołę Tomenkę, Wołodymyra Filenkę, Wołodymyra Filipenkę, Mychajła Liwinśkiego. Obchody rozpoczęły się odwiedzeniem katedry oraz konferencją prasową w pałacu papieskim. W towarzystwie orkiestry korowód przeszedł ulicami historycznej części miasta do pałacu merostwa. Rozbrzmiały Hymny Ukrainy i Włoch. W słowie powitalnym mer miasta podziękował Jewhenii Tymoszenko za to, co jej matka zrobiła dla ustanowienia demokracji na Ukrainie. On na wszelki wypadek przemilczał lub udawał, że przepuścił moje słowa mimo uszu. Ja zaś prowadziłem dalej, jakby niczego po nim nie zauważając. — Dzisiaj my znowu powtarzamy swój kolejny błąd, — filozoficznie głębokomyślnie i z daleka zacząłem i pomyślałem, że tak, widocznie, i swoje genialne wykłady rozpoczyna doktor Żurawśkyj. — Następujemy na te same grabie. Spójrz nieuzbrojonym okiem na sytuację, która się wytworzyła. Gdzie nasze siły narodowe? Pod czyimi sztandarami? Myślisz, pod żółto-niebieską flagą? Nie, nie tak. To pod „Soborem”, to pod „Uderzeniem”, to pod „Swobodą”, to pod „Opozycją”. Wszyscy Ukraińcy pod cudzymi sztandarami. Sztandarami tymczasowych liderów — krzykaczy i demagogów. Rzekomo w opozycji. W jakiej opozycji? W opozycji, która niczym nie różni się od koalicji. Bieda w naszej postkolonialnej ukraińskiej inteligencji. To nasze nieszczęście. To nasza stała porażka. Z naszym atamaństwem z jednej strony medalu i z przystosowawstwem z drugiej... Wydawało się, była szansa pójść przed 28 października 2012 roku jedną ukraińską kolumną, żeby naród jasno zorientował się za kim głosować: za Ukraińcami czy anty-Ukraińcami. Żeby naród, wreszcie, zobaczył, kto jest kim. Kto żyje Ukrainą, a kto tylko żyje z Ukrainy i będzie żył tak i dalej. Rozpełźli się, rozbiegli się, jak przestraszone myszy, szukając swojej miotły, która ich wymiecie... Przyjaciel na mnie patrzył tak, jakby dopiero co mnie zobaczył w moim pokoju i wziął na wszelki wypadek sobie kota na kolana, niby świadka. Mówiąc, ja tego nie słyszałem i nie słuchałem. Ja w tym czasie właśnie głaskałem Maksa po sierści. A ja już wsiadłem na swojego konika i poganiałem dalej: — Spróbuję zilustrować swoją myśl, — tutaj wydawało mi się, że mówię to głosem Witalija Żurawśkiego podczas jego nieśmiertelnych i tak drogich dla narodu wykładów. — Trzeba wszystkim Ukraińcom w tym historycznym i odpowiedzialnym momencie, w których jeśli już nie płonie, to chociaż żarzy się nadzieja na ukraińskie zwycięstwo, zebrać się pod jednym narodowym sztandarem i pójść zwartą kolumną naprzód do zwycięstwa! Maks, najedzony kiełbasą, tylko mruczał, słuchając mnie. A mój przyjaciel milczał, i zauważyłem, że on tak mocno zacisnął zęby, że usta jego zsiniały od napięcia. — Czyżby, — prowadziłem dalej ja, zakochując się w sobie, — nie można było się zjednoczyć? Czyżby do tego obowiązkowo czekać, aż lufę pistoletu przystawią do twojej skroni? Czyżby nie zrozumiałe — osoby, które tymczasowo kierują naszym państwem, grabią je do ostatniej nitki, jutro nie wpuszczą ich po światach. A nasze terytorium, naszą ziemię wyprzedadzą w detalu i hurtem. Dwugłowe orły i jednoocy tylko czekają na ten słuszny dzień, który dla nas, Ukraińców, może stać się przedwcześnie sądnym. Wstał ze stołka, zrzucił Maksa z tronu i chciał już skierować się do drzwi. — Stój! — jakby rozkazałem. — Nie widzieliśmy się z tobą od czasów Pomarańczowej Rewolucji. — Nie trzeba — wymówił. — Lepiej nie wspominaj, bo zaraz się popłaczę. — Nie płakać nam trzeba i nie śmiać się. Musimy konstatować i mówić narodowi prawdę: wczoraj było ludobójstwo narodu ukraińskiego. Dzisiaj jest etnocyd, lingwocyd narodu ukraińskiego. W co myśmy się zmienili? Gdzie nasze rycerstwo? Duch kozacki? Jesteśmy teraz podobni do aborygenów jakby na ziemi nietkniętej cywilizacją. Tutaj żyją ludzie ze strachu. Ludzie, których ci święci mikołaje-deputowani zamienili w żebraków z wyciągniętą ręką. Oni nie myślą o państwowości, o języku, o wolności i o innych ludzkich wartościach. Czekają na jednorazowy przydział, jak na bilet wstępu, biorąc aktywny udział w politycznym spektaklu, który odbywa się raz na 4 czy 5 lat i znów bez inicjatywy czekają na kolejne drobne datki, żyjąc marzeniami o dobrym carze czy wujku, który przyjdzie i nauczy ich gospodarować na swojej ziemi, która już dzisiaj nie stała się ich… Przyjaciel chwycił za klamkę drzwi. Zrozumiałem, że nieco przesadziłem w tak trudnym dla naszego narodu czasie. W czasie okupacji. W czasie, kiedy uchwalane są prawa, jak za Józefa Stalina, o wrogach narodu, o honorze i godności wszelkiej narodowej i beznarodowej szumowiny. — Może przenocujesz u mnie? Czy masz ausweis? — przypomniałem sobie lata okupacji za hitlerowców. — Tutaj w sąsiedztwie mieszka mój przyjaciel. Zatrudnił się jako doradca w administracji… — Coś sprzedał władzy okupacyjnej? — przerwałem mu. — No, oni… Zrozumiałeś mnie… Postawili sprawę na ostrzu noża. Wszystkie inicjatywy muszą wychodzić od Ukraińców. — Nie od piątej kolumny, nie od służb specjalnych czy agentury, nie od Korniłowa, a właśnie od Ukraińców? — dopytałem. — Właśnie tak. Od Ukraińców. — W rodzaju Łytwyna, Kołesniczenki, Żurawskiego, Bondarenko, Derkacza, Szufrycza?.. Skinął twierdząco głową, ale zacisnął zęby. — Zrozumiałe. I co władze okupacyjne proponują im tym razem? — Ale to głęboko między nami — on tak samo jak ja kilka minut temu spojrzał na sufit, na aparat telefoniczny i przeszedł na migi. Mówiąc, że masz papier i długopis. Skinąłem twierdząco głową i podałem mu jedno i drugie, bo przed jego przyjściem, tak rozmyślałem, jak tylko dojem moskiewską kiełbasę i rosyj-

Машинний переклад

Julia Tymoszenko otrzymała Nagrodę Bonifacego VIII we Włoszech

Kulminacją wieczoru było wręczenie Nagrody Bonifacego VIII, przyznanej Julii Tymoszenko. Akademia uzasadniła swoją decyzję osobistym wkładem byłej premier Ukrainy w głębokie demokratyczne przemiany w jej kraju oraz wysoką oceną zapoczątkowanych przez nią reform w polityce i gospodarce. „Dziś ta kobieta, podobnie jak jej współpracownicy, jest ofiarą selektywnego wymiaru sprawiedliwości — oświadczył prezes Akademii, kawaler doktor Sante de Angelis. — Potępiają to liczni światowi i europejscy przywódcy polityczni oraz organizacje krajowe i międzynarodowe”. „Przyjmuję tę nagrodę, którą w osobie mojej matki uhonorowano mój naród, nie tylko z silnymi uczuciami i głęboką wdzięcznością, ale także z nadzieją — powiedziała Jewhenija Tymoszenko. — Ta nagroda jest napełniona szczególnym symbolizmem: uosabia siłę tych, których próbuje się pozbawić sił, niezłomność tych, których pragną złamać, i nieujarzmioną siłę ducha tych, których chcą uczynić bezsilnymi. Ta „siła bezsilnych”, o której tak dobrze powiedział wielki Václav Havel, obala imperia, niszczy dyktatury i utrwala sprawiedliwość”. Nie mogąc być obecną na ceremonii z powodu uwięzienia, Julia Tymoszenko wysłała list do prezesa Akademii, kawalera doktora Sante de Angelisa, do przewodniczącego komitetu naukowego Jego Ekscelencji Franco Croci, tytularnego biskupa Potenza Picena, w którym napisała, że przyznanie jej nagrody Akademii Bonifacjańskiej jest potwierdzeniem wierności obranej drodze służenia swojemu narodowi. Informacja poglądowa. Pierwszą Nagrodę Bonifacego VIII w 2003 roku przyznano papieżowi Janowi Pawłowi II. Nagrody w różnych latach otrzymywali przedstawiciele Kościoła katolickiego, wybitni przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego oraz kręgów naukowych, kulturalnych i dyplomatycznych. Wśród nich są laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny Rita Levi-Montalcini, przewodniczący Parlamentu Europejskiego Jerzy Buzek, prezydent Włoch Oscar Luigi Scalfaro, premier Rzeczypospolitej Polskiej Hanna Suchocka, minister kultury Włoch profesor Lorenzo Ornaghi.

Машинний переклад

Ramię w ramię przeciwko systemowi

Niedawno znany historyk, laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki Serhij Biłokiń został honorowym profesorem Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. Obecnie bada on niezwykłe zjawisko lat 60. XX wieku — Klub Twórczej Młodzieży „Suczasnyk” (Współczesny), który w tamtych czasach odegrał kluczową rolę w życiu społeczno-politycznym i kulturalnym ukraińskiej stolicy. Młodzież studencka zjednoczyła się: kontakty interpersonalne z młodymi działaczami Lwowa i innych miast rozszerzyły ich wpływy na całą Ukrainę. Członkowie klubu utrzymywali kontakty z przedstawicielami poprzednich pokoleń. Dzięki temu Klub stał się centralną strukturą ruchu szistdesiatnykiw (pokolenia lat sześćdziesiątych). Zjawisko KTM — to temat wykładu inauguracyjnego, który S. Biłokiń wygłosił studentom Mohylanki. Serhij BIŁOKIŃ, profesor Początek Klubu W różnych wydawnictwach, nawet encyklopediach, podawane są różne daty jego założenia. Chcę zwrócić uwagę na zapis w dzienniku Lesia Taniuka z 8 marca 1960 roku o uroczystym zebraniu w Kijowskim Instytucie Teatralnym: „A potem zostaliśmy, poczekaliśmy do siódmej: pierwsze zebranie naszego Klubu, który już niby stworzyliśmy. Był Kostiantyn Krymeć i Żenia Hanin od muzyków, był Ihor Tkaczykow od architektów, była cała nasza „grupa kolędnicza” z konserwatorium, Ołeś Berdnyk reprezentował pisarzy. Kierownictwu — dyrektorowi wyjaśniliśmy, że to aktyw komsomolski. Rozpłynął się w uśmiechu”. Na pierwszej, bardzo licznej prezentacji almanachu „Zona”, którą 13 marca 1996 roku przeprowadził Jurij Chorunżyj w Domu Literatów i na którą przybyli byli żołnierze UPA, byli więźniowie polityczni oraz wielu młodych ludzi, stało się oczywiste, że obecni reprezentowali różne nurty społeczno-polityczne. Szistdesiatnyky od razu nawiązali więzi ze swoimi poprzednikami, w szczególności z członkami UPA, kiedy samo słowo dysydent nie było jeszcze w obiegu, i śladem za nimi podążali w kierunku niepodległości państwowej Ukrainy. W sensie politycznym był to jednoznacznie Ruch Oporu. Jeszcze jeden znamienny moment. W „słowniku dysydentów” nie ma, i słusznie, Iwana Makarowycza Honczara z jego Muzeum, nie ma ludzi z jego kręgu, a to nie tylko grupa ludzi, lecz cały ukraiński Kijów. Można mówić szerzej — w końcu o całej Ukrainie, czyli o tysiącach obywateli, którzy między Ukrainą a internacjonałem wybierali Ojczyznę. Wreszcie, jeszcze jedno słabe miejsce w stosowaniu tego pojęcia. W znaczeniu „niezgadzający się” inakodumstwo (myślenie inaczej) ma sens wtórności. Zatem powstaje pytanie: dlaczego linię magistralną ukraińskości mają reprezentować Skaba, Kondufor, Jelczenko, ich poplecznicy i pomocnicy, a działacze „Klubu Twórczej Młodzieży”, którzy kształtowali naszą kulturę i ucieleśniali „sól ziemi”, są definiowani jako pochodna od Skaby i innych? Pozostawiam otwartym inne pytanie, czym to było — oporem czy ruchem narodowowyzwoleńczym? W końcu opór także ma sens wtórności. Skala i poziom zjawiska W skład Klubu wchodzili najlepsi, ikoniczni poeci tamtego czasu — Wasyl Symonenko, Wasyl Stus, Lina Kostenko, Mykoła Winhranowski, Iwan Dracz, Iryna Żyłenko, Stanisław Telniuk, Mykoła Chołodny, prozaicy — Jewhen Hucało, Jewhen Koncewycz, Wałerij Szewczuk, Wołodymyr Drozd, krytycy literaccy — Iwan Switłyczny, Iwan Dziuba, Jewhen Swerstiuk, Mychajłyna Kociubynśka, artyści — Ałła Horśka, Opanas Załywacha, Wiktor Zarećkyj, Ludmyła Semykina, Hałyna Sewruk, Weniamin Kusznir, Hałyna Zubczenko. Za nimi poszli działacze kina (Serhij Paradżanow, Jurij Illenko), filozofowie (Wasyl Lisowy) i inni. Byłoby wielkim błędem uważać, że do Klubu należeli tylko humaniści. Chodzi także o matematyków (Nina Wirczenko), medyków (Lubomyr Pyrih), fizyków (Ołeksej Sytenko), biologów. Chodzi o wielką epokę i całe pokolenie. Ich losy potoczyły się różnie. Niektórzy zrobili wybitną karierę (I. Dracz, W. Korotycz, W. Drozd, a wraz z nimi odesita W. Jaworiwśkyj). Na niektórych czekało więzienie (Wasyl Stus, Mykoła Chołodny, a wraz z nimi lwowianin Ihor Kałyneć). Związek Pisarzy dalej produkował „twórczy potok”, ale młodzi poeci raz na zawsze określili poziom jakości. Kiedy wielka liczba talentów takiej skali staje ramię w ramię poza oficjalnymi organizacjami, nieuchronnie powstają pytania. Była, widać, jakaś wewnętrzna nagląca potrzeba ich organizacyjnego sformalizowania. Mieli wspólne interesy i, przepraszam, ideały. Skład osobowy i struktura Klubu Powstają zasadnicze pytania przede wszystkim dotyczące składu osobowego „KTM”. Materiały do katalogu członków Klubu sporządził jego pierwszy prezydent Leś Taniuk w 10. tomie swojego „Dziennika”. Mamy tu listę imion, lata życia, definicje. Co najważniejsze dla nas — tam, gdzie trzeba, znajdujemy w nawiasach trzy sakralne litery: KTM. Ale w wydaniu jako członkowie klubu nie zostali wymienieni ani Ludmyła Semykina, ani Hałyna Sewruk, ani Wiaczesław Czornowił. Problem w tym, że dla autora uściślenie list nie było celem samym w sobie. Dziesiąty tom to komentowany indeks osobowy do dziennika. Ważną serię imion daje rekonstrukcja organów kierowniczych Klubu. Powszechnie wiadomo, że miało ono dwóch prezydentów — Taniuka i Zarećkiego. Nie bierze się pod uwagę innego kierunku, który władza powstrzymała. Pewna grupa, do której należał przynajmniej Oł. Kłuszyn, wysuwała na prezydenta Switłycznego. Sensacyjną rzecz przekazał Oł. Kłuszyn w liście do Taniuka z 20 lutego 1963 roku: „Wydarzenia klubowe były takie. Długo i natarczywie targowaliśmy się z Tamarą [Hławak], w końcu, zebrawszy naszych chłopaków w jej gabinecie, udało się dopisać Żozefa [Lynjowa], jego przyjaciela Saszkę oraz [Mychajłynę] Kociubynśką. Początkowo nalegaliśmy na kandydaturę Switłycznego, ale nie wyszło… A już na plenum rozgorzała prawdziwa walka. My wszyscy nalegaliśmy, żebyś był prezydentem, ale oni uparli się tylko na Zarećkiego. Ten już odmawiał, jak mógł, ale nie pomogło… Wiele rzeczy było tu strasznie oburzających, szczególnie ostro wystąpił Switłyczny, ale głową muru nie przebijesz”. Trudno nie zacytować „wspomnienia z perspektywy czasu” Iryny Żyłenko: „Kierownictwo posmutniało. Zamiast Taniuka nakazali kierować Klubem Wiktorowi Zarećkiemu. Z jakiegoś powodu uważano go za bardziej umiarkowanego. Być może tak właśnie było. Ale za Wiktorem stała Ałła, której „umiarkowanie” nie było absolutnie właściwe”. Klub nie miał stałego członkostwa, ale istniało w nim kierownictwo, własne. Nazywało się „Rada Klubu”. Komsomolcy nie domyślili się jeszcze, by dać członkom klubu prezydenta od siebie. W latach 1963–64 było to niemożliwe. „KTM” miało swoich komsomolców, członków partii. Złożona historia. Minęło ćwierć wieku trudnej drogi historycznej, kiedy młodzi naukowcy, doktoranci Akademii Nauk w szczytowym momencie pieriestrojki zaczęli formować ukrainoznawczy klub „Spadszczyna” (Dziedzictwo). Po odpowiednich konsultacjach dyrektorka Domu Naukowców postawiła przed nimi wymóg: Waszym prezydentem będzie osoba postronna, Kudin, ale tylko on. Wybierajcie. 27 stycznia 1964 roku Iryna Żyłenko napisała do Drozda: „Radę Klubu rozpędzono w jednej chwili. Wezwano do KC Zareckiego, Kluszyna i Korotycza, powiedziano im parę „niezrozumiałych” słów, z których zrozumiałe było tylko to, że Rady jako takiej nie będzie, a zatem ich usług więcej nie potrzebują. Mówiąc, stworzą („za przykładem leningradczyków”) komisję, która będzie kierować. Mychasia [Mychajłyna Kociubynśka] trafnie nazwała ją „komisją do walki z twórczą młodzieżą”. Po dwóch tygodniach poszedł jeszcze jeden list: „I wypij, Wowciu, łyczek wody za spokój KTM, który jednak dobili. Ciekawe, co wróży nam w przyszłości zamknięcie Klubu i rozpędzenie Rady?..”. Następnego dnia Iryna poinformowała, że informacja o Klubie poszła do Tbilisi, dokąd polecieli w swoich sprawach Niła Szewczuk i Hryć Chałymonenko. Żegnano ich z ulicy Riepina, od Zareckich: „Pili za jasną pamięć KTM i za ukraińsko-gruzińskie związki. A potem śpiewali. To ostatnie — najjaśniejsza, najbardziej wymowna agitacja”. Ostatecznie ustalić członkostwo uczestników KTM jest niemożliwe. Można chyba tylko, idąc za całkiem niezbędnymi funkcjami, przypomnieć imiona ludzi, którzy organizowali wieczory w różnych instytucjach, jak choćby Ryta Dowhań, w różnych technikach wytwarzali lub rozpowszechniali samizdat. Ani bez samizdatu nie byłoby Klubu, ani bez masowych wieczorów nie byłby on nic wart. Nie można nie nazwać członkami KTM wysokopostawionych działaczy nauki i kultury, którzy stworzyli Klubowi parasol ochronny. Mając należne tytuły, ale pozostając przede wszystkim patriotami, pisali i podpisywali protesty w obronie Klubu. W czasach dysydenckich pojawiło się pojęcie „podpisanci”, ale to trochę co innego. 31 lipca 1963 roku w Parku Pierwszomajowym KTM prowadziło wieczór poświęcony Łesi Ukraińce. Kierownictwo go zakazało, ale odbył się on „pod płotem”, „na ławkach”. 5 sierpnia Iryna Żyłenko napisała w liście: „Wieczorem u Mychajłyny dowiedzieliśmy się, że „Protest” podpisali Stelmach, Sosiura, Sztoharenko, Majboroda i inni”. Latem 1965 roku doszło do aresztowań. 22 września Żyłenko napisała: „Na „górę” poszedł protest, podpisany przez „żubry” naszej kultury i nauki. Mówią, że podpisali się Stelmach, Małyszko, Majboroda i inni”. Nie może nie dziwić, że i obecnie, w 2012 roku, nie istnieje zbiór archeograficzny, który zawierałby odpowiednie dokumenty, zebrane w kijowskich i moskiewskich archiwach. Klub jako organizacja masowa Organizacją masową KTM stał się dzięki kolędnikom i tancerzom z zespołu Wołodymyra Nerodenki „Wesnianka”. Artystka Hałyna Zubczenko wspominała: „Nie znaliśmy naszych ukraińskich obrzędów. Wtedy już z nami był Wołodymyr Nerodenko… Zwyczaje, obrzędy — tutaj był niedościgniony”. Do nich dołączyli chórzyści z „Żajworonka” — chóru, który powstał w 1961 roku przy Kijowskim Konserwatorium (kierowali nim Borys Riaboklacz, Wadym Smohytel i Wołodymyr Zawojski). Zastąpił go ludowy chór folklorystyczno-etnograficzny Leopolda Jaszczenki „Homin”, który utworzył się, jak wiadomo, nieco później, w 1969 roku na dnieprzańskich zboczach. Nazwa, emblemat, hymn W różnych źródłach trafiają się warianty: „Klub Twórczej Młodzieży” i „Klub Twórczej Młodzieży „Suczasnyk”. Emblemat, który był w obiegu wtedy, a teraz drukuje się w zaproszeniach Muzeum Sześćdziesiątników, stworzyła artystka o tragicznym losie Ołena Kyryczenko. Impulsem do jej artystycznego rozwiązania stał się pierwszy zbiór Iwana Dracza „Soniasznyk” (Słonecznik). Tutaj połączono razem motywy słońca i słonecznika. Grupa Klubu Twórczej Młodzieży w czasie wolnym. 1 maja 1963 r. Stoją: Ałła Horska (trzecia od lewej), dalej od lewej do prawej Jurij Myłko, Wiktorija Cymbał, Mykoła Płachotniuk, Łeonida Switłyczna, N.N., N.N., Luba Charaburska, Iwan Switłyczny, Hałyna Wozna (Kusznir), Hanna Ihnatenko. Pierwsza z prawej Hałyna Zubczenko, dalej N.N., Jewhen Swerstiuk, Ludmyła Semykina. Siedzą (od prawej do lewej): Hałyna Sewruk, Weniamin Kusznir, Hryhorij Łohwyn, Iwan Dracz, Ołeksandr Newecheria, Erast Biniaszewski, leży Ołeksandr Kluszyn. Zdjęcie z archiwum Muzeum Sześćdziesiątników. Ciąg dalszy na str. 10

Машинний переклад

Bohdan STELMACH: „Czasami stawałem się samym Tarasem”

Władze partyjne nie chciały „zaśmiecać” centrum Lwowa „nacjonalistą Szewczenką” — Czy świat zna Ukrainę i czy ją szanuje? — Ukraina i świat — to stara formuła, stale dla nas, Ukraińców, interesująca, tak jak dla Amerykanów interesująca jest Ameryka i świat, czy, powiedzmy, dla Czechów — Czechy i świat. Czy świat zna Ukrainę? Kto musi, ten zna ją na poziomie technologii kosmicznych, a komu jest to nieistotne, ten zna „oto ukraiński barszcz i ukraińska słonina”. Zacytuję Majakowskiego: „Znają dwóch sławnych Tarasów — Bulbę i znanego Szewczenkę”. Szewczenko, jak widzimy, jest „znany”. I przez Szewczenkę — Ukraina była, jest i będzie znana na świecie. Znowuż dla tej części świata, której jest to interesujące. — Czy podobne nietolerowanie tożsamości narodowej Ukraińców za czasów Szewczenki istnieje i dziś — pod koniec XX i na początku XXI wieku? — W nietolerowaniu naszej tożsamości narodowej odbiła się cała ukraińska historia stosunków z sąsiadami — bliższymi i dalszymi, przychylnymi nam i nie bardzo. W nietolerowaniu naszej tożsamości narodowej przegląda się odwieczne ukraińskie janczarstwo odszczepieńców, zdradziecka schizofrenia renegatów — od czasów Andrzeja Bogolubskiego — przez Szewczenkowe „krzywoszyjki” i moskiewski „brud” aż po dzisiejszą komuno-regionalną mierzwę. „Nie tak ci wrogowie, jak dobrzy ludzie” — dziś dla mnie brzmi nieco konkretniej: „nie tak ci Moskale, jak kałasniczenki”. A co do podobieństwa dawnej (czasów Szewczenki) i dzisiejszej pogardy dla naszych narodowych dążeń państwowych, to dzisiaj mamy znacznie gorzej, bo przez te ponad półtora wieku, które minęły od śmierci Kobziarza, Ukraina doznała takiej krzywdy, że innym krajom wystarczyłoby tego na kilka tysiącleci. Ale wytrzymujemy, ponieważ jest z nami Szewczenko, który, niestety, nie ma jeszcze czasu, by wszystko porzucić i polecieć „do samego Boga modlić się…”. I nie ma czasu właśnie przez nas. Nie może porzucić „i łanów, i gór” przez naszą uległość, niezdecydowanie, tchórzliwą ostrożność, udekorowaną flagami pseudodemokratyzmu pod fałszywą tolerancję. — Która z piosenek do Pana słów najbardziej Panu odpowiada? — To „Mamina świetlica” z Ihorem Biłozorem. Tam też jest Szewczenko: W ciszy świetlicy uroczystej Sercem czytało dziecię Niebieskie Szewczenki oczy I złote wyszycie. To dziecię — to ja przed portretem Kobziarza w naszej „wielkiej chacie”, czyli w świetlicy. Znałem tego wąsacza od małego, deklamowałem jego „Rozrytą mogiłę” w naszej wiejskiej czytelni. Mówiono, że ten wieczór szewczenkowski w 1947 roku w Turkotynie ochraniali chłopcy z lasu. Długo uważałem, że byli to moi starsi bracia Mychajło i Ołeksa oraz moi stryjowie Wasyl, Iwan i Petro. Ale to nie byli oni: do marca 1947 roku nikt z nich nie dożył. Teraz oni są — kto w Hlinianach w braterskiej mogile, kto — w czeluściach Magadanu. — Bohdanie, przeczytawszy Pana poemat-tetralogię, chcę zapytać, od czego to wszystko się zaczęło? — Z Bożej woli, czyli — z przypadku. Szedłem obok lwowskiego Teatru Młodego Widza i spotkałem się z głównym reżyserem tego teatru Myronem Łukawieckim. „Słuchaj — mówi — mamy aktora Wasyla Baszę, bardzo podobnego do młodego Szewczenki. Napisz nam sztukę dla niego”. Doświadczenie już miałem: kilka przedstawień dziecięcych według moich sztuk wystawiali nawet zańkiwczanie. Teatr zawsze kochałem, więc od razu się zgodziłem i napisałem sztukę wierszem. Z powodzeniem wystawił ją znany ukraiński reżyser Serhij Proskurnia w marcu 1989 roku w Teatrze Młodego Widza z W. Baszą w roli głównej. Swoją drogą, jeśli mój wiersz „Pomnik” jakoś przyczynił się do tego, że pomnik T. Szewczenki we Lwowie stoi dziś w centrum miasta — to też dzięki „Tarasowi”. Idea wiersza zrodziła się w lutym 1989 roku w oczekiwaniu na premierę. To był ten czas, kiedy we Lwowie spierano się, kłócono, nie można było ustalić, gdzie postawić pomnik. Władze partyjne nie chciały „zaśmiecać” centrum Lwowa „nacjonalistą Szewczenką”, więc warianty były różnorodne… Chciały ustawić pomnik poza głównym prospektem, ale naród nalegał na swoim. Po premierze „Tarasa” w Teatrze Młodego Widza postanowiłem ucieszyć młodych widzów i rok później na scenie TM W pojawił się jeszcze jeden spektakl Serhija Proskurni — „I złotej, i drogiej”, o dzieciństwie Szewczenki. Te dwa poematy dramatyczne z czasem ujrzały światło dzienne w wydawnictwie „Kameniar” — jako dylogia „Taras”, którą Ministerstwo Kultury Ukrainy wyróżniło nagrodą imienia Iwana Kotlarewskiego. „Ja z Tarasem chodziłem do tych słupów, co niebo podpierają” — Jak Pan po cichu rozmawiał z Tarasem Szewczenką przez wiele lat? Czy długo uczył się Pan „rozmawiać z duszą” ukraińskiego geniusza? — Cicha rozmowa między nami była — to prawda, ale prowadził ją nie tyle ja z Tarasem, co on ze mną: językiem swojego „Kobziarza”, językiem swoich autobiograficznych powieści, licznych listów. „Smutnymi wierszami” Szewczenkowych dum wędrowałem nie rok i nie dwa, i to nie metafora. Chciało się poznać Szewczenkę jako swojego najbliższego towarzysza. Z Tarasem chodziłem do tych słupów, co niebo podpierają, potem pasłem jagnięta za wsią, lubiłem rysować, cierpiałem diaka, tułałem się z czeladnikami Engelhardta po Wilnie… po Petersburgu… — Jakie książki wywarły na Panu największe wrażenie podczas studiowania życia T. Szewczenki? — W mojej bibliotece do dziś na czołowym miejscu są „Wspomnienia o Szewczence”, „Taras Szewczenko-Hrusziwski” Ołeksandra Konyskiego, „Taras Szewczenko. Dokumenty i materiały do biografii”, „Słownik szewczenkowski”, „T. H. Szewczenko. Biografia”, „T. H. Szewczenko w epistolografii”, „Noce Ukrainy, albo Rodowód geniusza” Jerzego Jedliczewicza, „Prawda Kobziarza” Wasyla Barki, „Powieść o wiecznym życiu” Leonida Bolszakowa oraz jegoż „Był o Tarasie” w trzech tomach, „Niezgłębiony apostoł” Wasyla Pacharenki, „Szewczenko jako mitotwórca” Hryhorija Hrabowycza, utwory artystyczne o Szewczence Petra Żura, Leonida Smilianskiego, a także różnorodne wydania utworów samego Tarasa Szewczenki z odpowiednimi komentarzami redaktorów. — Jak długo wyrastał Pan ze swoich „małych lat”? — Ze swoich „małych lat” wyrosłem bardzo szybko. Kiedy nie miałem jeszcze pięciu lat, na moich oczach 13 lutego 1948 roku aresztowano ojca, dali mu 15 lat i jeszcze na 5 — pozbawili praw. Ojciec wrócił do domu latem 1956 roku — po Workucie, Incie i Abiezie, kiedy właśnie „trzynasty rok mijał”. Już chodziłem do szkoły, do lasu po drewno, do kołchozowego stogu po słomę (kradłem!), pasłem krowę, doglądałem suszarni w jesiennym sadzie, czytałem książki, uczyłem się grać w szachy, prenumerowałem gazetę „Zirka”. Cztery lata uczyłem się w turkotyńskiej szkole, kolejne trzy — w kurowickiej siedmiolatce (wieś Kurowyczi 3 km od naszej Turkotyna). Dalej Lwów: ósma, dziewiąta i dziesiąta klasa, uniwersytet. — Czy znajduje Pan porozumienie ze swoim Losem? — Porozumieć się ze swoim losem potrafią ludzie ugodowi, cierpliwi, silni. Czy należę do nich — nie wiem, ale na los nie narzekam. Coś przyjmuję jako dar, coś — jako pokutę. Z losem się nie spieram. Zresztą w moim poemacie nie ma ani jednej sceny, w której Taras rozmawiałby z Losem bezpośrednio. Ale kochał go — takiego, jaki miał. — Kiedy (i jak) przyszła do Pana okrutna prawda otaczającego świata — zwłaszcza w odniesieniu do Ukraińców? — Stało się to jesienią 1950 roku. Chodziłem do pierwszej klasy. Wtedy w Turkotynie, jak rozumiem dzisiaj, kończyli kolektywizację. Mama chowała się w polu — dokopywała ziemniaki, a ja zostawałem “na gospodarstwie”. Siedzę naprzeciw słoneczka na ścieżce w ogrodzie, bawię się orzechami, aż tu “oni” — trzech pachołków “z rejonu”: — Gdie mat’? — Pojechali do Lwowa — skłamałem. — Kada prijediet? — Nie wiem — przestraszyłem się znów swojego kłamstwa i wyciągnąłem do obcych kilka orzechów. — Może chcecie orzechów? Odwrócili się i poszli, a mnie było wstyd za siebie, za swój strach, za swoją bezradność. Trzeba było szczekać na nich! Gryźć! Żreć! A ja im — “może chcecie orzechów?” Zła i okrutna prawda otaczającego świata od tamtej pory dla mnie jako dla Ukraińca, chyba nigdy nie złagodniała. A ta sytuacja, która wytworzyła się teraz, ukazała nam takiego bezczelnego okupanta i takie janczarstwo, że ho ho! I nie ma na nich ani hajdamaków, ani chołodnojarskich kozaków, ani banderowców. Są, co prawda, poszczególni płatni killerzy, ale na swoje honoraria wybierają nie tych. — Może nam, Ukraińcom, przyjdzie jeszcze kiedyś wziąć szable do rąk? — Wydaje mi się, że szabel nigdy z rąk nie wypuszczaliśmy. Ale te szable już takie wyszczerbione!.. “Los mój zawsze szedł ze mną obok” — Czy był ktoś, kto “wypychał” Pana z biedy? — To przede wszystkim moja żona Maria. Byli inni ludzie, którzy odsuwali mnie sprzed oczu biedy. To pułkownik Sokołow — szef sztabu 19. brygady wojsk kolejowych w Krasnojarsku, nieżyjący już reżyser Jarosław Małanczuk — niech Bóg opiekuje się duszą jego, mój przedwieczny pobratymiec — zańkiwczanin Jurko Bryłyński. — Czy udało się Panu “wyprosić”, aby “ciężar bytu nie wgniatał w glinę”? — Ciężar bytu w glinę wgniata wszystkich i prośby tutaj nie pomagają. Przez całe życie nieustannie grzęźniemy — kto szybciej, kto wolniej — w zależności od tego, jaka u kogo pod nogami glina: twarda opoka czy rozmokłe gnilisko. Ale w końcu w glinie znajduje się każdy. Inna rzecz, że jeden, zrozumiawszy to, lamentuje i skomle, a drugi — śpiewa sobie, jak śpiewał, jakby nic się nie działo. — Czy nieśmiertelne Słowo unieśmiertelniło nas, Ukraińców, na świecie? — Nas unieśmiertelniło nieśmiertelne Słowo Tarasa Szewczenki. I w nas samych, i na Ukrainie, i na świecie. Tych, oczywiście, którzy na tę nieśmiertelność zasługują, którzy jej pragną i rozumieją. Bez Szewczenki ukraińskie słowo w obecnym jego statusie mogłoby nie dożyć naszych dni. Ale dożyło. I z nim na gruncie nieśmiertelności Szewczenki wyrastają teraz nasze słowa, a za naszymi — wyrastać będą słowa “nienarodzonych”, i tak bez końca. — Jak u Pana zaczęło dojrzewać słowo? Czy dawno poczuł Pan, że “słowa — to dzieci Boga”? — Dojrzewa słowo w każdym z nas niezauważalnie i uchwycić jakoś ten proces jest niemożliwe. Tak dojrzewa owoc — od zawiązka, codziennie rosnąc, z zielonego stając się żółtym, rumianym czy jeszcze jakimś. Ale słowo, w odróżnieniu od owocu — nie więdnie, nie przejrzewa i go nie zjadają. Słowo jest wieczne — w pieśniach, w książkach, w modlitwie. Człowiek potrzebuje słowa codziennie, co godzinę, co chwilę. I szuka go nieustannie. A ono, słowo, szuka ciebie. Zwłaszcza gdy jest materiałem twórczości. Tutaj już wzajemne poszukiwanie i każde szczęśliwe znalezisko staje się wielką radością. Słowa — to dzieci Boga. Bo któż je mógł włożyć w nasze usta, w nasze dusze, jak nie Wszechobecny. Dawni Egipcjanie nazywali hieroglify “słowami Boga”. A “Kobziarz” Szewczenki przekonał mnie, że ukraińskie słowa w nim — to dzieci Boga. — Dlaczego nam, Ukraińcom, tak ciężko być dla siebie braćmi? — Ja — Ukrainiec i mógłbym być bratem każdemu innemu Ukraińcowi. Ale — UKRAIŃCOWI. Mógłbym być i jestem bratem wszystkim nie-Ukraińcom, którzy kochają mnie, Ukraińca, i moją Ukrainę, i mojego Szewczenkę. A ciężko nam czasem być braćmi, bo w granicach Ukrainy jesteśmy, jakby nie patrzeć, przybłędami, wychowanymi w różnych imperialnych rodzinach. Póki to się nie zatrze, nie zapomni, dopóty będzie migotać bielmami nasze niebraterstwo. Przecież “głuchy ciężar Szanowni czytelnicy “Słowa Proświty”, nie traktujcie tych słów znanego ukraińskiego poety, dramaturga i tłumacza, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Bohdana Stelmacha jako zbyt patetycznych. Do wyniesionych w nagłówek słów Bohdan ma pełne prawo, ponieważ, jak sam opowie w tym wywiadzie, w istocie przeżył swoje życie z T. Szewczenką. A to zrealizowało się w czterystustronicowy tom “Taras” i w jednoimienne sztuki, które w różnych hipostazach “wzięły na uzbrojenie” Teatr Młodego Widza we Lwowie (Pierwszy ukraiński teatr dla dzieci i młodzieży), Lwowski i Chmielnicki teatry lalek. Maksymalnie pełny wariant “Tarasa” zrealizował Czerkaski teatr dramatyczny. Bohdan — autor dramatycznego poematu-tetralogii “Taras”. A jeszcze — ponad dwudziestu książek poetyckich. Bohdan Stelmach — przede wszystkim poeta, w jego dorobku niemało pieśni, muzykę do których pisali W. Iwasiuk, B. Janiwski, I. Biłozir, M. Skoryk, W. Kamiński, O. Ekimian, L. Dutkiwski i inni kompozytorzy. Poemat-tetralogię “Taras” Mychajło Szałata nazwał wyczynem poety. W tym utworze ponad stu bohaterów. “Powiązać wszystkich tych bohaterów z życiem Szewczenki i Nieśmiertelnością Szewczenki — konstatuje Taras Sałyha — to nadtrudne zadanie, ale jeśli jest ono podyktowane autorskim zamysłem, to jest to już twórczy kłopot autora, który świadomie go wybiera, bo wie, co i jak robić”. Zatem, uwadze czytelników “Słowa Proświty” nasza rozmowa z poetą Bohdanem Stelmachem — artystą, którego utalentowany charakter pisma znają nie tylko we Lwowie, gdzie mieszka, ale i na całej Ukrainie.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

większość ich prac kulturoznawczych. Ukraiński widz odkrywał dla siebie nowe nazwiska, wydarzenia, karty historii, zapomniane lub wygnane z kultury narodowej, tradycje ludowe. Tak rodziło się, odkrywało, wyłaniało na kanale „Kultura” to czy inne nowe nazwisko jego twórców. Wszystko to w warunkach chronicznego braku pieniędzy, na czystym entuzjazmie i poczuciu własnej godności narodowej oraz zawodowej. Dla porównania: ten sam rosyjski kanał telewizyjny „Kultura” rozpoczynał z kolosalnym, tysiące — nie dziesiątki czy setki! — razy większym wkładem finansowym. Sprawiedliwie trzeba przyznać, że obecnie stał się mniej interesujący. Jeśli chodzi o ukraiński, to problemów mu nie ubyło. Leonid Mużuk, pierwszy zastępca DTRK „Kultura”, analizując je, wyodrębnił trzy składowe: po pierwsze, jak zauważył, „nie chce się powiedzieć nędza, tolerancyjniej — bieda”; po drugie, w warunkach takiego „niedofinansowania” nie można stabilnie utrzymać na należytym poziomie zespołu twórczego — młodzi przychodzą i z czasem przechodzą do komercyjnych kanałów telewizyjnych, gdzie moralnie się łamią i stają się wprawnymi „czarnymi PR-owcami”; i nareszcie, po trzecie, to absolutna obojętność wobec narodowej kinematografii społeczeństwa i tych, od których to zależy — państwa. „Żadna kultura nie może być wspierana na należytym poziomie tym zasobem, — podsumował, — który posiada dzisiaj”. Zilustrować jego wniosek można sytuacją z ukraińską produkcją filmową, bo bez filmów telewizyjnych czy kinowych nie obejdzie się żaden kanał telewizyjny. Z wiadomych przyczyn ta sama „Kultura” nie może być wspierana przez narodowego producenta filmowego. Nawet znany film Mychajła Illjenki „Ten, który przeszedł przez ogień” producent zmuszony był sprzedać do dystrybucji kinowej w Rosji. Teraz Moskwa, nakleiwszy etykietę „rosyjskie kino”, pokazuje go na swoich kanałach telewizyjnych. Więc myślmy, co to jest: czyjaś ideologia, kijowska polityka czy po prostu nieodpowiedzialność, niezrozumienie naszej władzy. Ale wbrew wszystkiemu główne siły twórcze kanału telewizyjnego „Kultura”, które przeszły szkołę „Ukrtelefilmu”: scenarzyści, reżyserzy, operatorzy, filmoznawcy, dziennikarze, współpracownicy zewnętrzni wraz z młodym narybkiem wykonują szlachetną i tak potrzebną dla narodowej duchowości i świadomości pracę. Kto wie, być może plany rządu dotyczące modernizacji kanału, wsparcie finansowe, o czym wspomina się w właśnie przyjętym postanowieniu Gabinetu Ministrów, znacząco zmienią sytuację. W tych warunkach ukraiński widz może otrzymać wzorzec narodowego pełnowartościowego kanału telewizyjnego, który na wysokim poziomie profesjonalno-twórczym będzie propagował nasze wartości, prowadził politykę jedności i ochrony suwerenności Ukrainy.

Машинний переклад

Pod znakiem złotej pektorału

„Państwowe Kopyto”, które ponad trzysta lat wisiało nad Ukrainą, niczego dobrego Ukraińcom nie dało. Zresztą wisiało ono nie po to, by dawać, lecz by brać, zagarniać, wyciskać. Oto i wycisnęło z nas braterstwo. I nie tylko z nas. Co więcej, jeśli dobrze się przyjrzeć, to ciężar tego „kopyta” wisi nad Ukrainą do dzisiaj, a cel się nie zmienił: gnębić i wyciskać z nas ostatnie krople ukraińskości. A tymczasem wywrotowcy Niech podrastają I pomogą moskalowi Gospodarzyć… Szewczenko-prorok napisał te wersy dla Ukrainy, przewidując w „Rozrytej mogile” (w „Wywrotowcach”) nie byle kogo, a właśnie naszych dzisiejszych regionalów, którzy do cna sami się zmoskalili i pomagają „moskalowi gospodarzyć” — razem z „naszymi” komunistami. „Na czworo rozkopana, rozryta mogiła…” — pisał Taras. Czyż to nie dzisiejsze „pole wyborcze” Ukrainy: Wschód-Zachód, Centrum-Południe? W końcu i regionali, i komuniści znaleźli „wspólny język” w parlamencie tylko dlatego, że był to „język” nienawiści do Ukrainy, do jej języka i do nosicieli tego języka. Spiski i zdrady określają nasz los, a nie kolory flagi. — Czy Pana los szedł za Panem powoli, czy biegł przed Panem? — Los mój zawsze szedł obok mnie. Wszystko było w porę, wszystko było tak, jak na to zasługiwałem u Wszechobecnego. Więc grzeszyć dzisiaj jakimiś domysłami nie chcę. — Jak Pan czuje się w „rzece czasu”? — Jak doświadczony wioślarz przed wodospadem — z rezygnacją, ale spokojnie. Słyszę, że ten wodospad grzmi, ale za którym jest zakrętem rzeki — nie odgadniesz. Niechby jeszcze był jak najdalej. Bo chcę jeszcze czegoś się doczekać: siódmej książki, która ma nazywać się „Świetlica” i zawierać pieśni do moich wierszy; pełnej scenicznej wersji „Tarasa” w Czerkaskim Teatrze im. T. Szewczenki, nad którą już trzeci rok pracuje Serhij Proskurnia; a co najważniejsze — tego czasu, kiedy „zginą nasi wrogowie, jak rosa na słońcu”. Jednak wiem: to, ostatnie, stanie się tylko wtedy, gdy my sami staniemy się tym słońcem. — Czy „dorosła współczesność do Szewczenki”? Przecież J. Małaniuk jeszcze w 1927 roku pisał: „Proces materializacji poezji Szewczenki potężnie trwa i dopiero, kiedy zakończy się własnym państwem, będziemy mogli powiedzieć, że współczesność dorosła do Szewczenki”. Państwo własne mamy. A jak z „dorastaniem”? — Aktualność utworów Szewczenki niepokoiła nie tylko J. Małaniuka w 1927 roku, kiedy pisał o tym, że „proces materializacji poezji Szewczenki potężnie trwa”. Od tamtej pory minęło jeszcze 85 lat, a proces trwa. „Rozryta mogiła” obecnie jest być może bardziej aktualna niż kiedykolwiek. I cały Szewczenko też, pomimo niepodległości Ukrainy. Więc cóż to za niepodległość, skoro formuła J. Małaniuka nie działa. Oj, chyba jednak „jak poniesie z Ukrainy krew wrogą… wtedy ja…” I ja, i ty, i my — wszyscy Ukraińcy „w Ukrainie i nie w Ukrainie” — staniemy się wreszcie niepodlegli i zaczniemy, dorósłszy, postrzegać utwory Szewczenki jako dawną, gorzką i bolesną historię zmartwychwstałego narodu. Rozmawiał Bohdan ZAŁIZNIAK Mykoła CYMBALUK Zdjęcia autora …A zaczynało się wszystko dziesięć lat temu od niewielkiego, ciasnego pokoiku „Ukrtelefilmu”. — Zaczynało się jak awantura — wspomina ówczesny dyrektor generalny studia filmowego, znany reżyser filmowy Ołeh Bijma. — Pomysł już dawno wisiał w powietrzu. Ale formalnie pojawił się jakby z góry. Jakoś Leonid Kuczma połapał się, że oto, powiedzmy, w Rosji jest kulturalny kanał telewizyjny, a dlaczego u nas nie ma? I polecił dwóm resortom: Państwowemu Komitetowi Informacji (wtedy jeszcze nie było Ministerstwa Radia i Telewizji) oraz Ministerstwu Kultury i Turystyki opracować koncepcję, przygotować niezbędne papiery (uzasadnienie, obliczenia itd.) dla założenia nowego kanału telewizyjnego. Dwa ministerstwa, cała urzędnicza brać myślała-głowiła się, ile trzeba ściągnąć z państwa środków, by pomysł wcielić w życie… Wtedy, jedenaście lat temu, potrzeba było na to 50 mln hrywien. Ołeh Iwanowycz, który trzydzieści lat przepracował w „Ukrtelefilmie” i na własnym doświadczeniu znał stosunek naszej władzy do kultury, nie miał złudzeń. Rozumiał: liczyć na taką sumę to utopia. Ale, zapaliwszy się do pomysłu stworzenia nowej sprawy, zebrał swoich kolegów, powiedział, że pojawiła się przed nimi „jedyna w życiu genialna możliwość wyjścia z tej nędznej, zapitej egzystencji, na którą zawsze skazywano kulturę, kino, telewizję, i rozpoczęcia pracy dla kanału telewizyjnego „Kultura”. I jego koledzy poszli za nim, niestrudzenie pracując ramię w ramię na czystym entuzjazmie. Nie mając praktycznie ani grosza: finansowanie nie tylko kanału „Kultura”, ale i „Ukrtelefilmu” było praktycznie zerowe — robili, wydawałoby się, niewiarygodne na tamte czasy rzeczy. Do 1 stycznia 2002 roku, kiedy na Pierwszym Narodowym po raz pierwszy zaprezentowano kulturalny dwugodzinny blok, który szedł jako wspólna produkcja studia „Ukrtelefilm” i Pierwszego Narodowego, nakręcili ponad 100 godzin materiału. Materiału absolutnie nowego, ekskluzywnego, treściwego i ciekawego. Już później większość tych filmów telewizyjnych była uczestnikami licznych festiwali. Co trzeci obraz, co trzecia praca została wyróżniona na międzynarodowych forach telewizyjnych i filmowych, w tym także na ogólnoukraińskich. Czyli, według oceny Ołeha Bijmy, był to rzeczywiście wysokiej jakości materiał. Na przykład, ciekawymi, w wielu przypadkach nowatorsko-niebanalnymi były prace Hałyny Czerniak, której dał możliwość zrealizowania się jako reżyserowi. Wcześniej pracowała w studiu wiele lat. I kiedy po raz pierwszy zobaczył jej obraz „Dwie ikony, dwa losy”, to zrozumiał głębię jej talentu. To losy dwóch kobiet-konserwatorek, które ratowały, wydawałoby się, na wieki utracone duchowe, sakralne skarby. To nie była trywialna opowieść, jak one pracują. Reżyserka niezwykle, utalentowanie pokazała losy dwóch kobiet-konserwatorek i dwóch ikon jakby w odbiciu. Był jeszcze obraz, który zrobiła — „Portret Wiktora Niekrasowa”: enkawudziści używali tego portretu jako tarczy do strzelania. Potem ktoś go znalazł. I te kobiety-konserwatorki przywróciły go do życia. Takimi niebanalnymi, niepodręcznikowymi była przeważająca Podarunki dla kanału telewizyjnego od artystów. Z prawej — dyrektor generalna DTRK „Kultura” Ż. A. Mazyćka Już dziesięć lat, dwadzieścia cztery godziny na dobę, siedem dni w tygodniu przychodzi on do każdego z nas, Ukraińców, pod znakiem złotej pektorału. To właśnie on opowiada Ukrainie i światu (przez satelitę odbierają go w ponad 80 krajach) o najświeższych wiadomościach z różnorodnego życia kulturalnego państwa. Zapoznaje z oryginalnymi autorskimi programami. Komu, powiedzcie, nie są znane jego „Tablice naszej historii” — audycje o wybitnych działaczach kulturalnych, politycznych i społecznych przeszłości? A jakie popularne programy kulturalno-artystyczne: „Studnia dusz”, „W pracowni artysty”, „Kronika filmowa”, „Historie teatralne”, „Mozaika literacka”. Niezmienny sukces odnoszą programy naukowo-oświatowe: „Wybitni Ukraińcy” — o artystach, pisarzach, naukowcach, mecenasach, działaczach państwowych i społecznych, których imionami szczyci się Ukraina; „Dialog”, gdzie znani artyści, naukowcy, politycy omawiają aktualne kwestie współczesnego procesu kulturalnego; „Nasz kraj” — o miastach i wsiach, ich historii i teraźniejszości, zabytkach kulturowo-architektonicznych i przyrodniczych itp. Nie pominięto także dzieci — program „Tęcza”, oraz młodzieży — „Młodzież i czas”. I to wszystko to „Kultura”, jedyny niezmiennie narodowy w formie i duchu kanał telewizyjny, który „przemywa” złote rozsypy z ukraińskich źródeł duchowo-artystycznych. Z tej okazji 19 października w Domu Kina uroczyście obchodzono 10-lecie Państwowej Telewizyjno-Radiowej Kompanii „Kultura”. Aby uczcić jej założycieli i twórców, zebrało się wielu znanych ludzi kultury i sztuki, przedstawicieli władz. Gratulacje i nagrody przyjmowała nie tylko obecna dyrektor generalna kompanii telewizyjno-radiowej Żanna Mazyćka, ale także reszta sławnego zespołu. Pogratulować telewizyjnym solenizantom przybył także laureat Nagrody im. Szewczenki, zasłużony artysta Ukrainy Wałerij Franczuk.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Закінчення статті «Ramię w ramię przeciwko systemowi», с. 7

Ramię w ramię przeciwko systemowi

Zakończenie. Początek na str. 7. Podczas jakichś posiedzeń zapisałem piosenkę: Przy armacie stał i furt-furt ładował. I furt-furt (6 razy) I furt-furt ładował. Nie przypominam sobie innej piosenki, którą tak chętnie śpiewali członkowie KTM, która lepiej nadawałaby się na rolę hymnu, dlatego proponuję uznać za taki ten tekst — hymn niezarejestrowanej organizacji bez wyraźnego członkostwa. Kwestie programowe, charakter narodowy Klubu. Liderzy KTM poruszali się w kilku priorytetowych kierunkach. Wskazywali na rozbieżność między deklarowanymi w ZSRR ideałami a rzeczywistością, dążyli do duchowości, prawdomówności oraz narodowo-kulturowej tożsamości. Dla twórczej młodzieży w praktyce oznaczało to tworzenie prawdziwej sztuki zamiast chałtury zarobkowej i kłamstwa. Ówczesne wystawy artystyczne wywierały przykre wrażenie: pyzate dojarki, białozębi mechanizatorzy. Właśnie takie socrealistyczne dzieła dominowały na wystawach, skąd je zresztą kupowano. Artyści domagali się wolnej twórczości, protestowali przeciwko wymaganiom przestrzegania zasad klasowości (partyjności). Analizując leninowski artykuł o literaturze partyjnej, Iwan Switłyczny w jednej z pracowni artystycznych wygłosił wykład na ten temat. Jako drugi krok występowali przeciwko kanonom socrealizmu. Działacze teatralni orientowali się na teatr eksperymentalny. Początkowo w Klubie przeważał kierunek ogólnodemokratyczno-internacjonalny, jak określała go Hałyna Zubczenko. Wkroczenie artystów oznaczało wielkie zmiany: „A my mieliśmy ideę narodową — odrodzenie naszej historii, kultury”. Po śmierci Ałły Horskiej przeglądałem jej papiery i widziałem dyktanda, które pisała ze swoją najbliższą przyjaciółką Nadią Switłyczną, a poznały się, wspominała Nadia, w latach 1963—64. Ponieważ rosyjskojęzyczni początkowo chłopcy i dziewczęta derusyfikowali się i narodowo uświadamiali, Klub Twórczej Młodzieży na oczach stawał się organizacją ukraińską. Ośrodkiem ukrainizacji nie mogło być nic innego, jak prywatna kolekcja, którą nazywano nie inaczej, jak Muzeum Iwana Honczara (uważa się, że powstało w 1959 roku). W jego muzeum stał się Ukraińcem Dziuba. Właśnie Iwan Makarowycz udostępniał młodzieży autentyczne stroje ludowe na ich święta. Dziedziczność pokoleń. Mychajłyna Kociubynśka słusznie pisała: „Klub przyciągał do siebie przede wszystkim, oczywiście, młodzież, ale różnych kategorii wiekowych: tutaj zjednoczyli się zarówno ludzie nieco starsi, z określonymi zainteresowaniami, pewnym doświadczeniem zawodowym, przeważnie już rodzinni, z dziećmi, jak i znacznie młodsi, którzy stawiali pierwsze kroki na samodzielnej niwie twórczej”. Wobec tego Klub narzucał dziedziczność pokoleń, o której pisał Szekspir w „Hamlecie” (I, 5): Zerwała się dni łącząca nić. // Jak mam te strzępy w całość złączyć? (Przeł. B. Pasternak). Trudno przecenić bezpośredni wpływ aktywnego ukapisty, sekretarza kijowskiego komitetu obwodowego UKP, a następnie polityka, prozaika B. Antonenki-Dawydowycza, szeroko wykształconego tłumacza Hr. Kocura, historyka sztuki Iw. Wrony, który zapoznał młodych artystów z twórczością monumentalisty M. Bojczuka. Wszyscy trzej byli więźniami komunistycznych łagrów, więc ich sytuacja społeczna zasadniczo różniła się od oficjalnych przywódców socrealizmu jako metody twórczej. Chętnie wspierał liderów Klubu uczeń Lesia Kurbasa, reżyser Marjan Kruszelnyćkyj. Wreszcie o kontaktach z jeszcze jednym uczonym czasów Rozstrzelanego Odrodzenia, o których mało kto wiedział. W 1960 roku Les Taniuk poznał byłego wychowanka cesarskiego Uniwersytetu Charkowskiego, ucznia akademika F. Szmita, dyrektora charkowskiego Muzeum Sztuki Ukraińskiej Stefana Taranuszenkę. Taniuk zapisał w dzienniku: „Wasyl Weczerśkyj prowadził do Stefana Andrijowycza Taranuszenki. Biblioteka — unikalna! Jego posadzili w tym samym roku co Kurbasa. Usilnie radzi młodym zainteresować się pracami Kateryny Biłokur, która mieszka w Bohdaniwce, rejon jahotyński, Kijowszczyzna. Pokazywał jej prace. Kwiaty. Ale jakie!”. Bywając w Humaniu (a tam byli wszyscy członkowie KTM), młodzież poznawała narodową komunistkę, obecnie najsłynniejszą z więźniarek politycznych, Nadię Witalijiwnę Surowcewą. W atmosferze chruszczowowskiej „odwilży” w Klubie powstała grupa ludzi (Les Taniuk i in.), która zbierała informacje o bolszewickich represjach. Z tej grupy z czasem wyrósł „Memoriał”. W zapisie datowanym na 26 sierpnia 1962 roku L. Taniuk niezwykle szczegółowo opowiedział o wyjeździe do Bykowni. „Na wieczorze Kurbasa podeszła do mnie kobieta, wzburzona, oczy zapłakane. Zaczęła — o stalinizmie, o ofiarach — pomyślałem, że jest z represjonowanych, może wie coś o Kurbasie; nie. Słowo do słowa i nagle: „Oto wy wszystko o Sołowkach, kto i jak tam rozstrzelany… a u nas pod Kijowem swoje Sołowki. Ludzi poległo tam nie mniej niż na Sołowkach; nikt ani słowa. A ich przecież pochować trzeba po ludzku, po chrześcijańsku…”. Razem z Horską i Symonenką dotarli do naocznego świadka tamtych wydarzeń Petra Zacharowycza Kukowenki, który z licznymi szczegółami opowiedział to, co widział i słyszał. Według jego własnych wyobrażeń ludzi zakopywano na terenie czterech lub pięciu hektarów. Na dobę przywożono 5—6 ciężarówek, a w każdej było 40—60 trupów. Z tych liczb u Taniuka wychodziło 420 tysięcy dusz oddanych ziemi przed wojną. Wasyl Symonenko, Ałła Horska i Les Taniuk pojechali we wskazane im miejsca i w lesie odkryli to, czego wolała nie widzieć ówczesna, a i późniejsza władza. Już teraz, podczas corocznych majowych spotkań w Bykowni, jedyny z tej grupy, który pozostał przy życiu, Les Taniuk, opowiada: Chłopcy grali w piłkę, a za bramki służyły im ludzkie czaszki. „Ałła odeszła, rozpłakała się, długo nie mogła mówić. Miejscowy dziadek przy kieliszku opowiadał nam o tym, co działo się po lecie 1936 roku „za zielonym płotem”, którym było ogrodzone to straszne miejsce. Wasyl jakby go nie słuchał. Dziadek poszedł, a Wasyl przeczytał mi takie wersy: Depczemy wrogów i przyjaciół, O biedni jorkowie, wszyscy na jedno kopyto. Na cmentarzu rozstrzelanych złudzeń Już nie ma miejsca dla mogił. To działo się w 1962 roku. Po ćwierćwieczu (1987), kiedy w Moskwie już wrzała pieriestrojka, trzecia rządowa komisja bykowniańska w Kijowie potwierdziła wnioski dwóch poprzednich: w Bykowni leżą ofiary niemiecko-faszystowskich najeźdźców. 6 maja 1988 roku otwarto tu memoriał, przeznaczony do zilustrowania odpowiedniej koncepcji. Zaprojektował go architekt Wadym Mychajłowycz Szarapow. Na kamiennej płycie wyryto bezsumienny tekst: „Tutaj pochowano 6329 radzieckich żołnierzy, partyzantów, podziemnych działaczy, cywilnych obywateli, zamęczonych przez faszystowskich okupantów w latach 1941–1943”. Za niepodległości ten napis został skuty. Poznawanie dziedzictwa kulturowego, lektorium. Profesjonalna praca działaczy kulturalnych prowadzona była w sekcjach, być może bardziej formalnych niż sam Klub — teatralnej, artystycznej i innych. Ważny zapis w dzienniku Lesia Taniuka z 17 maja 1963 roku: „Byłoby całkiem nieźle zorganizować od jesieni w KTM systematyczne wykłady, tak jak to robi Bohdan Horyń. Chłopcy mają ogromne braki — nie tylko z historii dawnej, ale i z lat dwudziestych. Muszą być systematyczne wykłady — Switłycznego, Dziuby, Koczura, moje o teatrze i dramacie, Kuzyakinej, [Loni] Hrabowskiego — nowa muzyka, chciałbym wciągnąć w to koło apolitycznego na razie [Dmytra] Horbaczowa z muzeum. Żyje jeszcze kohorta starszych — od Antonenki-Dawydowycza do Rylskiego, do Taraszenki, do tegoż samego Mychajła Rudnyckiego; jego można „nakręcić” i poruszyć…”. 8 stycznia 1964 roku Ir. Żyłenko zanotowała: „Wkrótce zaczną się regularne wykłady z osiągnięć fizyki, chemii, biologii, medycyny, techniki itp.”. Realnie z wykładami występowali I. Switłyczny, H. Łohwyn, który kierował wyjazdami w miejsca historyczne Ukrainy z badaniem zabytków architektury. Relacja składników kulturowych i politycznych szistdesiatnyctwa. Ideologicznym szczytem szistdesiatnyctwa stała się praca Iwana Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja?” (list przewodni I. M. do Szełesta i Szczerbyckiego datowany jest na grudzień 1965 roku). Czyż nie najważniejsze było tu to, co najstraszniejsze dla partyjnej nomenklatury — rozdzielenie idealnego Lenina i współczesnej partyjnej nomenklatury, poddając ostrej krytyce działalność zarówno współczesnego mu moskiewskiego Biura Politycznego, jak i jego kijowskiej ekspozytury. Późniejsza praca Maksyma Sahajdaka (Stepana Chmary) „Etnocyd Ukraińców w ZSRR” (po aresztowaniu W. Czornowoła ukazywała się tylko w zagranicznym „Ukraińskim wisnyku”, nr 7/8, 1975), była genetycznie powiązana zarówno z pracą Dziuby, jak i bliższą mu pracą Iwana Hela. Z historycznego punktu widzenia interesująca jest nie tyle działalność literaturoznawcza, co przede wszystkim polityczna działalność Iwana Switłycznego, Ałły Horskiej i ich przyjaciół, tym bardziej, że brano ludzi nie tyle za organizację nieautoryzowanych wieczorów poetyckich, co za politykę. W aktach śledczych członków Klubu Twórczej Młodzieży znajdujemy jako „dowody rzeczowe” nie tylko wiersze z samizdatu, ale i tamizdat (w różnej formie) — i „Wywid praw Ukrainy / Opracowanie, artykuł wstępny i noty Bohdana Krawciwa” (Prolog, 1964), i „Ukrainę i ukraińską politykę Moskwy” Myrosława Prokopa (Cz. I. Monachium, 1956), które szistdesiatnyky rozpowszechniali. Najwybitniejsi poeci tamtej epoki pisali o dalekich krajach, wydarzeniach geograficznie odległych od nas. Ale wszyscy współcześni, wszyscy czytelnicy „Literaturnej Ukrainy”, wszyscy obecni na wieczorach młodej poezji, wszyscy szczęśliwcy, którzy słyszeli te utwory w wykonaniu autorskim w domu Switłycznych, po raz pierwszy zapoznając się z tymi utworami, rozumieli, że chodzi o nich samych. Koniec szistdesiatnyctwa, w szczególności KTM. Działalność szistdesiatnyków wywołała wściekły opór i wszelkie przeszkody ze strony władzy. Brutalnym pobiciem skrócono życie Symonence. Aktywną działalność członków Klubu w ich poprzednich formach przerwały aresztowania w 1965 roku. Listę represjonowanej wtedy młodzieży biorę z książki Wiaczesława Czornowoła („Licho z rozumu”: Portrety dwudziestu „przestępców”: Zbiór materiałów), zestawiając jej informacje z encyklopedią wydawnictwa Smołoskyp „Ruch oporu na Ukrainie”. 24 sierpnia 1965 roku zostali aresztowani Iwan Hel i Myrosława Zwaryczewska (Lwów), 25 sierpnia — Jarosława Menkusz (Lwów), 26 sierpnia — muzealnik i historyk sztuki Bohdan i jego brat Mychajło Horyni (Lwów), laborantka chemiczna Jewhenija Kuzniecowa (Kijów), 27 sierpnia — muzealnik Ihor Hereta (aresztowany w Odessie, przeniesiony do więzienia w Tarnopolu) oraz malarz i grafik Panas Załywacha (Iwano-Frankiwsk), 28 sierpnia student stomatologii Jarosław Hewrycz oraz inżynier instytutu naukowo-badawczego poszukiwań geologicznych Ołeksandr Martynenko (Kijów), Mychajło Osadczyj (Lwów). Tego samego dnia przeprowadzono rewizję u inżyniera-geodety instytutu „Kyjiwobłprojekt” Iwana Rusyna (daty aresztowania brak). 31 sierpnia odbyła się rewizja u Switłycznego, 1 września został po raz pierwszy aresztowany, ale po kilku miesiącach wypuszczony. Stałe prześladowania trwały przez kolejne dziesięciolecia i zakończyły się jego śmiercią. W sierpniu (dat brak) zostali aresztowani także pracownik Instytutu Geofizyki Mykoła Hryń (Kijów), Dmytro Iwaszczenko (Łuck), nauczyciel muzyki Metodij Czubatyj (Tarnopol). Pod koniec sierpnia zabrano Mychajła Ozernoho (obwód iwanofrankiwski), 1 września — historyka Wałentyna Moroza (wykładał w Iwano-Frankiwsku, sądzony w Łucku). Wkrótce dołączono do nich starszych: 4 września 1965 roku wzięto pisarza i pedagoga Mychajła Masiutkę (aresztowany w Teodozji i przewieziony do Lwowa, po raz pierwszy aresztowany w 1937), 13 listopada — leksykografa Swiatosława Karawanśkiego (Odessa, po raz pierwszy aresztowany w 1945). W przypadkowych okolicznościach 23 maja 1966 roku wsadzono pisarza Anatolija Szewczuka, brata Wałerija (Żytomierz). 28 listopada 1970 roku ktoś, do dziś nieznany z imienia, zabił Ałłę Horską. Przed członkami Klubu Twórczej Młodzieży rozpoczął się nowy okres życia. Jaskrawa działalność KTM, pełna nadziei i radosnej twórczości, skończyła się. Dobiegało końca właśnie ich młodzieńcze życie. Rozpoczął się okres tak zwanego „zastoju”. W 1972 roku przetoczyła się nowa fala aresztowań. Przybierając nowe formy, które otrzymały nazwę dysydentyzmu, działalność szistdesiatnyków przeszła na inne poziomy. Grupa szistdesiatnyków. 1969 r. W ogrodzie studia filmowego im. O. Dowżenki. Siedzą (od lewej do prawej): Mykoła Winhranowśkyj, Jewhen Hucało, Wołodymyr Drozd, Hryhir Tiutiunnyk, Wałerij Szewczuk, Borys Olijnyk. Stoi pierwszy z lewej: Wiktor Iwanysenko

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

innych neuronów. Ta sieć zapewnia łączenie i przechowywanie ogromnej ilości informacji. Faktycznie w mózgu poszczególnego człowieka może być więcej „ścieżek”, które łączą ze sobą neurony, niż atomów w całym wszechświecie”. Fantastyczne, ale prawdopodobnie bliskie prawdy. W tak kolosalnym systemie różnice są nieuniknione i w rezultacie dziedziczności różnice te, przekazywane z pokolenia na pokolenie, stają się dominujące u tego czy innego narodu. W takim przypadku cechom organizacji mojego mózgu najlepiej odpowiada właśnie język stworzony przez moich przodków, z którymi zawsze mam o wiele więcej wspólnego w strukturze mózgu niż z przedstawicielami innych narodowości. Jak pisze znany językoznawca Mychajło Koczerhan, „nadzwyczajne przywiązanie człowieka do języka ojczystego uwarunkowane jest tym, że każdemu narodowi właściwe są niepowtarzalne skojarzenia myślenia obrazowego, które utrwalają się w systemie językowym i stanowią jego narodową specyfikę”. Na przykład, kto ma do czynienia z językiem angielskim, ten raz po raz styka się z niezrozumiałą i niemotywowaną dla nas specyficzną wieloznacznością angielskich słów. Oto potoczne słowo boot [bu:t] — nazwa odnosząca się do obuwia: trzewik, but, kopniak (uderzenie obutą nogą). Między tymi znaczeniami słowa jeszcze czujemy pewien związek, choć nas i dziwi nierozróżnianie w języku angielskim trzewika i buta, ale dalsze znaczenia asocjacyjne tego angielskiego słowa w naszym rozumieniu wydają się dziwne, sztucznie przyciągnięte: rekrut (o marynarzu), bagażnik, korzyść, pożytek, pieniądze (potoczne), zaliczka pensji. Albo weźmy angielskie słowo check [tSek] — przeszkoda, zatrzymanie, zwłoka, sprawdzenie, kontrola — te znaczenia jeszcze postrzegamy jako w pewnym stopniu spokrewnione, ale znaczenia: znak, numerek w szatni, etykieta, tkanina w kratę, szkocka krata, rachunek w restauracji, szach w szachach, pęknięcie w drewnie i jeszcze trochę w innym zapisie, ale w takim samym brzmieniu czek bankowy (cheque [tSek]) — dla nas nijak nie wiążą się z podstawowym znaczeniem słowa — przeszkoda, zatrzymanie. Między różnymi znaczeniami tego samego angielskiego słowa często nie widzimy żadnego związku, a dla Anglika taki związek jest oczywisty. Jest to uwarunkowane tym, jak zaznacza cytowany przeze mnie przed chwilą językoznawca Mychajło Koczerhan, że każdemu narodowi właściwe są jego niepowtarzalne skojarzenia myślenia obrazowego, które utrwalają się w języku. W ten sposób język wcale nie jest neutralny wobec tej czy innej wspólnoty ludzkiej i każdego człowieka, który należy do tej wspólnoty. Język — to nie jest coś takiego, co można łatwo zmieniać. Czy więc warto, czy celowo w takim przypadku wyrzekać się swojego narodowego, a zatem ojczystego języka i chwytać się obcego, nawet bardziej prestiżowego? Jak wiadomo, w Rosji XIX wieku w wysokich kręgach modny był język francuski, tylko w nim zwracano się już do niemowląt, rozmawiano w wielkoświatowych salonach, ale czy choć jeden francuskojęzyczny Rosjanin stał się choćby marnym francuskim pisarzem? Albo uczonym? Materialne warunki do tego mieli, brakowało tylko duchowych, intelektualnych warunków, które tworzy tylko język ojczysty. Dali swojemu narodowi bezcenne duchowe skarby tylko Dokończenie na str. 12

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Język ojczysty a intelekt

Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki Iwan JUSZCZUK, profesor Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego Intelekt, jak wyjaśnia słownik języka ukraińskiego, to „rozum, zdolność człowieka do myślenia, rozumowania”. Czy istnieje zależność między językiem ojczystym a intelektem człowieka? Czy dla rozwoju intelektualnego człowieka ma znaczenie, jakim językiem stale się posługuje, w jakim myśli — ojczystym czy obcym? Aby fachowo mówić na ten temat, należy przede wszystkim wyjaśnić, który język jest dla człowieka ojczystym. W niedawno przyjętej przez Radę Najwyższą ustawie „O zasadach państwowej polityki językowej” podano dwie różne definicje tego pojęcia, które wykluczają się nawzajem. W artykule 1 ustawy stwierdza się: „Język ojczysty — pierwszy język, który osoba opanowała we wczesnym dzieciństwie”. W artykule 3 mowa jest już o czymś przeciwnym: „Każdy ma prawo swobodnie określać język, który uważa za ojczysty… i zmieniać swoje preferencje językowe”. Czy istnieją zatem obiektywne kryteria, według których można określić, który język jest dla człowieka ojczystym? Czy rzeczywiście ojczystym jest ten język, w którym człowiek zaczął mówić jako pierwszy? Fakty tego nie potwierdzają. Wybitny ukraiński pisarz i działacz społeczny, autor słynnego czterotomowego „Słownika języka ukraińskiego” Borys Hrinczenko urodził się i wychował w całkowicie rosyjskojęzycznej rodzinie: matka — Rosjanka, ojciec — oficer rosyjskiej armii carskiej, ale za ojczysty Borys Hrinczenko uważał język ukraiński i pracował na rzecz jego zachowania i rozwoju, o czym świadczy cała jego twórczość i jego pełna poświęcenia działalność na polu języka ojczystego. Wybitny ukraiński poeta Wołodymyr Sosiura urodził się i wychował w rosyjskojęzycznym Donbasie, nawet swoje pierwsze wiersze zaczynał pisać w języku rosyjskim, ale za ojczysty uznał jedynie ukraiński i na wszelkie sposoby bronił go oraz cierpiał za niego. Przypomnijmy jego wiersz „Kochajcie Ukrainę”. Znany pisarz Borys Antonenko-Dawydowycz, oskarżany w czasach radzieckich o „ukraiński burżuazyjny nacjonalizm”, dzieciństwo spędził w rosyjskojęzycznym Briańsku i w rodzinie cały czas słyszał tylko rosyjski, dlatego u niego, jak pisze jego biograf, „najpierwsze wrażenia i język wczesnego dzieciństwa były rosyjskie”. Ale on, jak mógł, bronił praw języka ukraińskiego na Ukrainie. Jemu też przypisuje się znane dzieło o kulturze języka ukraińskiego „Jak mówimy”. I takich przykładów wśród Ukraińców jest niemało. Nawiasem mówiąc, także twórca nowej literatury rosyjskiej, sławny Aleksander Puszkin, w dzieciństwie od rodziców i guwernerów słyszał tylko francuski, rozmawiał tylko w tym języku i pierwsze w życiu wiersze zaczynał pisać właśnie po francusku, ale powiedzieć, że językiem ojczystym dla Puszkina był francuski, byłoby bluźnierstwem. Zatem język ojczysty niekoniecznie jest tym, który człowiek usłyszał jako pierwszy w dzieciństwie, a nawet nie tym, w którym zaczął mówić jako pierwszy. To może język ojczysty człowiek może wybierać, zmieniać jak rękawiczki, w zależności od tego, jaka jest koniunktura, jakie wiatry — dziś jeden, a jutro inny? I to też nie. Ponieważ w narodzie i wśród normalnych ludzi istnieje jasne kryterium określania języka ojczystego. Tatiana, bohaterka poematu „Eugeniusz Oniegin” tegoż Aleksandra Puszkina, nie mówiła w języku rosyjskim: Ona po-russki płocho znała, Żurnałow naszych nie czytała I wyrażałas’ s trudom Na jazykie swojom rodnom… Ale za język ojczysty swojej bohaterki Puszkin uważał rosyjski, choć ona w życiu posługiwała się, jak można się domyślać, tylko językiem francuskim. Taras Szewczenko od 15 roku życia był oderwany od ukraińskojęzycznego środowiska (Wilno, Petersburg), sześć lat starannie studiował, oprócz rysunku, język rosyjski w Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych (tutaj był on obowiązkowym przedmiotem), dziesięć lat wbijali mu go do głowy podoficerowie na stepach orenburskich, a mimo to nigdy nie uznał go za ojczysty. Przeciwnie, posłuchajmy go. „A na Moskali nie zważajcie, niech oni sobie piszą po swojemu, a my po swojemu. U nich naród i słowo, i u nas naród i słowo”, — pisał Taras Szewczenko w przygotowanej przedmowie do niewydanego „Kobziarza”. Oto i swojego brata Warfołomieja prosi: „Jeszcze raz proszę, napisz mi list po swojemu, bądź łaskaw, a nie po moskiewsku”. Zatem rozmowy o dwóch językach ojczystych u Tarasa Szewczenki — to też tendencyjna ignorancja i bluźnierstwo. Zatem istnieje obiektywne kryterium określania języka ojczystego człowieka — jest to język jego rodu i narodu. Do jakiego narodu się przyznaję, to i język tego narodu jest moim ojczystym, choć ja, powiedzmy, pracując w jakiejś międzynarodowej instytucji, jestem zmuszony stale posługiwać się międzynarodowym angielskim czy rosyjskim językiem albo, przyjechawszy do rodzinnej wsi i szanując krewnych, przechodzę na miejscowy rusiński czy jakiś inny dialekt. Niemcy, na przykład, w życiu codziennym rozmawiają swoimi dialektami, a są one tak różne, że czasem trudno się nawzajem rozumieją, jednak nikt z nich nie uważa dialektu za język ojczysty, a tylko ogólnoniemiecki język literacki. Jeszcze w czasach radzieckich znany radziecki językoznawca Iwan Kostowycz Biłodid z pełnym przekonaniem twierdził: „Językiem narodowym Ukraińców — rdzennej ludności Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, jednego z największych narodów Europy, drugiej pod względem liczebności (po rosyjskiej) socjalistycznej nacji Związku Radzieckiego i drugiego pod tym względem narodu w świecie słowiańskim, jest język ukraiński”. I właśnie tak: językiem ojczystym dla Niemca jest język niemiecki, dla Francuza — francuski, dla Rosjanina — rosyjski, a dla Ukraińca — oczywiście, ukraiński. I to naturalne: wszak każdy naród sam sobie tworzy język, bez cudzej pomocy. I tworzy go zgodnie ze swoim, a nie cudzym mentalnością. Ukraińcowi czy Niemcowi nie ma potrzeby nazywać śnieg dwudziestoma różnymi słowami w zależności od jego stanu, a Eskimos ma taką potrzebę, bo to jego życiowa konieczność. Najbardziej optymalna i najbardziej obiektywna definicja języka ojczystego została podana w „Wikipedii” — autorstwo nie jest zaznaczone: „Język ojczysty — język, który wypracowały pokolenia spokrewnione krwią, właśnie ten język człowiek w normalnych warunkach społecznych poznaje jako pierwszy. Nieznajomość języka ojczystego nie wyklucza jego istnienia i nie oznacza automatycznego przypisania tego określenia opanowanemu językowi obcemu”. Jeśli człowiek od dzieciństwa zmuszony jest posługiwać się językiem obcego narodu, to oznacza, że żyje w nienormalnych warunkach społecznych. U niektórych może pojawić się pytanie: po co tyle uwagi językowi w ogóle, a ojczystemu w szczególności? No jest język, choćby czyjkolwiek i jaki by on tam nie był, swój czy obcy, doskonały czy okaleczony — więc porozumiewaj się nim, byle cię rozumieli. Czyż nie wszystko jedno, jakim językiem się posługiwać? Byle żyło się dobrze, byle było pod dostatkiem i jeść, i pić. W czymś, rzeczywiście, wszystko jedno, kiedy chodzi tylko o ludzką wegetację, a w czymś, kiedy chodzi o duchowość, — daleko nie wszystko jedno. W literaturze opisano przypadek, kiedy dzieci od małego nie słyszały ludzkiej mowy. W 1920 roku indyjscy myśliwi odkryli w wilczym legowisku dwie dziewczynki razem z wilczętami. Jedna z nich miała około siedmiu-ośmiu lat, druga — około dwóch. Młodsza wkrótce zmarła, a starsza, którą nazwano Kamala, przeżyła jeszcze około 10 lat. Chodziła na czworakach, opierając się na rękach i kolanach, chłeptała wodę językiem, mięso jadła tylko z podłogi, zrywała z siebie ubranie, nocami wyła po wilczemu. Czyli jej zachowanie było całkowicie zaprogramowane przez wilki. Dopiero po dwóch latach nauczyła się stać, po sześciu — chodzić. W ciągu czterech lat Kamala nauczyła się tylko sześciu słów, a po siedmiu latach — 45. Tak i nie nauczyła się myśleć, nie uświadomiła sobie siebie jako człowieka, choć pod koniec swojego życia zaczęła lgnąć do ludzi. Wśród wilków jej, bez wątpienia, nie brakowało ani wrażeń zewnętrznych, ani jedzenia. Wilki, oczywiście, dbały o nią, jak i o swoje wilczęta. Brakowało jej tylko jednego — ludzkiej mowy. Powiedziano przecież: nie samym chlebem żyje człowiek. Człowiekowi, oprócz pożywienia i ciepła, potrzebne jest jeszcze słowo. Poprzez ludzką mowę ludzka istota programuje się na człowieka. Brak komunikacji językowej doprowadził, jak widzimy na przykładzie Kamali, do całkowitej głuchoty umysłowej ludzkiej istoty. Czymże jest język w ogóle? Język ludzki składa się z trzech komponentów funkcjonalno-strukturalnych: fonetyki (zbiór dźwięków), leksyki (zbiór słów) i gramatyki (zbiór symboli do kodowania możliwych powiązań między zjawiskami rzeczywistości). Fonetyka zapewnia wyjście języka na zewnątrz, do otoczenia, czyli materializuje język. Funkcja fonetyki jest przede wszystkim społeczna. A świat wewnętrzny człowieka, jego psychikę, jego duszę, jego indywidualność kształtują leksyka i gramatyka. Leksyka dzieli na poszczególne elementy wszechświat, który człowiek trzyma w swojej wyobraźni, bo przecież wszystko, co widzimy, słyszymy i czujemy, jest rejestrowane i prawie na zawsze pozostaje w miliardach komórek mózgu. Ponadto leksyka jeszcze w pewnym stopniu określa współistnienie i hierarchię wyodrębnionych w wyobraźni elementów postrzeganej przez człowieka rzeczywistości. Dzieląc ten wyobrażony wszechświat na większe i mniejsze części, leksyka przypisuje im symbole — nazwy, którymi operuje człowiek, kiedy myśli lub komunikuje się. I za każdym razem, kiedy słyszymy to czy inne słowo, w naszej wyobraźni powstają odpowiednie fragmenty otaczającej rzeczywistości. I odwrotnie, kiedy wypowiadamy te słowa, słuchacz też powinien wyobrażać sobie to samo, co my. Inaczej komunikacja nie dojdzie do skutku. A słowa w każdym języku dzielą świat dość różnie, tak, jak go widzi i dzieli pewien naród w całości, czyli nacja. Dlatego w różnych językach prawie nie ma słów o całkowicie tożsamym znaczeniu, aby zamiast nich można było mechanicznie podstawiać słowa innego języka. Gramatyka koduje wszystkie możliwe powiązania między wyodrębnionymi wyobrażonymi elementami rzeczywistości, relacje i interakcje między nimi. Obce słowa ze wszystkimi ich odcieniami znaczeń można jakoś opanować, ale aby pojąć gramatykę — trzeba gruntownie przebudować swój sposób myślenia. Genialny Mikołaj Gogol, pisząc swoje utwory, posługiwał się rosyjską leksyką (prawda, daleko nie precyzyjnie), a gramatyka, sam ład mowy u niego — są ukraińskie. Język rosyjski dla Gogola nie był ojczystym. Jeden z badaczy mniej więcej dokładnie powiedział o języku jego utworów: „On do rosyjskiego żytniego chleba domieszał i ukraińskiej soli, a nawet pieprzu”. Sam Gogol o sobie powiedział jeszcze dokładniej: „Sam nie wiem, jaka u mnie dusza, chachłacka czy rosyjska”. Dusza u niego (postrzeganie rzeczywistości, ład myślenia) była ukraińska, ale on ją tłumił, gnębił i w tym rozdarciu objawił się tragizm Mikołaja Gogola. Człowieka tworzy język. Jak komputer bez programu, wyrażonego jasno określonymi odpowiednimi symbolami, — to tylko metalowy złom, tak i ludzka istota, nie zaprogramowana i nie ustrukturyzowana ludzką mową, nie staje się człowiekiem. Zatem, jeśli język — to program w stosunku do człowieka, to czy jest obojętne, jaki i czyj język będzie pełnił tę funkcję w stosunku do dziecka, które przekształca się w ludzką osobowość? Ludzie różnych narodowości tak czy inaczej różnią się swoim wyglądem: kształtem twarzy, kolorem oczu, postawą ciała. I to jest oczywiste. To dlaczego u ludzi różnych, że tak powiem, populacji narodowych nie powinna w jakimś stopniu różnić się także struktura mózgu, głównego zbiornika ludzkiej duszy? Wszak ludzki mózg — to gigantyczny system, który składa się z wielu miliardów neuronów i mnóstwa połączeń między nimi. Jak pisze znany amerykański psycholog Dennis Coon, „mózg człowieka… składa się ze 100 miliardów neuronów, indywidualnych komórek nerwowych… Każdy neuron w czarującym świecie mózgu jest połączony z 15000”

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Zakończenie. Początek na str. 11 Język ojczysty a intelekt ci, którzy powrócili do języka ojczystego: Puszkin, Turgieniew, Lew Tołstoj. Jak pisał wielki pedagog Konstanty Uszyński — i nie można mu nie wierzyć — „dziecko, ucząc się języka ojczystego, nie uczy się tylko umownych dźwięków, lecz pije życie duchowe i siłę z ojczystej piersi ojczystego słowa. Wyjaśnia ono dziecku przyrodę, jak nie mógłby jej wyjaśnić żaden przyrodnik; zapoznaje je z charakterem otaczających je ludzi, ze społeczeństwem, wśród którego żyje, z jego historią i jego dążeniami, jak nie mógłby zapoznać żaden historyk; wprowadza je w wierzenia ludowe, w poezję ludową, jak nie mógłby wprowadzić żaden estetyk; daje ono wreszcie takie pojęcia logiczne i poglądy filozoficzne, których, oczywiście, nie mógłby dać żaden filozof”. Nieprzypadkowo wielki francuski filozof Wolter twierdził, że podstawowe języki europejskie można opanować w sześć lat, a ojczystego trzeba uczyć się przez całe życie. Rezygnacja z języka ojczystego, ukształtowanego przez wiele stuleci przez naród ojczysty na ojczystej ziemi, prowadzi, jak zauważał wybitny językoznawca Ołeksandr Potebnia, do „demoralizacji społeczeństwa, niemoralności, zdziczenia”. Próby rodziców, by z pobudek merkantylnych odciąć swoich potomków od rzekomo nieprestiżowego języka własnego narodu, Ołeksandr Potebnia oceniał skrajnie negatywnie: „Tak z dzieci, które mają niemałe zdolności, robią półidiotów, żywe pomniki bezmyślności i duchowego hołdowania rodziców”. Język ojczysty, język własnego narodu i ojczystej ziemi wzmacnia intelekt człowieka, pomnaża jego możliwości twórcze. Taras Szewczenko, jak już wspomniano, w wieku 15 lat znalazł się w rosyjskojęzycznym środowisku: pan Engelhardt, Wilno, Petersburg, sześć lat nauki w Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych, gdzie język rosyjski był jednym z głównych przedmiotów i gdzie nauczanie prowadzono, oczywiście, w języku rosyjskim, dziesięć lat służby wojskowej na stepach orenburskich, gdzie języka ukraińskiego, rzecz jasna, nie było słychać, potem znów Petersburg, bo do Ukrainy nie wpuszczano. Nawet pisać Taras Szewczenko zaczynał po rosyjsku. Ale geniuszem stał się właśnie dlatego, że tworzył w języku ojczystym swojego narodu. I światową sławę zdobył nie utworami rosyjskojęzycznymi, które w języku rosyjskim pisał z przymusu, bo na zesłaniu surowo zabroniono mu pisać, a nie daj Boże w języku ukraińskim. Za to mogliby jeszcze raz powtórzyć wyrok zesłania. Właśnie w utworach pisanych językiem ojczystym Taras Szewczenko najpełniej otworzył swoją duszę. Panas Myrny w ówczesnych warunkach musiał od dziecka posługiwać się językiem rosyjskim. Nawet swój dziennik w wieku niespełna szesnastu lat zaczął pisać po rosyjsku. Lecz już trzeciego dnia zaczął się zastanawiać: „Jakie nieszczęście Ukrainie, tej biednej wdowie, naród stłamszony, wychowanie w języku ojczystym zabronione… Czy nie zacząć pisać dziennika w języku ukraińskim? Od jutra rzucam moskiewski i biorę się za swój”. I rzeczywiście, następnego dnia w dzienniku zapisuje już w języku ojczystym: „Ja tylko wiem, że jestem głupcem, i to wielkim, że nie uczyłem się naszego języka”. I jego powieści, nowele, opowiadania w języku ukraińskim są na poziomie najlepszych dzieł literatury światowej. Utalentowana ukraińska poetka i nieustraszona patriotka Ołena Teliha, którą niemieccy faszyści rozstrzelali w 1942 roku w Babim Jarze, urodziła się pod Moskwą w zrusyfikowanej ukraińskiej rodzinie, mieszkała w Petersburgu, wychowywała się w rosyjskim duchu imperialnym. Ówczesną siebie opisała później tak: „Wyobraźcie sobie wielkomocarstwowego, petersburskiego, imperialnego szowinistę, który od pierwszych lat dzieciństwa przywykł patrzeć na całą przestrzeń na wschód, zachód i południe od Petersburga jak na swoją kieszonkową własność. I którego nie obchodzą ani te żywe istoty, które tę przestrzeń wypełniają, ani te życiowe interesy, które w tej przestrzeni istnieją”. I oto na emigracji, w Pradze, zetknęła się z krzyczącą niesprawiedliwością narodową. „Byłam wtedy w towarzystwie błyskotliwych kawalerów, siedzieliśmy przy stoliku i piliśmy wino — wspominała Ołena Teliha bankiet urządzony na emigracji przez komitet rosyjskich monarchistów. — Nie wiadomo kto i nie wiadomo z jakiego powodu zaczął mówić o naszym języku ze wszystkimi znanymi »żelastwo na brzuszysko«, »psi język«… »mordopisnia«… Wszyscy się z tego śmiali… A ja nagle poczułam w sobie ostry protest. We mnie bardzo szybko narastało oburzenie. Sama nie wiedziałam dlaczego. I nie wytrzymałam tego napięcia, w jednej chwili wstałam, uderzyłam pięścią w stół i oburzona krzyknęłam: »Wy chamy! Ten psi język to mój język! Język mojego ojca i mojej matki! I ja was więcej nie chcę znać!..« Od tego czasu zaczęłam, jak Ilja Muromiec, który trzydzieści trzy lata nie mówił, mówić tylko w języku ukraińskim”. Gdyby Ołena Teliha pozostała poza językiem ojczystym, językiem swojego narodu, to raczej nie rozwinąłby się jej nieprzeciętny talent poetycki i raczej nie oddałaby swojego życia za Ukrainę. I jeszcze jeden przykład — stosunkowo niedawny. Hryhir Tiutiunnyk, ukraiński pisarz, niezrównany mistrz noweli, urodził się na Połtawszczyźnie, ale od szóstego roku życia wychowywał się u wuja Fyłymona w Donbasie, bo ojca aresztowano i wywieziono na Sybir, uczył się w rosyjskiej szkole, bo ukraińskiej nie było. Od tego czasu aż do 1962 roku, kiedy skończył 31 lat, jak zaznaczał sam Hryhir Tiutiunnyk, rozmawiał, pisał listy, czasem opowiadania tylko w języku rosyjskim, odsłużył w radzieckiej marynarce wojennej, gdzie języka ukraińskiego, broń Boże, nie było słychać, ukończył wydział rosyjski Uniwersytetu Charkowskiego i pierwsze opowiadanie „W sumierki” wydrukował w języku rosyjskim. Ale jego brat, znany pisarz Hryhorij Tiutiunnyk, autor wspaniałej powieści „Wyr”, przeczytawszy to opowiadanie, zauważył jego nienaturalność, do pewnego stopnia sztuczność i poradził pisać jednak w swoim, ukraińskim języku. I wtedy Hryhir Tiutiunnyk w wieku 31 lat zabrał się za naukę języka ojczystego. Później pisał: „Przeczytałem słownik Hrinczenki i mało nie tańczyłem z radości — tak wiele odkryło przede mną to błyskotliwe dzieło. Niezwłocznie przetłumaczyłem swoje »Sumierki« na język ojczysty i teraz już nie rozstaję się z nim aż do samej śmierci”. Język jego utworów zachwyca swoim bogactwem i precyzją, swoją doskonałością. Cóż by, wydawałoby się, słowa… Słowa i głos — nic więcej. A serce bije — ożywa, Gdy je usłyszy!.. — zapisał Taras Szewczenko w 1848 roku w niewoli na dalekim Kosaralu, poruszony ojczystą ukraińską pieśnią rodaka. Bóg, czy Absolut, czy Uniwersalne prawo istnienia wszechświata (komu jak wygodniej) przydzielił każdemu narodowi jego niepowtarzalny język jako narzędzie nie tylko wzajemnego zrozumienia, ale i poznania oraz pojmowania otaczającego świata, jako narzędzie samorozwoju. Jak każdy człowiek trochę po swojemu postrzega otaczającą rzeczywistość, tak i każdy język po swojemu odzwierciedla, odbija, załamuje, dzieli zjawiska, i w ten sposób, dzięki różnorodności języków, ludzkość w swojej zbiorowości ma możliwość jak najpełniej i najdokładniej odtworzyć obraz świata. Bez tego czy innego języka ogólnoludzkie wyobrażenie o świecie nie będzie tak pełne, jak niepełna byłaby tęcza bez jakiegoś koloru czy nawet jego odcienia. Dlatego każdy naród jest zobowiązany dbać o ten dar, chronić go, rozwijać, szlifować, udoskonalać, pomnażać jego możliwości i efektywnie go wykorzystywać. Naród, który tego nie czyni, grzeszy przeciwko Najwyższej sile. Taki naród znika z powierzchni ziemi jako naród, tak jak zniknęli Pieczyngowie i Połowcy oraz wiele innych ludów. Bo jeśli ja nie będę mówił w języku ojczystym, ty, i ty, to czy zachowa się język ojczysty, a zatem i naród ojczysty? To obojętne tylko dla ludzi wykorzenionych, dla ludzi, dla których, jak pisał Iwan Karpenko-Kary, Kotlarewski jest „bez potrzeby”. Język to nie tylko środek komunikacji, ale także potężne narzędzie myślenia i poznawania świata. Jeśli komunikować się można z jednakowym powodzeniem w każdym języku, byle tylko władać nim, to myślenie i poznawanie świata, a zatem i rozwój intelektualny, najefektywniej realizuje się za pomocą języka ojczystego (języka ojczystego narodu i ojczystej ziemi). Język każdego narodu, w tym także i naszego, naturalnie zaczynał się w głębokiej starożytności od garstki słów i najbardziej prymitywnej gramatyki. W procesie życiowej praktyki ludzi ten czy inny język rozwijał się, wzbogacał przez wiele stuleci, odrzucał przypadkowe i utrwalał to, co konieczne, rozszerzał swoje możliwości wyrazowe i poznawcze. I nieustannie odzwierciedlał zmienne warunki życia. W ten sposób język, przekazywany z pokolenia na pokolenie, wchłania, akumuluje w sobie życiowe doświadczenie najdalszych przodków i tym samym ułatwia potomkom orientację w relacjach międzyludzkich, w warunkach przyrodniczych swojej ziemi i w ogóle w tym świecie. Taki język jest najlepiej przystosowany do psychologicznych cech narodu — twórcy języka, jego sposobu myślenia, wyobrażeń (mentalności), środowiska naturalnego, a zatem najlepiej sprzyja wszechstronnemu ujawnieniu twórczych sił duchowych zarówno całego narodu, jak i każdego poszczególnego człowieka, który do tego narodu należy. Jak pisał niemiecki językoznawca przedostatniego stulecia Wilhelm von Humboldt, „język jest jakby zewnętrznym przejawem ducha narodu; język narodu jest jego duchem, a duch narodu jest jego językiem — trudno wyobrazić sobie coś bardziej tożsamego”. Każdy język jest naznaczony niepowtarzalną indywidualną pieczęcią jego nosiciela — narodu, i w tym tkwi jego największa wartość. „Największe i najdroższe dobro każdego narodu — to jego język, owa żywa skrytka ludzkiego ducha, jego bogaty skarbiec, w który naród składa i swoje dawne życie, i swoje nadzieje, doświadczenie, rozum” — pisał Panas Myrny. Tylko korzystając z języka ojczystego i w ten sposób aktywnie go rozwijając, ten czy inny naród (a naród — to my razem i każdy z osobna) może sprawnie wypełniać swoją misję na ziemi, wyznaczoną mu przez Opatrzność. Donieckiemu Narodowemu Akademickiemu Ukraińskiemu Teatrowi Muzyczno-Dramatycznemu. Drodzy bliscy, przyjaciele i koledzy niezapomnianego Marka Matwijowycza! Wielki smutek czarnym skrzydłem okrył Ukrainę. Strata jednego z liderów ukraińskiej sztuki teatralnej Marka Browuna wstrząsnęła narodowym światem kulturalnym i odbije się gorzkim żalem w Rosji, na Białorusi oraz w innych krajach. Marka Matwijowycza szanowaliśmy, kochaliśmy, podziwialiśmy jego pionierską energię twórczą i organizacyjną, niestrudzone poszukiwanie oryginalnego repertuaru, nowych osobowości twórczych, jego troskę o sprzyjające warunki pracy dla trupy i całego zespołu. Teatrowi Muzyczno-Dramatycznemu Marek Matwijowycz oddał 37 lat. Dzięki wysokiemu poziomowi twórczości zespołu zdołał wyprowadzić rodzinny teatr na lidera ukraińskiej działalności teatralnej. Był to kierownik artystyczny z Bożego nadania, który posiadał zdumiewającą energię, skierowaną na poszukiwania twórcze, na eksperyment artystyczny, zachowując kurs na klasykę narodową i zagraniczną, a także na współczesną dramaturgię. To właśnie dzięki Markowi Matwijowyczowi teatr dostąpił zaszczytu statusu narodowego, otrzymał tytuł laureata Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, dał się poznać jako teatr o wyrazistym, oryginalnym obliczu twórczym. Szczególną zasługą Marka Matwijowycza jest wprowadzenie języka ukraińskiego do repertuaru teatru. Wysoka kultura mowy scenicznej w języku ukraińskim przynosi zaszczyt sławnemu Donieckiemu Narodowemu Akademickiemu Ukraińskiemu Teatrowi Muzyczno-Dramatycznemu i służy za przykład dla wielu innych ukraińskich teatrów. My, jego przyjaciele i ludzie o podobnych poglądach, jesteśmy głęboko zasmuceni niepowetowaną stratą sławnego syna Ukrainy, wybitnego działacza teatralnego Marka Matwijowycza Browuna i ze smutkiem wyrażamy kondolencje rodzinie, przyjaciołom i kolegom zmarłego. Niech ojczysta ziemia będzie Panu lekką, drogi nasz przyjacielu! Wieczna pamięć! Mykoła Żułynskyj, dyrektor Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki, akademik NAN Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki; Iwan Dziuba, akademik NAN Ukrainy, Bohater Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki; Iwan Dracz, poeta, Bohater Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Wołodymyr Stadnyczenko — jeden z inicjatorów utworzenia tego komitetu organizacyjnego i niestrudzony uczestnik wszystkich jego dobrych działań, skierowanych na godne uczczenie 300-letniego jubileuszu Skoworody (2022 r.): upamiętnienie, wydawnictwa, popularyzację i studiowanie wielkiego oraz aktualnego dziedzictwa Pierwszorozumu. Tak narodził się apel obywateli ziemi czornuchyńskiej do wielbicieli życia i twórczości Skoworody, do wszystkich rodaków: sadzić skoworodynowskie dąbrowy. Takie już pojawiły się na Charkowszczyźnie i Połtawszczyźnie, na Żytomierszczyźnie oraz Kijowszczyźnie. I to dopiero początek wielkiej pracy. Znaczenie Skoworody w naszym życiu z roku na rok będzie wzrastać. Skoworodynizacja Ukrainy, podkreśla W. Stadnyczenko, — duchowa, kulturowa, moralna, ekonomiczna — będzie nabierać nieodwracalności. Jest nadzieja, że realizacją wielkiego projektu „Hryhorij Skoworoda — 300” zatrzymamy katastrofalny przełom w naszym życiu, zwyciężymy narastającą moralną obojętność, która wysusza nasze serca, obronimy wysokie ukraińskie wartości. Podkreślano to niedawno także podczas prezentacji książki W. Stadnyczenki „Ogrodnik szczęścia” w Muzeum Pamięci H. S. Skoworody w Perejasławiu-Chmielnickim. Solidne zgromadzenie naukowców-skoworodoznawców i studentów miejscowego uniwersytetu, który nosi imię wybitnego filozofa, pracowników bibliotek Perejasławszczyzny powitał mer miasta O. H. Szkira, który wyraził nadzieję, że obecna młodzież nie pozostanie na uboczu niezwykle potrzebnej pracy, aby idee i treść życia Hryhorija Sawycza stały się istotą każdego. Niestety, póki co, według słów Liny Kostenko, jesteśmy bardzo daleko od czarodziejskiego fletu Skoworody. Podkreślali to wszyscy występujący. A sam autor, który niedawno wrócił z Węgier, dodał: w Tokaju i nie tylko tam Hryhorija Sawycza znają i szanują — jego portret wisi w gabinetach miejscowych kierowników obok portretu prezydenta. Bo Skoworoda to nie tylko ukraiński Sokrates, on jest obywatelem świata. Tak więc i my w swoim obywatelstwie mamy równać do niego. Wołodymyr Stadnyczenko podarował swoje książki bibliotekom i szkołom Perejasławszczyzny. I wezwał obecnych nie tylko do wzbogacania się wiedzą o wielkim Ukraińcu, ale by podążać za nim, naśladować jego wysoki wzorzec człowieczeństwa i duchowego piękna. Zdjęcie Nadiji Kyrjan

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Drogami Hryhorija Skoworody wędruje publicysta Wołodymyr Stadnyczenko

Mykoła MACHINCZUK, zasłużony dziennikarz Ukrainy. Zrozumiał to już dawno publicysta — laureat Nagrody Szewczenkowskiej W. J. Stadnyczenko. Wydawszy książkę „Idę za Skoworodą” („Krynycia”, 2002), poczuł: poznawanie Skoworody dzisiaj, w XXI wieku, dopiero się zaczyna. I znów wyruszył ścieżkami wędrownego geniusza, aby uzupełnić wiedzę o nim z ust jego i naszych współczesnych, zagłębić się w archiwa, prywatne kolekcje, odnaleźć i opublikować oryginały dokumentów, czasem zupełnie nieznanych szerokiemu ogółowi. Minęło dziesięć lat i kijowskie wydawnictwo „Krynycia” przedstawiło czytelnikom elegancką, ilustrowaną, niemal 500-stronicową książkę Wołodymyra Jakowycza „Ogrodnik szczęścia. Skoworoda jako zwierciadło Ukrainy”. Zawarto w niej szkice, badania, wspomnienia, poezje i fotografie o Hryhoriju Sawyczu oraz z zakresu badań nad Skoworodą. Jak podkreślają wydawcy, ta książka to szczera i uczciwa autorska próba nakreślenia pełnego obrazu Hryhorija Skoworody — wybitnego filozofa, pisarza, moralisty. Postać myśliciela utkana jest stereoskopowo: z wędrownych dróg Skoworody po Ukrainie i świecie, z projekcji jego twórczego dziedzictwa na nasze czasy, z bezpośredniego dotyku jego nauki i nakazów moralnych z niepokojącymi wyzwaniami XXI wieku. Stąd rdzeń książki — organiczne połączenie skoworodyńskiej nauki o szczęściu człowieka, jego wrodzonej skłonności do pracy na ziemi z globalnym wymogiem współczesności — trwałym (harmonijnym) rozwojem społeczeństwa. Reliefowy obraz myśliciela udanie uzupełniają wspomnienia ludzi, którzy wybrali w życiu skoworodyńską ścieżkę. Wysoki obraz poety Skoworody wieńczy liryczna koronka wierszy poetów minionych i współczesnych. Książka skierowana jest do wnikliwego czytelnika, który czuje potrzebę przyłączenia się do współczesnego ruchu skoworodyńskiego, wniesienia swojego wkładu w duchową skoworodyzację Ukrainy jako test na przyszłość naszego narodu. Pióro badacza skrupulatnie odtwarza ścieżki-drogi Hryhorija Sawycza do następnych pokoleń i nasze do niego. Pierwsze — które wyprowadziły go z Czornuch przez stromą Horłową górę pod omofor Mohylanki, do kaplicy dworskiej w Sankt Petersburgu, pięcioletniej nauki w Europie (Sárospatak koło Tokaju, Preszpurk (Bratysława), Trnawa), podarowały nam jego Perejasławski prolog, Kawrajski błysk, bajki w Babajach i Charkowskim kolegium, filozoficzne rozmyślania ostatnich lat życia w Pan-Iwaniwce. Drugie, nasze — przez liczne legendy, które jeszcze za życia towarzyszyły wędrownemu filozofowi, oraz pierwsze opublikowane drukiem prace („Sionskij wiestnik”, 1806; „Ukrainskij wiestnik”, 1817). Iwan Wernet i Hess de Calve, Aleksander Hasdeu, Izmaił Sriezniewski, moskiewskie „Towarzystwo Miłośników Ludzi”. A dalej, jak podkreśla autor, swoi nie zrozumieli swojego (Pantełejmon Kulisz, Taras Szewczenko). Także „Russkoje słowo” drwiło ze Skoworody, czemu odpór dał Mykoła Kostomarow. W. Stadnyczenko wymienia wszystkie gruntowne na przełomie XIX i XX wieku rozprawy o życiu i twórczości Hryhorija Skoworody (I. Lisienkow (Łysenko), D. Bahalij, F. Zełenohorski, W. Boncz-Brujewicz) oraz innych, późniejszych autorów, z których prac wyłoniła się filozoficzna i poetycka wielkość myśliciela. Dwa równoważne ramiona w filozofii Skoworody, podkreśla autor, to wolność i szczęście. Na tak solidnym fundamencie wzywa Skoworoda do budowania współczesnego ukraińskiego domu, całego naszego życia. Swoją mądrością i proroctwem puka do XXI wieku, wprost i prosto zwraca się do nas — swoich dalekich potomków. Przez wieki myśliciel rozpoznał trudności naszego wzrostu i wskazał na naszą główną słabość — „moralny zastój”. Żyj zgodnie z prawdą, działaj zgodnie z sumieniem, znajdź siebie w „rodzimej” pracy. Jednocześnie weryfikuj z produktywnością rodzinnej ziemi swoje pragnienia i potrzeby, które nie mogą być nadmierne, muszą być rozsądnie ograniczone. „Żyj wstrzemięźliwie” — oto nakaz Skoworody. Tak oznacza się dzisiaj trwały (harmonijny) rozwój: żyj i pracuj, nie przejadając rezerw i zapasów następnych pokoleń. Właśnie na tym akcentuje autor, drukując w książce serię materiałów społecznego komitetu organizacyjnego wielkiego projektu „Hryhorij Skoworoda — 300”, któremu przewodniczy Bohater Ukrainy, przewodniczący Ukraińskiego Funduszu Kultury, akademik NAN Ukrainy Borys Olijnyk. Warto zaznaczyć, że Wołodymyr...

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Obuchiwszczyzna — kolebka talentów

14 listopada przypadałaby 100. rocznica urodzin znanego ukraińskiego poety, tłumacza i krytyka literackiego Andrija Małyszki, który urodził się w Obuchowie na Kijowszczyźnie. Ukraińska opinia publiczna przygotowuje się do obchodów tej jubileuszowej daty. Poetę szczególnie czci się w jego rodzinnym kraju. Z okazji tej rocznicy wydano już „Antologię literatów Obuchiwszczyzny”, w której pierwsze miejsce zajmują utwory Małyszki oraz utwory o nim. 16 października w Kozińskiej szkole ogólnokształcącej rozpoczęły się czytania małyszkowskie, zorganizowane z inicjatywy Narodowej Spółki Pisarzy Ukrainy oraz Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Ukraińskie pisarki i pisarze, zarówno ci, którzy dziś są członkami NSPU, jak i ci utalentowani, którzy ze względu na okoliczności życiowe nie zostali zawodowymi pisarzami, a także bardzo młodzi twórcy, czcili pamięć Andrija Małyszki. Z szacunkiem dla ludzi kultury dorastają kozińscy uczniowie, którzy sami biorą udział w różnorodnych konkursach artystycznych i w nich zwyciężają, a członkowie Małej Akademii Nauk piszą poważne prace naukowe. Jednym z ulubionych tematów jest poezja wizualna. W tej dziedzinie dzieci odnoszą największe sukcesy nie tylko w obwodzie, lecz także na całej Ukrainie. Na małyszkowskie czytania w Kozińskiej szkole przybyli członkowie NSPU: zasłużony działacz sztuki Ukrainy, śpiewak, poeta i tłumacz Wiktor Żenczenko, poetka, laureatka nagrody im. Stepana Rudańskiego Walentyna Kozak, prozaik, laureat nagrody im. Hryhorija Kosynki Wasyl Trubaj, poeta i dziennikarz Ołeksandr Chmelowski. Chętnie rozmawiali z uczniami, którzy dobrze orientowali się we współczesnym procesie literackim, znali nazwiska i twórczość swoich rodaków. Walentyna Kozak wręczyła dzieciom – zwycięzcom rejonowego konkursu artystycznego – książki Centrum Wydawniczego „Proświta”. Goście odwiedzili także wiejskie muzeum wybitnego śpiewaka operowego, Narodowego Artysty Ukrainy Anatolija Sołowianenki, który pochowany jest w Kozinie, dumnie nosi się jego imię, a mieszkańcy wsi pielęgnują pamięć o nim. Kulturę w Kozinie wspiera również władza wiejska, reprezentowana przez przewodniczącego Walerija Wołodymyrowycza Hartika oraz dyrektor szkoły Natalię Iwaniwnę Feńko. Dzięki aktywnym i patriotycznym ludziom Obuchiwszczyzna pozostaje kolebką talentów.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Ołeksandr Usyk — najlepszy bokser świata 2012 roku

Wyłoniono zwycięzców najbardziej prestiżowej ceremonii wręczenia nagród dla najlepszych bokserów roku, którą corocznie organizuje Międzynarodowe Stowarzyszenie Boksu Amatorskiego (AIBA). Zwycięzców wybierano w dziesięciu kategoriach. W kategorii „Najlepszy bokser elitarnej dywizji męskiej — 2012” zwycięstwo odniósł Ukrainiec Ołeksandr Usyk. Jeszcze w Kijowie, kiedy żegnano ukraińskich olimpijczyków do Londynu, Ołeksandr Usyk wyróżniał się spośród innych bokserów kozackim osełedcem. A jaki żywiołowy hopak odtańczył Ołeksandr po zwycięstwie w finale Olimpiady nad Włochem Clemente Russo! Prawdziwy kozak. Porozmawiajmy zatem ze zwycięzcą. — Dlaczego osełedec? — To hołd dla kozackiego ducha, siły, śmiałości i wytrwałości. Kozakom osełedce były potrzebne jeszcze po to, aby w walce odróżnić swojego pobratymca od obcych basurmańskich głów, które ścinały kozackie szable. — Ktoś panu doradził, żeby to zrobić? — Nie, tak samo, jak i założenie kozackich czapek na pożegnanie olimpijczyków w Kijowie, a potem także na otwarcie i zamknięcie Olimpiady w Londynie. Sami to wymyśliliśmy. — A gdzie je zdobyliście? — Kozackie czapki zamówiliśmy przez Internet, a odpowiedzialnym za ten proces wyznaczyliśmy Denysa Berinczyka. Początkowo chcieliśmy zrobić wierzch (tam, gdzie jest tkanina) czerwonym, ale potem zdecydowaliśmy, że znacznie efektowniej będzie, gdy będzie miał kolory naszej flagi narodowej — w końcu jesteśmy Ukraińcami! — Kiedy wróciłeś do domu, pierwszą frazą żony było: „Marsz do fryzjera!”? — Nie! Jej moja fryzura się podoba. Poza tym żona szanuje mój wybór. Chociaż, nie będę ukrywał, niektórzy rzeczywiście mówią: „Oj, jaka niedorzeczna fryzura”. A ja uważam: najważniejsze, żeby samemu sobie się podobać. W końcu nasi przodkowie tak chodzili. Nie mam się czego wstydzić. Niech każdy zastanowi się, jaka to była siła — kozacy. — Wielu ukraińskich sportowców, zwłaszcza piłkarzy, kibice oskarżają o brak patriotyzmu… — Zdrowy patriotyzm mam od dzieciństwa — odkąd pamiętam, zawsze taki byłem. Jestem dumny, że urodziłem się na ukraińskiej ziemi. I jeśli gdzieś reprezentujesz swój kraj — nieważne, w sporcie czy nie, to powinieneś robić to z dumą: tutaj się urodziłeś, wychowałeś, to twoja flaga, twój herb! I jest absolutnie obojętne, jaka jest teraz sytuacja polityczna w kraju i na ile ci się ona podoba lub nie podoba. Istnieje pojęcie Ojczyzna! To widać za każdym razem, gdy wracasz z zawodów. Nawet kiedy przyjechaliśmy z Londynu — tutaj łatwiej się oddycha, tutaj wszystko jest swoje — jestem blisko domu. Nieważne, gdzie jesteś — w Kijowie czy Symferopolu, Lwowie czy Doniecku — to wszystko jest moja Ojczyzna. Dlatego nie rozumiem innych… Na przykład, pamiętam, kiedy przylecieliśmy do Pekinu na Olimpiadę cztery lata temu, ktoś zaczął rozrzucać ukraińskie flagi. Co to w ogóle jest? Gdyby ktoś z innego kraju zrobił coś podobnego, to z hańbą wyrzucono by ich z Igrzysk. Ojciec Wasyla Łomaczenki, Anatolij Mykołajowycz, zbierał te flagi, żeby rozdać je Chińczykom. Albo, jak mówią czasami (był taki przypadek z jedną znajomą sportsmenką) — że niby wszystko, znudził mi się ten kraj, trzeba „zwiewać” stąd. Mam pytanie: a po co ty w takim razie tutaj do tej pory mieszkasz? Dawaj, „uciekaj” do Ameryki, albo gdzie ci się tam chce, ale nie śmiej tak mówić! Rodziców się nie wybiera. Tak samo jest z Ojczyzną. Trzeba nie „marudzić”, a żyć tutaj i dążyć do podnoszenia kraju, poprawy życia. — Sasza, ale przecież urodziłeś się i wychowałeś na Krymie… — Czy wy myślicie, że w moich żyłach nie płynie kozacka krew?! Moja mama jest z obwodu czernihowskiego, a tata — z sumskiego. Jestem Ukraińcem: tutaj się urodziłem, wychowałem na tej ziemi, kocham tę flagę, ten herb. Jak mogę nie być kozakiem, skoro jestem prawosławnym chrześcijaninem?! — W Londynie po zwycięstwie w finale zatańczyłeś hopaka. Zawsze tak świętujesz swoje zwycięstwa? Rok temu w Baku, po zwycięskich mistrzostwach świata, także odtańczyłeś coś podobnego? — W Baku „dałem” jakąś improwizację, a w Londynie celowo wykonałem hopaka. Dawno zauważyłem, że mogę łatwo improwizować w tańcu. Pewnie odbiło się to, że w dzieciństwie zajmowałem się tańcami ludowymi, a teraz dodałem do tej bazy opanowanie jakichś ruchów z tańców nowoczesnych, breakdance'u. Muzyka czasami robi z moim ciałem takie rzeczy, że gdybym mógł widzieć to z boku, to byłbym w szoku. Rytm włącza się w mojej głowie — i myślę: „Boże, skąd to wszystko?”. — Mówią, że mężczyźni po narodzinach dziecka stają się poważniejsi. Pomimo pojawienia się córki, pozostałeś głównym showmanem reprezentacji. — A po co mam się smucić? Wy, przy okazji, zapytalibyście moją żonę, jaki jestem w domu — poważny czy nie. W rodzinie właśnie stałem się bardziej odpowiedzialny, a ogólnie w życiu pozostałem tak samo wesoły. Jest taki slogan: „Uśmiechnij się! Uczyń życie lepszym!” Tak i ja: kiedy będę radosny, to i ludzie wokół będą stawali się weselsi. Co w tym złego? A ja jestem taki, jaki jestem — takim stworzył mnie Bóg. — Ciekawi mnie, jak uczyłeś się w szkole? Pewnie byłeś chuliganem i często dostawałeś „dwóje”? — Nic podobnego. Uczyłem się nie tak, żeby aż bardzo dobrze, ale i nie źle. Co prawda, uczyć się nie bardzo lubiłem, ale zmuszony byłem robić to normalnie. Ojciec powiedział mi, może i szorstko, ale życiowo: kiedy jesteś tępy — nikomu nie jesteś potrzebny. Za dwóje obrywałem od ojca aż miło. No to się uczyłem, dokąd było się podziać… — A jak ci teraz idzie nauka na studiach doktoranckich? Czy udaje ci się łączyć ją ze sportem? — Studia doktoranckie to nie szkoła, a nawet nie instytut. Na studiach doktoranckich zajmuję się praktycznie tym samym, co w sporcie. Piszę dysertację na temat przygotowania bokserów wyższej klasy. Faktycznie podsumowuję doświadczenie reprezentacji Ukrainy w ogóle i swoje osobiste w szczególności. Więc nauka na studiach doktoranckich mi nie przeszkadza, a wręcz przeciwnie, pomaga w sporcie, bo trzeba dużo myśleć, analizować. Chociaż nie będę ukrywał, w ostatnich miesiącach przed Olimpiadą nauką prawie się nie zajmowałem, bo wszystkie siły i czas zabierały przygotowania. Ale teraz będę nadrabiał, a wykładowcy z uniwersytetu kultury fizycznej mi w tym pomogą. Kierownictwo uczelni i kadra profesorsko-dydaktyczna odnoszą się do mnie bardzo dobrze, pomagają. Więc mam nadzieję, że i w nauce również nie będę ostatnią osobą. Bardzo chcę do tytułów mistrza Europy, świata i Olimpiady dodać jeszcze stopień kandydata nauk. — Zacząłeś zajmować się boksem w wieku 15 lat. Pewnie wcześniej były inne pasje? — Od dzieciństwa, odkąd sięgam pamięcią, grałem w piłkę nożną. Uczęszczałem też na sekcję karate. Ojciec stale pilnował, żebym się czymś zajmował, nie szwendał się po ulicach. Z czasem zacząłem grać w Tawrii — drużynie sformowanej z chłopaków z rocznika 1987. Wszystko niby szło normalnie, ale wiosną 2002 roku podczas gry jeden chłopak z przeciwników niecenzuralnie się o mnie wyraził. Nie powstrzymałem się i… zadałem mu cios boczny. Przy czym tak, że go znokautowałem. Czerwona kartka, wykluczenie nie tylko z boiska, ale i z drużyny… Trener powiedział, żebym przeprosił jego i całą drużynę za to, co narozrabiałem, — i przyjmą mnie z powrotem. Powiedziałem, że przed nikim nie będę przepraszał, bo w tamtej sytuacji racja była po mojej stronie. Z tamtym chłopakiem byłem gotów załagodzić wszystkie problemy, gdyby on również przeprosił. Ale nie wyszło — i odszedłem z piłki nożnej. Powłóczyłem się trochę, no i zająłem się boksem. Kolega jakoś mnie namówił. Mówi: „Idziemy na boks, pobijemy się!”. Poszedłem kilka razy, pobiłem się — i olałem. Myślałem: nie, to nie dla mnie. Ale kiedy minęło lato, od września 2002 roku wróciłem do boksu… — Opowiedz o rodzicach. — Mamusia moja ukochana, którą uwielbiam, była najstarsza z ośmiorga dzieci w swojej rodzinie. Więc wszystkich pilnowała i była główną pomocnicą. Urodziła się w obwodzie czernihowskim, ale jako 15-latka wyjechała na Krym do ciotki, gdzie została. Ojciec urodził się w obwodzie sumskim, wieś Terny. Był w Afganistanie, potem pracował jako ochroniarz, na budowie. Wszystko potrafi zrobić własnymi rękami. Teraz rodzice mieszkają u mamy na Czernihowszczyźnie. Pomogłem im kupić dom, a sam zostałem na Krymie. Dzwonię do nich codziennie. — Zostałeś mistrzem olimpijskim, otrzymałeś premię od państwa, samochód od federacji… Ale przecież nie zawsze wszystko było tak dobrze. Był pewnie i okres bezpieniężny. Myśli o tym, żeby rzucić boks, nie przychodziły do głowy? — Nie. Jestem taki, że do ostatka będę szedł do swojego celu. Teraz czytam książki z psychologii. Tam jest mniej więcej taka fraza: życie stawia silnego na kolana, wiedząc, że on i tak się podniesie. Bóg daje nam wyzwania, a my musimy je pokonać, czyniąc świat i siebie lepszymi. * * * — Problemy ze zdrowiem u mojego syna zaczęły się w wieku trzech lat — wspomina mama boksera, Nadija Petriwna. — Sasza przeziębił płuca. Właściwie była to pierwsza faza gruźlicy. Od trzeciego do szóstego roku życia męczyliśmy się — nijak nie mogliśmy go wyleczyć. Jeden z lekarzy poradził nam zmianę klimatu, wyjazd do środkowej lub północnej Ukrainy. I porzuciliśmy ciepły Krym — przenieśliśmy się na Czernihowszczyznę, do mojej rodzinnej wsi Rybotyn. Kiedy dzieci poszły do szkoły, Ołeksandr Usyk musiał położyć się do szpitala. W pierwszej klasie uczył się tylko dwa tygodnie — i trafił do szpitala, gdzie przeleżał cały rok. — Lekarze zabraniali mi uprawiać gimnastykę — wspomina sportowiec. — A ja ignorowałem reżim łóżkowy i biegałem nawet na terenie szpitala w Czernihowie. Niemożliwe było mnie zatrzymać. Kiedy wypisali mnie ze szpitala, również zabronili uprawiać sport. A ja codziennie biegałem, grałem w piłkę nożną, koszykówkę, siatkówkę, a nawet pływałem w Desnie. I już kiedy skończyłem 11 lat, choroba ode mnie odstąpiła. Zawsze wierzyłem, że będę zdrowy. Nie przerażały mnie nazwy moich dolegliwości. Nie bałem się zapaleń oskrzeli, płuc, a nawet gruźlicy! Przeżyłem dzięki sportowi i wierze w Boga. Według słów matki mistrza, syn od małego był pobożny. „Nauczył się „Ojcze nasz” wcześniej niż my, rodzice — mówi pani Nadija. — Do chorych regularnie zaglądali księża, nieśli wiarę w Boga. Mój syn przejął się słowami duszpasterzy. Pokochał Pana. Nieraz widziałam, jak synek pada na kolanka przed ikoną i wyprasza u Boga zdrowie. I Najwyższy odpłacił mu, darując życie”. Jak wspomina Nadija Usyk, przyszły mistrz miał wielką wolę życia. W wieku sześciu lat sam przyjmował leki, parzył herbaty, przykładał kompresy. Lekarze lubili małego. Był bardzo naiwny, ufny i ciekawy. „Do szpitala zaglądali mecenasi, robili dzieciom prezenty, wszak leżało tam niemało sierot, były dzieci z rodzin dysfunkcyjnych. Prosiłam Saszkę, żeby nie brał tych prezentów, aby trafiły do tych, którzy bardziej ich potrzebują. Sama wychowałam się w internacie i wiem, jak dziecko czeka na prezent — wspomina mama Saszki. — Przyjeżdżam do niego do szpitala, a Saszka mówi: „Mamo, ja niczego nie brałem. Oto wszyscy bawią się zabawkami, a ja swój prezent oddałem innym”. Po wyzdrowieniu Ołeksandr Usyk wrócił na Krym. Do 15 roku życia grał w piłkę nożną, bronił barw juniorskiego składu klubu „Tawrija” (Symferopol). Ale zamienił piłkę nożną na boks. „Słyszałem niemało sceptycznych słów, że za późno zacząłem zajmować się boksem — mówi Saszka. — Ale i tak marzyłem o zwycięstwie na Igrzyskach Olimpijskich. Nie zważałem na rozmowy sceptyków i po dziesięciu latach ciężkiej pracy jednak przebiłem się na złoty piedestał. Oczywiście, z Bożą pomocą”. — Ołeksandr Usyk — to jaskrawy przykład tego, jak z „brzydkiego kaczątka” można stać się sportowcem, zdrowym człowiekiem. I nie po prostu atletą, a mistrzem olimpijskim — mówi Serhij Łapin, pierwszy trener boksera. — Saszka przyszedł do nas jako 15-latek. Przedtem obił progi wszystkich sekcji bokserskich. Nikt nie chciał przyjąć do siebie chudego, wątłego chłopca. Wszyscy trenerzy mówili, że nie ma budowy ciała i że wyrósł z wieku odpowiedniego dla boksu. Nasza sala była jego ostatnią nadzieją. I ja uwierzyłem w możliwości Usyka. Nie odstraszyło mnie to, że w dzieciństwie chłopiec chorował i że fizycznie jest słabiutki. Dlaczego? Bo zobaczyłem w nim rozum. Boks — to przede wszystkim rozum, a nie siła. Często słyszymy: jeśli bokser, to znaczy głupi. Nonsens! W rzeczywistości w boksie pracują intelektualni ludzie, którzy potrafią myśleć, analizować. Właśnie takim zobaczyłem 15-letniego Usyka. Już na pierwszym treningu zauważyłem umiejętność chłopca do obrony. Nie dało się w niego trafić. 70% sukcesu boksera zależy od umiejętności obrony. I tylko 30% — od siły ciosów. Z jakiegoś powodu większość naszych trenerów wręcz przeciwnie ceni ciosy, a nie obronę. Zasłużony trener Ukrainy wspomina, że słyszał niemało zarzutów pod swoim adresem, że niby po co pokłada nadzieje w słabiutkim „przerośniętym chłopcu”. Jednak Ołeksandr Usyk utarł nosa sceptykom. „Pracował na sali po sześć-osiem godzin — dodaje Serhij Łapin. — Oprócz wszystkiego, chciał stać się krzepszy. Skonstruowaliśmy mu dwa ośmiokilogramowe młoty. Z niewielkimi przerwami przez 40 minut walił nimi w oponę od „Kamaz”. Pracował jak kowal. Taka ciężka praca i pomogła mu zostać mistrzem olimpijskim”. Czy Ołeksandr Usyk stał się inny po triumfie na Olimpiadzie? Czy zmieniła go sława i zarobione wielkie pieniądze? „Nie uwierzę, że pieniądze i sława go zmienią — stanowczo mówi matka Ołeksandra, Nadija Petriwna. — Był mistrzem świata i w takim statusie odwiedzał rodzinny Rybotyn, zbierał przyjaciół i ganiał z nimi w piłkę nożną”. Rozmawiał Iwan DUPNAK Przedruk z gazety „ZIK”, nr 36, 2012 r.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

«Kto ceni wolę i swobodę, musi myśleć po barokowemu»

— Skąd u Pana zainteresowanie dawną muzyką, przecież to niby zapomniana i mało zbadana warstwa w sztuce? — Z ukraińskiej starodawnej muzyki instrumentalnej jest bardzo mało materiału. Zainteresował mnie ten temat, bo jest ukryty. Od dzieciństwa pociąga mnie starożytność. Kluczowym w twórczości było poznanie Swiatosława Krutykowa, z którym jako lutnista pracowałem w zespole. Później stanąłem na czele Zespołu Dawnej Muzyki, ale pasjonuję się nie tylko starodawną muzyką, piszę też współczesną, to nie przeszkadza, a pomaga przełączać się z jednej epoki na drugą. — Styl baroku stanowi wyrazistą epokę w historii literatury, architektury, malarstwa. Jak odbił się on na życiu muzycznym na Ukrainie? Przecież zachodnioeuropejska tradycja istotnie różni się od ukraińskiej, która ma swoje narodowe cechy… — Przykłady ukraińskiego baroku to perły wśród tych utworów, które pozostały. Najdawniejszym utworem ukraińskiej muzyki instrumentalnej, który został zanotowany, jest taniec „Hajduk” (1540 r.). Możemy mówić o oryginalności w rytmice (w szczególności w rytmofigurach), która jest właściwa ukraińskiej muzyce. Pieśni wokalne doby baroku w ukraińskiej muzyce znacznie różnią się od zachodnioeuropejskiej tradycji. A muzyka instrumentalna ma niemało ogólnoeuropejskich cech. Dobę baroku charakteryzuje większy rozwój świeckiego muzykowania, w szczególności żywiołu tanecznego. Instrumentaliści w tym czasie byli w wielkim poważaniu. Bo, na przykład, ukraińskich muzyków doby późnego średniowiecza, renesansu spotykamy przeważnie w polskich, niemieckich kapelach muzycznych, gdzie grali na dworach. Tak było przez wieki. A od XVI w. kozacka i hetmańska starszyzna sprzyjała rozpowszechnianiu sztuki, poezji, muzyki, w szczególności instrumentalnej. Przypomnijmy, że hetman Bohdan Chmielnicki grał na lutni, Iwan Mazepa — na torbanie (lutni basowej). Psalmy i kanty — religijny, moralizatorski temat, który zawsze był w poważaniu. A barok — to przede wszystkim rozkwit muzyki instrumentalnej. W tym czasie, kiedy na Zachodzie panował klasycyzm, u nas barokowe cechy pozostawały i w połowie XVIII wieku, chociaż u M. Berezowskiego są całkiem klasyczne sonaty. Dlatego nie można mówić, że jesteśmy gdzieś na marginesach europejskiej kultury. — Barokowość oryginalnie i wielostronnie wcieliła się w twórczość Hryhorija Skoworody, do utworów którego Pan się odwołuje… — Skoworoda grał na skrzypcach, bandurze, gęślach, flecie. Wyrazistość i kontrasty ukraińskiej przyrody, mentalności, zmysłowe wahania w życiu, w emocjach są właściwe właśnie muzyce baroku. Ten okres ukraińskiego narodu jest wykwintny, różnorodny i pstry. Ukraińskie barok — to jedna z wyrazistych pieczęci, które można wyryć w ogóle na całej historii kulturowego rozwoju Ukrainy. U Hryhorija Skoworody — prawdziwe arcydzieła twórczości wokalnej, które wspaniale brzmią. Zresztą same teksty są zdumiewające, głębokie, filozoficzne, współczesne. Można znaleźć u niego i klasyczne cechy, które wyrażają się w harmonii jego utworów. Program, poświęcony muzyce baroku, zawsze kończymy właśnie pieśniami naszego wędrownego filozofa. — Czym wyróżnia się, jakie są osobliwości Pana ostatniego albumu „Wsiakomu horodu nraw i prawa”? — To muzyczne odbicie tamtego czasu. Praca jest ciekawa i pstra, jak i samo życie czasów końca XVI—połowy XVIII wieku. Solistką była Nina Matwijenko, która dziwi nie tylko swoim śpiewem, ale i sztuką przeistoczenia. Ona jako fachowy wykonawca całkiem różnie podchodziła do wykonywania liryki miłosnej, pieśni historycznych, utworów filozoficznych, religijnych psalmów. W każdej z tych wokalnych miniatur Nina Matwijenko znajdowała ziarno, na którym budowała nowy obraz. Pstrość i różnobarwność tego dysku jest właściwa tamtej epoce. Weszły tam melodie taneczne z wertepu, utwory z rękopiśmiennego zbioru XVII wieku, z biblioteki Cypriana Żochowskiego, kijowskiego unickiego metropolity. Tam jest ponad 200 utworów instrumentalnych, które brzmiały w połowie XVII wieku. Nagranie zrobił Dmytro Dobryj Weczir (zespół „Wij”), a producentem albumu jest Ołeh Skrypka. Muzyka wyszła na dwóch nośnikach (CD i płyta winylowa). Podczas nagrania użyliśmy lutni, fletów prostych, liry korbowej, dud, różnorodnych instrumentów perkusyjnych, czyli tych instrumentów, które są bliskie miejskiemu przekrojowi kulturowo-muzycznego arsenału. — A czy trudno wokalnie wpisać się w bujne i skłonne do przesady przestrzenie baroku? — To bardzo wysoka poprzeczka i pod względem wykonania, i doboru repertuaru. Równolegle mamy program wokalno-instrumentalny, który pokazywaliśmy na „Średniowiecznej jesieni”. Śpiewała z nami Illaria, która poważnie podeszła do wykonywania starodawnej muzyki i bardzo organicznie wlała się w nasz kolektyw. Staramy się dalej zagłębiać w poszukiwaniach pereł ukraińskiego baroku, włączamy staroświecką bandurę, kobzę oraz inny instrumentarium, który na tym dysku użyty nie był. Czyli rozszerzamy zakres instrumentalny. Jeśli chodzi o wokal, pracujemy w różnych kierunkach, nie jest wykluczone, że będzie nie tylko solo, ale i niewielki chór kameralny. Chciałoby się pokazać różne barokowe gatunki tamtego czasu. — Starodawne barokowe instrumenty dawno wyszły z użycia. Czy udaje się za pomocą współczesnych kopii przekazać ducha i manierę tamtej epoki? — W stu procentach przekazać ducha, manierę epoki — jest nadzwyczaj trudno, bo oryginałów instrumentów strunowych szarpanych tamtego czasu prawie nie pozostało. Najdawniejsze, co zachowano — to instrumenty końca XVIII wieku, ale grać na nich nie można. Jeśli bierzemy historyczną kobzę końca XVIII wieku, to teraz ona, jakkolwiek paradoksalnie by to brzmiało, brzmi mniej autentycznie niż współczesna kopia. Potrzebne jest poważne naukowe podejście do badania instrumentów, które były w użyciu na Ukrainie. Nasi mistrzowie w miarę możliwości robili analizę drewna i badali instrumenty według wszystkich parametrów. Zrozumiałe, że zapisów z tamtych czasów nie ma. Dlatego tutaj trzeba coś przejmować od ludowych muzyków czy od naszych kolegów Polaków i Niemców, którzy lepiej zachowali swoją kulturę i tradycje wykonawcze, zapożyczać pewne osobliwości również od nich. W odróżnieniu od naszych sąsiadów, u nas nie ma specjalnych muzycznych placówek edukacyjnych, które poświęcałyby należytą uwagę studiowaniu muzyki dawnej. Zawsze rozpowszechniona była tradycja ustna, tak jak w dawnych czasach. Ale to problem złożony, bo w odróżnieniu od Niemiec, gdzie pod każdą pieśnią widnieje data, kiedy została napisana, autor, u nas jest „nieznany autor”, „anonim”, „ludowa”. A czym jest „ludowa”? Każda pieśń ma autora. — Rekonstrukcja tradycji kulturalno-artystycznych to bardzo rozpowszechnione zjawisko w Europie. Pan również ucieka się do czasowych metamorfoz. Kto Panu w tym pomaga? — Kiedy grasz muzykę tamtych czasów, to przeistaczasz się nie tylko jako muzyk, ale i jako człowiek. A do tego niezbędna jest dobra znajomość sytuacji politycznej, ekonomicznej i kulturalnej tamtego okresu. Jedna sprawa, kiedy grasz w dżinsach i koszulce, a inna — kiedy zakładasz szlachecki strój. Współpracujemy ze studiem tańca dawnego „Joyssance”. Natalia Skorniakowa jest prawdziwą specjalistką i sama szyje historyczne kostiumy. To również ważne, zwłaszcza dla odbioru wizualnego, bo współczesny widz jest wychowany na show. Jaskrawe kostiumy, ciekawe tańce, to oczywiście dodaje ogólnego wrażenia. To jeden z dodatkowych elementów, aby przekazać odpowiedni sposób bycia i zbliżyć się do autentycznego wykonania. — Jak muzyka barokowa wpłynęła na muzykę kolejnych epok? Wydaje mi się, że to bodaj najwdzięczniejsze tło dla improwizacji i eksperymentów… — Epoka baroku jest bardzo płodna, to wzorzec odkryć, kontrastów, czegoś niebanalnego. Można powiedzieć, że barok jest ponadczasowy — to jak określenie osiągnięć w sztuce. Tutaj są odkrycia w planie harmonicznym i dla współczesnych wykonawców będzie sporo ciekawego. W tamtych czasach zarówno melodyka, jak i harmonia były bardzo wyrafinowane i swoiste. Dlatego ta epoka pracuje również teraz w nowych formach i przejawach. Nie bez powodu w XX, XXI wieku pojawia się rock-barok, neobarok. Wszyscy, którzy cenią wolność i swobodę, powinni myśleć po barokowemu. Rozmawiała Uliana WOLYKOWSKA Występy Zespołu Muzyki Dawnej pod kierownictwem zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Kostiantyna CZECHENI to zawsze coś wyjątkowego, szlachetnego i wyrafinowanego, bez epatowania i nadrywu… Słuchacze mają możliwość zanurzyć się i poczuć atmosferę różnych epok kultury europejskiej. Szczególne miejsce zajmuje tutaj muzyka epoki baroku. Dlatego na prośbę naszych czytelników postanowiliśmy porozmawiać z panem Kostiantynem właśnie o ukraińskim baroku, przesyconym tradycją ludową.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

125. urodziny Odeskiej Opery

Serhij Horycwit, Odessa Najpiękniejszy klejnot i wizytówka Odessy – słynny teatr operowy. Od 125 lat, na miejscu miejskiego teatru zniszczonego przez pożar, uroczyście otwarto nowy, majestatyczny gmach według projektu słynnych wiedeńskich architektów Ferdinanda Fellnera i Hermanna Helmera. Przy realizacji ich zamysłu uczestniczyli także odescy architekci: Feliks Honsiorowski, Oleksandr Bernardacci i Jurij Dmytrenko. Budowa trwała trzy lata, a 1 października 1887 roku teatr podniósł kurtynę i przedstawił widzom majestatyczne widowisko sceniczne pod tytułem „Prolog”. W różnych latach na tej scenie w przedstawieniach dramatycznych błyszcząco występowały Eleonora Duse, Wiera Komissarżewska, grały też sławne zespoły – Teatr Koryfeuszy ukraińskiego, MChAT i Teatr „Berezil” Lesia Kurbasa. Nie sposób zliczyć najsłynniejszych w Rosji i Europie primadonn opery oraz solistów baletu, którzy tu występowali. Galowym koncertem „Hołd dla teatru” z udziałem solistów chóru, zespołów operowego i baletowego oraz orkiestry zespół Odeskiego Narodowego Akademickiego Teatru Opery i Baletu zainaugurował jubileuszowy festiwal. W tych samych dniach odbędzie się otwarcie ekspozycji muzealnej teatru oraz małej sceny „Bielietaż”, a program świąteczny zakończą premierowe pokazy opery Giuseppe Verdiego „Aida”. W twórczych planach zespołu na nowy sezon znajduje się kilka nowych inscenizacji. Na 17 listopada już wyznaczono premierę opery Ludwiga Minkusa „Don Kichot”. W lutym przyszłego roku odescy widzowie będą mogli zobaczyć operę Jurija Mejtusa „Skradzione szczęście” na podstawie sztuki Iwana Franki. W maju odbędzie się festiwal poświęcony 90-leciu odeskiej trupy operowej, podczas którego odeskim widzom po raz pierwszy zostaną zaprezentowane opery Igora Strawińskiego „Wiosna święta” i „Ptak ognisty” w autorskiej inscenizacji Hiorhija Kowtuna. Dalej czekają na nie premiery „Damy pikowej” Piotra Czajkowskiego oraz kantaty scenicznej Carla Orffa „Carmina burana”. Zdjęcia z archiwum autora

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

…wan Maґurjek od wielu lat mieszka w Szwajcarii. Ożenił się, synowie dorośli i poszli własnymi drogami. Zarówno on, jak i oni mają żony Szwajcarki. Choć Iwan nauczył obu dzieci ukraińskiego już od małego. We wsi Perechresne w Karpatach o Iwanie od dawna zapomniano: przepadł podczas wojny. Czy po prostu zniknął bez wieści w tej krwawej zawierusze. Odkąd Iwan uciekł do Szwajcarii, a to już ponad sześćdziesiąt lat, nie dawał znaku o sobie. Nie śmiał. Sam się bał i miał na uwadze krewnych. Sowiecka władza zniszczyłaby ich wszystkich za niego. Za taki jego czyn nie wybaczano. Iwan dobrze o tym wiedział i siedział cicho w obcym kraju. Górzysta Szwajcaria rzeczywiście przypominała mu o Karpatach. Rodzinna górska wieś nieraz mu się śniła. Jedynie we snach bywał tam teraz. Droga do domu, do ojcowskiej zagrody pod połoninami, była mu zamknięta aż po grób. Miał dobrą żonę. Za przystojnego, żywego, wysokiego huculskiego chłopaka wyszła urodziwa jedynaczka zamożnych mieszczan. Iwan umiał wszystko robić, więc własnymi rękami wybudował taką willę, że ludzie się dziwili i szanowali zdolnego cudzoziemca. Synowie rośli, Iwan nie znał biedy w swoim przytulnym gniazdku, pracował jako budowlaniec, niczego w rodzinie im nie brakowało. Nawet bryndza w Szwajcarii nie była gorsza od huculskiej, a żona szybko nauczyła się gotować z mąki kukurydzianej i kulesz, i tłusty banusz na śmietanie. A mimo to tęsknił za swoimi górami. Za fujarami i trembitami. Za bratem Wasylem… Czy Wasyl żyje, nie wiedział. Choćby zobaczyć jakiegoś rodaka — nie udawało się. Sumienie Maґurjeka nie gryzło. Bo nie było za co. Choć sprawa, do której go zmuszono, była straszna. Sowieci nie potrafili wytropić w górach banderowców, więc wzięli się za inny sposób. Skoro Huculi tak kochają tych leśnych buntowników, trzeba sprawić, by ich znienawidzili, wykonując również nasze: palić chaty sierot, najbiedniejszych wielodzietnych rodzin. Drzwi najpierw dobrze zawiązać drutem, okiennice zamknąć od zewnątrz… Gwałcić kobiety, dziewczyny, wycinać im piersi, języki… Iwan znalazł się pod połoninami. Błąkał się i błąkał lasami, aż natrafił na „swoich”. Niektórzy go znali. Zaczął wykonywać proste polecenia. Rozumiał, że jest obserwowany. Udał więc słabego. Zostawiono go w bunkrze. Iwan tylko czekał, aż wszyscy się rozejdą. Wieczorem wyskoczył z tego bunkra i, jak postrzelony zając, pognał przez połoniny na Węgry… Tak wkrótce znalazł się w Szwajcarii. Udało mu się. Oto co Ukraina coraz częściej to jedną, to drugą górą wołała Maguriека nocami. Pewnego razu, gdy robił zakupy w sklepie spożywczym, zagadnął go nieznajomy wysoki młodzieniec. Iwanowi z pełnego wózka wypadła paczka müsli, a młodzieniec podniósł ją i uprzejmie powiedział: „Proszę”. Iwanowi aż opadła warga — czy mu się nie przesłyszało?.. — A pan skąd?.. — niepewnie zapytał młodzieńca starszy mężczyzna. — Z Petersburga. Ale sam pochodzę z Ukrainy. Słyszał pan o Nieżynie — takim mieście? — Ale skąd pan się domyślił, że też jestem Ukraińcem? Powiedział pan „proszę”… — Przypadkiem mi się wymknęło… Słowo ojczyste. Nie sądziłem, że pan usłyszy i tak gwałtownie zareaguje. Dziwne spotkanie tu, w Szwajcarii, z rodakiem. — Widocznie sam los pana posłał — coraz bardziej się cieszył starszy. — Czemu tak stoimy? Czy mógłbym zaprosić pana do siebie w gości? Czy ma pan czas? — Czasu mam co niemiara, aż cały miesiąc. Zachciało mi się zobaczyć Szwajcarię, więc wziąłem urlop i… — A, to jest pan zupełnie wolny. Ja bym pana chętnie oprowadził, wszystko pokazał. Czy ma pan tu rodzinę? Kogoś pan tu zna? — Ależ skąd, idę szukać miejsca w hotelu, dopiero co przyleciałem z Petersburga. — Nie, nie. Żadnych hoteli, nie puszczę pana. Skoro los zesłał mi na starość rodaka… Mam gdzie mieszkać, przestronnie, aż nadto… Proszę do auta… Cóż za szczęście mnie dziś spotkało, cóż za spotkanie!.. Iwan cieszył się z gościa jak z rodzonego syna. Miły młodzieniec wskoczył na tylne siedzenie samochodu Iwana, płaszcz i aktówkę położył obok. Gadali jeden przez drugiego, obaj ciekawi: młodszy — o Szwajcarii, a starszy — o Ukrainie. Aleksander niedawno stamtąd wrócił, trochę pogościł u rodziców. Często tam bywa i odwiedza Kijów. Sam geograf, naukowiec, pracuje w instytucie badawczym. Studiował w Petersburgu, tam też został po skierowaniu. Iwan nie wiedział, jak uhonorować drogiego gościa! Za takie uprzejmości zatkałby go ze szczęścia. Przyjmuje, częstuje — karmi, poi. Przydzielił dwa duże pokoje. Jutro zawiezie go pokazać Szwajcarię. Ale „jutra” nie będzie. Jutro Iwana nie przywiozą do szpitala. Drogi gość coś podsypie staruszkowi do soku. Otruje dziadka. A sam zniknie.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Оригінал українською · переклад оновлюється

Марія ВЛАД Гість (з нової книжки новел “Бурштинове диво”)

і самі їх у руки “істрєбітєльним батальйонам” видавали… Івана зловили в полонині Скуповій. Закладав свою царинку, затягав смереччям дільницю. Був дужий, як медвідь, у вісімнадцять років. Тут жив і переховувався. Спершу від німців, аби на роботи в Німеччину не загнали. Потім від совітів — не хотів іти на фронт. Та совіти таки його ймили. Зв’язали, як звіра, зав’язали туго очі і кудись понесли конем, як бесаги із сирами. Далі везли підводою — не міг знати куди. Чув, що торохкотіло шутрованою дорогою, зрештою полегки їхало колесами по рівному. Довго, десь цілий день, а може, й добу. Коли розв’язали очі, ноги, руки — стали мовчки бити. По четверо брали межи себе, і заки стояв, гатили стусанами в плечі, попід ребра, куди попало, а на землі вже гамселили носаками. Очі затекли кров’ю, кучері злиплися в чорну криваву масу, він приглух, очманів з болю… Нічого не питали в нього, ні в чому не звинувачували — просто били. Відливали студеною водою, давали трохи оговтатися і далі катували. Підвішували за ноги, викручували руки. Іван уже не подавав голосу, тільки приглушено стогнав, лежачи на гнилій соломі у підвалі. Нарешті потягли кудись сходами. Бамкав головою, як гарбузом, по кам’яних сходах. Тягли за ноги вверх. Кинули мало живого на залізне ліжко без підстилки. Поставили відро води і пішли. Так лежав Іван, то завмираючи, то приходячи трохи до пам’яті, але ні дотягнутися до води, ні встати не міг. Через якийсь час його вмили, перебрали в чужий одяг, кептар був затісний у плечах, а штани, волосяні гуцульські ґачі, закороткі. — Будеш робити, що скажемо. Іначє мать свою прокляньош, што на свєт роділа, — понял? І стали лікувати. Здоровенний леґінь зробився легенький, як би був з вовни. Але сила поволі верталася до молодої плоті. Вже коли міг ходити, забрали в якусь казарму, до десятьох таких, видно, як він… Ні, їх було дев’ятеро, Іван десятий. Кілька місяців вдень і вночі їх вчили жорстокості і спритності. Їм давали душити, стріляти — але не людей, а манекенів. Іван радо би задушив когось із катів, та охорона добре пильнувала… Зрештою дали йому завдання. Будеш бандерівцем. Все роби, що скажуть, пильно виконуй кожну дрібницю. Тільки вночі маєш відлучатися за їхнім завданням, а П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 33 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Tygodnik Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Certyfikat rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Indeks pocztowy 30617, strona 71 w „Katalogu”: na 1 miesiąc – 9 zł 37 gr; na 3 miesiące – 27 zł 51 gr; na pół roku – 53 zł 37 gr; na rok – 105 zł 54 gr.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA. Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK. Zastępcy redaktora naczelnego: Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55. Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to — Wasza gazeta!

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57 Wydział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Wydział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondent Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Mykoła CYMBALIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład w październiku — 23 500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 2 0 4 3 Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин