Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

O DONIECKIEJ PIĄTEJ KOLUMNIE I JEJ WIECZNEJ WALCE O JĘZYK ROSYJSKI

Слово Просвіти, №44 за 2010 рік

Maria OLIJNYK, Donieck Na świecie nie ma państw, które w swojej historii choć raz nie byłyby pod okupacją. Zwycięzca starał się zasymilować podbitą ludność. Po wyzwoleniu spod okupacji odrodzenie narodu i kształtowanie silnego państwa zawsze zaczynały się od odrodzenia ojczystego języka. Sytuacja językowa w Ukrainie w ogóle, a na Doniecczyźnie w szczególności, jest typowa dla wszystkich krajów postkolonialnych. Jak ją naprawić — istnieje doświadczenie międzynarodowe, z którego można skorzystać. A surżyk, którym przesiąknięta jest większość ludności kraju, — również nie jest wyłącznie ukraińskim zjawiskiem. Na świecie istnieje pojęcie języka kolonialnego, który pozostaje imperium na terytoriach, z których odchodzi. Jest to językowy „wrzód imperium”, który z czasem „wyleczy się” — gdy obowiązuje przemyślana polityka językowa. A w Ukrainie przez wszystkie 20 lat niepodległości jej nie ma. I choć w 1996 roku przyjęto Konstytucję Ukrainy, a w 1999 roku Trybunał Konstytucyjny Ukrainy zinterpretował jej art. 10, zgodnie z którym obywatel Ukrainy ma prawo do wyboru języka komunikacji, także z organami władzy, a przedstawiciel władzy nie ma, „problem” języka ukraińskiego od dawna stał się politechnologią, potężnym czynnikiem podziału. Ta politechnologia jest stosowana od 1991 roku, kiedy zwyciężył były sekretarz ds. ideologii KPU dzięki lokalnym elitom południowo-wschodnich obwodów Ukrainy, które obawiały się, że przyjdą ci, którzy zmuszą ich do mówienia po ukraińsku. Ten temat zabrzmiał pełnym głosem także w wyborach lokalnych w październiku 2010 roku, poczynając od rejestracji 7 września 2010 roku projektu ustawy Ukrainy „O językach na Ukrainie” trzech językowych gigantów: Jefriemowa-Symonenki-Hrynewieckiego. To nie tylko zwykła, z wyborów na wybory, demagogia biało-niebieskich, która jest wykorzystywana przez tych amoralnych polityków jak czerwona płachta, by podżegać bardziej zrusyfikowaną część Ukrainy przeciwko innej, ale także sprawdzony chwyt, dzięki któremu władza próbuje mobilizować swój elektorat, odwracając uwagę opinii publicznej od całkowitej porażki wszystkich przedwyborczych obietnic społeczno-gospodarczych. Oto dlaczego jeden z czołowych organizatorów PISUR w Siewierodoniecku, „Człowiek roku 2009” Federacji Rosyjskiej, zastępca przewodniczącego obwodowej organizacji PR, przewodniczący Donieckiej obwodowej administracji państwowej Anatolij Bliźniuk, kontynuując walkę z językiem ukraińskim, już trzeciego dnia po uchyleniu przez doniecke sądy pierwszej i drugiej instancji (odpowiednio 26 stycznia i 16 lipca 2010 roku) bezprawnej decyzji Doniecskiej rady obwodowej „O stworzeniu warunków do rozwoju języka rosyjskiego w obwodzie donieckim” na konferencji prasowej 18 sierpnia 2010 roku oświadcza, że rada obwodowa przyjmie bardziej legalną decyzję o języku rosyjskim. A wyobraźcie sobie, że już 31 sierpnia 2010 roku rejestruje projekt takiej „bardziej legalnej” decyzji rady obwodowej „O wykorzystaniu języków międzynarodowej komunikacji na terytorium obwodu donieckiego”. Nowy przewodniczący Andrij Szyszacki 3 września nie wnosi tego projektu do porządku obrad, ponieważ nie został rozpatrzony w komisjach, ale obiecuje, że na kolejnej sesji rady obwodowej ta kwestia zostanie postawiona w porządku obrad. Rzeczywiście, na ostatniej, pożegnalnej 31. sesji rady obwodowej V kadencji Anatolij Bliźniuk wycofuje swój projekt z 31 sierpnia „O wykorzystaniu języków komunikacji międzynarodowej na terytorium obwodu donieckiego” i zamiast niego prosi o przyjęcie apelu do przewodniczącego Wierchownej Rady Ukrainy W. Łytwyna w sprawie przyspieszenia uchwalenia ustawy Jefremowa-Symonenki-Hryniewieckiego. Z tego arcydzieła dowiadujemy się, że „Donbas, jak i cała Ukraina — to przestrzeń wielonarodowa, wielowyznaniowa i wielokulturowa…”. Zdaniem Anatolija Bliźniuka uchwalenie tej ustawy może zapewnić zgodę międzynarodową i wychowanie tolerancji w społeczeństwie. „Proponuję skierować ten apel Anatolija Bliźniuka w celu przyspieszenia rozpatrzenia przez Wierchowną Radę Ukrainy projektu ustawy „O językach Ukrainy”, który przyczyni się do stworzenia należytej przestrzeni narodowej, kulturalnej i informacyjnej, zapewnienia warunków prawnych, ekonomicznych i organizacyjnych dla gwarantowania praw językowych obywateli Ukrainy oraz jedności w państwie”, — oświadczyła deputowana Donieckiej Rady Obwodowej Wira Nemyłostywa na 31. sesji rady obwodowej V kadencji. Natalija Bilocerkowska, która przegrała wszystkie trzy procesy o obronę uchwały rady obwodowej dotyczącej języka rosyjskiego, domagała się, aby ustawa o językach została uchwalona do 31 października 2010 roku. Uspokoił ją deputowany Partii Regionów Ihor Czycząsow, który zapewnił, że ustawa nie tylko zostanie uchwalona — język rosyjski stanie się drugim językiem państwowym zaraz po wyborach do rad lokalnych. Zakończenie na s. 2–3 PAWŁO MOWCZAN O WASYLU ŁOPACIE POZNAJCIE SIĘ: MARYNA PAWŁENKO 12–13 HALINA TARASIUK O BEREZANIU 14–15

с. 2 · сторінка оригіналу ↗

Dokończenie. Początek na str. 1. Oprócz tego na pożegnanie w radzie obwodowej zaprezentowano nowy podręcznik szkolny „Ukraiński nacjonalizm i Donbas. Retrospektywa historyczna”, napisany „przy wsparciu deputowanych rady obwodowej”, który poświęcono „pamięci ofiar niemieckiego faszyzmu i ukraińskiego nacjonalizmu w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej”. Autorami są badacze wydziału historycznego Donieckiego Uniwersytetu Narodowego oraz Donieckiego Centrum Analiz Politologicznych i Technologii (kierownik Centrum — docent DonUN Serhij Barysznykow). Do książki weszły również materiały analityków Ukraińskiej Filii Instytutu Krajów WNP (politolog Wołodymyr Korniłow i socjolog Denys Denisow), profesjonalnych historyków z Ługańska i Moskwy. W książce opublikowano także artykuły badaczy z Polski — specjalistów od tematu zbrodni OUN-UPA przeciwko ludności polskiej. W składzie kolegium redakcyjnego książki znaleźli się: prorektor DonUN, deputowana Rady Miejskiej Doniecka z ramienia PR Tetiana Marmazowa oraz docent DonUN, przewodniczący prezydium wspólnot etnicznych obwodu donieckiego Ołeksandr Dynges. Wydawcą książki został deputowany rady obwodowej Doniecka, przewodniczący Donieckiej Obwodowej Organizacji Społecznej „Narodowo-Patriotyczny Blok DONBAS” Ihor Żytyński, deputowany z ramienia KPU. Książka w miękkiej oprawie, wydana w nakładzie 3000 egzemplarzy, będzie bezpłatnie rozprowadzana w szkołach i uczelniach wyższych. Ponieważ sesja była ostatnią, deputowani pochwalili się za przeprowadzenie szczytu inwestycyjnego, za umowę obwodu z Gabinetem Ministrów itp. I żadnych rozmów o tym, że pod względem zadłużenia z tytułu wynagrodzeń obwód zajmuje jedno z pierwszych miejsc, ta sama sytuacja dotyczy problemów ekologicznych, sytuacji kryminogennej, zachorowań na AIDS, pijaństwa, narkomanii, niszczenia małego i średniego biznesu za pomocą nowego kodeksu podatkowego. Nawet nie wspomniano o kosmicznym wzroście cen produktów żywnościowych, zamrożonych pensjach i emeryturach, problemach w sferze komunalnej, problemach biedy, podwyżkach cen gazu dla konsumentów, haraczach, łapówkach, korupcji, bezrobociu absolwentów uczelni wyższych, problemach z ochroną „dzieci wojny”, kwestii zwrotu nielegalnie sprywatyzowanych i sprzedanych przez donieckich włodarzy przedszkoli (co było zabronione przez prawo), których obecnie brakuje, oraz problemach z nielegalnym wydobyciem węgla w „kopankach”. Nietrudno zgadnąć dlaczego — przez te wszystkie 20 lat właśnie ci ludzie są u władzy (początkowo jako członkowie KPZR, teraz jako PR, którą doniecczanie nazywają Partią Rodzimą), w tym także w „okresie pomarańczowym”. Następnego dnia, 22 października 2010 roku, już imperialnie zaniepokojeni deputowani Rady Miejskiej Doniecka idą dalej i wydają polecenie Przewodniczącemu Rady Najwyższej Ukrainy Wołodymyrowi Łytwynowi, kierownikom frakcji deputowanych w parlamencie, komisji Rady Najwyższej ds. kultury i duchowości w formie decyzji „O apelu w sprawie wniesienia pod rozpatrzenie Rady Najwyższej Ukrainy projektu ustawy nr 1015-3 „O językach na Ukrainie”. Nawet przyjęli go na sesji: „za” zagłosowało 55 deputowanych, przeciw — 3. W apelu opisano, jak poważnie Rada Miejska Doniecka podchodzi do rozwoju języka rosyjskiego i finansowania programów, zaliczając sobie na poczet osiągnięć przyjęcie 26 maja 2006 roku uchwały „O wykorzystaniu języka rosyjskiego w m. Doniecku jako regionalnego”, tak jakby ta uchwała nie została uchylona przez sąd na wniosek prokuratury miasta. A wszystko dlatego, że w celu wykonania tej uchwały przyjęto również hojnie finansowany z budżetu miasta program. I choć nielegalne uchwały rad miasta i obwodu zostały uchylone, to programy rozwoju języka państwowego Federacji Rosyjskiej są finansowane. „Nowa ustawa »O językach na Ukrainie« zapewni rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego jako państwowego, a także ochroni prawa mieszkańców rosyjskojęzycznych regionów Ukrainy i mniejszości narodowych. Przyjęcie ustawy obniży napięcie społeczne i polityczne w społeczeństwie oraz przyczyni się do rozwiązania głównego zadania ukraińskiej państwowości — integracji wszystkich obywateli Ukrainy w jednolitą obywatelską wielokulturową naród (jedinuju grażdanskuju multikulturnuju naciju — w języku oryginału)” — są przekonani donieccy deputowani pod kierownictwem mera Doniecka, przewodniczącego miejskiej organizacji PR Ołeksandra Łukianczenki oraz sekretarza Mykoły Łewczenki — jednego z zastępców PR w obwodzie. Oprócz tego deputowani Rady Miejskiej Doniecka proszą prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza i premiera Ukrainy Mykołę Azarowa o „udzielenie wsparcia polityce MON i poczynaniom ministra oświaty i nauki Dmytra Tabacznyka, chroniąc go przed niesprawiedliwymi atakami i zapewniając ministrowi możliwość spokojnego zajmowania się swoimi bezpośrednimi obowiązkami”. Zwracając się do deputowanych rady miejskiej przed głosowaniem nad przyjęciem tej uchwały, sekretarz Rady Miejskiej Doniecka, słynny Mykoła Łewczenko, powiedział: „Proszę was o poddanie pod głosowanie i poparcie tego projektu uchwały. W tym apelu wymieniliśmy wszystkie te osiągnięcia, wszystko to, co zostało zrobione przez Ministerstwo Oświaty za czasów kierownictwa naszego partyjnego kolegi Dmytra TABACZNYKA”. Przy tym dodał, że obecnie słychać jedynie krytykę pod adresem Ministerstwa i nie ma żadnego wsparcia politycznego, „dlatego nasza komisja branżowa przepracowała wszystkie osiągnięcia i wypracowania (Ministerstwa) i zainicjowała taki apel”. Najpierw podaje się negatywną ocenę działalności poprzedniego ministra Iwana Wakarczuka, a potem wylicza się osiągnięcia Tabacznyka. Pierwszym i najśmieszniejszym osiągnięciem Tabacznyka jest to, że „MON z ministerstwa propagandy i komercji znów stało się Ministerstwem Oświaty i Nauki”. I to w czasie, gdy studenci protestują przeciwko haraczom na uczelniach! Drugie — zreformowano testy zewnętrzne. Trzecie — przyjęto ustawę o powrocie do 11-letniego systemu nauczania. I chociaż całkowicie zawalono naukę dzieci od 5. roku życia w przedszkolach: pedagogów nie ma, podręczników nie ma, metodyka nie istnieje, przedszkoli brakuje, uczniowie uczą się z podręczników w Internecie — w obwodzie podręcznikami uczniów klasy 10 zapewniono zaledwie w 8% — Tabacznyk jest skutecznym ministrem! Bo wprowadzono obowiązkowe przeprowadzanie badań lekarskich i zakazano handlu produktami „szybkiego żywienia”. A ponadto — „ze szkolnych podręczników zniknęły rozdziały, w których wysławiano osoby walczące po stronie faszystowskich Niemiec podczas Wielkiej Wojny Ojczyźnianej”. Uczniowie i studenci otrzymali prawo do swobodnego wyboru języka nauczania i testowania. Najbardziej cynicznym „pozytywem” w ocenie Tabacznyka jest rozwój autonomii uczelni. Przypomnijmy, że dzieje się to w czasie, gdy Tabacznyk, zwalniając 29 lipca 2010 roku rektora Wołodymyra Szewczenkę, do dziś kieruje Donieckim Uniwersytetem Narodowym w trybie ręcznym za pomocą wyznaczonych przez siebie dwóch p.o. rektora i, naruszając ustawę Ukrainy „O szkolnictwie wyższym”, uparcie nie ogłasza konkursu na obsadzenie stanowiska rektora uniwersytetu. Wszystkie protesty społeczeństwa, związków zawodowych, wykładowców, apele deputowanych ludowych pozostają bez odpowiedzi. Oto tak zakończyli swoje 4,5-letnie naciskanie przycisków deputowani miasta i obwodu i oczywiście, gdyby wybory lokalne odbyły się bez fałszerstw, to 31 października deputowani otrzymaliby wynik swojej zewnętrznej oceny. Choć liczyć na to nie warto. To prawdopodobnie odbyły się kolejne wybory bez wyboru. Mamy to, co mamy: przewodniczący Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej Anatolij Blyzniuk oraz tylko rosyjskojęzyczni deputowani rady obwodowej, którzy rozmawiają surżykiem — tą językową chorobą postkolonialnego kraju, postanowili do końca bronić środka swojej komunikacji — to „dziecko bilingwizmu”. Doniecka Rada Obwodowa już na pierwszej sesji poświęciła baczną uwagę ochronie języka rosyjskiego — przyjęła antykonstytucyjną uchwałę „O stworzeniu warunków dla rozwoju języka rosyjskiego w obwodzie donieckim”, którą język rosyjski ogłoszono „językiem regionalnym”. Po czym zaproponowali Radzie Najwyższej nadanie temu językowi regionalnemu statusu państwowego. Na drugiej sesji rada obwodowa ustanowiła w osobno wziętym obwodzie święto — dzień języka rosyjskiego w dniu urodzin Aleksandra Puszkina i hucznie go corocznie świętuje, przekazując bibliotekom, placówkom oświatowym, domom dziecka dziesiątki tysięcy rosyjskich książek. Nagradzają cennymi prezentami najlepszych nauczycieli języka rosyjskiego oraz uczniów-zwycięzców olimpiad z języka i literatury rosyjskiej. 26 września 2008 r. sesją Donieckiej Rady Obwodowej przyjęto „Regionalny program rozwoju języka rosyjskiego i kultury rosyjskiej w obwodzie donieckim na lata 2008—2011” z finansowaniem 7 mln 343 tysięcy hrywien. Przez całą swoją kadencję lokalni deputowani nie zapominali o „wielkim i potężnym” na żadnej sesji. Jak zaczęli na 1. sesji od ochrony wielkiego i potężnego, tak i zakończyli tym samym na 31. sesji. I zaznaczę, wszystkie sesje, ich uchwały odbywały się wyłącznie w języku rosyjskim — wbrew Konstytucji Ukrainy. A oni nawet zwracali się do Sekretarza Generalnego Rady Europy z prośbą o ochronę języka regionalnego przed zakusami Ministerstwa Kultury, które 18 stycznia 2008 r. uchwaliło, że wszystkie filmy zagraniczne muszą być dubbingowane, udźwiękowione lub opatrzone napisami w języku państwowym. A także ogłaszali obwód terytorium bez NATO, Doniecki Uniwersytet Narodowy bez nazwy Stusa, potępili gruzińską agresję wobec Osetii Południowej i zażądali od prezydenta Wiktora Juszczenki neutralności Ukrainy w tej kwestii. Jednym słowem, żaden akt „przymusowej ukrainizacji” nie pozostał poza uwagą płomiennych ukrainofobów. Przecież w obwodzie donieckim z 24,67% Rosjan w 1926 roku, ich liczba wzrosła do 43,65% w 1989 roku. Przez 4,5 roku nie przyjęto żadnego programu rozwoju zniszczonego na terytorium Doniecczyzny języka ukraińskiego oraz jego nosicieli! A szkoły z ukraińskim językiem nauczania zostały praktycznie zniszczone wszystkie: jeśli w roku szkolnym 1932/1933 79% uczniów Doniecczyzny uczyło się w języku ukraińskim, to w roku szkolnym 1989/1990 zaledwie 2,3% uczniów. Ponadto ponad połowa uczniów Doniecczyzny została zwolniona z nauki języka ukraińskiego „na życzenie rodziców”! Matka Kateryna Mytrofanivna pochodzi z sąsiedniej miejscowości Jasna Polana, nadal mieszka w osiedlu typu miejskiego Sofijiwka, a ojciec Mychajło Hryhorowycz pochodzi ze wsi Kałmykiwka w obwodzie ługańskim. Ojciec z mamą przeżyli nierozłącznie do 1999 roku. Rodzice zaznali niemieckiej niewoli jako robotnicy przymusowi, po powrocie z Niemiec oboje pracowali w Kramatorskiej Hucie Żelaza im. Kujbyszewa. Oprócz Anatolija wychowali jeszcze młodszą o 3 lata od niego córkę Jewheniję. Anatolij rozpoczął naukę w szkole nr 1 z ukraińskim językiem nauczania, która została siłą przestawiona na język rosyjski, gdy przeszedł do drugiej klasy. W 1998 roku na spotkaniu z delegacją z obwodu iwanofrankiwskiego A. Blyzniuk z oburzeniem wspominał, że już drugiego dnia, gdy ich szkołę przestawiono na język rosyjski, dyrektorka, usłyszawszy na korytarzu, jak on, drugoklasista, nadal rozmawia w ojczystym, rodzicielskim, ukraińskim języku, złapała go za ucho, podniosła 10 centymetrów nad podłogę i powiedziała: „Małczik, w etoj szkole so wczeraszniewo dnja dołżen zwuczaty tolko ruskij jazyk”. Po tych smutnych wspomnieniach zapewnił, że język ukraiński zostanie zwrócony Ukraińcom Doniecczyzny w taki sam bolszewicki sposób, w jaki został zniszczony. Jednak z czasem przebłyski zasadniczości zmieniły się w brutalne, zwykłe służalstwo. „Ratunku! Ratujcie język rosyjski!” Nadal posługuje się donbaskim językiem z chachłackim akcentem, zdradziwszy język ojczysty, stając się mankurtem. I wreszcie — ukrainofobem. Zwolnił z nauki języka ukraińskiego obu swoich synów Serhija (dzisiaj deputowany Rady Obwodowej w Doniecku z ramienia Partii Regionów) oraz Ołeksija, dla szczebli władzy łatwo przekształcił swoją mentalność: powrócić do języka ojczystego, widocznie, nie pozwalają gospodarze Doniecczyzny. „Donieccy”, „jenakijewscy”, „makijewscy”, „mariupolscy” kadrzy przez wszystkie te lata w obwodzie donieckim budowali własną regionalną Ukrainę według swoich praw. W 2004 roku ze strachu nazwano ją nawet PISUAR-em. Na tym terytorium nie obowiązuje Konstytucja Ukrainy, kadrzy jej po prostu nie znają. Ci ludzie uczyli się już w szkołach, które dawno zmieniły język nauczania z ukraińskiego na rosyjski.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин