Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №44 за 2010 рік

16 с. · 35 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 44 (577), 4—10 listopada 2010 9 LISTOPADA DZIEŃ UKRAIŃSKIEGO PIŚMIENNICTWA I JĘZYKA. BĄDŹMY RAZEM W OBRONIE SŁOWA!

Zdjęcie Olesia Dmytrenki 9 listopada, w Dniu ukraińskiego piśmiennictwa odbędzie się oficjalne otwarcie XI Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka we wsi Wierchnie Syniowydne w rejonie skolskim obwodu lwowskiego — w ojczyźnie mecenasa, a także w mieście Dniepr. Poinformował o tym pisarz Mychajło Słaboszpycki, współprzewodniczący Rady Koordynacyjnej konkursu, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów 2 listopada na konferencji prasowej w Ukrinformie. NOWE OBSERWACJE WOŁODYMYRA WOJTENKI

Машинний переклад

O DONIECKIEJ PIĄTEJ KOLUMNIE I JEJ WIECZNEJ WALCE O JĘZYK ROSYJSKI

Maria OLIJNYK, Donieck Na świecie nie ma państw, które w swojej historii choć raz nie byłyby pod okupacją. Zwycięzca starał się zasymilować podbitą ludność. Po wyzwoleniu spod okupacji odrodzenie narodu i kształtowanie silnego państwa zawsze zaczynały się od odrodzenia ojczystego języka. Sytuacja językowa w Ukrainie w ogóle, a na Doniecczyźnie w szczególności, jest typowa dla wszystkich krajów postkolonialnych. Jak ją naprawić — istnieje doświadczenie międzynarodowe, z którego można skorzystać. A surżyk, którym przesiąknięta jest większość ludności kraju, — również nie jest wyłącznie ukraińskim zjawiskiem. Na świecie istnieje pojęcie języka kolonialnego, który pozostaje imperium na terytoriach, z których odchodzi. Jest to językowy „wrzód imperium”, który z czasem „wyleczy się” — gdy obowiązuje przemyślana polityka językowa. A w Ukrainie przez wszystkie 20 lat niepodległości jej nie ma. I choć w 1996 roku przyjęto Konstytucję Ukrainy, a w 1999 roku Trybunał Konstytucyjny Ukrainy zinterpretował jej art. 10, zgodnie z którym obywatel Ukrainy ma prawo do wyboru języka komunikacji, także z organami władzy, a przedstawiciel władzy nie ma, „problem” języka ukraińskiego od dawna stał się politechnologią, potężnym czynnikiem podziału. Ta politechnologia jest stosowana od 1991 roku, kiedy zwyciężył były sekretarz ds. ideologii KPU dzięki lokalnym elitom południowo-wschodnich obwodów Ukrainy, które obawiały się, że przyjdą ci, którzy zmuszą ich do mówienia po ukraińsku. Ten temat zabrzmiał pełnym głosem także w wyborach lokalnych w październiku 2010 roku, poczynając od rejestracji 7 września 2010 roku projektu ustawy Ukrainy „O językach na Ukrainie” trzech językowych gigantów: Jefriemowa-Symonenki-Hrynewieckiego. To nie tylko zwykła, z wyborów na wybory, demagogia biało-niebieskich, która jest wykorzystywana przez tych amoralnych polityków jak czerwona płachta, by podżegać bardziej zrusyfikowaną część Ukrainy przeciwko innej, ale także sprawdzony chwyt, dzięki któremu władza próbuje mobilizować swój elektorat, odwracając uwagę opinii publicznej od całkowitej porażki wszystkich przedwyborczych obietnic społeczno-gospodarczych. Oto dlaczego jeden z czołowych organizatorów PISUR w Siewierodoniecku, „Człowiek roku 2009” Federacji Rosyjskiej, zastępca przewodniczącego obwodowej organizacji PR, przewodniczący Donieckiej obwodowej administracji państwowej Anatolij Bliźniuk, kontynuując walkę z językiem ukraińskim, już trzeciego dnia po uchyleniu przez doniecke sądy pierwszej i drugiej instancji (odpowiednio 26 stycznia i 16 lipca 2010 roku) bezprawnej decyzji Doniecskiej rady obwodowej „O stworzeniu warunków do rozwoju języka rosyjskiego w obwodzie donieckim” na konferencji prasowej 18 sierpnia 2010 roku oświadcza, że rada obwodowa przyjmie bardziej legalną decyzję o języku rosyjskim. A wyobraźcie sobie, że już 31 sierpnia 2010 roku rejestruje projekt takiej „bardziej legalnej” decyzji rady obwodowej „O wykorzystaniu języków międzynarodowej komunikacji na terytorium obwodu donieckiego”. Nowy przewodniczący Andrij Szyszacki 3 września nie wnosi tego projektu do porządku obrad, ponieważ nie został rozpatrzony w komisjach, ale obiecuje, że na kolejnej sesji rady obwodowej ta kwestia zostanie postawiona w porządku obrad. Rzeczywiście, na ostatniej, pożegnalnej 31. sesji rady obwodowej V kadencji Anatolij Bliźniuk wycofuje swój projekt z 31 sierpnia „O wykorzystaniu języków komunikacji międzynarodowej na terytorium obwodu donieckiego” i zamiast niego prosi o przyjęcie apelu do przewodniczącego Wierchownej Rady Ukrainy W. Łytwyna w sprawie przyspieszenia uchwalenia ustawy Jefremowa-Symonenki-Hryniewieckiego. Z tego arcydzieła dowiadujemy się, że „Donbas, jak i cała Ukraina — to przestrzeń wielonarodowa, wielowyznaniowa i wielokulturowa…”. Zdaniem Anatolija Bliźniuka uchwalenie tej ustawy może zapewnić zgodę międzynarodową i wychowanie tolerancji w społeczeństwie. „Proponuję skierować ten apel Anatolija Bliźniuka w celu przyspieszenia rozpatrzenia przez Wierchowną Radę Ukrainy projektu ustawy „O językach Ukrainy”, który przyczyni się do stworzenia należytej przestrzeni narodowej, kulturalnej i informacyjnej, zapewnienia warunków prawnych, ekonomicznych i organizacyjnych dla gwarantowania praw językowych obywateli Ukrainy oraz jedności w państwie”, — oświadczyła deputowana Donieckiej Rady Obwodowej Wira Nemyłostywa na 31. sesji rady obwodowej V kadencji. Natalija Bilocerkowska, która przegrała wszystkie trzy procesy o obronę uchwały rady obwodowej dotyczącej języka rosyjskiego, domagała się, aby ustawa o językach została uchwalona do 31 października 2010 roku. Uspokoił ją deputowany Partii Regionów Ihor Czycząsow, który zapewnił, że ustawa nie tylko zostanie uchwalona — język rosyjski stanie się drugim językiem państwowym zaraz po wyborach do rad lokalnych. Zakończenie na s. 2–3 PAWŁO MOWCZAN O WASYLU ŁOPACIE POZNAJCIE SIĘ: MARYNA PAWŁENKO 12–13 HALINA TARASIUK O BEREZANIU 14–15

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Szkoła nr 1 w osiedlu typu miejskiego Sofijiwka, gdzie uczył się A. M. Blyzniuk, powróciła do nauczania w języku ukraińskim. Ani razu deputowani, w pierwszej kolejności przewodniczący rady obwodowej, nie przeprowadzili wysłuchania i nie przyszli na konferencję „Proświty”, gdzie regularnie omawiany jest stan języka ukraińskiego na Doniecczyźnie. Zacznijmy od najważniejszego bojownika o kontynuację asymilacji Ukraińców Doniecczyzny, aktywnego orędownika prawa do duchowej, moralnej i intelektualnej degradacji, bo tak „historycznie się złożyło” — Anatolija Mychajłowycza Blyzniuka. Urodził się Anatolij Mychajłowycz 24 listopada 1948 roku w osiedlu typu miejskiego Sofijiwka, w radzie osiedlowej Szabeliwka rady miejskiej Kramatorska, w rodzinie Ukraińców. Jego 86-letnia

Машинний переклад

Закінчення статті «O DONIECKIEJ PIĄTEJ KOLUMNIE I JEJ WIECZNEJ WALCE O JĘZYK ROSYJSKI», с. 1

O DONIECKIEJ PIĄTEJ KOLUMNIE I JEJ WIECZNEJ WALCE O JĘZYK ROSYJSKI

Dokończenie. Początek na str. 1. Oprócz tego na pożegnanie w radzie obwodowej zaprezentowano nowy podręcznik szkolny „Ukraiński nacjonalizm i Donbas. Retrospektywa historyczna”, napisany „przy wsparciu deputowanych rady obwodowej”, który poświęcono „pamięci ofiar niemieckiego faszyzmu i ukraińskiego nacjonalizmu w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej”. Autorami są badacze wydziału historycznego Donieckiego Uniwersytetu Narodowego oraz Donieckiego Centrum Analiz Politologicznych i Technologii (kierownik Centrum — docent DonUN Serhij Barysznykow). Do książki weszły również materiały analityków Ukraińskiej Filii Instytutu Krajów WNP (politolog Wołodymyr Korniłow i socjolog Denys Denisow), profesjonalnych historyków z Ługańska i Moskwy. W książce opublikowano także artykuły badaczy z Polski — specjalistów od tematu zbrodni OUN-UPA przeciwko ludności polskiej. W składzie kolegium redakcyjnego książki znaleźli się: prorektor DonUN, deputowana Rady Miejskiej Doniecka z ramienia PR Tetiana Marmazowa oraz docent DonUN, przewodniczący prezydium wspólnot etnicznych obwodu donieckiego Ołeksandr Dynges. Wydawcą książki został deputowany rady obwodowej Doniecka, przewodniczący Donieckiej Obwodowej Organizacji Społecznej „Narodowo-Patriotyczny Blok DONBAS” Ihor Żytyński, deputowany z ramienia KPU. Książka w miękkiej oprawie, wydana w nakładzie 3000 egzemplarzy, będzie bezpłatnie rozprowadzana w szkołach i uczelniach wyższych. Ponieważ sesja była ostatnią, deputowani pochwalili się za przeprowadzenie szczytu inwestycyjnego, za umowę obwodu z Gabinetem Ministrów itp. I żadnych rozmów o tym, że pod względem zadłużenia z tytułu wynagrodzeń obwód zajmuje jedno z pierwszych miejsc, ta sama sytuacja dotyczy problemów ekologicznych, sytuacji kryminogennej, zachorowań na AIDS, pijaństwa, narkomanii, niszczenia małego i średniego biznesu za pomocą nowego kodeksu podatkowego. Nawet nie wspomniano o kosmicznym wzroście cen produktów żywnościowych, zamrożonych pensjach i emeryturach, problemach w sferze komunalnej, problemach biedy, podwyżkach cen gazu dla konsumentów, haraczach, łapówkach, korupcji, bezrobociu absolwentów uczelni wyższych, problemach z ochroną „dzieci wojny”, kwestii zwrotu nielegalnie sprywatyzowanych i sprzedanych przez donieckich włodarzy przedszkoli (co było zabronione przez prawo), których obecnie brakuje, oraz problemach z nielegalnym wydobyciem węgla w „kopankach”. Nietrudno zgadnąć dlaczego — przez te wszystkie 20 lat właśnie ci ludzie są u władzy (początkowo jako członkowie KPZR, teraz jako PR, którą doniecczanie nazywają Partią Rodzimą), w tym także w „okresie pomarańczowym”. Następnego dnia, 22 października 2010 roku, już imperialnie zaniepokojeni deputowani Rady Miejskiej Doniecka idą dalej i wydają polecenie Przewodniczącemu Rady Najwyższej Ukrainy Wołodymyrowi Łytwynowi, kierownikom frakcji deputowanych w parlamencie, komisji Rady Najwyższej ds. kultury i duchowości w formie decyzji „O apelu w sprawie wniesienia pod rozpatrzenie Rady Najwyższej Ukrainy projektu ustawy nr 1015-3 „O językach na Ukrainie”. Nawet przyjęli go na sesji: „za” zagłosowało 55 deputowanych, przeciw — 3. W apelu opisano, jak poważnie Rada Miejska Doniecka podchodzi do rozwoju języka rosyjskiego i finansowania programów, zaliczając sobie na poczet osiągnięć przyjęcie 26 maja 2006 roku uchwały „O wykorzystaniu języka rosyjskiego w m. Doniecku jako regionalnego”, tak jakby ta uchwała nie została uchylona przez sąd na wniosek prokuratury miasta. A wszystko dlatego, że w celu wykonania tej uchwały przyjęto również hojnie finansowany z budżetu miasta program. I choć nielegalne uchwały rad miasta i obwodu zostały uchylone, to programy rozwoju języka państwowego Federacji Rosyjskiej są finansowane. „Nowa ustawa »O językach na Ukrainie« zapewni rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego jako państwowego, a także ochroni prawa mieszkańców rosyjskojęzycznych regionów Ukrainy i mniejszości narodowych. Przyjęcie ustawy obniży napięcie społeczne i polityczne w społeczeństwie oraz przyczyni się do rozwiązania głównego zadania ukraińskiej państwowości — integracji wszystkich obywateli Ukrainy w jednolitą obywatelską wielokulturową naród (jedinuju grażdanskuju multikulturnuju naciju — w języku oryginału)” — są przekonani donieccy deputowani pod kierownictwem mera Doniecka, przewodniczącego miejskiej organizacji PR Ołeksandra Łukianczenki oraz sekretarza Mykoły Łewczenki — jednego z zastępców PR w obwodzie. Oprócz tego deputowani Rady Miejskiej Doniecka proszą prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza i premiera Ukrainy Mykołę Azarowa o „udzielenie wsparcia polityce MON i poczynaniom ministra oświaty i nauki Dmytra Tabacznyka, chroniąc go przed niesprawiedliwymi atakami i zapewniając ministrowi możliwość spokojnego zajmowania się swoimi bezpośrednimi obowiązkami”. Zwracając się do deputowanych rady miejskiej przed głosowaniem nad przyjęciem tej uchwały, sekretarz Rady Miejskiej Doniecka, słynny Mykoła Łewczenko, powiedział: „Proszę was o poddanie pod głosowanie i poparcie tego projektu uchwały. W tym apelu wymieniliśmy wszystkie te osiągnięcia, wszystko to, co zostało zrobione przez Ministerstwo Oświaty za czasów kierownictwa naszego partyjnego kolegi Dmytra TABACZNYKA”. Przy tym dodał, że obecnie słychać jedynie krytykę pod adresem Ministerstwa i nie ma żadnego wsparcia politycznego, „dlatego nasza komisja branżowa przepracowała wszystkie osiągnięcia i wypracowania (Ministerstwa) i zainicjowała taki apel”. Najpierw podaje się negatywną ocenę działalności poprzedniego ministra Iwana Wakarczuka, a potem wylicza się osiągnięcia Tabacznyka. Pierwszym i najśmieszniejszym osiągnięciem Tabacznyka jest to, że „MON z ministerstwa propagandy i komercji znów stało się Ministerstwem Oświaty i Nauki”. I to w czasie, gdy studenci protestują przeciwko haraczom na uczelniach! Drugie — zreformowano testy zewnętrzne. Trzecie — przyjęto ustawę o powrocie do 11-letniego systemu nauczania. I chociaż całkowicie zawalono naukę dzieci od 5. roku życia w przedszkolach: pedagogów nie ma, podręczników nie ma, metodyka nie istnieje, przedszkoli brakuje, uczniowie uczą się z podręczników w Internecie — w obwodzie podręcznikami uczniów klasy 10 zapewniono zaledwie w 8% — Tabacznyk jest skutecznym ministrem! Bo wprowadzono obowiązkowe przeprowadzanie badań lekarskich i zakazano handlu produktami „szybkiego żywienia”. A ponadto — „ze szkolnych podręczników zniknęły rozdziały, w których wysławiano osoby walczące po stronie faszystowskich Niemiec podczas Wielkiej Wojny Ojczyźnianej”. Uczniowie i studenci otrzymali prawo do swobodnego wyboru języka nauczania i testowania. Najbardziej cynicznym „pozytywem” w ocenie Tabacznyka jest rozwój autonomii uczelni. Przypomnijmy, że dzieje się to w czasie, gdy Tabacznyk, zwalniając 29 lipca 2010 roku rektora Wołodymyra Szewczenkę, do dziś kieruje Donieckim Uniwersytetem Narodowym w trybie ręcznym za pomocą wyznaczonych przez siebie dwóch p.o. rektora i, naruszając ustawę Ukrainy „O szkolnictwie wyższym”, uparcie nie ogłasza konkursu na obsadzenie stanowiska rektora uniwersytetu. Wszystkie protesty społeczeństwa, związków zawodowych, wykładowców, apele deputowanych ludowych pozostają bez odpowiedzi. Oto tak zakończyli swoje 4,5-letnie naciskanie przycisków deputowani miasta i obwodu i oczywiście, gdyby wybory lokalne odbyły się bez fałszerstw, to 31 października deputowani otrzymaliby wynik swojej zewnętrznej oceny. Choć liczyć na to nie warto. To prawdopodobnie odbyły się kolejne wybory bez wyboru. Mamy to, co mamy: przewodniczący Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej Anatolij Blyzniuk oraz tylko rosyjskojęzyczni deputowani rady obwodowej, którzy rozmawiają surżykiem — tą językową chorobą postkolonialnego kraju, postanowili do końca bronić środka swojej komunikacji — to „dziecko bilingwizmu”. Doniecka Rada Obwodowa już na pierwszej sesji poświęciła baczną uwagę ochronie języka rosyjskiego — przyjęła antykonstytucyjną uchwałę „O stworzeniu warunków dla rozwoju języka rosyjskiego w obwodzie donieckim”, którą język rosyjski ogłoszono „językiem regionalnym”. Po czym zaproponowali Radzie Najwyższej nadanie temu językowi regionalnemu statusu państwowego. Na drugiej sesji rada obwodowa ustanowiła w osobno wziętym obwodzie święto — dzień języka rosyjskiego w dniu urodzin Aleksandra Puszkina i hucznie go corocznie świętuje, przekazując bibliotekom, placówkom oświatowym, domom dziecka dziesiątki tysięcy rosyjskich książek. Nagradzają cennymi prezentami najlepszych nauczycieli języka rosyjskiego oraz uczniów-zwycięzców olimpiad z języka i literatury rosyjskiej. 26 września 2008 r. sesją Donieckiej Rady Obwodowej przyjęto „Regionalny program rozwoju języka rosyjskiego i kultury rosyjskiej w obwodzie donieckim na lata 2008—2011” z finansowaniem 7 mln 343 tysięcy hrywien. Przez całą swoją kadencję lokalni deputowani nie zapominali o „wielkim i potężnym” na żadnej sesji. Jak zaczęli na 1. sesji od ochrony wielkiego i potężnego, tak i zakończyli tym samym na 31. sesji. I zaznaczę, wszystkie sesje, ich uchwały odbywały się wyłącznie w języku rosyjskim — wbrew Konstytucji Ukrainy. A oni nawet zwracali się do Sekretarza Generalnego Rady Europy z prośbą o ochronę języka regionalnego przed zakusami Ministerstwa Kultury, które 18 stycznia 2008 r. uchwaliło, że wszystkie filmy zagraniczne muszą być dubbingowane, udźwiękowione lub opatrzone napisami w języku państwowym. A także ogłaszali obwód terytorium bez NATO, Doniecki Uniwersytet Narodowy bez nazwy Stusa, potępili gruzińską agresję wobec Osetii Południowej i zażądali od prezydenta Wiktora Juszczenki neutralności Ukrainy w tej kwestii. Jednym słowem, żaden akt „przymusowej ukrainizacji” nie pozostał poza uwagą płomiennych ukrainofobów. Przecież w obwodzie donieckim z 24,67% Rosjan w 1926 roku, ich liczba wzrosła do 43,65% w 1989 roku. Przez 4,5 roku nie przyjęto żadnego programu rozwoju zniszczonego na terytorium Doniecczyzny języka ukraińskiego oraz jego nosicieli! A szkoły z ukraińskim językiem nauczania zostały praktycznie zniszczone wszystkie: jeśli w roku szkolnym 1932/1933 79% uczniów Doniecczyzny uczyło się w języku ukraińskim, to w roku szkolnym 1989/1990 zaledwie 2,3% uczniów. Ponadto ponad połowa uczniów Doniecczyzny została zwolniona z nauki języka ukraińskiego „na życzenie rodziców”! Matka Kateryna Mytrofanivna pochodzi z sąsiedniej miejscowości Jasna Polana, nadal mieszka w osiedlu typu miejskiego Sofijiwka, a ojciec Mychajło Hryhorowycz pochodzi ze wsi Kałmykiwka w obwodzie ługańskim. Ojciec z mamą przeżyli nierozłącznie do 1999 roku. Rodzice zaznali niemieckiej niewoli jako robotnicy przymusowi, po powrocie z Niemiec oboje pracowali w Kramatorskiej Hucie Żelaza im. Kujbyszewa. Oprócz Anatolija wychowali jeszcze młodszą o 3 lata od niego córkę Jewheniję. Anatolij rozpoczął naukę w szkole nr 1 z ukraińskim językiem nauczania, która została siłą przestawiona na język rosyjski, gdy przeszedł do drugiej klasy. W 1998 roku na spotkaniu z delegacją z obwodu iwanofrankiwskiego A. Blyzniuk z oburzeniem wspominał, że już drugiego dnia, gdy ich szkołę przestawiono na język rosyjski, dyrektorka, usłyszawszy na korytarzu, jak on, drugoklasista, nadal rozmawia w ojczystym, rodzicielskim, ukraińskim języku, złapała go za ucho, podniosła 10 centymetrów nad podłogę i powiedziała: „Małczik, w etoj szkole so wczeraszniewo dnja dołżen zwuczaty tolko ruskij jazyk”. Po tych smutnych wspomnieniach zapewnił, że język ukraiński zostanie zwrócony Ukraińcom Doniecczyzny w taki sam bolszewicki sposób, w jaki został zniszczony. Jednak z czasem przebłyski zasadniczości zmieniły się w brutalne, zwykłe służalstwo. „Ratunku! Ratujcie język rosyjski!” Nadal posługuje się donbaskim językiem z chachłackim akcentem, zdradziwszy język ojczysty, stając się mankurtem. I wreszcie — ukrainofobem. Zwolnił z nauki języka ukraińskiego obu swoich synów Serhija (dzisiaj deputowany Rady Obwodowej w Doniecku z ramienia Partii Regionów) oraz Ołeksija, dla szczebli władzy łatwo przekształcił swoją mentalność: powrócić do języka ojczystego, widocznie, nie pozwalają gospodarze Doniecczyzny. „Donieccy”, „jenakijewscy”, „makijewscy”, „mariupolscy” kadrzy przez wszystkie te lata w obwodzie donieckim budowali własną regionalną Ukrainę według swoich praw. W 2004 roku ze strachu nazwano ją nawet PISUAR-em. Na tym terytorium nie obowiązuje Konstytucja Ukrainy, kadrzy jej po prostu nie znają. Ci ludzie uczyli się już w szkołach, które dawno zmieniły język nauczania z ukraińskiego na rosyjski.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

— francuskim i angielskim, czym Prezydent Ukrainy był ogromnie zdumiony. Tak więc przyjdzie im jednak nauczyć się pierwszego języka państwowego — języka ukraińskiego, a jak tylko go opanują, to zniknie chęć bronienia środka swojej jednojęzyczności. Ale Anatolij Mychajłowycz Blyzniuk — to zręczne i karierowiczowskie posthołodomorowe dziecko ukraińskiej wsi Sofijiwka — na przykładzie własnego ucha i swoich zwolnionych z nauki języka ukraińskiego synów wie o totalnej rusyfikacji. Nawiasem mówiąc, w rodzinie jego matki, a mieszka ona razem z rodziną córki Jewheniji, do dziś rozmawiają w języku ukraińskim. I zamiast sprzyjać niszczeniu skutków rusyfikacji, syn znienawidził ojczystą ziemię, język matczyny, tak że stanął w szeregach patologicznych ukrainofobów. Rodowód takich koczubejów i iskrów jest od dawna znany w ukraińskiej historii. Oni i teraz kontynuują swoją judaszową robotę, duchowo wyniszczając Ukraińców, nie dając im powrócić do języka ojców, kultury, historii. Oto taki, niestety, poziom edukacyjny i intelektualny naszej elity. Nasze szczyty bardzo boją się wzrostu klasy średniej, boją się pojawienia wykształconego, ukraińskiego, patriotycznego, młodego pokolenia. A jednak, wbrew działalności hamującej politycznej elity, choć powoli, odrodzenie jednak następuje: i szkoła nr 1 w Sofijiwce powróciła do nauczania w języku ukraińskim — gdzie dziś już ponad 50% uczniów uczy się po ukraińsku. Zresztą synowie Anatolija Mychajłowycza oddali jego wnuki do pierwszej w obwodzie donieckim gimnazjum z ukraińskim językiem nauczania w mieście Kramatorsk, gdzie, według spisu z 2001 roku, mieszka 70,2% Ukraińców, a liczba dzieci, które uczą się w języku ukraińskim w Kramatorsku, wzrosła z zera w 1989 roku do 43% w 2010. I choć politycy słabo słyszą zapotrzebowanie ludzi na ukraińską edukację, odrodzenie jednak rozwija się samodzielnie, wbrew działaniom władzowych ukrainofobów, którym tak ważne jest zachowanie „kulturowych różnic” między wschodem a zachodem Ukrainy. Ale ta równoległa przestrzeń wyjdzie na powierzchnię. Żadnej piątej kolumnie nie uda się zatrzymać idei, której czas nadszedł.

Машинний переклад

Z inicjatywy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki oraz ogólnoukraińskiego ruchu kulturalno-oświatowego «CZUJ SMAK OJCZYSTEGO JĘZYKA» odbędzie się korowodowe widowisko z pochodniami na Dzień Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego «CZUJ SMAK OJCZYSTEGO JĘZYKA»

Organizatorzy — Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. T. Szewczenki oraz Narodowy Komitet Światowego Karawanu «Interkultura» na Ukrainie. Z udziałem Międzynarodowego Ruchu «Na rzecz wsparcia języków i kultur narodowych i etnicznych» oraz Międzynarodowej Rezonansowej Agencji Rozwoju Kultury Społeczeństwa «RA». Współorganizatorzy: Międzypaństwowy projekt «Stowarzyszone Szkoły UNESCO», PTPI na Ukrainie, Stowarzyszenie Wspierania ONZ na Ukrainie, Festiwal Kaligrafii «Rutenia», Studio Inicjatyw Artystycznych, «Ethno- Sound», Muzeum Iwana Honczara, Kozacka Szkoła Rycerska, Ukraińska Służba Ratownicza. CEL — uwidocznić święto, uczynić je maksymalnie widowiskowym i magnetycznym, przyciągnąć uwagę młodych Ukraińców do ojczystego języka, piśmiennictwa, kultury, tradycji i kaligrafii za pomocą odwiecznych sakralnych działań artystycznych: śpiewu, tańca, słowa. Święto dla was i z waszym udziałem tworzą graffiti-kaligrafowie, chór, pochodniarze, korowód ze świecami, muzycy. PRÓBA — 8 listopada, poniedziałek, 17:30–18:30 (w przeddzień święta). WIDOWISKO — 9 listopada, wtorek, 17:30–18:00. Zbiórka uczestników — 18:00–18:30. Flashmob. Przyłączenie się, informacje i rejestracja na wydarzenie: [kontakt ukryty], 044-353-35-70

Машинний переклад

OGÓLNOUKRAIŃSKIE DYKTANDO JEDNOŚCI NARODOWEJ W UKRAIŃSKIM RADIU

Dolarowy miliarder Rinat Achmetow urodził się w 1966 roku, jego główne zainteresowania to sport, piłka nożna, wushu. Borys Kołesnikow urodził się w 1962 roku. Języka ukraińskiego praktycznie nie studiowali, historii zasiedlenia Donbasu również, wiedzą humanistyczną się nie obciążają, ponieważ jednocześnie zajmują się biznesem i polityką. Wyższe wykształcenie wszyscy zdobyli gdzieś pod czterdziestkę. Zwolennicy hasła Partii Regionów „Dwa języki — jeden naród”... Zacytuję, jako przykład stosunku do państwowości języka ukraińskiego i jego odrodzenia, czyli derusyfikacji, Tatara z pochodzenia Rinata Achmetowa. Na spotkaniu z wyborcami w 2006 roku na pytanie dziennikarza: „Rinacie Leonidowiczu, jak pan odnosi się do języka rosyjskiego jako państwowego?” Achmetow: „Dziękuję za pytanie. Urodziłem się i wychowałem w Doniecku. Komfortowo mi się mówi po rosyjsku. Wydaje mi się, że to nie społeczeństwo powinno obsługiwać władzę, a władza powinna pracować na społeczeństwo. Jeśli połowa kraju mówi i myśli po rosyjsku, to władza ma obowiązek się z tym liczyć. I nie ma w tym żadnego zagrożenia dla integralności kraju. Na przykład w Szwajcarii są cztery języki państwowe, w Kanadzie — dwa. Dlatego jestem za równymi prawami. Jestem za tym, aby stworzono maksymalnie komfortowe warunki wszystkim obywatelom Ukrainy. I jeśli dla tego konieczne jest, abyśmy mówili w czterech językach, to znaczy, że będę i za tym. Myślę, że na tym właśnie polega demokracja”. Prawie dosłownie Rinata Leonidowicza cytuje również Borys Kołesnikow. Rinat Leonidowicz i Borys Wiktorowicz nie chcą wiedzieć, jak przymusową rusyfikacją, która w ZSRR nazywana była zlewaniem się narodów, łamano kręgosłup ukraińskości oraz mniejszościom narodowym na Donbasie. Ani Rinat Achmetow, ani Borys Kołesnikow nie rozumieją, czym jest dwujęzyczność, szczerze wierząc, że wystarczy posługiwanie się jedynym, bliskim im językiem donbaskim. Dwujęzyczność zademonstrował Prezydentowi Ukrainy Wiktorowi Janukowyczowi, Partii Regionów i wszystkim tym wpływowym politykom, którzy biorą się za rozprawianie o tym, premier Kanady Stephen Harper 25 października 2010 roku na wspólnym z Prezydentem Ukrainy briefingu, mówiąc w dwóch językach państwowych kraju. Mychajło WATULIAK, wiceprezes Ligi Ukraińskich Mecenasów. Na stronie Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy pojawił się materiał, w którym informuje się o tym, że dekretem Prezydenta Ukrainy „O Międzynarodowym Konkursie Językowo-Literackim Uczniowskiej i Studenckiej Młodzieży imienia Tarasa Szewczenki” z dnia 30 września 2010 roku nr 928/2010 w ramach przygotowań do obchodów w 2014 roku 200-lecia od dnia urodzin Tarasa Szewczenki zapoczątkowano przeprowadzenie Międzynarodowego Konkursu Językowo-Literackiego Uczniowskiej i Studenckiej Młodzieży imienia Tarasa Szewczenki jako corocznego ogólnonarodowego wydarzenia, skierowanego na podniesienie poziomu wiedzy z języka ukraińskiego i literatury, języków ojczystych i literatur, wychowanie w młodym pokoleniu miłości do języka Narodu Ukraińskiego, zapewnienie ich wszechstronnego rozwoju. 9 listopada, w Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka, w Ukraińskim Radiu odbędzie się Ogólnoukraińskie Dyktando Jedności Narodowej. To unikalna akcja, którą Narodowa Kompania Radiowa Ukrainy (NKRU) zapoczątkowała jeszcze w 2000 roku. Od tego czasu co roku w tym dniu Ukraińcy — od dużego do małego — mogą wziąć udział w pisaniu radiodyktanda i sprawdzić, na ile dobrze znają język ojczysty, a także zademonstrować solidarność ze wszystkimi, którzy kochają i szanują słowo ojczyste, którzy chcą, aby Ukraińcy porozumiewali się w języku ukraińskim i zachowali go dla potomnych. Co roku Narodowa Kompania Radiowa otrzymuje ponad 10 tysięcy listów z radiodyktandem. Liczba uczestników Dyktanda Jedności Narodowej stale rośnie, a geografia — rozszerza się. Listy przesyłają nie tylko słuchacze ze wszystkich obwodów Ukrainy, ale także z zagranicy: Rosji, Białorusi, Mołdawii, Niemiec, Belgii i innych krajów. To ludzie w różnym wieku i różnych zawodów. Wiek niektórych uczestników sięga 90 lat. Tegoroczne dyktando przeprowadzi docent Uniwersytetu Kijowskiego im. B. Hrinczenki, autor podręczników szkolnych do języka ukraińskiego i literatury Ołeksandr Awramenko. Tradycyjnie dyktando składać się będzie ze 100—120 słów. Tych, którzy napiszą je bez błędów, nagrodzą nagrodami. Są to: radioodbiorniki, książki, płyty kompaktowe z unikalnymi nagraniami Ukraińskiego Radia. Ważny warunek — dyktando należy wysłać w dniu jego pisania. Datę wysłania określać będzie stempel na kopercie. Adres Ukraińskiego Radia: Kijów-1, Chreszczatyk, 26. Kod pocztowy — 01001. Nagrody i cenne prezenty — od Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy, Ligi Ukraińskich Mecenasów, znanej ze swojej inicjatywy Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka oraz opieki nad nim, a także Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Zatem 9 listopada o godzinie 16:10 na Pierwszym i Trzecim programie Ukraińskiego Radia zabrzmi Dyktando Jedności Narodowej. Dołączajcie do ogólnoukraińskiej akcji i pamiętajcie: przyszłość narodu zależy od każdego z nas. Jeśli uczniom zapłacono za obiady, to robi się to kosztem budżetów lokalnych. Zrozumiałe, że Ministerstwu chce się stworzyć sytuację, żeby i wilk był syty, i owca cała. Dlatego proponuje ono prawie kompromisową w jego rozumieniu frazę: „Decyzja o udziale w konkursie językoznawców imienia Petra Jacyka jest wyłącznie prerogatywą kierowników ogólnokształcących średnich placówek oświatowych”. Widzicie, niby nie zabraniamy konkursu, a wy, kierownicy placówek oświatowych, róbcie jak chcecie. Jednym słowem, bądźcie tymi, na których spadnie odpowiedzialność. Niech was, jeśli konkurs im. P. Jacyka nie będzie przeprowadzany, dręczy patriotyczna społeczność. Każdą sprawę trzeba robić rozsądnie. Nawet jeśli robi ją Ministerstwo Oświaty na czele z „samym” Tabacznikiem, który uważa, że to właśnie on jest we wszystkim najważniejszy, a dlatego może wszystko i wszystkich wykreślać i odwoływać.

Машинний переклад

A JEŚLI POWIEDZIEĆ PRAWDĘ?

Zgodnie z Dekretem Prezydenta, począwszy od 2011 roku, ustanowiono 39 corocznych stypendiów Prezydenta Ukrainy dla zwycięzców Międzynarodowego konkursu językowo-literackiego młodzieży uczniowskiej i studenckiej im. Tarasa Szewczenki. „Jednocześnie Ministerstwo Edukacji i Nauki nadal będzie wspierać organizowanie różnych konkursów intelektualnych i konkursów w celu zapewnienia wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego oraz języków mniejszości narodowych we wszystkich sferach życia społecznego, wychowania szacunku dla kultury i tradycji narodu ukraińskiego, w tym Międzynarodowego konkursu znajomości języka ukraińskiego im. Petra Jacyka. Zgodnie z Dekretem Prezydenta Ukrainy „O Regulaminie stypendiów Prezydenta Ukrainy dla zwycięzców Międzynarodowego konkursu języka ukraińskiego im. Petra Jacyka” z 3 października 2008 roku N 899/2008 zarządzeniem MON przyznaje się 14 corocznych stypendiów Prezydenta Ukrainy, wypłacanych przez jeden rok kalendarzowy. Łączna kwota stypendiów wynosi około 170 tys. hrywien rocznie. Stypendia dla zwycięzców 2010 r. zostaną ustalone zgodnie z zarządzeniem MON z 11 października 2010 r. N 938 „O przyznaniu stypendiów Prezydenta Ukrainy zwycięzcom Międzynarodowego konkursu języka ukraińskiego im. Petra Jacyka w 2010 roku”. Jednocześnie w przywołanym materiale znajduje się następująca nieścisłość: „finansowanie działań organizacyjnych związanych z przeprowadzeniem Międzynarodowego konkursu znawców języka ukraińskiego im. Petra Jacyka, które w całości spoczywało na barkach MON i państwa, począwszy od 2006 roku”. Rzecz jednak w tym, że niezmienną sumę na konkurs nadal w tych samych rozmiarach (680 tys. hrywien) co roku zapewnia Liga Ukraińskich Mecenasów. Tymczasem z wymienionego dokumentu wynika, jakoby te wydatki automatycznie zostały przerzucone na barki MON. W ten sposób dezorientuje się czytelnika. Jak dotąd Liga Ukraińskich Mecenasów wręcza zwycięzcom i laureatom konkursu setki imiennych nagród. Inną sprawą jest wolontariat nauczycieli, którzy na różnych poziomach pracują – czasem w weekendy – z uczestnikami konkursu. Dlatego sformułowanie „finansowanie w całości spoczywało na barkach MON i państwa” brzmi dziwnie, bo o jakim finansowaniu mowa? Jeżeli gdzieś

Машинний переклад

DEFORMACJA DUSZY, czyli „NIE W JEDNO JARZMO”

Anatolij MOKRENKO, artysta ludowy, profesor, laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki, laureat Nagrody Państwowej Gruzji. Fińsko-ordyńsko-rosyjski koktajl genetyczny Moskowii okazał się nadzwyczaj agresywny. Inercja tej agresji wobec sąsiadów doskwiera niektórym nawet po 800 latach. Może nie wszyscy wiedzą, że od XIII do XX wieku państwo moskiewskie drogą zaborczą rozszerzyło swoje terytorium 107-krotnie! — czyli z 216 000 do 23 000 000 kilometrów kwadratowych, podbijając: w 1556 roku Ordę Tatarską, w 1581 r. — Syberię, w 1709 r. — Ukrainę, w 1721 r. — Kraje Bałtyckie i Finlandię, w 1739 r. — Wschodnie Czarnomorze, w 1783 r. — Krym, w 1792 r. — Zachodnie Czarnomorze, w latach 1772—1792 — część Polski, w 1813 r. — Gruzję, w 1815 r. — resztę Polski oraz Besarabię, w 1854 r. — Kraj Amurski, w 1865 r. — Turkiestan, w 1881 r. — Chiwę, Bucharę (P. Sztepa, „Moskowstwo”, 1997). Bolszewicka Moskowszczyzna (później ZSRR) prowadziła wojny: w latach 1917—1919 — z Ukrainą, w 1920 r. — z Polską, w 1921 r. — z Kazachstanem i Gruzją, w 1922 r. — z Turkmenistanem, Tadżykistanem i Ukrainą (powstania chłopskie), w 1929 r. — z Chinami, w 1936 r. — z Japonią, w 1939 r. — z Finlandią, Polską, Rumunią, w latach 1941—1945 — z Niemcami, w 1945 r. — z Japonią, w 1956 r. — z Węgrami. No, a dalej były Afganistan, Jordania, Angola i nie tylko one, gdzie tak zwana „rosyjska broń” robiła swoje. Ten chronologiczny wstęp służy jedynie genezie dzisiejszej agresywnej naszej północno-wschodniej sąsiadki, która uznawszy swoją niepodległość (w tym także od Ukrainy!) wcześniej niż Ukraina po rozpadzie ZSRR, mimo wszystko nie życzy sobie uznać de facto niepodległości Ukrainy od siebie. Tuzła, rosyjska flota na Krymie, łużkowie, zatulini, markowi, żyrinowscy i im podobni rosyjscy wysokiej rangi urzędnicy, nie-nie — „od siebie”, oczywiście, a nie oficjalnie — składają agresywne oświadczenia wobec Ukrainy i depczą godność narodową Ukraińców nawet w naszej, ukraińskiej telewizji. Niektórzy byli personami non grata, ale to spłynęło jak „woda po kaczce”… Ich oraz ich jaskrawych antyukraińskich pachołków zaprasza się nawet do programu „Swoboda słowa” Szustera — niech swobodnie plują w naszą ukraińską duszę w naszym własnym domu. Chociaż rosyjska broń stoi już na naszych terenach, jest przecież inna broń — bezkrwawa i pełzająca. Jak „głosiła” nie tak dawno pewna zupełnie nieprzeciętna rosyjska pani na konferencji w Petersburgu: LEWKO FEDOROWYCZ HOROCHIWSKYJ (LEON TEODOROWYCZ). 1 listopada 2010 roku o godzinie 11:20 w Kijowie zmarł uczestnik ruchu oporu lat 60.—90., znany działacz społeczny i polityczny, deputowany ludowy Ukrainy I i II kadencji Lewko Fedorowycz Horochiwskyj (Leon Teodorowycz). Urodził się 15 lutego 1943 (według dokumentów 14 lutego) we wsi Nosiw w rejonie podhajeckim obwodu tarnopolskiego. Uczestnik ruchu oporu lat 60.—90., znany działacz społeczny i polityczny. Inżynier budownictwa, kierował grupą budowlaną w instytucie projektowym w Tarnopolu. W latach 1966—69 rozpowszechniał samizdat. Aresztowany 2 lutego 1969 r., skazany przez Sąd Obwodowy w Tarnopolu 4 września na podstawie art. 62 cz. 1 KK USRR na 4 lata pozbawienia wolności w łagrach o zaostrzonym rygorze. Karę odbywał w Mordowii. Po zwolnieniu, nawet z wykształceniem technicznym, przez długi czas nie mógł znaleźć pracy. Utrzymywał kontakty z dysydentami. Od lipca 1988 r. — członek Ukraińskiej Grupy Helsińskiej. Organizator licznych wieców i demonstracji. Przewodniczący tarnopolskich organizacji UGH, URP. Odznaczony orderem „Za zasługi” III stopnia (1998), „Za zasługi” II stopnia (2009). „Rosja jest tam, gdzie brzmi język rosyjski”. Można sobie wyobrazić nieukojony żal rosyjskich szowinistów, którym przez trzy i pół wieku statusu kolonialnego Ukrainy tak i nie udało się imperialnie jej strawić, jak innych, zamieniając najpierw w Ukrainę rosyjską, a dalej — w „Gubernię południowo-zachodnią” i — kropka. Ot, nasza ukraińska kolej od dawna tak i pozostała południowo-zachodnią w niepodległej Ukrainie, oczywiście w odniesieniu do Imperium Rosyjskiego. Oczywiście, język był bronią wszystkich imperiów. Austro-Węgry niszczyły nie tylko, powiedzmy, język ukraiński, ale i inne, w szczególności język włoski, który mimo wszystko odrodził się, tak jak odrodził się, dla przykładu, język polski. A był przecież w wielkim upadku. Pamiętam, jak dawno temu czytałem „Wspomnienia” Tatiany Tołstoj — córki Lwa Nikołajewicza, gdzie podróżując po Europie w 1908 roku, wyrzucała Imperium Rosyjskiemu, że w Polsce nie było już nawet polskich szkół: „Biedna Polsko, jak przygniótł cię rosyjski but!”. Odrodzenie języka narodowego w państwie narodowym było troską i walką wielu państw, które powstały po rozpadzie imperiów. We Francji do dziś istnieje instytucja państwowa, która kontroluje ten proces. I mimo wszystko nie jest zrozumiałe i przeraża, kiedy władza niepodległego państwa sama prowadzi politykę niszczenia języka państwowego, jak to dzieje się obecnie u nas. Na korzyść dawnego imperialnego, na korzyść dawnej metropolii, a obecnie — sąsiedniej Rosji z jej agresywnością. Wielkie faryzeuszostwo, pseudodemokracja i po prostu dziwne ludzkie okrucieństwo faktycznego okupanta skierowane są na to, aby jak najszybciej zniszczyć mnie z moim językiem, pamięcią genetyczną i świętościami narodowymi, jak i cały naród ukraiński jako naród tworzący państwo. Szanuję język ojczysty każdego człowieka — to święte, mowa tu o Gagauzie, Rosjaninie, Krymczaku, Greku, Bułgarze, Żydzie czy Ormianinie… Mówić z matką w obcym języku to wielki grzech, a ja na Ukrainie, niestety, spotykałem i spotykam go często. Przypomina mi się jeden przypadek, który kiedyś bardzo mnie poruszył. Było to w Moskwie w latach 70., w czasach mojej twórczej aktywności jako śpiewaka. Przebywając w długotrwałej twórczej współpracy z moskiewskim kompozytorem Aleksiejem Ekimianem, Ormianinem z pochodzenia, zastałem go pewnego razu w domu przy dziwnym zajęciu: siedział nad wanną, prawie do połowy napełnioną krowimi racicami, i starannie czyścił je nożem. — To moja kolej przygotować „chasz” na kolejne spotkanie naszego ormiańskiego ziemiaństwa. Kobiety do tej odpowiedzialnej sprawy nie są dopuszczane — od początku aż do gotowej potrawy robią to wyłącznie mężczyźni — tak wyjaśnił mi sytuację. Opowiedział mi przy okazji, że te racice trzeba bardzo długo gotować, a potem wywarem z nich częstować gości. — Chce pan pójść ze mną na spotkanie ziemiaństwa? Myślę, że będzie to dla pana interesujące. Przy pomniku wybitnego ukraińskiego reżysera Łesia Kurbasa odbyły się panichida i wiec-requiem ku czci zamordowanych na- Oczywiście, że się zgodziłem. Schodzili się tylko mężczyźni, wielu mężczyzn. Zostałem im przedstawiony. Byli to ludzie, jak to mówią, wyższych sfer, bardzo szanowani i wychowani — profesorowie, muzycy, pisarze, nawet lekarze szpitala kremlowskiego. Jednak uderzyło mnie to, że wszyscy ci ludzie podczas całego spotkania i oryginalnej dla mnie uczty z „haszem” rozmawiali wyłącznie w ojczystym języku ormiańskim, którego nie rozumiałem. I wtedy słuchałem i ubóstwiałem tych ludzi w różnym wieku, którzy radowali się w języku matczynym, który pozostał gdzieś daleko — w Armenii czy blisko — w moskiewskim mieszkaniu. Wszyscy oni doskonale znali państwowy — rosyjski, zajmując poważne stanowiska w sercu imperium — Moskwie, ich dzieci i wnuki uczyły się w rosyjskich szkołach w języku państwowym. Ale przecież był też święty — matczyny. Jest język etnosu, jest język państwa, w którym ten etnos mieszka. Pytanie tylko kultury, jak te języki współistnieją w państwie. Rodzona matka i rodzone państwo nie przeczą sobie nawzajem, tak jak matczyny i państwowy język — oba pod ochroną Moralności i Zdrowego Rozsądku. To po co tutaj drugi język państwowy? Polityka! Cel — rozłam społeczeństwa. Dziel i rządź — dawna zasada imperiów. Rozbijaj wszystko na części: część zawsze jest słabsza niż całość. Dziel język, cerkiew, partie, gospodarkę, edukację, czarnych, białych, żółtych i podbijaj ich częściami, przeciągaj częściami do siebie, częściami neutralizuj, podkarmiając, nagradzając, część niszcz… To robili i robią wszyscy zniewoliciele. Tak robiła Orda z Moskwicinami, tak Moskwicini działali z naszym kozactwem. Tak kupowali i tak się sprzedawali. Dzielą nas i teraz. Na Ukraińców i „rosyjskojęzycznych”. Jakby „rosyjskojęzyczni” nie byli obywatelami, im, widzisz, nieobowiązkowo znać język państwa, a jeśli i znać, to mówić nim, gdzie trzeba, „zasadniczo” nie trzeba. Kolesniczenkowie, symonenki, czeczetowy i im podobni faktycznie walczą przeciwko ukraińskiej Ukrainie, marząc o rosyjskiej Ukrainie. I wszyscy to widzą. I na coś czekają. Jakoś pod koniec życia represjonowanego za miłość do Ukrainy Szelesta korespondent „Komsomolskiej prawdy” zapytał: — Co to jest polityka? — Brudna sprawa — odpowiedział on. — Ona zmusza do bycia nieszczerym. Jednak, jak świadczy historia, byli, są i będą orędownicy ukraińskości, i jest naród ukraiński, który przeżywał i nie takie czasy. Będąc w jarzmie — zachowaliśmy, stawszy się niezależnymi — dokonamy?! Wygląda na paradoks. Jednak jeszcze trochę o politykach i o narodzie, który ich wybiera. Od wieków czekamy na swojego Waszyngtona… Jak nie wspomnieć smutnej przepowiedni apostoła Andrzeja Pierwszego Powołanego na kijowskich górach: „Tutaj będzie żył wielki naród, ale nieszczęśliwy swoimi przywódcami” (według Nestora-Kronikarza). I. Mazepa: „Nie w jeden sznur wszyscy ciągną”. Tak jak i obecnie. Iluż mędrców już wypowiedziało się na tej ziemi, że zniszczyć język — znaczy zniszczyć cały naród. I iluż ich już zniszczono w mgle historii! I iluż jeszcze chcą zniszczyć szowiniści różnych maści. Czyż nie o tym jest Europejska karta języków, którym grozi zniszczenie? „Wielki i potężny” naszej wielkiej sąsiadki wciskają w liczbę zagrożonych, tym ją tylko poniżając! A wszystko — dla oficjalnej dwujęzyczności — instrumentu zniszczenia ukraińskiego. Co jest potoczny rosyjski — nie urządza: potrzebna gwarancja zniknięcia ukraińskiego. I władza ukraińska zamiast leczenia traumatyzowanej wiekami obecnej państwowej, gotowa jest ją dobić, szykując zawody na śmierć zdrowego i agresywnego z rannym. Niech obecnie wiele się mówi na świeżych emocjach, ale przecież jest nauka i doświadczenie z dawnych czasów. Wielki uczony XIX w. Ołeksandr Potebnia kiedyś pisał: „Dwujęzyczność deformuje duszę człowieka, jeśli ona (szczególnie!) od dziecięcego wieku”. Ze wszystkiego widać, że właśnie to jest prześladowane przez obecną, — tak jak i kiedyś carską, a potem i radziecką antyukraińską władzę. Złamać duchowy kręgosłup niepokornego narodu, który tak przeszkadza komuś żyć poza Rosją! A oto rosyjska Ukraina — to po prostu Rosja, o czym marzyło wiele pokoleń rosyjskich szowinistów. Deformacja ducha — to przede wszystkim deformacja woli za swoje wieczne narodowe „Ja”, za wieczne „MY” narodu ukraińskiego na swojej odwiecznej ziemi. Następstwa takiej deformacji wielki nasz prorok Taras Szewczenko określił jednoznacznie i ostro: „niewolnicy, podnóżki, błoto Moskwy”! Byli oni i wtedy, a obecnie stało się jeszcze więcej — i to główny problem ustanowienia niezależnej Ukrainy, bo wszystko zależy od moralnej jedności narodu, a ją właśnie bezczelnie, natarczywie, celowo niszczą „niewolnicy” od polityki, a „prawdziwy niewolnik”, jak powiedział jeden z mędrców Hellady, „marzy mieć swoich niewolników”, a dlatego on jest zainteresowany, żeby ich było jak najwięcej. Nie mieczem, to obcym językiem — środek wypróbowany wiekami. Oto co to jest język — wcale nie „wszystko jedno, jaka różnica”, a deformacja duszy aż do „moralnych Quasimodo”, jak niedawno wyraził się na proteście przeciwko dwujęzyczności wiecu przy Świętej Zofii w obronie naszego jedynego języka państwowego jeden z mówców. Pod koniec października — na początku listopada 1937 roku w uroczysku Sandarmoch na południu Karelii więźniom Sołowieckiego więzienia specjalnego przeznaczenia (STONu). Wśród rozstrzelanych było 290 Ukraińców. To ci, których historia później nazwała „kwiatem ukraińskiej nacji”, jej sławą i dumą: twórca teatru „Berezil” Łeś Kurbas, poeta-neoklasyk Mykoła Zerow, dramaturg Mykoła Kulisz, były minister oświaty Ukraińskiej Republiki Ludowej Anton Kruszelnycki i jego synowie Ostap i Bohdan, pisarze Walerian Pidmohylny, Pawło Pyłypowycz, Walerian Poliszczuk, Hryhorij Epik, Myrosław Irczan, Marko Woronyj, historycy akademik Matwij Jaworski, profesorowie Wołodymyr Czechowski i Serhij Hruszewski, geograf akademik Stepan Rudnycki oraz wielu innych znanych i mało znanych patriotów ukraińskiej ziemi. W żałobnych uroczystościach wzięli udział przedstawiciele nieformalnego towarzystwa „Ukraińskie Sołowki”, ogólnoukraińskiej organizacji „Memoriał” imienia Wasyla Stusa, Kijowskiego towarzystwa więźniów politycznych i represjonowanych, Ukraińskiego instytutu pamięci narodowej oraz wielu po prostu nieobojętnych ludzi. Przyszli ze świecami i portretami poległych. Oles Dmytrenko Zdjęcie autora ŚWIECA PAMIĘCI

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Niezaprzeczalnym faktem jest, że początek XXI, podobnie jak XX wieku, znaczył się zdecydowanym wzmocnieniem uwagi wobec stanu, problemów i perspektyw sfery humanistycznej w życiu ludzkości. W szczególności w dziedzinach rozwoju światowej cywilizacji i kultury. Skądinąd i od wszystkich w takiej czy innej formie rozbrzmiewa: Quo vadis, człowieku, etnosy, narody i państwa?! O poziomach i skalach uświadomienia problemu świadczy również to, że do rozważań o roli sfery humanistycznej uciekają się najbardziej autorytatywni przedstawiciele edukacji, nauki, kultury, sztuki, wszystkich kierunków nauk humanistycznych, przyrodniczych i społeczno-politycznych, a w naszej republice przeprowadzono przesłuchania parlamentarne „Strategia polityki humanistycznej współczesnej Ukrainy”. Jednocześnie z goryczą uświadamiamy sobie: nie tylko strategii, ale i koncepcji polityki humanistycznej nie mamy! Jednak postęp jest oczywisty, bo nie może nie cieszyć wybuch aktywności wobec sfery humanistycznej, co świadczy o swoistym wyzdrowieniu przynajmniej części postępowo, wielkoskalowo myślącej inteligencji. Niestety, dają o sobie znać tendencje ujawnione jeszcze od początku XX w., w szczególności w wyniku pierwszej, a później drugiej wojny światowej. Wtedy wielu wydawało się, że orientacja humanistyczna ludzkości poniosła klęskę, nastał „Zmierzch Zachodu” (O. Spengler), a w ślad za nim i cywilizacji światowej; człowiek okazał się nie królem i nie koroną przyrody, a „drapieżnym stworzeniem” (Heidegger), dlatego następuje globalny proces degradacji i przejścia do katakumbowego sposobu życia… Symbolami epoki stali się Ulisses (wieczny Odyseusz) Joyce’a; gigantyczny Kret, który w pogoni za wzbogaceniem ginie w norze, tak i nie zobaczywszy Słońca; Labirynt Kafki jako symbol beznadziejności prób wyrwania się z bezwyjściowej sytuacji i dotarcia do wysokiego celu. I chociaż w kolejnych dekadach w humanistyce wyrosły pędy optymizmu i prób uczłowieczenia wszystkich sfer życia i nauki, pełnowymiarowe odrodzenie ideału szczytowego humanistycznego sposobu myślenia i życia nie nastąpiło. Nowe nadzieje przekreśliła nowa wojna. Po dekadach przyjdzie filozofia absurdalności świata i ludzkiego życia jako teatru absurdu… Wojny utrwalą paraliż świadomości humanistycznej. Próby przezwyciężenia anemii intelektu i serca rzucą ludzi w psychoideologię technokratyzmu oraz agresywnych ideologii politycznych, w szczególności socjalizmu, internacjonalizmu, nazizmu, innych licznych -izmów. Jak i po pierwszej rewolucji naukowo-technicznej, nowe odkrycia naukowo-technologiczne zrodzą wiarę we wszechmoc nowej rewolucji naukowo-technicznej. Ale realia technokratycznych odkryć otworzą triumf ery atomowej i termojądrowej. Znowu świadomość zaćmi potęga odkryć naukowo-technologicznych. Sfera humanistyczna zostanie wyobcowana ze strategicznych planów rozwoju cywilizacji i człowieka. I nawet Hołodomory oraz Czarnobyle otrzeźwią nie wszystkich. Ideałowi humanistycznego Człowieka, cywilizacji, kultury coraz władniej zacznie przeciwstawiać się technokrata z białym kołnierzykiem i totalitarnym myśleniem; jako panaceum na wszystkie bolesne wyzwania życia — mechanistyczność światopoglądu, myślenia, działalności życiowej; nowe modele imperialnego i globalistycznego budowania życia z jego produktami — janczarami i mankurtami, nosicielami, nawiasem mówiąc, ideologii wielokulturowości. Na szczęście Ukraina w tym procesie okazała się niestandardowym fenomenem: z jednej strony musiała reagować na wszystkie światowe procesy i wyzwania, bo jest położona na skrzyżowaniu wszystkich dróg cywilizacyjnych i problemów, ale z drugiej — właśnie na przełomie XIX i XX w. dojrzała do samoświadomości i samowystarczalności, za którymi stały kamienie milowe ewolucyjno-rewolucyjnego oraz edukacyjno-naukowego i kulturowo-językowego, a w ślad za tym narodowo-państwowego postępu, oraz swojej ogólnoludzkiej misji i roli. Ukraina nie zacięła się na dekadentyzmie, a oświadczywszy: „Jam silny naród, jam młody!” („Złoty gwar” P. Tyczyny), stanęła na drodze Odrodzenia: połączyła ewolucyjne metody rozwoju z syntezą energii i ideałów rewolucji społecznej i narodowej. Fermentem walki stała się świadomość, a jej demiurgiem — historyczne, uniwersalne pod względem zakresu i ducha ukrainoznawstwo.

Машинний переклад

UKRAINOZNAWSTWO — ŹRÓDŁO POSTĘPU NARODU

Podobnie jak w wojnach światowych, gdy Ukraińcy ginęli milionami, broniąc nie swoich interesów, a imperiów rosyjskiego czy austro-węgierskiego, znów zderzyły się w zasadniczym pojedynku interesy rewolucyjnego narodu, który walczył o niepodległość, odbudowywał Ukrainę — wielkie państwo w przeszłości i „terra incognita” w XX w., z siłami neoimperialnego pokroju, których motywacją było: „Rosja bez Ukrainy istnieć nie może” (W. Lenin). Dlatego pytanie nad pytaniami: czy Rosja pozostanie wielkim imperium? — może być rozwiązane tylko pod warunkiem, że kultura ukraińska zostanie w pełni inkorporowana do kultury rosyjskiej, a ciało Ukrainy — w ciało Rosji (filozof G. Fiedotow). Ukraińskie państwo demokratyczne zostało rozgromione. Zapanował system komunizmu wojennego, w którym wszyscy inaczej myślący byli piętnowani. Pozostawała sfera ducha z jej jądrem — pamięcią historyczną. Dlatego ukraińska inteligencja zaczęła budować twierdze ukrainoznawstwa. Początkowo w ZSRR „nie zauważano” go, później ogłoszono polityką państwową i filozofią. Jednak ukrainoznawcza edukacja, nauka, kultura, ideologia państwowotwórcza stały się fermentem ideologii narodowo-państwowego Odrodzenia. I wtedy J. Stalin 14 grudnia 1932 r., podpisując z Mołotowem postanowienie KC WKP(b) oraz Rady Komisarzy Ludowych ZSRR w sprawie skupu zboża, podkreślił: konieczne są najostrzejsze metody zarówno w sprawie oporu rolników, jak i w sprawie „prawidłowego przeprowadzenia ukrainizacji na Ukrainie i poza jej granicami, w regionach, gdzie zwarcie zamieszkują Ukraińcy”. „Prawidłowo” przełożyło się na zniszczenie milionów rolników i setek tysięcy nauczycieli, agronomów, lekarzy, wojskowych, działaczy sztuki, kultury, nauki, przywódców narodowo-państwowego Odrodzenia. Naukowe i edukacyjne, kulturologiczne ukrainoznawstwo przeniosło się poza granice Ukrainy — od Japonii, Chin po Brazylię, Australię, Kanadę, USA, Czechy, Niemcy, Francję, Hiszpanię — gdzie odegrało historycznie ważną rolę strażnika ukraińskości — jej etnoświadomości, języka, wiary, tradycji kulturowych, czynnego patriotyzmu. Za to ukrainoznawstwo w ZSRR było traktowane jako „burżuazyjno-nacjonalistyczna pseudonauka…”. Przyczyna jest zrozumiała: ukrainoznawstwo zasadniczo przeciwstawiało się oficjalnej ideologemie o pojawieniu się „Nowej historycznej wspólnoty ludzi — narodu radzieckiego”. Przypomnijmy: w latach 30. XX wieku w imię „jedności” ludzi i narodów na Ukrainie wymieniono (zniszczono) 100% kierowników obwodowych wydziałów edukacji, 70% rejonowych; zwolniono 4 tysiące nauczycieli jako „klasowo wrogie elementy”; zabroniono wystawiania 200 „nacjonalistycznych” sztuk, — a w latach 1960—80. — zniszczono w łagrach setki tysięcy przedstawicieli ukraińskiej elity. Jednocześnie zachęcano do antyukraińskich historycznych ekscesów, kadr ze zmechanizowaną psychiką i „psim sercem”, nauczycieli-rusycystów, którym, jak i za caratu, dodawano (i tylko im) za zrusyfikowanie 15% pensji… W imię „jedności” rodzicom pozwalano w imieniu dzieci rezygnować z nauki języka ukraińskiego, a zatem ukraińskiej prawdziwej historii, kultury, literatury, nauki, sztuki, państwowo-narodowej genealogii. Jeszcze K. Marks pisał: żyjąc w kraju, językiem narodu nie posługuje się albo gość-podróżnik, albo okupant, albo miejscowy nieoświecony jednostka. Wierni „marksiści-stalinowcy” w imię imperium wyrzekali się i swojego ideologa. Sposób życia chłopów, robotników, inteligencji prawie nie różnił się od życia więźniów czy niewolników, bo wszyscy my podlegaliśmy reżimowi bezprawia, nawet nie marzyliśmy o własnej myśli. Zmechanizowany kolektywizm przekształcał ludzi w trybiki systemu-maszyny. A kto nie korzył się przed tym dyktatem — kładł się do zbiorowej mogiły. Zgodnie z logiką, sfera humanistyczna również znalazła się w położeniu więźnia, pozbawionego głosu. Zbyteczną, a przez to i wyobcowaną od ludzi. Na przełomie XX—XXI wieku znów stanęło pytanie: być czy nie być suwerennej, a zatem żywej i humanistycznej Ukrainie? A tym samym: całościowej ludzkości i jej humanistyczno-demokratycznemu wyborowi? Doświadczenie historyczne pokazywało, że do tego mało było odrodzić naukowe ukrainoznawstwo, — symbolicznie wraz z pojawieniem się ideału suwerennej Ukrainy pojawił się też Naukowo-Badawczy Instytut Ukrainoznawstwa oraz pod tą samą nazwą Międzynarodowe Stowarzyszenie. Ich celem stało się: rozwój nauki o Ukrainie i światowej ukraińskości jako o całościowym Ukraińskim świecie — fenomenie ogólnoludzkiej cywilizacji i kultury. Suwerennej Ukrainie mógł być użyteczny tylko odpowiadający jej statusem i duchem system humanistyczny. Instytut Ukrainoznawstwa zaczął od stworzenia Koncepcji systemu naukowego, odpowiadającego nowym światowym realiom. W tym celu przestudiowano wielowiekowe doświadczenie, klasyczne dziedzictwo ukrainoznawstwa, aby zaadaptować je do nowych warunków. W 1992 roku przeprowadzono międzynarodową konferencję naukową „Rola wyższych uczelni w rozwoju ukrainoznawstwa”, a w 1993 roku – „Ukrainoznawstwo w budowie państwa”. W ideale chodziło o stworzenie rozwiniętego społeczeństwa obywatelskiego, w którym rolę kształtującą strukturę powinna odgrywać intelektualno-kulturalna, patriotyczna elita, której czynnikami formotwórczymi powinny być wychowanie rodzinne (szkoła matczyna), systemy edukacji demokratycznej, prawnej, humanistycznej, koniecznie – narodowej oraz, jako system integrujący – wyższe uczelnie. Tam wieloaspektowa elementarna wiedza szkolna strukturyzuje się w kategorie naukowe i przekonania, a w świat wychodzi żywotna, twórcza inteligencja. Przedstawiciele wszystkich obwodów Ukrainy, przedstawiciele 36 krajów zagranicznych, autorytatywni pedagodzy i naukowcy, działacze społeczni i polityczni, prezydent Ł. Krawczuk zaaprobowali naszą Koncepcję, podkreślając: „ukrainoznawstwo powinno być polityką i filozofią państwa”. Rozpoczął się postępowy rozwój państwa, a jednocześnie – edukacji i nauki. Niestety, ten proces jako postępowy okazał się niedługi. Siły antyukraińskie uciekły się do blokowania przebiegu odnowy Ukrainy jako niepodległego państwa oraz ukrainoznawstwa jako nauki innowacyjnej. W 1998 roku ukrainoznawstwo postanowieniem Gabinetu Ministrów zostało włączone do Państwowego standardu edukacji, ale w kolejnych latach zaczęto mu natarczywie przeciwstawiać interglobalizm, gospodarkę rynkową, „światowe wartości duchowe”. Rozpoczęło się przywracanie polityki niszczenia ukrainoznawstwa i suwerenizacji Ukrainy. Bez strategicznego planu rozwoju państwo okazało się statkiem bez steru, a naukowa, polityczna, edukacyjna elita – amorficzną masą specjalistów. Kierownictwo państwa przyjęło stanowisko: „oto podniesiemy gospodarkę – wtedy zajmiemy się też kulturą”. Nie uświadamiając sobie: bez kultury gospodarki podnieść nie można! Zaczęło się od dyferencjacji i regionalizacji kompleksu gospodarki narodowej, a zwieńczyło rozwarstwieniem i regionalizacją państwa. Ten proces zgubnie odbił się także na metodologicznej dominancie zarządzania: do władzy zaczęli dochodzić przedstawiciele partii i grup biznesowych, dla których kultura, zwłaszcza język, interesują co najwyżej podczas wyścigów wyborczych jako towar spekulacyjny, który sieje napięcie obywatelskie, antagonizm językowo-kulturowy i dzieli sfery życia na produkcyjno-biznesową i społeczno-humanitarną, a przy takim podziale – podział Ukrainy na Wschodnią i Zachodnią, Południowo-Wschodnią i Centralną, faktycznie ignorując, że tym dzieli się także integralność Ukraińskiego świata. Niestety, ten ekonomiczno-technologiczny przechył zgubnie odbił się także na polityce naukowo-edukacyjnej oraz kulturalno-artystycznej. Nieuchronna stała się epoka reform. W nauce zamiast reformatorstwa zarysował się odwrót: akademie, uczelnie nie wysunęły żadnej fundamentalnie ważnej koncepcji i programu! – zwłaszcza w zakresie humanitaryzacji starego imperialnego, totalitarnego systemu. Narodowa Akademia Nauk Ukrainy swego czasu wystąpiła co najwyżej z potępieniem Ruchu. Do dziś człowiek jako system uniwersalny, rodzina, etnos, naród, państwo, środowisko, ludzkość są badane według systemu przedmiotowo-autonomicznego. Panuje podejście arytmetyczne w ocenie poziomu, treści i jakości wiedzy; fetysz interglobalizmu, przy którym dzieci muszą wykuć masę imion, wydarzeń i faktów, zwłaszcza z historii innych narodów, epok i cywilizacji bez organicznego odniesienia do historii i losu Ojczyzny, każdego z nas. Panuje podejście jednostronności, a co za tym idzie – jednoznaczności, opis pewnego rodzaju faktów bez analizy przyczynowo-skutkowych powiązań wewnętrznych. Obojętnymi pozostają dusza i rozum. Oddzielnymi stają się nie tylko człowiek i świat, ale i istoty samego człowieka – poza-przyrodniczego i poza-społecznego indywiduum. Bez ewolucyjnego ruchu historii, bez wodzów i ideałów. Zakończenie w następnym numerze. W Kijowie odbyła się dwudniowa konferencja „Ukrainoznawstwo w światowej przestrzeni humanistycznej”, w której wzięło udział ponad 250 delegatów ze wszystkich obwodów Ukrainy, Autonomicznej Republiki Krymu oraz dziesięciu krajów bliskiej i dalekiej zagranicy. Organizatorzy – Narodowy Naukowo-Badawczy Instytut Ukrainoznawstwa, Ministerstwo Edukacji i Nauki Ukrainy oraz Międzynarodowe Stowarzyszenie „Ukraina i światowe ukraiństwo”. Przeprowadzono posiedzenia plenarne, zajęcia sekcyjne, przyjęto rezolucję. Materiały konferencji zostaną opublikowane w specjalnych wydaniach czasopisma „Ukrainoznawstwo” oraz „Zbiorze prac naukowych NNBiu”. Tożsamość narodowa – obecnie główny problem dla każdego państwa. „Ukraina musi badać światowe doświadczenia, ale trzeba, żeby świat zobaczył też Ukrainę, bo tylko wymiana, tylko wzajemne poznanie prowadzi do zrozumienia” – podkreślił dyrektor NNBiu, doktor nauk filologicznych, akademik Petro KONONENKO. Oddajemy mu głos.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

mi, które w perspektywie mogą zostać zrealizowane (choćby częściowo). 1. Uznanie faktu okupacji Ukrainy przez bolszewicką Rosję w latach 1918—1991. 2. Publiczny proces sądowy nad komunizmem. 3. Likwidacja imperialno-bolszewickich symboli. 4. Oficjalne uznanie, przeprosiny i odszkodowania za ludobójstwo Ukraińców. 5. Odszkodowania dla represjonowanych Ukraińców i ich potomków. 6. Status deportowanych — dla Ukraińców z Kubania, Chełmszczyzny, Nadsania, Podlasia, Łemkowszczyzny. 7. Uznanie walki OUN i UPA za walkę o państwową niepodległość Ukrainy. 8. Świadczenia socjalne dla weteranów OUN-UPA. 9. 14 października (dzień utworzenia UPA) świętem państwowym — Dniem Ukraińskiego Oręża. Jednocześnie teza o przeprosinach i odszkodowaniach za ludobójstwo Ukraińców (chodzi przede wszystkim o Hołodomor) nie ma jasnego adresata; jej połączenie z żądaniem oficjalnego uznania ludobójstwa (przez rządy innych krajów) praktycznie czyni takie uznanie nierealnym. Łatwy do przewidzenia negatywny wpływ na stosunki Ukrainy z sąsiadami mogłyby mieć żądania nadania statusu deportowanych naszym rodakom w Rosji i Polsce. Niepożądanym i oczywistym rykoszetem zaostrzenia sytuacji mogłoby stać się pogorszenie stosunków z UE oraz bezterminowe odroczenie naszych perspektyw integracyjnych. Jeśli mówić o programie „Swobody” w sferze humanitarnej, to ani Szanowny Czytelniku, ani ja nie mamy zastrzeżeń do jego głównych punktów: — Ustawa „O ochronie języka ukraińskiego”. — Obowiązkowy egzamin z języka ukraińskiego dla urzędników państwowych i kandydatów na stanowiska wybieralne. — Rozwój ukraińskiego przemysłu filmowego. — Zakaz reklamy wyrobów tytoniowych i alkoholowych. Głównymi punktami programu swobodowców jest przeprowadzenie lustracji urzędników wszystkich szczebli, przywrócenie statusu jądrowego Ukrainy, przekazanie przedsiębiorstw strategicznych na własność państwową, zniesienie autonomicznego statusu Krymu. Lider „Swobody” nie obciąża się wyjaśnieniami, jak można to osiągnąć. Realizować programu w najbliższych pięciu latach najwyraźniej nie będzie musiał. Obecnie pracuje nad rozszerzeniem reprezentacji WS „Swoboda” w regionach. Popularność O. Tiahnyboka rośnie. Jednak nie może nie niepokoić agresywna retoryka wobec „liberałów” i „tolerastów” na wiecach „Swobody”, a przede wszystkim publicznie wyrażane przemyślenia O. Tiahnyboka, że „demokracja to chaos”, a także jego nieprzyjmowanie idei narodu politycznego jako jedynej niezawodnej drogi budowania państwa dla Ukrainy (i nie tylko dla niej). „Poprawa życia już dziś” na razie nie nastąpiła, „budowa nowego kraju” to sprawa długotrwała. W związku z tym regionalni wystąpili z inicjatywą ustawowego zakazania propagowania idei faszyzmu i neonazizmu. Autorzy projektu ustawy nie mają na myśli rosyjskich nacjonalistów, nie Mykołę Łewczenkę czy Dmytra Tabacznyka. „Swobodę” i Tiahnyboka trzymają w zapasie, każdego dnia będąc gotowymi wyciągnąć ich z rękawa. Ale czy możemy uważać ich za niebezpiecznych my, ukraińscy Ukraińcy? Lekarze wiedzą, że choroby mają swój zapach, czasem ostry, czasem ledwo wyczuwalny. Niektóre nowotwory złośliwe psy rozpoznają lepiej i wcześniej niż skomplikowane metody instrumentalne czy laboratoryjne. Swój zapaszek mają też agresywne na-

Машинний переклад

O NOWOCZESNYM PATRIOTYZMIE

Wołodymyr WOJTENKO, profesor „Jeśli ja nie dla siebie, to kto wtedy dla mnie? A jeśli ja tylko dla siebie, to po co ja?”. Powiedziano to dawno – i powiedziano mądrze, ale nie zawsze widzimy oznaki mądrości w relacjach międzyludzkich. Zwłaszcza gdy mowa o wzajemnych stosunkach ludzi należących do różnych narodów i nacji. Na tle katastrofalnej polaryzacji w podziale światowego kapitału, globalizacja i integracja między państwowa (mimo swoich oczywistych zalet) produkują ostre problemy narodowościowe. Legalnych i znaturalizowanych migrantów zarobkowych w wielu krajach Europy chętnie widzi się przy brudnej i taniej pracy. Ale ich niechęć do nauki języka, przestrzegania nowych standardów zachowania, walki o miejsca pracy poprzez naukę, a nie awanturnictwo, nikogo nie cieszy. Praworadykalne ugrupowania nacjonalistyczne i partie w takich warunkach coraz częściej znajdują zwolenników. Dzisiejsza Europa przesuwa się na prawo. Jeszcze kilka lat temu trudno było w to uwierzyć, ale dziś głosy wyborców przejmuje prawica nawet w Szwecji; oaza socjalizmu zmęczyła się tradycyjną lewicowością zarówno w sferze socjalnej, jak i w polityce imigracyjnej. 1. NAJPIERW JĘZYK „Integracja jest zadaniem tego, kto się integruje. Nie jestem zobowiązany tolerować tych, którzy nic w tym kierunku nie robią. W ogóle nie jestem zobowiązany tolerować kogoś, kto żyje na koszt państwa i neguje to państwo” – tak napisał w swojej książce „Niemcy się likwidują” bankier i polityk T. Sarrazin. Książka jest wznawiana już czternasty raz, liczba sprzedanych egzemplarzy przekroczyła 650 tysięcy, choć na rynku ten bestseller pojawił się dopiero 30 sierpnia br. Sarrazin pisał o Turkach; u nas nie oni „negują to państwo” (choć w takim kontekście warto wspomnieć artykuł M. Drahomanowa „O Turkach wewnętrznych i zewnętrznych”). Specyfika patosu, kierowanego przez przedstawicieli jednej nacji przeciwko drugiej, polega na tym, że rozlewa się on jak olej na wodzie. Podbudowany swoim sukcesem, Sarrazin oświadczył, że Żydzi mają pewien gen, który odróżnia ich od innych narodów. Wyobrażacie sobie: wszyscy inni – razem, a Żydzi – osobno… Genetycy w obliczu takiej logiki po prostu nie mają o czym mówić; znaczna część niemieckiej ludności, pamiętając historyczną przeszłość, stanęła dęba. Jednak i ta teza Sarrazina ma zwolenników. W Niemczech lat 20. ubiegłego wieku bałagan i parlamentaryzm krytykowali nie tylko naziści, ale także szanowani prawicowcy, a także lewica. Wygrać w rywalizacji wyborczej mógł ktoś jeden i szanse okazały się większe właśnie u tych, którzy w pogardzie dla demokracji byli najbardziej konsekwentni, a w osiąganiu celu ignorowali wszelkie ceremonie władzy ludowej. „Myśmy go wynajęli” – tak wyjaśnił mianowanie lidera radykalnej partii szefem rządu wicekanclerz von Papen. Jeden z czołowych polityków Republiki Weimarskiej nie domyślał się, że nowy kanclerz ma własne plany. Jego nazwisko brzmiało Hitler. Język, literaturę, melos i sam sposób myślenia „aryjczyków”, nosicieli „nordyckiej” kultury uważał (mówił, że uważa) za najlepsze, właściwie – jedyne, które są godne światowego przywództwa. 7 lutego w Kijowie (ul. Puszkińska 4) odbyło się zebranie członków Klubu Rosyjskich Nacjonalistów. Na nim swój referat, poświęcony problemowi językowemu, wygłosił znany w kręgach inteligenckich działacz, którego nazwisko jednoznacznie świadczyło o jego nierosyjskich i nieukraińskich korzeniach etnicznych. Ukończywszy Uniwersytet Kijowski i wkrótce uzyskawszy stopień doktora, prelegent cieszył się autorytetem w środowisku kolegów. Jednak szerokiemu ogółowi stał się znany przede wszystkim dzięki działalności politycznej, w której skłaniał się ku ekstremizmowi. Zarówno kiedyś, jak i teraz wśród rosyjskich nacjonalistów ludzie niepochodzenia rosyjskiego wyróżniają się szczególnym „gorliwością”. Najwyraźniej chodzi im (świadomie lub podświadomie) o próbę usprawiedliwienia się za swoje nazwisko, wątpliwe dla rosyjskiego ucha. Tak więc w lutym 1913 roku swoje poglądy na język ukraiński deklarował profesor-psychiatra I. O. Sikorski (sikora – to po polsku sikorka). W języku oryginału cytuję kilka fragmentów z obszernego tekstu, po 90 latach radośnie przedrukowanego przez moskiewską gazetę „Za Russkoje Dieło” (2002, nr 1). Najpierw spokojna, bez publicystycznego upiększenia konstatacja „oczywistego” zjawiska. „W ciągu XVIII w. i na początku XIX dokonało się zwykłe w historii etnicznej wydarzenie – wybór jednego z narzeczy plemiennych i wyniesienie go do rangi wspólnego języka wszystkich plemion lub języka rasy. Prawdopodobne przyczyny etnicznego wyboru wielkoruskiej mowy i piśmiennictwa zawarte są w niektórych korzystnych dla jednej strony podstawach psychologicznych lub okolicznościach, a mianowicie: w pojawieniu się czterech genialnych (Łomonosowa, Puszkina, Gogola, Lermontowa), kilku utalentowanych ludzi i całej plejady drugorzędnych działaczy. Z wyjątkiem Gogola wszyscy byli wielkorusami z urodzenia. Drugim warunkiem okazała się właściwa wielkorusom przewaga woli, dająca sukces w każdej sprawie przy równych szansach rozumu i uczucia”. Dalej mamy nieco nieoczekiwany liryczny dywertyment, który odróżnia dawnego Sikorskiego od dzisiejszych tabaczników i lewczenków. „Taras Hryhorowycz Szewczenko wystąpił na polu literackim dokładnie w tym momencie, kiedy kwestia literackiego ogólnorosyjskiego języka była już rozstrzygnięta na korzyść języka wielkoruskiego. Wbrew swojemu wielkiemu rodakowi Gogolowi, który pisał po rosyjsku, Szewczenko pisał w obu językach – rosyjskim i ukraińskim. Oboma językami władał w sposób doskonały. Jego rosyjska mowa jest tak samo głęboko trafna, jak i ukraińska poetycka mowa. Pod tym względem Szewczenko jest podobny do Puszkina, który nosił w sobie język w jego długim historycznym składzie i nurcie. Język Puszkina i język Szewczenki to nie są języki chwili czy epoki, ale to głos i gwara historii oraz psychologii języka. Dlatego czuje się w nich coś głęboko czarującego i nieskończenie bliskiego”. świeże, a zarazem uroczyste, majestatycznie starożytne”. Wszakże zasadniczych różnic między „sikorszczyzną” a „tabacznictwem” nie ma, o czym możemy się przekonać, czytając następujący fragment: „Porównując język rosyjski i ukraiński, łatwo dostrzec niemal pełną tożsamość psychologii tych dwóch języków oraz leżącą u ich podstaw doskonałą bliskość procesów duchowych i umysłowych, poglądów i sposobów myślenia. To pokazuje z oczywistością, że JĘZYK ROSYJSKI I UKRAIŃSKI — TO NIE DWA JĘZYKI, A JEDEN JĘZYK. Terminy i okoliczności dla wyniesienia i podniesienia południoworosyjskiego języka na wysokość ogólnoliterackiego języka rosyjskiej narodowości minęły i nigdy więcej się nie powtórzą”. „Ładnie kłamie” — mawiała w takich przypadkach moja babcia. Najpierw mamy uwierzyć, że chodzi o jeden język z mało znaczącymi różnicami dialektalnymi, a potem już musimy uznać, że zwyciężyło jedno z dwóch bliskich „narzeczy”. Na koniec — „samooczywisty” ukrainofobiczny wniosek: „HEGEMONIA jednego języka nad innymi to kwestia praktyki i psychologicznych wygód mniej lub bardziej dużej jednostki etnicznej i, co więcej, kwestia swobodnego wzajemnego porozumienia części. W powiedzianym zawiera się także naukowa odpowiedź na pytania psychologiczne i etniczne, wzbudzane przez ukraińskość. Etnograficzny termin „Ukraińcy” z braku samego obiektu, tj. etnograficznie odrębnego narodu, nie ma podstaw do istnienia, a oznaczenie terytorium imieniem „Ukraina” straciło swoją pierwotną administracyjną potrzebę, a zatem sam termin wydaje się bezużyteczny”. Mamy naoczne świadectwo logiki, u której podstaw wyjściowa teza „nie ma języka” transformuje się w zasadę „nie ma narodu”, a zatem „oznaczenie terytorium” staje się takim, które traci sens. Choć „swobodnego wzajemnego porozumienia” w tej kwestii nie było, profesorska odpowiedź dla nas wszystkich jest jedna: nie ekscytujcie się. Mając za plecami taką bazę teoretyczną, profesor gryzie wędzidło i szuka sfery jej praktycznego zastosowania. Zwracając się do „rosyjskich wyborców” w sprawie wyborów do Kijowskiej Dumy Miejskiej, sikorka aż śpiewa: „Znaczenie centrum rosyjskiego życia narodowego zaczyna przechodzić do Kijowa i na kijowianach spoczywa najwyższy obowiązek wobec miasta i ojczyzny: musimy umacniać powstałą tutaj rosyjską twierdzę. Pora nam powiedzieć: my — synowie wielkiego narodu i tutaj w historycznym Kijowie gospodarzami — jesteśmy my! Zarządzanie matką miast ruskich powinno być rosyjskie! Musimy zdecydowanie powiedzieć: my — Rosjanie, a Kijów — nasz. Trzeba, żeby Kijów bogacił się, ale bogacił się jako narodowo-rosyjskie centrum”. Dzisiaj coś podobnego możemy usłyszeć w Siewierodoniecku czy Symferopolu, ale jeśli zaczniemy studiować historię taką, jaką chcą ją widzieć Tołoczko i Sołdatenko, usłyszymy to także w Kijowie (oczywiście, jeśli stolicy kiedykolwiek przywrócą prawo kogokolwiek wybierać). A prof. Sikorski, nie zadowoliwszy się nawoływaniami, swoich słuchaczy (czytelników) jeszcze straszy. „Nacjonalizm i uczucie narodowe — to prawo natury. Każda rasa, każdy naród ma swój typ, swój kompleks fizycznych i psychicznych cech. Natura wymaga od człowieka wierności jego rasowym i narodowym cechom i tylko za tę wierność, za tę biologiczną cnotę nagradza narody fizycznym i duchowym zdrowiem, którego następstwem jest liczebność i wielkość narodu. Naruszenie prawa o wierności narodowym cechom narodu, tj. denarodowienie, wyzbycie się przez naród swojej odrębności, natura strasznie karze tym zniszczeniem fizycznego i duchowego zdrowia narodu, które nazywa się zwyrodnieniem”. „Biologiczna cnota” — ważny wynalazek dla zooksenofobów każdego rodzaju (zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę, że Hitler w tamtym czasie już rozmyślał nad tą tezą, ale o niej jeszcze nie mówił). Jeśli zaś chodzi o pana profesora, to na zawsze splamił swoje imię aktywnym udziałem w tzw. procesie Bejlisa. Opierając się na milczącej zgodzie Moskiewskiego Synodu i wsparciu Ławry Pieczerskiej, dowodził, że Żydzi dosypują do macy chrześcijańską krew, a zatem półbezdomnego kijowskiego chłopca Andrijka Juszczyńskiego zabił ten nieszczęsny Bejlis. W rzeczywistości chłopca torturowało trzech zdegenerowanych półgłówków — Ukrainiec, Rosjanin i Polak (do wiadomości Tabacznika: galicjan wśród nich nie było). Sąd przysięgłych Bejlisa uniewinnił. 2. NASZA PRAWICA Po krachu Ludowego Ruchu i rozczarowaniu „Naszą Ukrainą” patriotycznie nastawieni Ukraińcy oczekują pojawienia się potężnej siły, podstawą ideologii której byłby nowoczesny ukraiński patriotyzm. Ale nie powinien on mieć ani „regionalnego”, ani czysto etnicznego pochodzenia. „Nacjonalizm bywa dwojaki: państwowotwórczy i państwoniszczący — taki, który sprzyja państwowemu życiu narodu, i taki, który to życie rozkłada — pisał w 1917 roku wybitny działacz polityczny Wiaczesław Łypynski. — Przykładem pierwszego może być nacjonalizm angielski; drugiego — nacjonalizm polski, ukraiński. Pierwszy jest nacjonalizmem terytorialnym, drugi — eksterytorialnym i wyznaniowym. Pierwszy nazywa się patriotyzmem, drugi — szowinizmem. Kiedy chcecie, żeby było Państwo Ukraińskie, musicie być patriotami, a nie szowinistami. Co to znaczy? To znaczy przede wszystkim, że wasz nacjonalizm musi opierać się na miłości do swoich ziomków, a nie na nienawiści do nich za to, że nie są ukraińskimi nacjonalistami”. Dzisiaj najbardziej zauważalną na prawym skrzydle jest Ogólnoukraińskie Zjednoczenie „Swoboda”. Wiosną 2009 roku otrzymała ponad 30% głosów w wyborach do Rady Obwodowej w Tarnopolu, którą zresztą objął jej przedstawiciel. Tej jesieni ten wynik powtórzono w Tarnopolu, Lwowie, Iwano-Frankiwsku. Lider „Swobody” Ołeh Tiahnybok polityką zajmuje się od 20 lat. Swego czasu był jednym z założycieli Bractwa Studenckiego, brał udział w rewolucji na granicie w 1990 roku. Szerokiemu ogółowi O. Tiahnybok stał się znany w 2004 roku; ówczesne wydarzenia stały się decydujące w jego karierze politycznej. Ostre wypowiedzi, jednoznaczne artykułowanie interesów narodowych oraz radykalne hasła wobec rosyjskiej i prorosyjskiej władzy na Ukrainie uczyniły O. Tiahnyboka liderem sił prawicowych. Te programowe pozycje „Swobody”, które są związane z historyczną przeszłością Ukrainy, mają zrozumiałe podłoże. W większości są one jednak...

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

nacjonalistyczne doktryny. W tym kontekście niepokoi jeden z punktów programu członków Swobody: odpowiedzialność karna za propagandę narkomanii i zboczeń seksualnych. Proszę zwrócić uwagę — za propagandę, a nie za działania niezgodne z prawem. Jestem kategorycznie przeciwny narkomanii, ale nie martwią mnie problemy homoseksualizmu. Dla tych, którzy nie są „w temacie”, powiem, że słowo „propaganda” w programie „Swobody” praktycznie oznacza demonstracje „palaczy” (za zezwoleniem na spożywanie marihuany) oraz gejów i lesbijek (za legalizacją małżeństw jednopłciowych). W demonstracjach nie ma kryminału, są one dozwolone we wszystkich demokratycznych krajach. Ale polowanie na demonstrantów, włącznie z ich fizyczną likwidacją — to ulubiona rozrywka „ogolonych” (czyli prawicowych radykałów), jeśli ci niedoucy rozumieją takie słowa. Jeśli wam, towarzystwo, wydaje się, że takie drobnostki nie są warte uwagi, to przypomnę, że z propozycją wprowadzenia specjalnego podatku od bezdzietności mężczyzn zwróciła się do W. Janukowycza właśnie Tarnopolska Rada Obwodowa: w ten sposób jej deputowani chcieliby ratować naród przed wymieraniem. Z demograficznego punktu widzenia to głupota, z socjalnego — naruszenie praw człowieka. Jeśli mowa o polityce, przypomnę, że Józef Wissarionowicz i Adolf Alojzowicz trzymali homoseksualistów poza prawem; w ZSRR przez długi czas podatek od małodzietności rozciągał się zarówno na mężczyzn, jak i na kobiety; w nazistowskich Niemczech (zgodnie z programem Lebensborn) niezamężne kobiety miały za obywatelski obowiązek spółkowanie z żołnierzami Wehrmachtu, którzy w tym celu otrzymywali specjalny urlop. Do takiego świństwa „Swoboda” nie jest przywiązana, ale musimy pilnować, aby „zapaszek” niektórych elementów jej programu nie zamienił się w smród. Musimy to robić nie po to, by uspokoić tabaczników i nie po to, by Europa się na nas nie gniewała — musimy robić to, wychodząc ze swoich zasad i dla siebie. Demokracja (pomimo niedoskonałości jej instytucji w okresie transformacji społecznych) i tworzenie na tej podstawie narodu politycznego (jeśli nie mowa o państwie monoetnicznym) — oto alfa i omega nowoczesnego patriotyzmu. Odchylenie od tego w stronę narodowej autorytarności jest podobne, mówiąc w uproszczeniu, do licznych dzisiejszych prób ukraińskiej milicji walki z przestępczością „symetrycznymi” metodami przestępczymi. W długoterminowej perspektywie złe środki nigdy nie są usprawiedliwione szlachetnym celem. Jednocześnie musimy być świadomi tego, że „Niezdolność do pójścia na polityczny kompromis i ustąpienia w celu osiągnięcia konsolidacji, dążenie do pozbawienia konkurenta samego prawa do istnienia — w tym także poprzez ograniczenia w procesie wyborczym, przyzwyczajenie do zapewniania lojalności w wyniku podziału stanowisk według oznak partyjnej i osobistej wierności, rozwiązywanie problemów ekonomicznych kosztem przeciętnego obywatela i na wielką skalę socjalistycznej demagogii, upadek sił zbrojnych w połączeniu z przebywaniem obcych baz wojskowych na terytorium Ukrainy oraz sztucznym zaostrzaniem kwestii narodowościowej — cała ta przerażająca kombinacja może stać się tą wybuchową mieszanką, która postawi kropkę w kolejnej próbie Ukraińców, by w końcu zbudować swoje niepodległe państwo” (P. Haj-Nyłnyk, S. Teren, Ukraiński Tydzień, 2010, nr 44). Na Ukrainie nastały czasy prześladowań wszystkiego, co ukraińskie. W takich warunkach staje się możliwy awaryjny rozwój sytuacji, co z kolei wywołuje nieprzewidziany przez kanony politologiczne przebieg wydarzeń. albo „Wiosny Ludów” 1848 roku zaczynały się cicho. Jednak badacze zauważyli, że zawsze realizuje się ten sam schemat: rewolucja — kontrrewolucja — powrót do zdobyczy rewolucji. Kontrrewolucja, jak podkreśla Jarosław Hrycak, zawsze pasożytuje na rozczarowaniu rewolucją, którego nigdy nie da się uniknąć. Dopiero po kilku pokoleniach stawało się wyraźnie zrozumiałe, co dokładnie się wydarzyło i jakie globalne konsekwencje dla losów tego czy innego regionu miały te wydarzenia. Perspektywy, która otwiera się z bliskiej odległości, jak choćby w obecnej sytuacji z pomarańczową rewolucją, zawsze brakuje, aby dostrzec ważne rzeczy. 8 lutego 2010 roku w wydaniu „The Foreign Policy” opublikowano artykuł Davida J. Kramera pod tytułem „Rewolucja umarła. Niech żyje rewolucja!”, którego ostatnia fraza mnie uderzyła. Oto ona: „Oto co chciałbym powiedzieć tym, którzy piszą nekrologi pomarańczowej rewolucji: odłóżcie swoje pióra i odsuńcie się z dala od klawiatur! Przezwyciężcie swoje zmęczenie Ukrainą, wypijcie aspirynę na ból głowy, który was męczy, i zróbcie wszystko, co możliwe, aby upewnić się, że zdobycze 2004 roku nie zostały zmarnowane!”. Zatem choć ktoś u nas wierzy. Pozostało zrozumieć, że wystąpienie narodu w obronie wolności i godności, nawet pomimo wszystkich rozczarowań, nigdy nie jest sprawą przegraną. Mówi Jarosław HRYCAK: „Pomarańczowa rewolucja — jedna z najpiękniejszych rewolucji na świecie w ciągu ostatnich 30 lat. Rewolucja godności, kiedy miliony ludzi zdecydowały, że nie są niegodziwcami, że są coś warci. I tego, co zostało po rewolucji, nie mamy prawa się wyrzekać. Rewolucja byłaby niemożliwa, gdyby nie było kilku kluczowych aktorów. Jednym z tych aktorów stało się studenctwo. Problem polegał na tym, że studenctwo, poza kilkoma wyjątkami, nie miało centrów instytucjonalnych. Akademia Kijowsko-Mohylańska była wyjątkiem. Rezultatem pomarańczowej rewolucji powinno być pojawienie się na Ukrainie dziesiątek Mohylanek. Tak powinno być w sytuacji, gdy walka o wolność i godność to sprawa nie jednostki, a instytucji. Tego, niestety, nie stało się, ale dopóki Akademia istnieje, szansa pozostaje. Pomarańczowa rewolucja ukazała Ukrainę światu i teraz chyba tylko bardzo niekulturalny, bardzo mało wykształcony człowiek nie będzie wiedział, czym jest Ukraina. Jakim będzie wymiar tej rewolucji, zależy od tego, kiedy mówimy i z kim mówimy. Mam nadzieję, że za 10 lat wrażenie będzie bardziej pozytywne niż to, które mamy teraz”. nia muszę studiować, kto kandyduje. Informacji o tym w kampanii wyborczej było jak na lekarstwo, w tym także w lokalnej gazecie — organie władzy. A i na samym głosowaniu w lokalu „zapomniano” wywiesić biografie kandydatów na stanowisko lokalnego włodarza, a jest to obowiązkowe zgodnie z prawem. Do rady lokalnej w karcie do głosowania figuruje jedyny kandydat, jak w czasach komunistycznych. Zgadnijcie, z jakiej partii? Ani wysunąć kandydatów, ani wystawić niezależnych obserwatorów, członków komisji — na to nasza słaba opozycja okazała się niezdolna. Powiedzmy, „Nasza Ukraina”, partia, która 5 lat była u władzy, w ogóle nie zdołała wziąć udziału w wyborach w wielu obwodach i rejonach. Znowu znikomy wynik pokazały odłamki tak zwanych sił narodowo-demokratycznych. Gadaniną pozostały zamiary uzgodnienia przez opozycję kandydatur w okręgach. Zamiast tego kontynuowano obrzucanie się błotem. Chyba słusznie mówiono kiedyś: „Siła wroga — w naszej słabości”.

Машинний переклад

REWOLUCJA GODNOŚCI, KTÓREJ NIE WARTO SIĘ WYRZEKAĆ

Hanna TREGUB, Narodowy Uniwersytet „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Możliwe, że za jakieś sto lat jednym z utrwalonych twierdzeń o początku XXI wieku będzie takie: okres ten rozpoczął się od tak zwanej „zmiany reżimów politycznych w latach 2000. na obszarze poradzieckim”. Chodzi o „kolorowe rewolucje” — gruzińską różaną z 2003 roku, ukraińską pomarańczową oraz kirgiską tulipanową z lat 2004—2005. Wydarzenia rewolucyjne na Majdanie w 2004 roku bezsprzecznie stały się już częścią historii najnowszej Ukrainy i świata. Jednak wzmianki o nich w świetle ostatnich publikacji prasowych, w których mowa była o wykreśleniu wzmianek o tych wydarzeniach z podręczników do historii Ukrainy przynajmniej dla 5. klas średnich szkół ogólnokształcących, zmuszają do zastanowienia się, jaki jest ten spadek, który pozostał Ukrainie i Ukraińcom po 17 dniach i nocach listopada 2004 — grudnia 2005 roku. Nie wiem, czy na Ukrainie lub poza jej granicami jest człowiek, który napisał już i opublikował badanie naukowe, w którym przeanalizowano by osiągnięcia i błędy pomarańczowej rewolucji. Nawet jeśli taki tekst istnieje, to jego obecność w przestrzeni intelektualnej jest dzisiaj minimalna. Istnieją jednak wszelkie podstawy, by uważać, że wspomniany proces powoli posuwa się naprzód, jeśli nie w formie pisemnej, to w ustnej. Jedną z pierwszych jaskółek stał się wykład inauguracyjny nowego profesora honorowego Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, historyka Jarosława Hrycaka „Co pozostało po pomarańczowej rewolucji”, wygłoszony na początku września tego roku. Jeśli choć trochę zainteresować się tym, jakie nagłówki mają ostatnie artykuły o pomarańczowej rewolucji, opublikowane w poważnych światowych wydawnictwach, takich jak: „The Guardian”, „Der Spiegel” czy „The Foreign Policy” — odnosi się wrażenie, że w sprawę Majdanu wbito „ostatni gwóźdź”, a jedynym dziedzictwem wydarzeń z 2004 roku jest totalne rozczarowanie i zwątpienie Ukraińców oraz świata. Tyle tylko, że praktyka historii świadczy, iż wszystko nie jest takie proste i jednoznaczne. Zdaniem Jarosława Hrycaka, dopuszczalne w obecnych warunkach mogą być dwa dyskursy, z których pierwszy umownie można nazwać „wewnętrznym”, a drugi — „zewnętrznym”. Jeśli rygorystycznie przestrzegać logiki pierwszego spojrzenia, to pomarańczowa rewolucja była czysto lokalnym, regionalnym zjawiskiem. Na takim poziomie recepcji badacze będą wykrywać i sięgać jedynie do ograniczonego, czysto ukraińskiego kontekstu i problematyki. Przede wszystkim chodzi o to, że pomarańczowa rewolucja wyraźnie uwidoczniła zasadniczą charakterystykę Ukrainy jako czysto demokratycznego państwa — wolność wyboru politycznego. Sama rewolucja na Majdanie została wywołana dążeniem Ukraińców do swobodnego wybierania władzy. Ukraina wraz z trzema państwami bałtyckimi jest wyjątkiem od ogólnej reguły na obszarze poradzieckim: tutaj po rozpadzie ZSRR odbywa się regularna zmiana władzy drogą demokratyczną. Na Ukrainie od 1991 roku każda władza przegrywa, ponieważ nie może zapewnić trwałego panowania, jak to dzieje się w sąsiedniej Rosji. Tak samo było w 2004 i 2010 roku. Ukraińcom, zdaniem licznych obserwatorów i komentatorów, udaje się to, co nie udaje się reszcie obszaru poradzieckiego, z nielicznymi wyjątkami. Chodzi o demokrację. Istnieją wszelkie podstawy, by uważać, że jeśli po raz pierwszy, na początku lat 90., projekt demokratyczny został wdrożony na Ukrainie „na pusty żołądek”, to jest to mniej więcej stała tendencja. Drugim ważnym momentem, związanym z pomarańczową rewolucją, zdaniem Jarosława Hrycaka, jest wytworzenie nowej pamięci historycznej. Przed wydarzeniami z 2004 roku rozmowy o Hołodomorze z lat 1932—1933 miały czysto marginalny charakter. Po zwycięstwie pomarańczowej ekipy i przez kolejne 5 lat ukraińska władza zrobiła wszystko, co możliwe, aby na szczeblu państwowym i światowym Hołodomor został uznany za ludobójstwo narodu ukraińskiego. Co więcej, za czasów prezydentury Wiktora Juszczenki zaczęła zmieniać się geografia pamięci historycznej. Według badań socjologicznych, na rok 2007 około 60 procent Ukraińców, pomimo swoich preferencji politycznych, znalazło konsensus i uznało Hołodomor za ludobójstwo. Jeśli krótko podsumować pierwszą paradygmatykę rozpatrywania pomarańczowej rewolucji, to zdaniem profesora Hrycaka wniosek będzie mniej więcej taki: tej rewolucji nie udało się zrealizować haseł dotyczących uwięzienia przestępców lub radykalnej zmiany systemu władzy w państwie, jednak utwierdziła ona Ukrainę jako samodzielną, choć niezbyt stabilną demokrację. Ukraina po 2004 roku jest jedynym, poza państwami bałtyckimi i Gruzją, państwem, które przeszło tak zwany punkt bez powrotu do projektu podobnego do ZSRR, w planach politycznym i kulturowym. Ten czas, kiedy kraje europejskie mogły nie przejmować się wydarzeniami rozgrywającymi się na drugim końcu świata, na przykład w Chinach, dawno i bezpowrotnie minął. W dobie współczesnych procesów panglobalizacyjnych jakiekolwiek zjawisko, nawet o znaczeniu lokalnym, nie może przejść poza uwagą badaczy. Tym bardziej nie może się tak stać, gdy mowa o wydarzeniach o charakterze rewolucyjnym w jednym z największych krajów wschodnioeuropejskich. Pomarańczowa rewolucja to jedna z fal procesów rewolucyjnych, które ogarnęły Europę Środkowo-Wschodnią po rozpoczęciu zimnej wojny. W tej części świata ludzie powstali przeciwko komunizmowi, podczas gdy Europa Zachodnia synchronicznie przeżywała wystąpienia rewolucyjne przeciwko kapitalizmowi. Od czasu do czasu słychać zarzuty, że Ukraina nie może być częścią Europy, tak jak Polska, Czechy czy Węgry, ponieważ nigdy nie przeżywała wydarzeń z 1956, 1968 i 1989 roku. Pomarańczowa rewolucja raz na zawsze anulowała ten argument. Wielkie rewolucje w stylu Wielkiej Rewolucji Francuskiej z lat 1789—1799. Petro ANTONENKO W przeddzień wyborów, w sobotę, byłem w rodzinnej wsi na Czernihowszczyźnie. I usłyszałem od ziomków, jak w przeddzień prowadził tutaj „agitację wyborczą” przelotny biznesmen rolny, który wziął w dzierżawę miejscową ziemię, żeby zarobić pieniądze (to obowiązkowo) oraz niby coś zrobić dla wsi (to jeszcze zobaczymy). W formie ultimatum oświadczył wieśniakom: jeśli będą głosować na „tego”, będzie coś robił dla wsi, jeśli na innego — figa z makiem! „Ten” — to urzędujący przewodniczący, który szybko przeszedł do Partii Regionów. Mówienie biznesmenowi, że to nie w porządku — szantażować starych, biednych, zależnych od ciebie wieśniaków — to daremny trud. On już otrzymał wytyczne, za kim „agitować”. Tym bardziej, że w ostatnich miesiącach przeszli do „regionałów” i przewodniczący rejonowej, i przewodniczący obwodowej administracji państwowej, którzy całkiem niedawno chwalili się w „Naszej Ukrainie” i nie jeden rok właśnie z jej ramienia rządzili rejonem i obwodem. Jak o każdym wiekopomnym wydarzeniu historycznym, o rewolucji pisać nie jest łatwo, ale mimo wszystko warto. Sześć lat, które minęły od czasów Majdanu, uśmierzyło namiętności i dało ten minimalny dystans czasowy, z którego można zobaczyć już nie chaos, a pewne detale całościowej kompozycji obrazu historycznego pod nazwą pomarańczowa rewolucja. Zatem rewolucja i powstanie ducha na Majdanie, czy show, niewarte uwagi potomnych?

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

«„DEMOKRACJA” ADMINRESURSU I SŁABOŚĆ OPOZYCJI»

nowej władzy to oni zajmują pierwsze miejsca na listach wyborczych regionałów – do rejonowej i obwodowej rady. W kampanii wyborczej administracja państwowa wzywała zależnych od władzy pracowników sfery budżetowej, zwłaszcza dyrektorów szkół i kierowników szpitali, i terroryzowała ich wskazówkami, jak dokładnie głosować i ciągnąć za sobą podległych. To typowy obraz wyborów z zastosowaniem najbrutalniejszego administracyjnego nacisku, a dokładniej presji. Tworzenie partyjnych klonów, za pomocą których władza wyrzuciła z wyborów w niektórych obwodach partię „Batkiwszczyna”, niekontrolowane drukowanie kart do głosowania, chaotyczne dowożenie ich do lokali wyborczych, fałszowanie głosowania w domach – oto niepełny arsenał tych brudnych wyborów. W poniedziałek na konferencji prasowej w Kijowie Komitet Wyborców Ukrainy, we współpracy z UNIAN, ujawnił wiele takich faktów. Mówiąc na przykład o tzw. specjalnych lokalach wyborczych, czyli szpitalach, w tym psychiatrycznych, i więzieniach. Do jednego, gdzie było tylko 5 wyborców, dowieziono… 445 kart do głosowania, natomiast do innego, na 100 wyborców – 80 kart. W jednym z miast Kijowszczyzny komisja wyborcza nie zarejestrowała aż 100 kandydatów. Ludzie zwrócili się do sądu, otrzymali jego decyzję, zgodnie z którą komisja miała ponownie rozpatrzyć kwestię ich rejestracji. Komisja przez kilka dni uchylała się od rozpatrzenia sprawy. Termin minął, kandydaci nie zdołali się jednak ubiegać o mandat. Wyrok sądu nie został wykonany! I co z tego? Nic. W dniu wyborów odwiedziłem kilka lokali wyborczych, w tym także swój. Naruszenie prawa było widoczne gołym okiem. Mówię o tym tak zwanym obserwatorom od partii, którzy drzemią w sali głosowania. Reakcja zerowa. Otrzymuję karty do głosowania. I dopiero na minutę przed głosowaniem-

Машинний переклад

«SPOJRZYJ NA TRUD MÓJ…»

Pawło MOWCZAN Wysiłek każdego artysty to jakby apel do przyszłości. I oto w tym wewnętrznym „psychologicznym czasie”, którego za kilka godzin, a nawet minut nie będzie, otoczenie zmienia się z biegiem, zmienia się światło, zmieniają się barwy, wewnętrzne spojrzenie jakby przez barwnie zmienną tkaninę widzi osnowę. Nitki, na których możliwy jest zmienny kalejdoskop ruchów, kolorów, postaci i, odpowiednio, fabuł. To swoista pionowa macierz, to ten — jednolity, w narodowym, ukraińskim wyobrażeniu krzemienny masyw, na którym stoi Ukraina i do którego, jeśli głęboko kopać, niechybnie się dotrze, dokopie, przechodząc warstwę czarnoziemu, gliny, piasku, niebieskiej gliny, splot koryt rzecznych, a dopiero potem, zahaczywszy ostrzem łopaty o coś twardego, poczujesz twardość macierzystego podłoża. Wasyl Łopata jakby dawno wiedział, na jakiej głębokości szukać swojego kontynentu, dlatego na poszukiwania jego uzbroił się należycie, przestudiowawszy historię ojczystą według pierwowzorów, uzbroiwszy się w precyzyjny skalpelowy ołówek, rylec, pędzel, pióro, rozumiejąc, że wyrzucona masa materialna (ziemia) może go zasypać, zabrał się do kopania nie wąsko punktowo, a szeroko, na całą rozciągłość historycznego ukraińskiego masywu, postrzegając ziemię praojców jako antologię mitów, podań, legend i jednocześnie przenikając się jej duchem, jak własnym ciepłem. Rodzima ziemia dla niego to także własne doświadczenie, to ilustrowanie utworów ukraińskich klasyków, do których podszedł poprzez szczególne odczytanie ilustrowanych dzieł, które bez prac graficznych Wasyla Łopaty byłyby, jestem przekonany, mdłe i, jak dla mnie, nudno-długie. Dlatego moje zapoznanie się z artystą nastąpiło na długo przed osobistym spotkaniem. Wyraziście, rozpoznawalnie, przekonująco, a co szczególnie ważne dla młodzieńczego — twojego własnego okresu, utalentowanie, oryginalnie… Dla tego, kto należy do tak zwanego pokolenia szestdziesiątników, bycie oryginalnym oznaczało bycie sobą i nie naśladowanie tych stereotypów i kanonów, które utwierdził kierowniczy system ideologiczny. Bądź jak Kasijan, bądź jak Derehus. Bądź „jak”, ale nie bądź sobą. I ta droga do „siebie” dla artysty-grafika nie była po prostu wyboista, a z odpowiednimi punktami kontrolnymi przy wydawnictwach, które mogły zamówić opracowanie tego czy innego wydania. Świat zawsze był pełen tych namiętności, które zmuszały artystę do zapominania o głównym Bożym przesłaniu — Bożej miłości. Jesteśmy oszołomieni aktami nienawiści, bębnami pustej retoryki, fałszywymi zapewnieniami o oddaniu tej czy innej ideologii, dlatego też wydaje się, że człowiek został przez Boga porzucony na pastwę losu. Jednak zawsze można w sobie mimo wszystko odnaleźć te zasoby, które pomnażają siły dobra i światła, unoszące się niczym duchy nad tobą, i dopiero z czasem, przyglądając się temu, co stworzył Wasyl Łopata, odnajduję i Boga, i obrońców — wśród wykluczonych, uciśnionych, ale nie złamanych. Temat II wojny światowej dla Wasyla staje się jego osobistym, przewodnim tematem. I jak dobrze, że spotkał się z Olesiem Honczarem na jego szerokiej przestrzeni powieściowej. Biorąc do rąk wydanie dzieł O. Honczara sprzed czterdziestu lat, po raz kolejny łapię się na myśli, że i ja tak samo wyobrażałem sobie bohaterów „Sztandaronośców” czy „Tawrii”. Ale nigdy moje wyobrażenia nie pokrywały się z tymi wizjami, które otworzyły się przed artystą W. Łopatą przy ilustracjach do „Kobziarza” T. Szewczenki, tymi kongenialnymi dziełami sztuki, które pochodzą z głębi archetypowych, z tego samego krzemiennego lądu, gdzie zapisane są tektoniczne przesunięcia naszej historii narodowej. Przypominają się przy okazji rozważania znanego filozofa M. Bubera o trzech sferach relacji — „ja” i „ty”, w których jasno sformułował on relacje nie tylko między bytami, ale także między artystą („ja”) a społeczeństwem („ty”), między widzem a malarzem, między poetą a czytelnikiem. Między kompozytorem a słuchaczem. Te relacje rozwijają się w trzech różnych sferach życiowych. Czyli modusach. Pierwszym z nich jest życie z naturą, kiedy stosunek do świata „zamiera na progu mowy”. Drugim modusem jest życie wśród ludzi i z ludźmi: tutaj stosunek jednostki do innych, czyli do „ty”, jest ekstrawertyczny, to znaczy otwarty i „uformowany językowo”. Trzecim modusem jest życie z duchowymi bytami, które nie potrzebuje narracji, ponieważ ono samo jest mową i wywołuje mowę… Artysta wtedy nie słyszy społeczeństwa, a słyszy już wieczność. Słyszy zew tej wieczności, słyszy, jak ktoś go woła, i odpowiada mu całą swoją istotą, duszą, wypowiadając, wykrzykując, tworząc tylko jedno imię, imię Boga… W tym uproszczonym schemacie zawiera się cała droga rozwoju i kształtowania się twórczej osobowości Wasyla Łopaty oraz jego stosunek do tego, co bezwieczne. I w tym jest swoista logika rozwijania się talentu artysty i jego własne, unikalne doświadczenie życiowe, własna droga, własny niepowtarzalny los. Warto na przykład uważnie przyjrzeć się ilustracji do poezji T. H. Szewczenki „Topola”, a poczujemy tę przedjęzykową dominantę w jego grafice: lot nad ziemią zaczarowanej dziewczyny, która za radą czarownicy spożyła napój zapomnienia, i ten lot jest tak lekki, bezcielesny, fizycznie odczuwalny: „Poleciała niby na skrzydłach, pośród stepu padła, // Padła, wstała, zapłakała i… i zaśpiewała…”. I finał utworu całkiem logicznie zamyka się obrazem wiatru, oddanym przez artystę w szczególny graficzny sposób: „kraj drogi gnie topolę do samej ziemi”. Jakże niełatwo wybierać artyście kluczowe momenty ilustrowanych utworów, aby organicznie wpisać się w ogólny kontekst znanej nam z przekazów ludowych tematyki: przemiany ludzkiej istoty w drzewo. Wasyl Łopata znajduje odpowiednie środki wyrazu dla oddania ruchu, dublując postać bohaterki, która uniosła się do nieba, i sprowadzając ją na ziemię, już oplecioną gałęziami. I najistotniejszy szczegół — dziewczęca chusta zaraz wyślizgnie się z rąk pod wpływem podmuchu wiatru, który napina, otula i chyli półczłowieka, półdrzewo. Ta „Łopatowska” chusta z czasem przekształca się w „latające wstążki” znanego reżysera Jurija Illenki, w wędrujący welon Kusturicy, w obraz pożegnania, przemiany, przeniesienia, przejść do innych światów… I co ilustracja, co linoryt, co akwarela — to odkrycia dokonane przez W. Łopatę. I rozumiesz, dlaczego to cię zachwyca, dlaczego jest ci tak bliskie, dlaczego tak cię obdarowuje. Bo oprócz wysokiego kunsztu, w komponowaniu dwuplanowego, trzyplanowego wątku, w każdej jego pracy obecna jest miłość, miłość do bohaterów utworu, do ludzi w ogóle, do autora, do historii ojczystej, do własnego czasu. Do trybu życia — wszak właśnie przez miłość wszystko się pojmuje i wszystko się osiąga. Sumienie porusza się miłością i wiarą: artysta wierzy, że obrazy stworzone przez jego wyobraźnię uzupełniają nasze rozumienie świata. A ojczyzna jest pojmowana przez miłość, ale budowana przez wiarę. Ta formuła: miłość plus wiara jest formułą, według słów znanego rosyjskiego filozofa Iwana Iljina, formułą nacjonalizmu, który twierdził, że „nacjonalizm nie jest niczym innym, jak miłością do swoistej duchowości swojego narodu, a także wiarą w jego twórcze, dane przez Boga siły”. Wielką wiarą w twórcze siły ukraińskiego narodu przepojona jest cała twórczość Wasyla Łopaty, wybitnego mistrza, niezrównanego narratora. W czasie wielkich pokus, odczłowieczenia, rozmycia wszystkich fundamentalnych wartości, w czasie globalizacyjnych procesów erozyjnych, które niszczą każdą osobowość i fundamenty narodowe, Wasyl Łopata odpowiada czasowi miłością i żywą wiarą sumienia w ojczyznę, w duchowe siły naszego narodu, uświadamiając sobie, że i sumienie, i ojczyzna, i naród są jedynie drogami, które prowadzą do jednej istoty — do Boga, a to, moim zdaniem, jest najwyższym aktem twórczym, aktem wolnej, głębokiej, natchnionej osobowości. I właśnie dlatego Twórczość dla Wasyla Łopaty to nie rzemiosło, to nie codzienne powielanie zrobionego, mnożenie osiągniętego. A to ciągłe duchowe poszukiwanie, poszukiwanie pobudzane uczciwym spojrzeniem na świat, dlatego nie znajdziemy u niego żadnych śladów fałszu, podróbki, przypodobania się komuś czy czemuś. Wszak obecny jest wysoki duch, za którym niechybnie można usłyszeć głos wzniesiony do nieba… Tworzyć dla niego to tyle, co się modlić. Wasyl Łopata nie zabiega, nie szuka zleceń, nie zgina karku przed współczesnymi możnowładcami na Ukrainie, którzy, tasując banknoty z wizerunkami Szewczenki czy Skoworody, nawet nie domyślają się, kto jest autorem tej „miary życia”. I nawet nie domyślają się istnienia autora ukraińskich pieniędzy, dla którego czasem wielkim problemem jest, skąd wziąć „materiał”, aby kupić niezbędne dla niego leki. Artysta jest wolny, nawet w nędzy. Jego twórcza energia zasilana jest jego przekonaniami, że człowiek stworzony jest do czynienia dobra, że miłość jest wolna, nieprzymuszona i nigdy nie gaśnie… I nieważne, w jakiej odległości od ciebie są krajobrazy Czernihowszczyzny, w jakiej odległości sama Ukraina, w jakiej odległości czasowej są bandurzyści, hetmani, kozacy, żołnierskie wdowy, przyjaciele, bracia, krewni — oni są w Wasylu, w jego obolałym sercu, w jego duszy, w tej wiecznej substancji, która akumuluje doświadczenie życiowe, zapewne dla wyższych kosmicznych potrzeb. W jego kolorowym linorycie „Spojrzyj na mój smutek i trud mój” z serii „Droga krzyżowa Ukrainy” (1993), którego fantasmagoryczny wątek sprowadza się do zapalania świec przez Archanioła na nocnych ukraińskich przestworzach, organowo brzmi cały ziemsko-niebiański prześwit, skąpo oświetlony kulistym światłem świec-drzew, od którego woda Dniepru nabiera jakiegoś mistycznego blasku, skrywającego dla nas coś nieuchwytnie niepokojącego aż do zawrotu głowy. A już po kilku latach w pastelowej pracy „Zaparcie się Piotra” (2001) W. Łopata odtwarza najbardziej tragiczny moment w życiu ucznia Chrystusa, moment, który wypada przeżyć niemal każdemu bytowi, kiedy pod presją okoliczności, w kleszczach strachu, trzeba się określić: czy jesteś z Prawdą, czy jesteś ze Światłem, czy jesteś z Dobrem, czy jesteś z bezwiecznością, czy jesteś z kłamstwem, z ciemnością, z przemijalnością, z cielesnością, a nie duchowością, kiedy w końcu zapierasz się samego siebie. Postać zapartego Piotra w niewiarygodnym zamęcie, a do tego artysta wykorzystuje nie tylko kontrasty piekielnie nocnego światła, ale i przenikający, wszystkożerny chłód, który zamraża duszę… Jasność spojrzenia — oto najbardziej charakterystyczna cecha talentu W. Łopaty. Bez tego jasnego spojrzenia na świat, na rzeczy, na stany psychologiczne nie można osiągnąć rezultatu, który właściwie wpływa na nasze postrzeganie, na naszą wyobraźnię, na nasze wewnętrzne uczucia, na naszą wrażliwość. I wszystko to łączy się w stylistyce artysty z lapidarnością, z koncentracją na tym, co najważniejsze. U kogo jeszcze można znaleźć taką precyzję detali, przekonujących w swojej autentyczności, w obecności szczególnej energii artysty? Jego pasja do grafiki, do kolorowego linorytu jest wynikiem jego zachwyconej, radosnej i pełnej pasji duszy, co w końcu ujawnia wysoki stopień jego obdarowania. Panteon obrazów stworzonych przez W. Łopatę odkrywa przed nami własną historię w grafice sztalugowej, w ilustracjach, w linorytach, historię wielką i tragiczną zarazem, historię narodu, który przetrwał i wielkie wzloty, i wielkie cierpienia, historię

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

...zachwycających zwycięstw i druzgocących porażek. Jego dzieła, zebrane teraz w jednym katalogu, ukazują nam nasze narodowe skarby. Jakby rozwijaliśmy przed sobą zwój przestrzeni historycznej, my w sobie, dzięki artyście, odkrywamy tę historię i poznajemy całą historyczną dal, przejmując się szczególnymi uczuciami miłości do tego zgęstka czasu, który zmieścił się między dwiema okładkami, ogarniając zarówno nasze przeszłość, jak i nasze teraźniejszość. Dzięki talentowi W. Łopaty rozsuwamy przed sobą perspektywę, czasy nadchodzące. Bo przecież właśnie po to istnieje twórczość — nie tylko stwierdzać, uogólniać, ale i przeczuwać. Przewidywać, przeczuwać. A przedstawiony dorobek artysty jest przejrzystym systemem artystyczno-filozoficznych uogólnień, z którego wyłania się Ukraina o zdumiewającym wymiarze. Ukraina Wasyla Łopaty. Blisko 30 lat temu niezapomniany prawdziwy klasyk literatury ukraińskiej O. Honczar zauważył szczególną cechę talentu artysty: „W pracach W. Łopaty brzmi silna, jasna, natchniona melodia miłości do Ukrainy. Czuje on współudział w losie swojego bohatera. Stąd — wzruszone i szczere ludzkie uczucie, wewnętrzna harmonijność każdej jego pracy. Jest on bardzo utalentowanym i błyskotliwym mistrzem. Wszystkie jego prace są piękne, cieszą poczucie estetyczne. Osiągnął najwyższy rozwój swojego rzemiosła w tym szacownym znaczeniu, które daje możliwość realizacji każdego zamysłu. Jego posłuszna wirtuozowska ręka bezbłędnie podąża za kapryśną fantazją, wyprowadzając wyrafinowane splatanie grafiki, prowadząc lekką linię, która się wije, płynie, pływa — i urzeka, i zachwyca…”. Jakże wysokie słowa i obiektywna ocena dorobku Wasyla Łopaty przez człowieka skąpego w pochwałach. Sprawiedliwa chwała dla artysty, który wzbogacił się przez niemal trzy dziesiątki lat o niezwykłą serię arcydzieł sztuki, które napełniły skarbiec kultury ukraińskiej. Szczególnej uwagi wymagają prozatorskie utwory Wasyla. Należałoby im także poświęcić osobne studium i wydać szerokim nakładem tom swoistej spowiedzi człowieka, który utrwalił w swojej świadomości szczegóły codzienności powojennej głuchej wsi, swojego rodu, swojego domu, od progu, od którego przetarł ścieżkę aż za dalekie-dalekie, na początku życia prawie nie wyobrażalne, horyzonty. Jak wielu innych Ukraińców, on pod koniec XX wieku przepłynął Ocean Światowy, aby odczuć bolesną miłość do każdej łodygi rodzinnego kraju, do każdego zgęstka szczególnego ukraińskiego czasu, aby pojąć: świat wewnętrzny to niewyczerpany zbiornik ogólnoukraińskiej informacji, która nie zamula się tylko wtedy, gdy oświetlasz przeżyty przestrzeń czasu swoją miłością. I na to właśnie uczucie zwracał uwagę jego nauczyciel Myhajło Deregus: „Jego miłość do Ukrainy, do narodowego — nie poza, nie idea, nie spekulatywny wniosek, lecz namiętność, wezwanie duszy, źródło natchnienia”. Zapoznając się z ocenami wielkich mistrzów słowa i pędzla, które zostały wydane dorobkowi twórczemu Wasyla Łopaty trzy dziesiątki lat temu, dziwisz się jednomyślności i hojności, a przede wszystkim szczerości, które były rzeczywiście obiektywne ze względu na to, że artysta nie zajmował żadnego ze szczebli władzy. I moje odwołania do tych ocen mają jedynie potwierdzić myśl, że talent, wybitna zdolność artysty zostały zauważone, odebrane i wyrażone na czas, w porze jego wysokiego twórczego wzlotu — przed nim było jeszcze tyle twórczych Everestów, na które Wasyl wchodził z ogromnym zapasem tlenu w piersiach, lecz o tych pokonanych „siedmiotysięcznikach” wiedziało coraz mniej miłośników. Duch komercji zapanował przy samym podnóżu malarstwa, duch konsumpcjonizmu, zysku i „dogadzania czasowi” — na pewien czas przysłoniły to, co prawdziwe, niepodrobione, ważkie, co właśnie ujawniło się w takich jego seriach prac, jak na przykład ilustracje do utworów M. W. Gogola. Dlatego sięgam też po jeszcze jedną ocenę wielkiego H. Jakutowycza, który serię ilustracji do ukraińskich ballad W. Łopaty nazwał wysokim stopniem nie tylko w (jego) twórczości, ale w całej ukraińskiej grafice. „Wasyl Łopata, — pisał akademik H. Jakutowycz, — wspaniały artysta i wybitny grafik, jeden z najlepszych w kraju. Jego grafiki, oprócz głębi treści, jasności uczucia, mają jeszcze wyszukane piękno, wykonane z błyskotliwą wirtuozerią. W nich chce się wpatrywać, podziwiać piękno linii, plam. Zawsze dają wysoką satysfakcję estetyczną widzom”. Linorytów z serii „Słowo o wyprawie Igora” (1984) albo do powieści Liny Kostenko „Marusia Czuraj” są niepowtarzalne, intymno-liryczne, co według znanego krytyka sztuki Platona Biełeckiego świadczy o „jego głębokich ludowych korzeniach, że tak powiem «czarnoziemnych», naturalnych, pierwotnych i nabytych, europejskich, światowych, artystycznych, jego wiedzy, erudycji… Narodowe przetworzenie dziedzictwa kulturalnego, samobytne przekształcenie elementów światowych arcydzieł, wyrażone poprzez tradycyjne swoich cech, przybliża jego twórczość do dorobku europejskiej sztuki”. Jest jedno arcydzieło w wielkim dorobku twórczym artysty, które utrwaliło jakąś osobistą wizję artysty. Nosi ono tytuł „Wspomnienie…” Jak 34 lata temu, ten linoryt o wymiarach 28x18 cm zatrzymuje mnie nie tylko metaforycznością, oryginalnością fabuły, technicznym dopracowaniem, lecz metafizyczną głębią: poeta, stół, lampka naftowa, kałamarz, pióro, papier, noc, latające okno, w którym odbijają się dwie dziewczęce postacie, dwie Katarzyny z jednoimiennej poematu T. H. Szewczenki, dwa losy, dwie istoty, dwie zjawy… Ręka jednej, starszej dziewczyny, już przechylona przez ramę, już trzyma się za połę koszuli, druga, ta z lewej, nieśmiało spuściła oczy, skupiając wewnętrzny wzrok na tym, kto nie może rozłożyć skrzyżowanych rąk albo zdobyć się na spowiedź… Jego pochylona głowa świadczy, że poeta jest zauroczony lustrem czystej kartki, w głębi której jego wewnętrzny wzrok widzi tak wiele, czego nie dano widzieć innym. I wyobrażam sobie, jak Wasyl Łopata, za każdym razem przygotowując się do tworzenia, kładąc przed sobą czyste arkusze czy to papieru, linoleum, czy brystolu, już widzi jak medium wszystko poruszające się, żywe, prawdziwe, wszystko to, co może nazywać się równoległym światem artystycznym, zamorzonym. A Wasyl zwinnymi ruchami utrwala widziane tylko nam samym, wyczarowuje z płytkiego czasu kryształy wieczności… 30 lat temu w artykule o Wasylu Łopacie, wydrukowanym w czasopiśmie „Drużba narodow”, i ja powiedziałem słowo o artyście, które, moim zdaniem, nie straciło swojego znaczenia. Dlatego sięgam po autocytat, aby potwierdzić, że talent — zjawisko niezwykłe, że wszystko pochodzi od Boga. „Tematyka cykli graficznych Wasyla Łopaty, zasada jego obrazowego myślenia, wysoki stopień uogólnienia świadczą o ludowych źródłach twórczości artysty. I jestem pewien, że ten mistrz jeszcze nie raz nas zadziwi i lotem swojej wyobraźni, i pierwotną prostotą, i metaforycznością fabuły. Bo każda jego graficzna praca-ilustracja nie jest obrazowym cytatem znanego już, lecz w polu duchowego napięcia odkrywa nam nowe skojarzenia, odnawiając wyższy wewnętrzny wzrok, przywracając nam retrospektywę i dziecięcą wiarę w rzetelność każdego rysunku… Przez bramę formatu jego grafiki niepostrzeżenie wkraczamy do królestwa tej czy innej epoki, do królestwa fabuły utworu pisarza. I jesteśmy wdzięczni artyście za jego hojność, za to, że bramy do dalekich światów są otwarte dla wszystkich. I Mistrz nie stoi jak odźwierny, żądając przepustki czy odpowiedniego hasła, bo miara talentu zawsze określa się miarą powszechnej dostępności” („Дружба народів”, nr 11 z 1980 roku). Minęło trzydzieści lat od czasu, gdy wydawano nie zaliczki, lecz prawdziwe oceny zjawiska artystycznego, jakim jest twórczość Wasyla Łopaty, który dziesięć lat temu, pisząc autokomentarz do katalogu własnych dzieł, nieoczekiwanie postawił na płaszczyźnie ontologicznej pytanie: „Co warunkowało moje życie? Z góry określone przeznaczenie czy przypadek? Determinizm czy wolna wola? Prawidłowość czy zbieg okoliczności? Wydawało się, że tak wiele było „przeciw” urzeczywistnieniu mojego marzenia, lecz były i takie sytuacje, które inaczej niż Bożą pomocą nie da się nazwać. Ruszałem się — i zarazem otrzymywałem znaki, które kierowały mną i orientowały mnie; planowałem — lecz niewiarygodne zbiegi okoliczności odwracały mój los w nieoczekiwanym kierunku”. Nie każdy artysta jest zdolny do tak szczerej spowiedzi, do otwartego wyznania, że my na tej ziemi nie jesteśmy samowolni ani samowystarczalni, że twórcza osobowość zostaje obdarzona pełną wewnętrzną siłą i zdolnością, by samodzielnie i odpowiedzialnie stanąć przed Wszechmocnym i służyć mu na ziemi natchnienie i całościowo, to znaczy nie rozszczepiając duszy, lecz umacniając ją swoją szczerą spowiedzią, swoją sumiennością, nie gnając za ziemskimi przywilejami, rozkoszami, które nieuchronnie prowadzą do zarozumiałości. Dlatego dla mnie najważniejszą jego cechą twórczą jest także sumienność. Nie w rozumieniu rzemiosła, lecz w tym sensie, że artysta skupia się na tym, co najważniejsze: na moralnym aspekcie własnego bytu. Wsłuchajmy się jeszcze raz w pytanie, które właściwie jest kluczem do całej twórczości W. Łopaty: „Co warunkowało moje życie?” Czyli co warunkuje moją twórczą biografię? I pyta on nie o to, co pożyteczne lub celowe, o to, co korzystne czy zbędne, co rozsądne czy bezsensowne, co potrzebne czy przyjemne, co główne czy drugorzędne, lecz o celowość w ogóle twórczości i ludzkiego istnienia. Odpowiedź, którą sformułował W. Łopata w 2001 roku, pozostaje jego twórczym credo na każdy dzień, bo „uczyć się żyć” trzeba codziennie, gdyż „każdy dzień — to nowy dzień z nowymi wydarzeniami, sytuacjami, uczuciami, myślami, ideami, nowymi bohaterami”. Prawdziwe życie w sztuce, w literaturze — to sztuka poznawania Boga, to bezwarunkowy przejaw siły ducha, który właściwie czyni twórcę wolnym. Duch jest siłą, która czyni artystę mocnym, niepokonanym, by przezwyciężać to, co trzeba odrzucić; to właśnie twórczy duch skłania W. Łopatę do tworzenia nowych form i zmusza do życia według prawa ukształtowanego przez własne istnienie, do codziennego tworzenia siebie według własnego rozumienia, wychodząc poza granice ogólnego, oklepanego, ponadcywilizacyjnego nurtu. To dobrowolne odosobnienie dla napełnienia siebie pozytywnymi treściami, skupienie na przeżytym i przewidywaniu jutra, które on, W. Łopata, pragnie swoim pozytywnym myśleniem, rozumieniem zmienić na lepsze. Dlatego trafna jest jego sentencja o pytanej „celowości”: „Dopóki żyję, dopóki Bóg daje siły, będę wykonywać swoją pracę dla was, ludzie!” Nie, to nie jest patos. To jasna świadomość tego, że życie bez twórczości, bez ducha, bez woli, bez wielkiego pokrewieństwa z wielkim ukraińskim masywem, bez miłości jest niemożliwe. Bo nie można kochać na rozkaz ani Boga, ani ojczyzny, ani ludzi… A to jest najgłębsze źródło, które jeszcze będzie inspirować Wasyla Łopatę do nowych twórczych osiągnięć, wzlotów i poszerzania duchowych horyzontów artysty. Ilustracje — prace Wasyla ŁOPATY

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

TAJEMNICA ZAŃKOWIECKIEJ zaczynała się w rodzinnej wsi, czy jednak pamiętają o tym w jej małej ojczyźnie?

Muzeum Marii Zańkowieckiej we wsi Zańki w rejonie nieżyńskim. Nadija ONYSZCZENKO Zdjęcia Ołeksandra WASYŁENKI. Inicjatywę poparto także w Kijowie. Wnuczka siostrzenicy Zańkowieckiej, Hałyna Diadiusza, podarowała ponad setkę książek. Towarzystwo teatralne — krzesła do klubu. Nauczyciele wraz z uczniami zaczęli zbierać eksponaty. Rodzina Sofiji Szafraj oddała lustro, podarowane jej przez Marię Zańkowiecką. Odnalazł się i wyhaftowany rodzinny ręcznik Adasowskich, i koronka ręcznej roboty samej aktorki, i fotografie znanego nieżyńskiego fotografa Ołeksandra Serebrenyka. Starsze pokolenia pamiętają jego salon fotograficzny w centrum Nieżyna z wielkim portretem Marii Zańkowieckiej w witrynie. Zebrane przedmioty umieszczono początkowo w osobnym pokoju kuchni-jadalni Adasowskich. Później dwór ziemiański ponownie przeniesiono na podwórze ich posiadłości przy szkole. I w 1964 roku otwarto muzeum. Było wielu gości z Nieżyna, Czernihowa, Kijowa. Występowała Natalija Użwij, inni działacze teatralni. Śpiewał Dmytro Hnatiuk. A odpowiedzialną za muzeum mianowano nauczycielkę Marię Kyryczenko. Chroniła je przez cztery lata z rzędu: uzupełniała eksponatami, przyjmowała gości, wraz z aktorami Lwowskiego Teatru imienia Marii Zańkowieckiej organizowała „Teatralną jesień”, prowadziła wycieczki i przygotowywała przewodników ze swoich uczennic. Najlepiej wychodziło to jej córce Ludmyle Kyryczenko i Oli Nowak. Studiowanie dorobku twórczego wybitnej rodaczki, kontakty z jej wnuczkami siostrzenic Iryną Tołoczko i Hałyną Diadiuszą wypełniały codzienne życie nauczycielki i uczennic wysoką treścią. Nie na darmo wnuczka Marii Kyryczenko, Olesia Wakulenko, została zasłużoną artystką Ukrainy. A Olha Nowak — nauczycielem-metodykiem w rodzinnej szkole w Zańkach, przodownikiem oświaty Ukrainy. W 1968 roku z powodu choroby oczu Maria Łohwyniwna za radą tejże Hałyny Diadiuszy zmuszona była poddać się operacji w klinice w Odessie i przekazać muzeum innej osobie. Od tego czasu placówką kierowali różni ludzie. Wprowadzono etatowe stanowisko dyrektora. Ostatnie 16 lat zajmuje je były wykładowca historii Wasyl Mandryka. Znajduje on mecenasów, którzy pomagają remontować pomieszczenia, drukuje w lokalnej gazecie wspomnienia współczesnych o wybitnej mieszkance Zańków, prowadzi wycieczki w czterech salach. Większość eksponatów to fotokopie i makiety. Są i oryginalne. Najcenniejszy — fortepian. Kupiony za granicą w 1899 roku, został podarowany Marii Zańkowieckiej przez Mykołę Łysenkę. Właścicielka przekazała go innej rodzinie, która mieszkała w Moskwie. I dopiero w 1970 roku instrument, któremu aktorka powierzała swoje przeżycia, został przywieziony do Zańków. Historia fortepianu opisana jest na specjalnej planszy. A pochodzenie innych eksponatów jest nieznane. Ostatnie wpisy w księdze inwentarzowej zrobiono w latach 70. Brak kartoteki z opisami eksponatów, planu topograficzno-ekspozycyjnego. Zaginęła biblioteka podarowana przez Hałynę Diadiuszę. Można tylko domniemywać, że fotograf Ołeksandr Serebrenyk był wśród tych szczęśliwców, którzy widzieli Zańkowiecką na scenie, bezpośrednio z nią rozmawiali. Sfotografował aktorkę, najwyraźniej w swoim salonie, w roli Łymeriwny. Życie i twórczość Marii Zańkowieckiej i dziś inspiruje krajoznawców i teatrologów do ciekawych badań. Wśród książek podarowanych muzeum na stopięćdziesięciolecie urodzin znajduje się teatrologiczne studium-esej Wołodymyra Kornijczuka „Ave, Maria! albo Psychologiczne osobliwości twórczości aktorskiej Marii Zańkowieckiej”, wydane w Nieżynie przez Centrum Współpracy Humanitarnej z ukraińską diasporą Nieżyńskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Mykoły Hohola przy wsparciu Fundacji Charytatywnej „Niżen”. „Potężny talent, który przyniósłby zaszczyt najlepszej europejskiej scenie”. „Talent wyjątkowy, swój, narodowy. Powiedziałbym — prawdziwie ludowy”. Cytuje autor Symona Petlurę i Konstantego Stanisławskiego. A tajemnica tej ludowości zaczynała się w rodzinnej wsi, od uważnej obserwacji niełatwego życia wiejskich kobiet, które na scenie zachwycały w rolach Oleny („Głytaj albo pająk”), Zińki („Dwie rodziny”) Marka Kropywnyckiego, Charytyny („Najemnica”), Sofiji („Beztalencie”) Iwana Tobilewycza. W ówczesnym, dozwolonym przez cenzurę ukraińskim repertuarze Zańkowiecka genialną grą potrafiła połączyć i Szekspira, i Goethego, i Schillera, i Ostrowskiego. Sześć lat temu do Marii do Zańków przyjechali rodacy z Kijowa. Zańki pachną mi pieczarkami. Wraz z fotoreporterem znaleźliśmy je pod brzózką między muzeum a pomnikiem Marii Zańkowieckiej w jej rodzinnej wsi. I w mojej wyobraźni, jak w kinie, od razu pojawiła się postać małej Marii, która czerpała natchnienie z podobnych krajobrazów: przytulnych stawów, cerkwi, która teraz jest zaadaptowana na klub, zadbanych białych chatek między wiśniowymi i jabłoniowymi sadami. Rosista poranna cisza, słowicze śpiewy pod rozgwieżdżonym niebem harmonizowały niejedną dziewczęcą duszę. Maria Zańko również urodziła się w Zańkach w tych czasach, gdy pierwsza ludowa artystka Ukrainy dożywała swoich dni w Kijowie. We wsi wciąż stał dom Adasowskich, który władza radziecka przeniosła do centrum i zaadaptowała na klub. Wciąż kwitły piękne lipy, bzy w dawnej posiadłości ziemiańskiej. I nie domyślała się imienniczka, że pisane jej było w rodowodzie opiekować się dobrym imieniem i sławą słynnej rodaczki. Wszak jej dziadek, ojciec matki Petro Mirosznyczenko, wiejski krawiec, szył dla wielodzietnej rodziny ziemianina Kostiantyna Adasowskiego. — A Zańko jestem po ojcu. Mamy tu pół wsi Zańków. Mówią, że nazwisko pochodzi od założyciela wsi, kozaka Zańka. — Opowiada mi Maria Łohwyniwna Kyryczenko — pierwszy dyrektor na zasadach społecznych muzeum Marii Zańkowieckiej we wsi Zańki. W 82. roku życia, mimo przebytych chorób, ta żwawa kobieta zachowała dobrą pamięć i rozumne zainteresowanie światem. Wchodząc do jej domu bez uprzedzenia, zobaczyłam na stole obiadowym stosik gazet. W 1952 roku Maria otrzymała dyplom nauczyciela języka rosyjskiego i literatury Nieżyńskiego Instytutu Pedagogicznego imienia Mykoły Hohola i przez 40 lat wykładała ten przedmiot w rodzinnej szkole w Zańkach. W 1960 roku, kiedy na Ukrainie obchodzono 100-lecie jubileuszu wybitnej ukraińskiej artystki (a wtedy dzień jej urodzin błędnie datowano na 1860 rok), do stolicy pojechali: sołtys wsi Zańki Tymofij Mirosznyczenko, sekretarz organizacji partyjnej, nauczyciel biologii Fedir Kyryczenko i były pracownik Adasowskich Iwan Karpenko. Wszystkich ich zaproszono do prezydium uroczystego posiedzenia. — Wchodząc na scenę, dziadek Iwan zmieszał się od błysków aparatów fotograficznych i upadł na schodach. Więc występować w jego imieniu musiał mój mąż Fedir Kyryczenko — wspomina Maria Łohwyniwna. To właśnie Fedir po tym wydarzeniu zaczął troszczyć się o stworzenie muzeum pierwszej ludowej artystki Ukrainy we wsi, w której się urodziła. Maria Kyryczenko i Olha Nowak — fundatorki muzeum. Aktorka w roli Lymeriwny, a wśród nich Jurij Muszketyk i Łeonid Horłacz. Z pełnym szacunku emocjonalnym przemówieniem wystąpił badacz jej życia i twórczości Anatolij Kudrycki. Gości witały zarówno Marija Kyryczenko, jak i Olha Nowak oraz Wasyl Mandryka. 4 sierpnia 2009 roku, w dniu świętej równoapostolnej niewiasty niosącej miry Marii Magdaleny – na jej cześć rodzice Adasowscy nazwali córkę – uczcić 155. rocznicę urodzin Zańkoweckiej przyszli tylko mieszkańcy wsi i nieżyńcy. Przy pomniku o słynnej rodaczce z zachwytem i artystycznie opowiadała Olha Nowak, a najstarsze zańkowskie śpiewaczki: Sofija Łewczenko, Ołeksandra Jeckało, Hanna Chonda, Marija Zańko, Nina Szkurko już nie młodymi, ale pewnymi głosami wyśpiewywały ulubioną pieśń aktorki o siwych gołębiach. Ubrane były w autentyczne wyszywanki, odziedziczone po babciach. Po wycieczce wydarzenie kontynuowano w wiejskim klubie, gdzie mieszkańcy Zańków, Dubołuhówki, Łosyniówki oraz pracownicy wydziału kultury rejonowej administracji państwowej śpiewali, recytowali, tańczyli, grali na bandurze i z dumą mówili o swojej Marii, w której widzieli wzór ukraińskiego patriotyzmu i wielkiej życiowej energii. Siła talentu Zańkoweckiej wywyższyła Ukrainę w kulturze światowej. Dla wykładowców i studentów Nieżyńskiego Kolegium Kultury i Sztuki imienia Marii Zańkoweckiej twórcze życie aktorki jest punktem odniesienia, mówiła dyrektor placówki oświatowej Ludmyła Jermolczenko. A sekretarz Nieżyńskiej Rady Miejskiej Ołeh Barankow podzielił się osobistym zachwytem i bólem: dorastał w Nieżynie w dawnym zaułku Suchkowym, teraz ulicy Zańkoweckiej, naprzeciwko domu aktorki. I jego babcia chodziła do niej jak do dobrej sąsiadki. Teraz ten jedyny dom pamięci na Ukrainie został zamieniony w akademik i zaniedbany. Takie wystąpienia dodawały twórczych i życiowych ambicji mieszkańcom Zańków, w imieniu których przemawiała sołtys Hałyna Saciuk. A oni ich dzisiaj bardzo potrzebują. Rok temu zamknięto wiejską szkołę, w której uczyło się 11 uczniów i która była położona na wspólnym z muzeum podwórzu. Uczniów dowozi się do sąsiedniej wsi, pedagogom zapewniono pracę. W pomieszczeniu tworzą rejonowe muzeum historyczne, w którym Olha Nowak jest kustoszem zbiorów. Jeszcze wykładając język ukraiński i literaturę w Zańkowskiej szkole ogólnokształcącej I—II stopnia, przygotowała ona rozprawę metodyczną „Niezapominajkowy kwiat talentu Marii Zańkoweckiej”, którą recenzenci z Czernihowskiego Obwodowego Instytutu Kształcenia Podyplomowego Pedagogów rekomendowali do prowadzenia wycieczek korespondencyjnych, czytań literacko-artystycznych, lekcji pokazowych i wykładów oraz działań wychowawczych. My, siewcy tego, co rozumne, dobre i wieczne, powinniśmy dbać nie tylko o intelektualny potencjał przyszłości narodu, ale także o jego wysokomoralny, duchowo bogaty, estetycznie dojrzały wizerunek, uważa Olha Nowak. W tym celu trzeba stworzyć takie warunki, aby dziecko przebywało pod stałym wpływem kultury materialnej i duchowej swojego narodu. W procesie kształtowania osobowości najskuteczniejsze są ścieżki poznania od tego, co rodzime, do tego, co obce, od bliskiego do dalekiego, od narodowego do światowego. Zatem, wychowując w dziecku zainteresowanie tym, co własne, bliskie mu od dzieciństwa, wychowujemy nie tylko wdzięcznego konsumenta światowych wartości kulturowych, ale także troskliwego pomnażacza jego bezcennej skarbnicy. Olha Hryhoriwna tęskni za swoimi uczniami, którzy pod jej kierunkiem pisali wypracowania „Mała ojczyzna wielkiej aktorki”, „Ścieżkami Mani Adasowskiej”, brali udział w czytaniach literacko-artystycznych „Folklor i etnografia w twórczości Zańkoweckiej”, w teatralizowanych świętach „Wieczornice u Marii”, „Ulubione pieśni Marii Zańkoweckiej”. Te szkolne formy pracy można przenieść do muzeum, łącząc w tym celu wysiłki jego pracowników oraz pedagogów z okolic Nieżyna i samego Nieżyna. Przecież w dziale artystycznym miejskiego muzeum krajoznawczego imienia Iwana Spaskiego jeden z pokoi opowiada o wpływie pierwszej ludowej artystki Ukrainy na życie teatralne miasta. To już gotowy szlak turystyczny z Nieżyna do Zańków „W gości do Marii”. Nieżyńskie Kolegium Kultury i Sztuki imienia Marii Zańkoweckiej wraz z Nieżyńskim Teatrem Dramatycznym imienia Mychajła Kociubynskiego mają potencjał twórczy, aby wznowić w Zańkach „Teatralną jesień”. Pod patronatem wydziału kultury rejonowej administracji państwowej i wydziału oświaty można przeprowadzać w Zańkach konkursy recytatorskie, a zwycięzców nagradzać wycieczką do Kijowskiego Muzeum Marii Zańkoweckiej. A może i kijowskich przewodników zainteresuje droga do Zańkoweckiej ze stolicy do Zańków przez Nieżyn? Czy nie wesprze ich w tym także stołeczne czernihowskie ziemiaństwo? Życie i twórczość wybitnej ukraińskiej aktorki stanowi kulturową chlubę narodu i dlatego powinno inspirować nowe pokolenia.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

KLASY ANDRIJIWSKIE

Julija ŁYSENKO, nauczycielka klas początkowych Andrijiwskiego NWO w rejonie makarowskim obwodu kijowskiego Teraźniejszość… Podporządkowała sobie wymierzony i spokojny styl życia wielu Ukraińców. Depcze brudnym butem różowe marzenia młodzieży i ostatecznie rozwiewa nadzieje emerytów. Ale może najcięższy cios ta „epoka postępu i innowacji” zadaje dzieciom. Nadzwyczajne nasycenie telewizji rozrywkowymi programami wątpliwej treści, zagranicznymi kreskówkami najniższego gatunku, szerokie rozpowszechnienie różnorodnych multimedialnych „rozrywek” — wszystko to pozostawia ślad w jeszcze nieukształtowanej dziecięcej świadomości. Dzieci w dzisiejszych czasach są jak pisklęta, które dopiero zaczęły wyglądać spod ciepłego skrzydła rodziców, a już porwał je wir jaskrawo-krzykliwej współczesności. Tak poznają świat, ledwie obrośnięte puchem. W takim czasie bardzo ważne jest zajrzeć w przeszłość, przypomnieć tradycje wychowania, znane na Ukrainie od dawna, które nie tracą aktualności także dziś. Środki ludowej sztuki, narodowe obyczaje, osobista moralna czystość rodziców i wychowawców — wszystko to w udanym połączeniu pomaga maluchom jak najłatwiej przystosować się do świata, nauczyć się adekwatnie reagować na czasem absurdalne przejawy współczesności. Główną rolę w tym procesie odgrywa szkoła. Najkorzystniejsze warunki do spotkania dzieci z ludowością ukształtowały się we wsiach Ukrainy. Tam wciąż zachował się osobliwy duch ukraińskiego ludoznawstwa w pieśniach i przysłowiach, wspomnieniach babć, w ręcznikach nad ikonami w każdej chacie. Andriijiwka… Piękna wieś na Kijowszczyźnie z malowniczymi krajobrazami i nieobojętnymi ludźmi. Życie tutaj wrze każdego dnia. A centrum tego wiru oczywiście jest szkoła. Uczą się i pracują tu ludzie, którzy nieustannie dążą do przodu, osiągają sukcesy, pokonują nowe szczeble i szczyty w swojej działalności. W tej szkole każdy czuje się jak w domu. Bo panuje tu atmosfera ciepła i przytulności, przesiąknięta tradycjami i obyczajami naszych przodków, utkana z starożytnych legend i pieśni, przysłów i bajek. Pedagodzy dążą do wychowania w uczniach miłości do swojego języka, dumy ze swojego rodu, poczucia godności. W tym celu w szkole systematycznie organizuje się święta, różnorodne akcje, do których włączani są nie tylko uczniowie, ale też mieszkańcy gromady. Ośrodkiem takiej działalności jest szkoła podstawowa. Chociaż budynek szkoły podstawowej jest stary, ściany już się sypią, nauczyciele robią wszystko, aby stworzyć w szkole przytulność. Codziennie otwarta jest „Ukraińska chata”, którą zapoczątkowała w swojej klasie Olga Iszczenko. W kącie klasy urządzono makietę niewielkiej chatki z bocianem na strzesze. Można do niej zajrzeć i zobaczyć maleńką kołyskę, portret Kobzarza oraz ikony pod haftowanymi ręcznikami. Przy chatce stoi płot z przelazem, studnia z żurawiem. Dzieci codziennie idą na lekcje, jakby do bajki. I nikomu z nich nawet do głowy nie przychodzi niszczyć te rzeczy. Na gości czeka „Świetlica”, stworzona kilka lat temu przez nauczycielkę Olenę Gordon. Zgromadzono tu sporo ręczników i przedmiotów z dawnych czasów, pośrodku pokoju kołysze się prawdziwa kołyska, a w kącie na ścianie, jak w każdej ukraińskiej chacie, — obrazy święte. Są w świetlicy także skrzynie, piec, stare balie, nawet krosno tkackie. Ten pokój przyciąga dziwną atmosferą dzieciństwa, którą tworzą dawne przedmioty. Uczą się w nim też dzieci, które dbają o zgromadzone skarby. Kolejna klasa szkoły podstawowej zachwyca swoją jaskrawością. Są tu również ręczniki i ikony, portret Szewczenki. Najbardziej jednak uderzają malowidła na ścianach: dwumetrowe słoneczniki, krowa o niebieskich smutnych oczach, ptaszek, który rozpostarł skrzydła nad książkami. W klasie znajduje się drzewo rodu andrijiwskiego. Na nim znajdują się znaki-amulety, które symbolizują każdy ród wsi. Wszystko to stworzyli i zebrali uczniowie szkoły podstawowej pod kierunkiem swoich pedagogów. Dzieci z radością i zapałem podchodzą do działalności badawczej, lubią poznawać nowe fakty z historii Ukrainy, rodzinnej wsi, bezpośrednio swoich rodzin. A nauczyciele starają się odszukiwać nowe ciekawostki ukraińskiej obrzędowości, pomnażać zebraną w szkole kolekcję dawnych haftów i przedmiotów życia ludowego, aktywnie angażować dzieci w badanie i odradzanie tradycji swojego narodu. Często uczniowie sami starają się czegoś poszukać, odkryć coś nowego nie tylko dla siebie, ale także dla kolegów z klasy, zaskoczyć nauczyciela. Wynikiem takich działań stają się wielkie święta z piosenkami i inscenizacjami, ludowymi żartami, przysłowiami, wystawami dziecięcych rysunków. Wszystko to pozostawia ślad w dziecięcych duszach. Oczywiście w Andrijiwce jest także dostęp do Internetu i telewizja również działa sprawnie. Ale dzieci rozumieją, które wartości są naprawdę niezniszczalne, mają możliwość codziennie się ich dotykać, wkładać cząstkę swojego serca. Warto zaznaczyć, że w Andrijiwce żyją, uczą się i pracują ludzie o niespokojnych sercach, zdolni myśleć i działać, iść w nogę z czasem, niosąc najcenniejsze osiągnięcia ukraińskiej historii i kultury. Ludmiła GRĘKUŁ, przewodnicząca „Młodej Proświty” Podczas obchodów Dnia Miasta Równe miejscowa „Proświta” pod kierownictwem Kateryny Syczyk przeprowadziła akcję „Dzień Proświty”. Park „Proświta”, w którym odbyły się uroczystości, został założony już w 2000 roku. Od tego czasu dzięki wsparciu władz miejskich, proświtian, zarządu oświaty, uczniów i pedagogów posadzono tam

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

NA WYSZKOLE HARTUJĄ SIĘ WOLA, ROZUM I SIŁA

Już piąty rok z rzędu w powiecie bereżańskim na Tarnopolszczyźnie działa młodzieżowy obóz szkoleniowo-zdrowotny „Łysonia” im. Iwana Hawdydy, którego uczestnikami są młodzi harcerze, członkowie młodzieżowych organizacji patriotycznych. Tegoroczny obóz „Łysonia – 2010” odbywał się na sławnej górze Łysonia i został poświęcony 95. rocznicy krwawych walk, w których bohatersko walczyli Ukraińscy Strzelcy Siczowi. Tetiana BUDAR, m. Bereżany, obw. tarnopolska Ponad 50 uczestników obozu szkoleniowo-zdrowotnego „Łysonia” im. I. Hawdydy (klub narodowo-patriotyczny Domu Twórczości Szkolnej w mieście Berezany, młodzież ze wsi Potutory, Kuropatniki i Saranczuki) podzieliło się na cztery roje — „Łysonia”, „Hucułowie”, „Siczowcy” i „Sokoły” — pod kierownictwem prowadzących spośród wychowawców (pracowników Domu Twórczości Szkolnej) oraz komendanta obozu, kierownika kółek teatralnych Oleny Riznyk, bunczużnego Wasyla Skipa. Dla wszystkich uczestników program obozowania na Łysoni był bardzo intensywny i interesujący. Na długo zapamiętają oni grę terenową „Przetrwać i zwyciężyć!”, watrę pieśni strzeleckiej, „Wesołą sztafetę” oraz inne imprezy, które hartują wolę i siłę. Chwile wolne obozowicze poświęcali grom sportowym i intelektualnym, wiązaniu węzłów, tworzeniu gazet wędrownych, nauce strzeleckich i powstańczych pieśni, historii Ukrainy i rodzinnego kraju. Aktywni w tych przedsięwzięciach byli zarówno nowicjusze, których to wszystko niezwykle interesowało, jak i obozowicze z doświadczeniem, wśród których wyróżniali się Taras Sokołowski, Maria Pohłod, Stas Lisowski i inni. Mimo surowych porządków, opowiadali harcerze, w obozie szkoleniowym można zajmować się ciekawie i bardzo romantycznie. Nocleg w namiotach, zajęcia na łonie natury, wśród pachnących ziół, smaczna „powstańcza” kasza — wszystko to przypada do gustu chłopcom i dziewczętom, młodym patriotom Ukrainy. Najjaśniejszymi chwilami obozowania są uroczyste otwarcie i zamknięcie, watra pieśni siczowej, udział w Piątym Regionalnym Festiwalu Pieśni Strzeleckiej i Powstańczej „Dzwony Łysoni”. Młodzi patrioci chętnie przyjmowali w obozie gości. Ze szczerymi pozdrowieniami i dobrymi słowami напутствia do obozowiczów na Łysoni zwrócili się pierwszy zastępca przewodniczącego rejonowej administracji państwowej W. Petrowski, zastępca przewodniczącego rady rejonowej W. Pukiwski, kierownik wydziału oświaty I. Chudy, którzy wzywali młodzież, by nigdy nie zapominała o bohaterskich kartach historii Ukrainy, zawsze miała za przykład bojowników o wolność — powstańców, prawdziwych nacjonalistów, nieugiętych synów i córki Ukrainy. Warto dodać, że obóz „Łysonia” w tym roku odbył się dzięki wsparciu wydziału oświaty rejonowej administracji państwowej oraz RO „Odnowiona Ukraina”, dzięki której uczestnicy obozowania otrzymali w prezencie 15 nowiutkich śpiworów, 15 matów, piłki nożne i siatkowe, które bardzo przydały się uczniom podczas szkolenia. W Rówieńskiej ZOSz nr 25 w prowizorycznej kawiarni „Muza” deszcz także nie przeszkodził. Jewhen Szmorhun, autor wielu książek, dyrektor wydawnictwa „Azalija”, zastępca przewodniczącego obwodowego zrzeszenia Proświty, z zapałem opowiadał o ludziach, którzy wsławili Rówieńszczyznę. Na koniec wdzięczni słuchacze otrzymali w prezencie książki z biblioteczki Muzeum Literackiego Ulasa Samczuka w Równem: „Anatol Demo-Dowhopilski”, „Niezbłądzony syn Wołynia”, „Przeniesiona przez tułaczkę”. O te upominki zadbało miejskie zrzeszenie Proświty. Imprezę poprowadziła członkini rady miejskiej Proświty Lilija Owdijczuk. Akcja „Dzień Proświty” zakończyła się świętem kulisza, podczas którego pracownicy przedszkola nr 52 zapoznali obecnych z ukraińskimi tradycjami, opowiedzieli, jak przygotowuje się prawdziwy kozacki kulisz, rozdali przepisy na przygotowanie ukraińskiej potrawy i zaprosili do skosztowania gorącego kuliszu. Mamy nadzieję, że akcja pozostawiła jasne, miłe wspomnienia w sercach widzów.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Jaskrawa akcja

ponad 2000 drzew, wytyczono ścieżki piesze. W kwietniu 2010 roku obchodzono dziesięciolecie parku, poświęcono pamiątkowy znak. Członkowie Proświty mają nadzieję, że w przyszłości park stanie się wspaniałym ośrodkiem kultury i wypoczynku dzielnicy Północny. Święto rozpoczął występ zespołu „Barwinok” pod kierownictwem Petra Tymoszczuka. Ukraińskie pieśni ludowe w towarzyszeniu ludowych instrumentów nikogo nie pozostawiły obojętnym. Dziecięcy zespół „Cukierki” (NVK nr 1) przedstawił widzom premierę piosenki „Moje cudowne miasto” do słów i muzyki miejscowej kompozytorki Tetiany Leus, członkowie „Młodej Proświty” zaśpiewali znaną ukraińską piosenkę „Chej-Chaj”. Kluby młodzieżowe Równego przygotowały wystawę prac twórczych. Spotkania z pisarzami Równeńszczyzny, które odbyły się na podwórzu

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

OTWÓRZMY SERCA NA BAJKĘ Rozmowa z pisarką Maryną PAWŁENKO

— Pani Maryno, dorastała Pani w nauczycielskiej rodzinie na malowniczej Czerczyńszczyźnie. I nie tylko w nauczycielskiej. Pani rodzice są pisarzami, pisze również Pani siostra Łesia, więc słowo w rodzinie zawsze było na honorowym miejscu. A teraz także Pani mąż Wołodymyr i Pani córeczki Ola oraz Oksanka są gorliwymi miłośnikami słowa. Wydaje się, że nieustannie sprzyja Pani atmosfera literacka. Jeśli wspomnieć słynną Astrid Lindgren, która w Pani wieku dopiero zaczynała drogę w literaturze, to mimo młodości Pani wkład jest dość znaczący. — Rzeczywiście, jakoś tak wychodzi, że planety „rodzina” i „literatura” w moim „kosmosie” mają jedną i harmonijną „orbitę” (a jeśli jakieś „zderzenia” się zdarzają, to prowadzi to jedynie do nowych twórczych „wybuchów”). Jestem za to wdzięczna losowi. W rodzinie moich rodziców — nauczycieli polonistów Stepana i Olhy Pawłenków — Słowo było nawet nie na honorowym miejscu: ono po prostu było wszędzie. Czytać i pisać (oczywiście, pomiędzy sprawami szkolnymi, ogrodami i doglądaniem kur oraz królików) — to było coś tak naturalnego, że na zamalowane i zapisane moimi wypocinami liczne zeszyty w linię początkowo nikt nie zwracał uwagi. Starannie wiązano je w stosy i regularnie wynoszono na strych. Dopiero gdy byłam w starszych klasach, tata wziął kilka moich wierszy i wysłał do gazety rejonowej… Tak niechcący zdecydował o moim losie, „przeciągając” moje zainteresowania od rysowania (mama tyle lat po obiedzie woziła mnie ze wsi do samej Umania na zajęcia pracowni plastycznej!) do literatury. Co prawda, bez jej konsultacji językowych do dziś nie wypuszczam do ludzi żadnego tekstu. Mąż Wołodymyr jest również jednym z głównych cenzorów i konsultantów. Jego bezapelacyjne uwagi dotyczą z reguły subtelności treściowych. Miło, że on, mimo pozornej krytyczności, skrycie szczyci się moim „pisarstwem”. Lubię także, gdy on, niczym ten bajkowy dziad na wrotach w czerwonych butach, surowo pyta: „I-i-ile stron dzisiaj napisałaś?!” Szesnastoletnia Ola — nasza starsza córka — nie tyle jest pierwszym czytelnikiem, co pierwszym słuchaczem, krytykiem, doradcą, a nawet współautorem. Jak zaczęło się kiedyś od moich wymyślań-opowiadań nowych przygód Domowika, aby zabawić małą w długiej drodze do naszego podmiejskiego ogrodu, tak do dziś nie zaczynam pisać bez jej „wizy”. I jeśli jako mała dziewczynka wszystko przyjmowała na „hura”, to obecnie ta „wiza” weryfikowana jest nawałnicą krytyki, przechodzi przez tygiel sceptycyzmu, dopóki wreszcie nie usłyszę pobłażliwego: „Ujdzie!” Gdy zaś ona potem skrycie uroni łzę nad już wydaną książką (jej wiekowi, oczywiście, obecnie najbardziej imponują zakochana „Rusałka z 7-B” oraz dopiero co wydana „dorosła” powieść „Santa Lucia w kirzowych butach”), uważam to za szczególny komplement. Na żądanie zaś siedmioletniej córki Oksanoczki już dziesiątki razy czytano na głos książki „Domowik z paletą”, „Domowik powraca” (tam Oksanoczka radośnie rozpoznaje siebie i swoich bliskich) oraz „Historie Mykołki” (mała nawet zrobiła o Mykołce własne ilustracje i napisała o nim „szczęśliwe zakończenie”). — Tata w Pani życiu to jasna karta Pani pamięci. Wspomnijmy o nim. — Dziękuję serdecznie… Obecnie właśnie siódma rocznica od czasu, gdy odszedł w wieczność… Mój złoty i niezapomniany Tata — wielki i bardzo wymagający mistrz Słowa. Teraz pracuję nad przygotowaniem do druku jego licznych artykułów literaturoznawczych (w 2004 roku wydaliśmy jego zbiór poezji, prozy, przekładów i satyry „Wieczność taka krótka”, w 2010 roku wydawnictwo „Bohdan” wydało ich wspólne z Olgą Pawłenko opracowania z metodyki języka „Filologiczny kalejdoskop”), znajduję dla siebie bardzo wiele nowego. Do dziś zawsze przymierzam do każdego swojego tekstu Tatowe rentgenowskie widzenie. Kiedy przychodzi do mnie we śnie, spieszę zadać jakieś pytanie czy proszę o jakąś radę, co prawda, zawsze coś przerywa usłyszenie odpowiedzi… Jestem wdzięczna także, że jeszcze mam szczęście usłyszeć odpowiedzi i rady od swojej Mamy (daj, Boże, jej zdrowia!) — również utalentowanej pisarki, autorki różno-gatunkowego zbioru „Malwy na przyczółku”, unikalnej „Abecadło-Jarmark” (tam każde słowo zaczyna się od jednej i tej samej litery). „Prosta” wiejska nauczycielka Olha Pawłenko ma nie lada (wbrew wielu utytułowanym językoznawcom) wyczucie żywego, prawdziwego języka ojczystego. — Pani zainteresowanie Pawłem Tyczyną przerodziło się w coś więcej niż zainteresowanie kandydata nauk pedagogicznych. Skąd ono? — Paweł Tyczyna stał się obiektem moich dociekań zupełnie przypadkowo. Niejednoznaczna, skomplikowana osobowość? Bezsprzecznie! Ale, zaiste, zrozumieć Pawła Tyczynę — to w znacznej mierze zrozumieć także Ukrainę. W tym jeszcze nie raz przekona teraźniejszość i przyszłość. Mój zaś Tyczyna wcielił się jak na razie w rozprawie kandydackiej, w zbiorku zaleceń metodycznych dla szkoły, w monografii „Tyczynowska formuła ukraińskiego patriotyzmu”, która jeszcze w rękopisie otrzymała trzecią nagrodę wydawnictwa „Smołoskyp” i którą, nawiasem mówiąc, zupełnie niespodziewanie dla mnie i bez żadnego zabiegania z mojej strony nagrodzono nagrodą literacką „Błahowist”. W 2005 roku udało się także zrealizować jeszcze pomysł taty: uporządkować i, za uprzejmą redakcją oraz z przedmową Mychajłyny Kociubynskiej, wydać zbiór nowych, niezaideologizowanych wspo- Maryna Pawłenko mówi o Pawle Tyczynie — „Z miłością i bólem”. Magia tej unikalnej postaci w żaden sposób mnie nie opuszcza: i oto już opowiastka o jego dzieciństwie weszła do mojej świeżej książki wydawnictwa „Grani-T” z serii „Życie wybitnych dzieci”, a dość obszerna powieść o małym Pawlusiu — do książki „Tęcza w sicie” („Jarosławiw Wał”)… A jeszcze na podstawie wieloletnich obserwacji napisałam niedawno rozprawę o Tyczynowskim „Złotym gwarze” jako reminiscencji szewczenkowskiego „Wielkiego lochu”, zaraz ma ją opublikować „Język i literatura ukraińska w szkołach średnich, gimnazjach, liceach i kolegiach”. — Wydaje mi się, że łatwo poddają się Pani wszystkie te gatunki, za które się Pani bierze: poezja, proza, dramaturgia, publicystyka. W żadnym Pani debiucie nie ma ani krzty nowicjatu. Ale mimo wszystko, chyba coś jest bliższe duszy. — Zaczynałam od poezji, zostałam zwyciężczynią w międzynarodowym konkursie „Hranosłow”. Nowelki, opowiadania i powiastki, którymi zachwyciłam się później, „powygrywały” i w „Hranosłowie”, i w „Smołoskypie”. Próba powieści — to była pierwsza część „Syrenki z 7-B” — została „dyplomantem” w „Koronacji słowa”. Rozprawę literaturoznawczą o Tyczynie, jak już wspomniano, docenił, znowuż, „Smołoskyp”. A radiosłuchowisko w tym roku zajęło drugie miejsce we Wszechukraińskim konkursie „Odrodzimy zapomniany gatunek”… — Twórczy człowiek zawsze pamięta tych, którzy pierwsi podali mu rękę wsparcia. Nawet los Hansa Christiana Andersena, czyj talent (jak przyznawali współcześni) nie potrzebował niczyich rekomendacji, bez wsparcia mógł potoczyć się zupełnie inaczej, i on nigdy nie zapominał ich — tych pierwszych. Kto przyczynił się do Pani wejścia w literaturę? — Tak, na literackich zakrętach zawsze czułam wsparcie. Przede wszystkim dziękuję swojemu literackiemu „ojcu chrzestnemu”, dobremu pisarzowi i tłumaczowi Dmytrowi Czeredniczence. Jeśli na początku mówiłam o planetach i orbitach, to tutaj nasuwa się porównanie z głównym światłem, do którego ciągną i wokół którego obracają się większe i mniejsze planety, satelity i meteoryty. Jego uwagi i ciepła starcza dla wszystkich, a umiejętność wyciągania na świat Boży coraz to nowych talentów i wypuszczania ich na własne orbity — to w ogóle zjawisko unikalne. Właśnie Dmytro Semenowycz, jak już potem się dowiedziałam, był moim dobrym aniołem w jury konkursu literackiego „Hranosłow”. Właśnie on potem wyznaczył kierunki pracy nad moim pierwszym opowiadaniem „Królowa z bibliotecznej kolejki”: nawet pomimo tego, że opowiadanie wtedy już miało trzecią nagrodę na konkursie w Filadelfii. Dziękuję za pierwsze kroki i ówczesnej kierowniczce gabinetu młodego autora Wałentynie Zaporożec, i nieco ironicznemu, ale zawsze przychylnemu i uważnemu poecie Wiktorowi Kordunowi (on wtedy sekretarzował w NSPU). Ówczesnemu przewodniczącemu Związku Jurijowi Muszhetykowi, który potrafił, oprócz pracy organizacyjnej i właściwie literackiej, opiekować się młodymi autorami. Tę serię imion. Należę do tych, którzy starają się czytać wszystko, co pisze Maryna Pawłenko. Może dlatego, że ona nigdy nie daje podstaw, by się w niej rozczarować. Myślę, że nie na darmo ją kochają i szanują, — jest za co. W osobie Maryny Pawłenko mamy nie po prostu wspaniałą młodą pisarkę, ale i wielostronną, całościową osobowość — nadzwyczaj głęboką, bogatą duchowo, skromną i porządną. Podobną do czarodziejki, która słowo może zamienić w cud, a książkę — w święto duszy. I literacki los, zapewne, jest przychylny dla Maryny. Pewnie i on podpatrzył w niej jasny talent, pomnożony przez szaloną pracowitość. można kontynuować: Roksana Charczuk, Osyp Zinkewycz, Ludmyła Taranenko, Petro Perebyjnis, Wołodymyr Pjanow, Wjaczesław Medwid, ostatnio — Nina Herasymenko, Mychajło Słaboszpycki… Jestem wdzięczna Bogu, że zawsze zsyłał mi na tej ścieżce dobrych ludzi… — Porozmawiajmy o książkach prozatorskich dla dzieci. Zdaje się, że do literatury dziecięcej przywiódł Panią Domowik. A Pani go skąd przywiodła? — Owszem, właśnie rękopis autobiograficznej powieści-baśni „Domowik z paletą”, otrzymawszy w 2000 roku drugą nagrodę „Smołoskypu” i rok później stając się tam książką, zapoczątkował moją „prozę dziecięcą”. Głównym bohaterem utworu jest Dzieciństwo, które pozostało w duszy i jasnym, niewysłowionym smutkiem męczyło mnie dotąd, dopóki nie przemieściło się wreszcie do powieści. Domowik to tylko wygodny pretekst. Oczywiście, sam obraz nie jest nowy, ciągnie się jeszcze z dawnej mitologii. U mnie pojawił się on najpierw jako atrybut ludowych wierzeń w dwóch… wierszach! Właściwie to mój pierwszy tomik poetycki, do którego one weszły, miał nazywać się „Domownik z paletą”. Ale redaktor zbioru Dmytro Czerednyczenko zmienił nazwę na „Lilakowe zeszyty”, motywując to tym, że książkę będą drażnić „Domowikiem z półlitrą”. Do dziś jestem mu za to wdzięczna. Jednak tęskniąc za dawną nazwą, „odrodziłam” Domowika — już w nowej hipostazie. Przy czym zżyłam się z tym obrazem tak bardzo, że już nie wyobrażam sobie bez niego swojego dzieciństwa. Był u nas z siostrą taki sepleniący, kudłaty, zabawny Domowik — i kwita! …A książkę mimo wszystko nazywają „Domowikiem z półlitrą”. I uczniowie w szkole, i w stołecznych kręgach literackich… Poeta Serhij Pantiuk, na przykład, nie wita się inaczej, jak żartem: „O, Domowik jest, a gdzież półlitra?”. Mnie to nawet sprawia przyjemność!.. — Pani powieść o Irynie Żyłenko w czasopiśmie „Berezil” to pierwszy tak ludzki portret jednej z najciekawszych i najbardziej osobnych naszych poetek. Zdołała Pani subtelnie i przekonująco odtworzyć narodziny Poetki w dziecku. — Mimo że powieść o dzieciństwie Nadiji Surowcowej z tej samej serii po opublikowaniu w „Berezilu” (12’2009) została uhonorowana trzecią nagrodą czasopisma, a cała seria moich „dzieciństw” — o Tychynie, Surowcowej, Symonence, Stusie i Żyłenko — otrzymała trzecią nagrodę w konkursie prozy historycznej „Jarosławów Wał” i ma się tam ukazać jako książka, — Pani słowna ocena, pani Halyno, jest dla mnie szczególnie droga. Włożyłam bardzo dużo pracy w pracę nad tymi powieściami, wszak to tak odpowiedzialne i ryzykowne: odtworzyć obyczaje, atmosferę, koloryt epoki! Stawiałam sobie za cel podanie jak największej ilości prawdziwych informacji o swoich bohaterach — na podstawie wspomnień, listów, dzienników, notatek, utworów literackich. Oczywiście, jeśli z Iryną Żyłenko miałam szczęście rozmawiać, to w szczegółach życia wyjątkowej Nadiji Surowcowej, oprócz innych źródeł, pomógł jej umański dom-muzeum. Nie pogubić się w szczegółach dzieciństwa Pawła Hryhorowycza bardzo pomógł mi jego ziomek, lekarz, krajoznawca, wspaniały człowiek Iwan Sydorenko. Za unikalne szczegóły z życia Wasyla Stusa jestem dozgonnie wdzięczna jego starszej siostrze Marii Semeniwnie. Za opowieści o Symonence dziękuję jego rówieśnikom, krewnym i ziomkom Hryhorijowi Andrijowyczowi(!) Symonence, Ołehowi Szczerbaniu, Nini Symonence, Mykole Somowi, Walentynie Kuzmenko-Wołoszyn, Iwanowi Drobnemu… Słowem, jeśli już powiedziano w tekście, że lalka Iryny Żyłenko nazywała się Belba, a lalka Nadiji Surowcowej — Katka, to, proszę mi wierzyć, tak nazywały się naprawdę! Każde ze wspomnianych dzieciństw przeżyłam, odchorowałam i poczułam. — Zilustrowała Pani niemało swoich i nie swoich książek. Jak Pani się pracuje w tej żywiole? Czy nie zarzucają Pani amatorstwa? Życzliwi nie radzą nie gonić za dwiema srokami za ogon? — Niestety, jestem naprawdę tylko amatorem, nie artystą-profesjonalistą. Ale rysuję — wytrwale i żarliwie — od dzieciństwa. Przeszło mi to i od mamy, i od jej ojca, mojego ukochanego dziadka Petra. Jeszcze nie wiedziałam, że ołówek bierze się do prawej ręki (dlatego do dziś rysuję lewą), a już wymagałam od mamy: „Narysuj mi gęsi kolana! Nie takie!.. Nie takie!..”. Uspokoiłam się dopiero wtedy, gdy mama przedstawiła gęś na falach: kolana, powiedzmy, schowane w wodzie (jak tu nie wspomnieć schowanego w pudełku baranka dla Małego Księcia?). Od małego marzyłam, by zostać ilustratorem. Ileż nieuznanych-niewydanych albumów, gazetek ściennych, pocztówek, książeczek, z miłością wyfantazjowanych i wymalowanych przeze mnie, do dziś wala się po szufladach!.. Chyba jednak miałam szczęście, bo nie będąc profesjonalistą, mimo wszystko ilustrowałam: „Abecadło” Mykoły Szczerbaka (cała seria kolorowych rysunków w kilku numerach czasopisma „Doszkilne wyhowannia” (1994), niemało tomików poetyckich (w szczególności własne „Czar-paproć” i „Dusza osiki”), książki-kolorowanki dla dzieci, które w 1998 roku ukazały się w Wydawnictwie Kucharuka w Kijowie, książkę swoich baśni „Półtora życzenia”, „Kalendarz autorski” na 2010 rok (kijowskie wydawnictwo „Prostir”) itd. Jeśli cudzy tekst jest twój w rozumieniu duchowej bliskości, to jednakowo przyjemnie rysować. Z tą chyba tylko różnicą, że do własnego pretensje są już niestosowne, a od innego autora można jednak oczekiwać jakichś narzekań. Nie, narzekań „w oczy” na własne rysowanie słyszeć nie musiałam. Ale gdybym miała możliwość wyboru, swoje teksty bez wahania oddałabym do zilustrowania Kostowi Ławrze, Władysławowi Jerce, Wiktorii Kowalczuk, a najchętniej — ulubionej artystce mojego dzieciństwa Switłanie Kim: pamiętacie rysunki do „Angielskich…” i „Włoskich baśni ludowych”, wydanych przez „Weselkę”, „Wodnika” Otfrieda Preusslera i in.? Wyjątkowa artystka! — Kiedyś ze smutkiem dla siebie odkryłam, jak mało czytają pisarze, którzy piszą dla dzieci! Nie chodzi o „czytanie” w Internecie zorganizowanych dla samych siebie opinii czy samochwalstwa. I jak mało znają literaturę światową! Jak dla mnie, to dzisiaj Pani twórczość można rozpatrywać „w towarzystwie” takich pisarzy, jak Litwin Vytautas Račickas, Szwed Ulf Stark czy Norweg Klaus Hagerup. Mam nadzieję, że wkrótce zajmą się tym młodzi literaturoznawcy, którzy kochają i dobrze znają literaturę światową dla dzieci — powiedzmy, Zoja Żuk. A jakie czytelnicze upodobania ma sama Maryna Pawłenko? — Boże, jakie bolesne i aktualne pytanie! Smutno od uświadomienia, że za życia

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

nie zdołam przeczytać WSZYSTKIEGO nawet z bogatych bibliotek domowych moich rodziców czy męża! Prawdziwy Czytelnik (do takich należał też mój niezapomniany Tata) — to nawet ważniejsze niż prawdziwy Autor. Mimo że czytam nieustannie i wytrwale, że staram się czytać wszystkie książki, które darują mi znajomi i przyjaciele, ogarnąć większość czasopism literackich — chyba trzeba przyznać, że “dni tarzania się, czytania i marzeń” (według Iryny Żyłenko) pozostały w dalekiej młodości, kiedy czytałam wszystko, co wpadło w ręce — lekko, z pragnieniem i bez wyboru. Ostatnio czytam głównie w związku z pracą: przygotowuję się do wykładów, konferencji, recenzowania. Oczywiście staram się jak najwięcej czytać z młodszą córeczką (starsza już robi to sama). Z ochotą przyswajamy zarówno ulubione bajki mojego dzieciństwa (“Mały Pik-Pok” Adama Bahdaja, “Siano czarne, siano białe” i inne smutne tajemnicze bajki Christiana Pignota, baśnie Andersena, dramatyczne baśnie Wilhelma Hauffa, “Małego Księcia” Saint-Exupéry’ego, nad którym przepłakałyśmy we dwie cały wieczór itd.), jak i współczesne utwory: przygody szkodliwego Subotka Paula Maara, przygody kota Pelle Bezogona Gösty Knutssona, przygody Niewsidomyka Benny’ego Andersena, historie wzruszającego chłopca Elvisa Karlssona Marii Gripe, tułaczki nie mniej wzruszającego “Chłopca Orzechowe Ziarno” Dmytra Czerednyczenki, okrutną w swojej prawdziwości “Cudowną podróż Edwarda Tulane’a” Kate DiCamillo… Prawdziwymi odkryciami stały się dla nas “Sny jedwabnika” Åsy Gån Schweder (podane, jak i większość wspomnianych wyżej książek, w Pani przekładzie, pani Halyno) oraz “Myszka Zita” Vytautasa V. Landsbergisa (przekład z litewskiego D. Czerednyczenki): o nich portal “Litakcent” nawet opublikował moją recenzję… Oczywiście także czasopisma dziecięce: “Malatko”, “Anhelatko”, “Barwinok”… Jeśli chodzi o “dorosłe” książki, to z najjaśniejszych wrażeń czytelniczych do dziś pozostaje “Czarny kruk” Wasyla Szklara. A teraz czytam drugi tom Mychajła Czabaniwskiego (pierwszy niedawno skończyłam), którego 100-lecie urodzin odbyło się w tym wrześniu, oraz świeżo podarowane mi autorskie zbiory współczesnych pisarzy Kateryny Miszczuk i Iwana Donycza. Jeszcze jedna “bieda”: w czytaniu staję się coraz bardziej krytyczna, coraz częściej łapię się na tym, że niczym klasyczna teściowa czepiam się niedopatrzeń w tekście, stylistycznych potworków, luk fabularnych, do… A jednak większość przeczytanych utworów tak czy inaczej zostawiała ślad w mojej duszy, kształtowała paletę moich myśli i uczuć. Jeszcze z dzieciństwa zachwycił mnie wiosenny rozkwit “Pieśni lasu” Łesi Ukrainki, mądrość opowiastek Boženy Němcovej, mistyczność Stefana Zweiga, intrygujące fabuły Iryny Wilde… Z japońskiego haiku na zawsze pozostało odczucie przemijalności i piękna świata, od Bolesława Prusa — głębia przeżyć, od Knuta Hamsuna — oślepiający błysk słońca po sierpniowej burzy… Antonycz, Płużnyk, Swydzynski, Tychyna — szczególne sfery barw i muzyki. Z bardziej współczesnych — metaforyczny Ihor Kałyneć, uskrzydlona “płatkami powszedniości” (wyrażenie z moich “Bzowych zeszytów”) Iryna Żyłenko, dzielna i mądra Lina Kostenko, aforystyczny Wasyl Słapczuk… Lista nazwisk nieustannie się powiększa… — Czy mogłaby Pani (parafrazując Saint-Exupéry’ego) powiedzieć, że przyszła Pani “z dzieciństwa, jak z kraju”? — Słowa francuskiego pisarza Saint-Exupéry’ego o tym, że wszyscy pochodzimy z dzieciństwa, chciałabym sparafrazować jeszcze tak: “wszyscy pochodzimy z dzieciństwa i — z bajki”. A potem uzupełnić: z bajki wszyscy nie tylko pochodzimy, ale i, wbrew wszelkim przeciwnościom i zgiełkowi, bajki nigdy tak naprawdę nie opuszczamy. Chce się wierzyć, że nasze społeczeństwo, niech i bardzo powoli, niech i niekonsekwentnie, jednak dojrzewa do zrozumienia potrzeby własnej bajki narodowej, do tego nie tylko ludowej, ale i literackiej. Przyjrzyjmy się: każde państwo, które coś osiągnęło, niechybnie dało i sobie, i całemu światu swoją bajkę literacką. Czy Francja stałaby się Francją bez Charles’a Perraulta? Czy Dania stałaby się Danią bez Andersena? Czy Szwecja stałaby się Szwecją bez Astrid Lindgren? Takich przykładów jest bez liku. Mimo wszystkich realiów, bardzo chce się wierzyć w pojawienie się na Ukrainie takiego państwa, takiego rządu, który stałby się prawdziwie dobrą wróżką. Czasami wydaje mi się, że każdy człowiek powinien mieć w zapasie trzy życzenia, które niechybnie się spełnią. Żeby, otrzymawszy nagle magiczną okazję spełnienia swojego życzenia,śmy zdołali wymyślić coś wartościowego. Rozmawiała Halyna KYRPA Kijów—Umań

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

CENTR REJONOWY

I przypomina twoją wiosnę. Chutor Przyjaźń — bez cerkwi i ulic. W niebiosa wrasta posiadłość. I jak tylko usta rozchyli, Wnet gospodarz zapyta: “Co chłop mówi?” I skuje go strach, niby tężec. Potem pan okularami Zeissa Przemaca wyżużlowaną drogę, Żeby nie urazić auta policyjnego Gniewnym wykrzyknikiem z “psia” albo “szlag”. Jeszcze zetrze nie jedne buty, Zanim przywyknie do wytężania żył. Lecz nie starczy “zielonych” na wykup Cudzołożnicy o czarowniczym obliczu, Za którą daremnie tęsknił… CENTR REJONOWY Umodlone miejsce z ruiną świątyni. W zaciekach wapna — popiersie wodza. Naprzeciw — kawiarnia, ujęta w ramę Z zasypiających pijaków, co leżą, niby grudki ziemi. “Volkswagen”, którego poszukują w Polsce, Waha się: wziąć prostytutkę czy nie, Co wyschła, niczym poczajowskie relikwie, I zbyt tania nawet dla niższych rangą. Ona już za butelkę gotowa się oddać, Bo do martwej wsi nie ma powrotu. Z płotu koza obgryza kandydatów, Jeszcze od nocy rozwieszonych tu, jak szmaty. Przerażają wytresowane cerbery z administracji, Wciągając z mieszkania kanapę za długi. Gospodyni nie płacze, a już tylko meczy, Bo jej zmiażdżyli jeszcze pół nogi. W pancernych drzwiach dwie zatkane dziury Kalibru prostego — siedem sześćdziesiąt dwa. Na ulicy zimno, dlatego porachunki Do klatki schodowej przeniosła nieogolona brać. Na “ogólnoprzystępnym” brzęczy telewizor, A babie się zdaje: “Znowu nasi przyszli!” I wolność jej spada w usta, jak motyl, Co skrzydła w trupiej świecy spalił… * * * Już i ciebie zapraszają na łowy, Bo w niedostępne koło wszedłeś, Strząsnąwszy ostre resztki plew Z niedawnych jeszcze chłopskich podeszew. Zakręciwszy już, jak zwierzę, w zwykłej wataże, Na żadnym z nich wzroku nie zatrzymał, Chociaż i poczuł: niby na szklanym brzegu Pociął się głęboko i zabolało. Teraz będziesz ich aż do zgonu, Więc “Sauer” trzymaj swój — w “trzy pierścienie” I chybiaj, dopóki wódz strzela z tronu, Nie widząc podstawy spod wieńca. Czekaj czujnie znaku, albo wieści, Albo masońskiej ręki na ramieniu, Kiedy obgryzą rzuconą im kość Zziajani psiarczycy i naganiacze. Zapamiętaj dobrze pierwszą z ich zasad: Nie nadymaj, jak kogut ten, gardła, Kiedy swoją przynależność do rozprawy Umyślisz od siebie odpychać. Nie będzie powrotu wstecz. Wybrałeś Cieplejsze legowisko, oddawszy amulet. I to ci się zapisze, jako wybryk. Lecz musisz wiedzieć: to jest grzech śmiertelny. * * * Drogi od niepogody spuchły, Trawa zamarła, niby zwierzątko. W kałużach, jak w czarnych kubkach, Przymarznięte jagody gwiazd. Już odprężyły się resory Na tej bitej drodze, I ty do stacji Rozdory Ją pokonujesz, niby zły Los swój, co nie spełnił się Tak, jak chciałeś, I łatwo krzywdzie poddał się, Niby trawy — wiatrowi zza wzgórz. Ty ciężko idziesz po kredzie grzbietu. Za tym wzniesieniem gdzieś — wieś… I duchem tataraku spod przędzy Niżańskich łęgów powiało. Lecz oko dojrzało już stóg I świetlika na ruchomym pniu. I — jak ogień suchego spirytusu, — Drżące światło w oknie!.. MONASTYRSKA WYSPA Tatarska cięciwa funikularu Nad sagą Dnieprową brzmi, Aż u nóg przycichli kawalerowie, Których, bywało, zdawało się, nie zatrzymać. I tylko kobieta z pobliskiego wagonu Śmiała się do samozapomnienia. Zdawało się, że wszystko ona z rozpędu Zapragnęła naraz wziąć od życia. Odpuszczonej z pałacowych komnat Z pobłażliwością na nowy kaprys, Chciało się jej skoczyć głową Oto tu, zamknąwszy oczy, prosto — w dół! Lecz powstrzymywało coś, intrygowało Zbliżeniem upojnego cudu nad cudami, Którego tak dawno ona czekała — Już myślała, że ktoś go zabił. Leciała naprzeciw Monastyrska wyspa, Płonęła cel mroczna ciemność. Nabrzmiały piersi wiosennym pąkiem U niej do niesłychanej błogości, Jeszcze chwila — i on mniszkę obejmuje! PODZIAŁ MAJĄTKU Sąd, gdyby mógł, podzieliłby i lata Te, kiedy warkocz on jej rozplatał, I odchylała się w tył ona, Oczy odwracając, niby wina, Pijana z miłości, jak od wina. …Trzecią godzinę już podział majątku Trwa z uściśleniem każdej daty — Gdzie, za czyj koszt przyszło kupować, I półkonwojna twarz deputowanego Śledzi: nie daj, Boże, coś przekazać. — Oczy to w lewo, to w prawo dymią. Chodzą na zmianę palić do kuchni On i ona — już obcy i bez pragnień. …Rzeczą ostatnią w bok jej suknia, Co do niedawna była jeszcze wspólna, Pada, niby szczęścia rozszarpany cień… MALWA NA ŚMIETNISKU Dym, niby domownik, wśród gliny Z wywrotek, co resztki chat Baby Wiwdi czy baby Kyłyny Zawróciły do kopalni z powrotem. Cóż zostanie sąsiadom na wspomnienie? Z ostatnim zaczerpnięciem łyżki koparki Przez żelazem rozcięty komin Śladem auta poleciała i dusza, Bo zauważyła w ładowni korzeń, Co sterczał, gdzie bielała ściana, Niby wbity przez pradziada czop, Na którym kozę przywiązywał. Do wiosny, póki grudki ziemi rozmokły, On na piersiach wytrzymywał twardź, Żeby błysnąć, niby szkło w lornetce, Przebiwszy łodygą swoją śmierć. Obok trasa. Piszczą hamulce. Kierowcom zapiera dech — Na popielisku dymnym malwa Płonie, zatrzymując ruch! wieś Wasylkiwka w obwodzie dniepropetrowskim

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Iwan Daniluk

* * * Wdowa Wirka miała ich siedmioro. Rosły na chlebie z wody, jakby z mgły. Wsią za nią, jak wiejska miarka, Szły w aureolach nadziei i nędz. Pod okna wrósł ojcowski przysiółek, Upieczony z bzowych zasadzek Oczami i plotkami sąsiadek. Jak dziki miód przyciągał ich, błogosławionych, I kosztował ją rozrachunki nieprawdopodobne. …Śmierć miała przyjść już za chwilę, lecz Niemca coś zatrzymało nad podpiwniczeniem. Ale swoi nigdy nie wypuszczą z rąk, Dobił ją agent podatkowy. Najpierw z podwórza zniknęło całe wyposażenie, A przed śniegiem z sinych nóg zdjęto kirzowe buty. Owinięta, jak chata, słonecznikami, Dziećmi i nierozdzielnym wdowieństwem, Pod hymn szczęśliwie zamarza… * * * Maryla Potocka mnie nie lubi Za żółte naszywki SA¹. To jaskółką przez KaPe przemknie, To przebrzęczy jak osa. Gdy mówi: „Dzień dobry, muj pan!”, Słyszę: „Już jedź, okupancie!” Maryla Potocka – panienka szlachetna, Chodzi z ojcem tylko w parze, Z dumnym porucznikiem, chudym jak sztachetka, Z orderem „Virtuti Militari”. Zwolnili ją z fabryki biszkoptów, Jest u nas na wolnym najmie. Na służbę nikt już nie wystąpi bez kwiatów Ani choćby pęku brzozy. Dla wszystkich taka rzewna, jak sen na leżance, Bo dalej wciągnie już przyzwyczajenie. Nie raz jeszcze obudzę się z inną w łóżku Od stukotu jej trzewiczków. …Piętnaście minut na zbiórkę i nie więcej. Z BTR-ów zrywa się budzik. Śpię. A w uszach stukają obcasy. Maryli? Jakże szkoda, że budzik… ________ ¹ SA – Armia Radziecka. SEN Ciebie chcą mi odebrać, Byś stała się dziwką z Arbatu. A potem twoje truchło wrzucą w czarną wodę Osadnika upadłej fabryki. W kieszeniach niewyspanych sekspasji Palce tańczą, jak po klawiszach kasy. Ze wszystkich stron na ścianach hasło „Banzai!” I twój portret, wmontowany w design. Trefl damą leży na ladzie wiza Z mrużącym oko kulawym Czyngisem. A na haczyku u „Kałasza” zdrętwiał Mój palec, jak zgon między naszych wierzb. I kątem oka słyszą Moskale, Że już po raz ostatni chłepcą okowitę… * * * Tak nie znalazłaś, czego chciałaś, Ofiarnie rozpuszczając się we mnie. Lecz kiedy dusza jest poza ciałem – To jak bez wiary na strasznej wojnie. Leżysz obca, jak czarna chmurka, Która nagle w upale wypływa Na niebie, jak na kartce plama atramentu, Od której pociemniały słowa. Na zdjęciu obok nas — szczęśliwa para. Czy twój śmiech to sposób, by zdławić krzyk? W dłoni kieliszek z szampanem, jak szkło butelkowe — Aż prosi, żeby wynieść go na śmietnik… ZAROBITCZANIN Już się zjawiasz, jakby z mgły, Ty jemu — i obcując odchodzisz, Dziewczyno-poddanko przemiany Supermodnych aut i ubrań… On zarabia dolary u Polaka, Śpi w szopie, wstaje z półsnu I połyka cementowy pył,

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

ziarnko do ziarnka i odtworzono w muzeum niemal tysiącletnią historię Berezań! Bo choć pierwsza pisemna wzmianka o Berezań datowana jest na 1616 rok, nie ma wątpliwości, że w tych przepięknych brzozowych gajach nad brzegiem rzeki Nedra od wieków żyli ludzie, być może kultury trypolskiej. Jednak w XVII wieku Berezań była niewielką kozacką osadą, której odważna sotnia broniła przed Turkami nawet Wiednia — jednej z największych europejskich stolic. Potwierdza to Rosyjski słownik encyklopedyczny, wydany w 1873 roku przez profesora Uniwersytetu w Sankt Petersburgu I. N. Bieriezina: “Powstało ono w połowie XVII stulecia i przez cały okres hetmańskich rządów Małorosją było miasteczkiem sotennym pułku perejasławskiego. Liczy się w nim do 385 domów i 3610 mieszkańców; cerkwi prawosławnych — 2; jest gorzelnia”. Nawiasem mówiąc, kobiet w kozackim miasteczku było wtedy prawie o setkę więcej niż mężczyzn. Zresztą i dzisiaj sytuacja jest podobna. A zatem całkiem zrozumiałe, dlaczego obecny berezański “sotnik”, czyli mer miasta Ołeksij Pikało, ma za zastępczynie do najważniejszych spraw funkcjonowania miasta… kobiety — czarujące, przyjazne i do tego pierwszorzędne specjalistki — Natalię Iwaszczenko oraz Tetianę Taran. Ale wróćmy do historii. Przemysł w kozacko-rolniczej Berezań zaczął rozwijać się w szybkim tempie na początku XIX wieku: ruszyły cukrownie, gorzelnia i browar, młyny parowe, olejarnie i kaszarnie. Mówią, że piwo z miejscowego browaru Czecha (ówczesnego inwestora?) Josefa Kanskiego podawano do carskiego stołu. Nowy etap gospodarczego, a także duchowego rozkwitu dla Berezań rozpoczął się wraz z początkiem XX wieku i… koleją. W 1906 roku utworzono pierwszą komórkę towarzystwa “Proświta”, a w 1909 roku zakończono budowę teatru amatorskiego, w którym wystawiano sztuki ukraińskich autorów oraz klasyków światowej dramaturgii. Nie bez powodu Berezań dała ukraińskiej kulturze tak znanych aktorów jak Ołeksandra Hebdowśka, Lidija Ostrowśka, Wasyl Bereżnyj. Oprócz artystów, Berezań dała światu pisarza i oświeceniowca Illę Turczynowśkiego, działacza religijnego Sofronija Irkuckiego, Bohatera Wielkiej Wojny Ojczyźnianej Ławrentija Wołoszyna, znanego uczonego, akademika Anatolija Dorodnicyna. Szczycą się berezańcy zarówno pradziadami-kozakami, jak i dziadami-frontowcami. I chętnie chwalą się, że ich miasto stało się drugą ojczyzną aż dla dwóch kambodżańskich artystów, którzy tak się tutaj zadomowili, miejscowymi żonami się obłowili, że nawet imiona sobie ukraińskie przybrali. Jednak największą dumą pani Hałyny, a także wszystkich berezańców, jest dział szewczenkowski, gdzie eksponowane jest faksymilowe wydanie poezji “Rozryta mogiła”, dokumenty i świadectwa pobytu Tarasa Hryhorowycza w tych stronach, ręczniki berezańskich mistrzyń z wyhaftowanymi na nich wersami jego poezji, portrety Poety. Po zapoznaniu się z historią Berezań uczestnicy święta mieli okazję spotkać się z jej teraźniejszością i

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

KOZACKA BEREZAŃ

Halyna TARASIUK, pisarka Są na mapie Ukrainy miasta i miasteczka, które wbiły się w serce Ukraińca pamięcią genetyczną rodu i narodu. Nic więc dziwnego, że tak przejmująco, jak najcieńsza struna na kobzie, odzywa się dusza na dźwięk toponimów: Trypillia, Chocim, Czehryń, Konotop, Beresteczko, Głuchów, Baturyn, Berezań… Złote kotły naszej sławy, punkty bólu naszej historii… Przyciągają one, jak święta parafialne, jak pielgrzymka, duszę spragnioną pokuty… Tak mnie wabiła i wołała Berezań kozacka, samym tylko dźwiękiem swojego imienia. Lecz ciągle nie było okazji. Do Wiednia, Nowego Jorku, Moskwy, Warszawy, Jerozolimy i tak dalej — okazja była, a do Berezania — nie. I oto wreszcie nadarzyła się sposobność: od 6 do 9 września br. w rejonie baryszewskim, w szczególności w Berezaniu, odbywało się święto literacko-artystyczne „Tęcze nad Kijowszczyzną”, poświęcone napisaniu słynnego wiersza T. H. Szewczenki „Rozryta mogiła”. Tak, właśnie 9 września 1843 roku, 167 lat temu, Taras Hryhorowycz Szewczenko napisał słynny wiersz „Rozryta mogiła” i napisał, jak sam zaznaczył, w Berezaniu, w owym czasie miasteczku gminnym powiatu perejasławskiego guberni połtawskiej. Historia jego powstania znana jest, zapewne, każdemu mniej lub bardziej zaznajomionemu z biografią i twórczością Kobziarza. Jesienią 1843 roku 29-letni Szewczenko przyjeżdża z Petersburga na „Ukrainę miłą”, nie tylko jako wolny człowiek i artysta bohemy, ale i znany ukraiński poeta, autor burzliwego „Kobziarza” i nie mniej „rewolucyjnego” poematu „Hajdamacy”. Przyjeżdża najpierw do Kijowa z potajemną nadzieją na znalezienie tutaj pracy. Osiedla się w słynnym obecnie domku na „Kozim Błocie”, spotyka się z M. Maksymowyczem, P. Kuliszem. Z czasem odwiedza na Połtawszczyźnie Jewhena Hrebinkę, w którego almanachu „Jaskółka” drukował swoje wiersze, w szczególności „Na wieczną pamięć Kotlarewskiemu”. Pewien czas gości u rodziny Riepninów w Jahotynie, gdzie, poruszony ciepłym przyjęciem inteligentnego rodu książęcego, pisze romantyczny poemat „Tryzna”, przesiąknięty biblijnymi analogiami, i dedykuje go zakochanej w nim księżniczce Warwarze. Bez wątpienia pojawienie się niezwykłego poety-malarza, a do tego byłego chłopa pańszczyźnianego, wywołuje u miejscowego, znudzonego na peryferiach ziemiaństwa, burzliwy entuzjazm. Szewczenko jest mile widzianym gościem w każdym majątku. Jednak Taras Hryhorowycz, podróżując po Kijowszczyźnie, Perejasławszczyźnie, Połtawszczyźnie, które pokryte są kozackimi mogiłami, nie tylko interesował się sławną starożytnością, ale i współczesnym, nie tak już sławnym życiem zniewolonego ludu ukraińskiego. I to nie legenda, że ze słów chłopów o stosunku do nich pana decydował, czy iść do niego w gości, czy nie. Ród berezańskiego pana Platona Łukaszewycza słynął z ukraińskiego patriotyzmu, szczycił się tym, że u ich pradziada, ziemianina Jakyma Łukaszewycza, w 1753 roku, ponad wiek wcześniej, gościł sam wędrowny filozof Hryhorij Skoworoda. Zresztą sam Platon Łukaszewycz nieźle odgrywał rolę dobrego ojca swoich chłopów. Na to właśnie nabrał się Szewczenko. Goszcząc u Łukaszewycza, od czasu do czasu zaglądał do Jahotyna do Riepninów, po drodze zachwycając się cudowną przyrodą i złotą jesienią, tym „światem cichym, krajem miłym”, jak napisze wkrótce w zupełnie nie lirycznym wierszu „Rozryta mogiła”. A zatem, podziwiając z chłopskiego wozu czy pańskiej bryczki bezkresne przestrzenie, pewnego dnia zobaczy poeta, jak na polach pana Łukaszewycza żołnierze rozkopują jedną z kozackich mogił. „Czego oni tam szukają?” — jęknie dusza poety. — „Co tam pochowali starzy ojcowie?”, i wybuchnie gniewną inwektywą przeciwko wszystkim, od cara „całej Rusi” — do hetmana jasnego Ukrainy i drobnego pana-właściciela chłopów, z winy których Stepy moje sprzedane Żydowi, niemości, Synowie moi na obczyźnie, Na cudzej robocie. Dniepr, brat mój, wysycha, Mnie porzuca, I mogiły moje miłe Moskal rozrywa… I wybuchnie nie bezpodstawnie. Wszak Taras Hryhorowycz wiedział na pewno, że ryją się w mogile Moskale (żołnierze), albo skarbów szukając, na rozkaz jakiegoś tępego kaprala, albo po prostu równają z ziemią nawet wspomnienie o minionej sławie Ukrainy, wszak pierwsze wykopaliska archeologiczne w tych stronach odkrywca kultury trypolskiej Wikientij Chwojka, Czech z pochodzenia, rozpocznie dopiero 30 lat po śmierci Szewczenki. Bezsprzecznie, że na ten temat zapalczywy poeta nie tylko prowadził rozmowy z Riepninami, a tym bardziej z Platonem Łukaszewyczem, ale i czytał im oto te wersy: Niech ryje, rozkopuje, Nie swojego szuka, A tymczasem wywrotowcy Niech podrastają I pomogą Moskalowi gospodarować, i z matki połataną koszulę zdejmować. Pomagajcie, niedoludki, matkę katować. Możemy sobie wyobrazić reakcję miejscowego ziemiaństwa na takie oskarżenia, jeśli nas po 167 latach poraża siła historycznego uogólnienia i potęga prorocza 29-letniego Poety. Jak, właściwie, i pierwsza nieoficjalna otwarcie negatywna ocena wojskowo-państwowej polityki Bohdana Chmielnickiego… Zrozumiałe, że po podobnym incydencie niewolnikowi swojego sprawiedliwego Geniusza Tarasowi Hryhorowyczowi przyszło żegnać się z Berezań. Wiadomo, że poezja „Rozryta mogiła” była zakazana i w carskiej Rosji, i przez długi czas — w Związku Radzieckim. Z tych powodów nikt z badaczy życia i twórczości Szewczenki, wiedząc, gdzie, kiedy i z jakich przyczyn został napisany utwór, nie zadawał sobie trudu szukać miejsca zniszczonego kozackiego kurhanu. I zapewne do dziś byśmy sobie gdybali i szukali leniwie jej śladu, gdyby nie wzięła się za tę świętą sprawę w dalekim 1968 roku młoda jeszcze wtedy nauczycielka historii szkoły nr 1 w Berezań Halina Ławrentijiwna Rych. Jak dziś widzimy, na własny strach i ryzyko, oświecona jakimś wyższym celem, prosta wiejska nauczycielka połapała się w porę. Jeszcze żyli starzy mieszkańcy, którzy pamiętali opowieści dziadów-naocznych świadków o tej legendarnej „Rozrytej mogile”, a i o tym, jak Szewczenko, oburzony okrutnym traktowaniem chłopów pańszczyźnianych przez Łukaszewycza, opuścił jego majątek. A jeden z wiejskich patriarchów nawet miejsce mogiły wskazał w polach za Berezań — między pasem leśnym a koleją. A już w naszych dniach niezależni kozacy sotni berezańskiej na czele z sotnikiem Mychajłem Nikolenką i atamanem Wasylem Seredenkiem usypali w tym miejscu wysoki kurhan, ustawili na nim krzyż, a u podnóża — znak pamięci — kamień, na którym wyryto, że właśnie tutaj 9 października 1843 roku w duszy Poety rozbłysły pierwsze strofy płomiennej inwektywy. Oczywiście cieszy to, że odbywały się wszystkie te wydarzenia przy wsparciu miejscowej społeczności i rady miejskiej, której już 16 lat przewodzi mer Ołeksij Iwanowycz Pikało. Tyle samo lat Berezań jest miastem podporządkowania obwodowego. Takie sobie samorządne „miasto-republika” na nowy sposób. Możliwe, że dzięki temu w małej Berezań na 6 tys. mieszkańców — siedem dużych i średnich oraz 300 małych przedsiębiorstw. Wśród nich: „Bella-center” ze 100-procentowymi inwestycjami Rzeczypospolitej Polskiej, zakład bloków z betonu komórkowego „Aeroc”, „Berezański zakład wyrobów żelbetowych”, słynna fabryka sukna oraz OAO „Berezańprodtowary”, które wypuszcza jeszcze słynniejszą wodę mineralną „Berezańska”, towarzystwo rolno-przemysłowe „Berezańskie”, wytwórnia pasz i in. Bezsprzecznie rozwojowi przemysłu sprzyja, jak to mówią, „sprzyjający klimat inwestycyjny, korzystne położenie ekonomiczno-geograficzne oraz dogodny węzeł komunikacyjny: przez jej terytorium przebiega międzynarodowa autostrada Kijów—Charków—Rostów nad Donem oraz Kolej Południowo-Zachodnia, niedaleko lotnisko „Boryspol”, regularnie kursują miejscowe pociągi podmiejskie. Oprócz tego miasto się buduje i słynie z dostępnych mieszkań. Wszystko to plus rozwinięta struktura edukacji, ochrony zdrowia, kultury, sportu i wypoczynku, zdumiewające krajobrazy, jezioro z czystą wodą w samym centrum miasta czyni Berezań atrakcyjną dla młodzieży i nie tylko miejscowej. Tutaj z przyjemnością przeprowadzają się i kijowianie, skuszeni czystym powietrzem, ciszą i umiarkowanymi cenami mieszkań, wysokim poziomem zabezpieczenia socjalnego. To, że w Berezań działają trzy szkoły, zespół edukacyjno-wychowawczy, liceum rolnicze, filia MAUP, a także dziecięca szkoła sztuk pięknych, zespoły artystyczne i sekcje sportowe świadczy, że miasto młodnieje. Lecz nie zapomina samorząd lokalny i o weteranach. W ogóle władze miejskie szczególną uwagą otaczają najbardziej bezbronnych: dzieci i osoby w podeszłym wieku. Tutejszy dom dziecka i placówka geriatryczna, którą nazywają delikatnie „oddziałem stacjonarnym stałego pobytu samotnych niezdolnych do pracy obywateli” są chyba najlepsze w obwodzie. Możliwe, że właśnie dzięki swojej normalnie urządzonej teraźniejszości berezańczycy szczycą się i swoją historią. A jednak niemało z nich jest przekonanych, że ten szacunek do samego siebie wychowała w nich i podtrzymuje, jak światło w lampce, już wspomniana przez nas Halina Ławrentijiwna Rych. Opowiadają, jak ona prawie pół wieku temu poprowadziła swoich pierwszych uczniów pierwszymi ścieżkami „w głąb wieków”, zaszczepiła zainteresowanie przeszłością, nauczyła zbierać zabytki historyczne, które stały się eksponatami muzeum krajoznawczego, otwartego z jej inicjatywy w 1975 roku. Oto wam i rozważania o roli jednostki w historii narodu… Od tamtej pory działa to znane daleko poza granicami Kijowszczyzny muzeum społeczne. Właściwie od niego, od tej świętości świętości Berezań i zaczęło się Dziewiąte święto literacko-artystyczne „Tęcze nad Kijowszczyzną”. Dokładniej, od opowieści o rodzinnej Berezań Haliny Ławrentijiwny Rych, która, mimo swoich 88 lat, do dziś pozostaje dyrektorem i duszą tej skarbnicy pamięci. Dziś muzeum jest jedną z największych na Ukrainie placówek tego typu: na 500 mkw. powierzchni wystawiono ponad 6 tysięcy eksponatów od najdawniejszych czasów aż po nasze dni. Obok ekspozycji poświęconej okresowi kozackiemu, cała sala poświęcona jest Hołodomorowi, który stał się najczarniejszą kartą w historii Berezań: rozkułaczono i wywieziono na Sybir ponad 100 silnych rodzin chłopskich, około tysiąca współmieszkańców zginęło. Nie ominęły wolnomyślnej inteligentnej Berezań i represje lat 1937—1938: kilkudziesięciu najbardziej godnych zostało rozstrzelanych. Krwawą, lecz heroiczną kartą zapisała się i Wielka Wojna Ojczyźniana. W 1944 roku berezańczycy za własne środki kupili czołg, przekazali go ziomkowi Iwanowi Kołoskowi i kazali bić okupantów. Odważny czołgista wykonał wolę ziomków, dotarł na czołgu do Berlina i wrócił ze zwycięstwem. Teraz owiany sławą czołg zdobi jeden z placów Berezań. Dziw bierze, z jaką miłością i profesjonalizmem zebrano po kawałku

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

nawet przyszłością. Nam, wraz ze znanym prozaikiem Wasylem Trubajem i poetą Wołodymyrem Bubyrem, nadarzyła się okazja porozmawiać z utalentowanymi uczniami Szkoły Ogólnokształcącej nr 1, gdzie niegdyś wykładała historię Hałyna Rych, a obecnie kierują nią jej wychowankowie: dyrektor Ihor Ihorowycz Płotnicki i jego zastępczyni Ludmyła Wasyliwna Chmelnyćka. A na duszy było uroczyste, przejmujące przeczucie spotkania z fantomem natchnienia Szewczenki. Zaprawdę, niezapomniane wrażenie wywarła wycieczka do „Rozrytej mogiły”. Sprzyjała temu słoneczna pogoda, jaskrawe jesienne krajobrazy, łany szerokopolne i czyste niebiosa nad nimi. Tak, zapewne, było i 9 października 1843 roku, kiedy z Berezania do Jahotyna jechał całkiem jeszcze młody Prorok i Geniusz. Obecność Szewczenki była wręcz fizyczna. Pogłębiały to odczucie także obecne wydarzenia polityczne, niecywilizowany atak na język ukraiński, brutalne najazdy „moskiewskich gości”, słowem, kolejne upokorzenie Ukraińców „na naszej nie swojej ziemi”. Rozdzierała serce także opowieść naczelnika wydziału kultury i turystyki Andrija Szewela o niedawnej próbie podpalenia przez jakichś mankurtów muzeum krajoznawczego, przed wejściem do którego stoi popiersie Tarasa Szewczenki. Lecz się nie udało, zapewne sam Taras Hryhorowycz nie pozwolił na dokonanie tego wandalizmu. O tym, jak miejska wspólnota na czele z władzami ratowała, odnawiała każdy okopcony eksponat, remontowała pomieszczenie i w skrajnie krótkim terminie odrodziła muzeum na kilka tygodni przed 167. rocznicą napisania przez Szewczenkę „Rozrytej mogiły” oraz świętem literacko-artystycznym „Tęcze nad Kijowszczyzną”, można napisać wiele. I napiszą. Mnie zaś ponad wszystko raduje niezłomna siła kozackiego ducha berezańczyków, postawa obywatelska i państwowe poczucie obowiązku wobec przeszłości i przyszłości. To, czego, niestety, tak mało obecnie pozostało w naszych miastach i wsiach, a co za tym idzie – także w naszych duszach. Dlatego tak wiele rozrytych mogił na naszej ziemi i mało tęcz na naszym niebie. Uczestnicy święta wraz z zastępczynią mera Nataliją Iwaszczenko, kierownikiem wydziału kultury Andrijem Szewelem, jego zastępczynią Tamarą Dydyk, naczelnikiem wydziału oświaty Mychajłem Slepczenkiem, kozackim sotnikiem Mychajłem Nikołenkiem, atamanem Wasylem Seredenkiem oraz innymi pracownikami i przedstawicielami społeczeństwa złożyli kwiaty pod znakiem pamięci, a Hałyna Rych przypomniała, w jakich okolicznościach została napisana „Rozryta mogiła” (na zdjęciu). Odwiedziliśmy także memoriał słynnego pociągu pancernego, którego załoga zginęła bohatersko w walkach z faszystami w latach II wojny światowej, dosłownie kilkaset metrów od „Rozrytej mogiły”. Oto symboliczny zbieg tragicznych momentów ukraińskiej historii! Lecz mimo wszystko pożegnanie z Berezaniem było optymistyczne. Święto „Tęcze nad Kijowszczyzną”, w którym wzięli udział pisarze: kierownik Kijowskiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, prozaik Anatolij Haj, kompozytor Anatolij Kulczycki, poeci Hałyna Haj, Wołodymyr Iwanciw, Tetiana Petrowska, Hennadij Horowyj, Pawło Maliejew i inni, a także lokalni literaci i artyści Oksana Szewel, Natalija Jaremenko, Ołena Wasiuszyna, Wasyl Kamiński, dziecięce zespoły taneczne i wokalne, zakończyło się w Domu Kultury wielkim świętem literacko-artystycznym. Miło było, że do święta wieczorem dołączył, zwolniwszy się z pracy, mer Ołeksij Iwanowycz Pikało, człowiek gorąco zakochany w rodzinnym Berezaniu, jego historii, oraz gorliwy miłośnik literatury i sztuki, co jest niemałą rzadkością obecnie wśród naszych władców. Prawdę mówią: jaka władza – taka i wspólnota. I na odwrót. W Berezaniu ten dobroczynny związek widać gołym okiem. Daj Boże, żeby tylko krzepł dla rozkwitu sławnej kozackiej samorządnej „republiki”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

NAJMŁODSZY MONASTYR BUKOWINY

Rys historyczny Wieś Kuliwce w rejonie zastawnieńskim obwodu czerniowieckiego ma dość poważny wiek. Wspomina się o niej jeszcze w umowach kupna-sprzedaży oraz w innych materiałach dotyczących prawa własności do majątków, które datowane są na XVI—XVIII wiek. Po rozbiorach Polski wieś wchodziła w skład Imperium Austro-Węgierskiego, a w 1918 roku, kiedy imperium zaczęło się rozpadać, w Kuliwcach, jak i w wielu naddniestrzańskich wsiach Bukowiny, odbył się wiec ludowy, który przyjął rezolucję z żądaniem wobec rządu austriackiego przyznania Ukraińcom imperium prawa do samostanowienia narodowego. Jednak, w wyniku wielu czynników, wówczas Kuliwce przypadły królewskiej Rumunii. Przed Wielką Wojną Ojczyźnianą Bukowina została przyłączona do Ukraińskiej SRR, ale z początkiem II wojny światowej w latach 1941—1944 wieś ponownie została zajęta przez Rumunię i dopiero od 1945 roku Kuliwce powróciły w skład Ukrainy. Gżel, Gżel, bajkowa Gżel Kuliwce położone są na brzegu Dniestru, z którego otwiera się bardzo piękna panorama „tarnopolskiego” brzegu. Z wody wsi nie widać. Za to bardzo dobrze widać na wysokim urwisku, przy czym z daleka, kopuły cerkwi, które toną w gęstych koronach drzew. To kopuły głównej świątyni Monastyru Męskiego Zaśnięcia Matki Bożej w Kuliwcach. Niestety, o tym monastyrze prawie nie ma informacji. Według miejscowych podań, kiedyś był tu mały skit. Miejscowi mieszkańcy opowiedzieli również, że wcześniej na górze stała tylko jedna cerkiew. Świątynia przez cały czas była parafialną. Stara drewniana cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej oraz dzwonnica, położone na terenie monastyru w południowo-wschodniej części wsi na malowniczej górze stromego brzegu Dniestru, zachowały się do dziś i są zabytkiem architektury o znaczeniu państwowym. Cerkiew typu bezkopułowego na kamiennym fundamencie, wzmocniona Kuliwiecki Monastyr Męski Zaśnięcia Matki Bożej założony na miejscu drewnianej świątyni Zaśnięcia Najświętszej Bogurodzicy, która została zbudowana w 1789 roku kosztem Teodora Kautisza i Ioana Masenki i jest jednym z 16 monastyrów Bukowiny, które działają dzisiaj. kamiennymi kontrfortami. Składa się z trzech zrębów, u jej podstawy leży archaiczny schemat trzech prostokątnych, wyciągniętych wzdłuż osi podłużnej zrębów, z których nawa jest szersza od ołtarza i babińca. Posiada wysoki dach spadzisty z dużym wysunięciem, który ukrywa ścięte piramidalne czworograniaste przekrycia zrębów. Wysunięcie dachu wykonane jest na wspornikach o oryginalnym kształcie. To jest to, co powinno być. A oto co jest naprawdę… Jak widzimy, o przeszłości cerkwi w ogóle nic nie przypomina! Zmian zabytek doznał za nowych gospodarzy. Główny akcent artystyczny in- O przeszłości cerkwi w ogóle nic nie przypomina terieru cerkwi — malarstwo w stylu barokowym. W świątyni znajdują się święte relikwie różnych sług Bożych. Na zachód od cerkwi znajduje się drewniana dwukondygnacyjna dzwonnica, której dolna kondygnacja jest otynkowana, wzmocniona kontrfortem, a górna — szkieletowa. Dzwonnica zwieńczona jest wysokim dachem namiotowym. Jeśli chodzi o monastyr, to być może stary monastyr kiedyś tu był, ale w 1961 roku cerkiew została zamknięta przez władze radzieckie, monastyr również zamknięto. Być może dlatego o tym monastyrze prawie nie ma informacji. A wspomina się o nim jedynie jako o jednym z 16 monastyrów Bukowiny, które działają do dziś. Dopiero po 28 latach, w 1989 roku, wysiłkami wiernych monastyr zaczął się odradzać: zaczęto rozbudowywać zabudowania monastyczne, a od 1991 roku przy świątyni założono niewielką wspólnotę zakonną. Już w 1992 roku przy cerkwi pojawiły się przybudowy. Najpierw w 1995 roku zbudowano korpus braterski z cerkwią domową świętego Hioba Poczajowskiego oraz refektarzem z cerkwią świętego Kukszy Nowego. A po dwóch latach, 30 kwietnia 1997 roku, odbyło się uroczyste otwarcie monastyru, jednak jego rozbudowa trwała. Terytorium monas- Stara cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej z dzwonnicą tyru przypominało wtedy plac budowy. Można było zobaczyć ściany, wyłożone nową cegłą, które były jeszcze nieotynkowane. Wtedy też na nowej dzwonnicy pojawiły się już trzy dzwony, a jeszcze rok później wzniesiono dwupiętrowy korpus z kancelarią i pokojami administracyjnymi. W 1999 roku nad studnią zbudowano kapliczkę, którą ozdobiono oryginalną sztukaterią i malowidłami, na jej rogach cztery krzyże i jeden wyższy, centralny. Kiedy pierwszy raz widzisz ją, aż chce się powiedzieć: „Gżel, Gżel, jaka bajkowa Gżel”. A w 2002 roku zbudowano nową świątynię Przemienienia Pańskiego z dzwonnicą. Dzisiaj rozbudowa monastyru trwa. W samej wsi, szczególnie pod monastyrem, można zobaczyć wiele starych kamiennych krzyży i źródeł. Jedno ze źródeł zostało nakryte kamiennym sklepieniem z tym samym krzyżem. Pod sklepieniem był niewielki basen-wanna, w którym są monety różnych krajów. Na korzyść wersji o tym, że Monastyr Męski Zaśnięcia Matki Bożej w Kuliwcach jest najmłodszy na Bukowinie, świadczy jego główna nowa ikona świętego Serafina. Co w Kuliwcach naprawdę cieszy oko, oprócz świątyń Monastyru Męskiego Zaśnięcia Matki Bożej, to brzeg Dniestru. Można tu zejść stromą ścieżką od monastyru, a po drodze spotka się zabytek przyrody — mały wodospad „Kuliwiecki”. Po przeciwnej, tarnopolskiej stronie jest jeszcze bardziej malowniczo. Przygotowała Maria WYSZEWSKA, m. Czerniowce Główna ikona monastyru — ikona świętego Serafina w 2002 roku zbudowano nową świątynię Przemienienia Pańskiego

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

chronić człowieka przed przejawami agresji, taki model prowadzi do wzajemnego zniszczenia i nieważne, od czego wszystko się zaczęło” — wyjaśnia. I dodaje: „Kula nie ma logiki”. Swoim filmem reżyser ostrzega widza przed życiem z inercji. Serhija Łoznycię bardzo niepokoi to niewygodne pytanie „dlaczego”, które tak lubi zadawać dziecko i którego stara się unikać co drugi dorosły. Bada on, jak działa mechanizm wtedy, gdy człowiek przestaje być człowiekiem. I zmusza innych do myślenia o tym. „Ten film to ostrzeżenie. Model. I my, dzięki Bogu, mamy sztukę, by taki model rozpatrywać z bezpiecznej odległości, na ekranie. Nas porusza on tylko intelektualnie” — opowiada reżyser. Serhij Łoznycia planuje kontynuować kręcenie filmów w Ukrainie. Według jego słów, chciałby nakręcić tutaj jeszcze dwa filmy. Jeden — o pierwszych miesiącach wojny. Drugi — film, którego tak potrzebuje nasze społeczeństwo: to obraz o głodzie w Ukrainie. „Interesuje mnie technologia — jak zrobiono tak, że część społeczeństwa zmuszono do zniszczenia innej jego części — dzieli się on swoimi przemyśleniami — co jest takiego w ludziach, co pozwoliło to zrobić i mogłoby ochronić ich przed czymś podobnym”. Pod koniec listopada obraz „Szczęście moje” trafi do ukraińskich kin. Informacja. „Szczęście moje” - Nagroda za reżyserię i główna nagroda Gildii Krytyków Filmowych otwartego festiwalu filmowego „Kinotawr”; - Nagroda „Srebrny morel” MFF „Złoty morel” w Erywaniu; - Grand Prix Międzynarodowego festiwalu młodego kina europejskiego VOICES; Nagroda za najlepszy scenariusz otwartego FF filmów krajów WNP i Bałtyckich „Kinoszok” w Anapie; - Grand Prix festiwalu filmowego „Mołodist”, dyplom FIPRESCI.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

DOWÓD TWIERDZENIA

Lesia KOVERZNIEVA Sam reżyser jest przekonany, że identyfikowanie obrazu z punktu widzenia kraju to anachronizm. Tym bardziej, że w stworzeniu jego debiutanckiego pełnometrażowego filmu fabularnego wzięły udział trzy kraje: Ukraina, Niemcy, Holandia. „Myślę, że teraz będzie pojawiać się coraz więcej dzieł filmowych, których nie będziemy w stanie przypisać do konkretnego kraju” — wyjaśnia swoje stanowisko debiutant. Mimo że nazwisko Serhija Łoznyci niewiele mówi przeciętnemu widzowi, jest on znanym w wielu krajach świata dokumentalistą, którego liczne prace otrzymały nagrody międzynarodowych festiwali filmowych. Jego pierwszy film fabularny poświęcony jest problemowi braku tolerancji w społeczeństwie, wzajemnego zrozumienia między ludźmi, degradacji uczuć, myśli, działań. Na pierwszy rzut oka mamy przed sobą historię drogi, tak zwany road movie z elementami mistyki, gdzie główny bohater — kierowca ciężarówki Heorhij (Wiktor Niemiec), będąc w trasie, wpada w nieprzyjemną sytuację. Początkowo nawet nie zauważa, jak na jego szyi zaciska swoją symboliczną pętlę przestrzeń nietolerancji i złości. To, co dzieje się wokół, wcale nie dziwi Heorhija, jak zresztą i widza; to znajoma rzeczywistość, z którą stykasz się, jeśli nie osobiście, to przynajmniej pośrednio. Właśnie w tym tkwi pierwszy niepokojący dzwonek dla sumienia. Przecież Człowieka(!) powinny dziwić i niepokoić okoliczności, w których traktuje się go szorstko i niesprawiedliwie. W naszym społeczeństwie, i co najstraszniejsze — w naszej świadomości — jest to sytuacja zwyczajna: na wojnie jak na wojnie, najważniejsze to być czujnym. Ta wojna toczy się w naszych głowach i sercach, bo to właśnie my pozwalamy otaczającej rzeczywistości być taką, jaka jest. „Po co pan nakręcił ten film? Na świecie jest tak dużo mroku, a jeszcze pan!” — wyrzucała Serhijowi Łoznyci jedna z widzek. „Panią niepokoi niesprawiedliwość? — zapytał reżyser w odpowiedzi, — i mnie też. Oto dlaczego nakręciłem ten film”. Akcja obrazu rzekomo rozgrywa się na terytorium Rosji, rosyjskiej głuszy (którą kręcono w obwodzie czernihowskim), ale to nie jest najważniejsze, wszak i Ukraina, i Rosja, i inne kraje poradzieckie znajdują się po przeciwnej stronie granicy Europy, która święcie szanuje Jednostkę w królestwie bezprawia, w którym wartość człowieka nie jest uznawana ani chroniona przez społeczeństwo. Obraz ma wielowarstwową, przemyślaną strukturę — na tyle, że można go postrzegać jako swoisty dowód twierdzenia. Wszyscy niby znają odpowiedź, ale za każdym razem trzeba dowodzić jej na nowo. Serhij Łoznyca połączył kilka różnych wątków, które zbudowane są tak, że stopniowo, koncentrując wzrok widza nie tylko na tym, co na ekranie, zmuszają do zajrzenia w głąb siebie, szukania pierwotnej przyczyny zdarzeń i okoliczności także w sobie. Z matematyczną skrupulatnością (co nie dziwi, z pierwszego wykształcenia Serhij Łoznyca jest matematykiem) reżyser dowodzi: zło powraca do swojego nosiciela. „W sytuacji, kiedy nie istnieją mechanizmy, które mogłyby Światowa premiera filmu „Szczęście moje” odbyła się w Cannes. Ukraińscy widzowie zobaczyli obraz Serhija Łoznyci podczas MFF „Mołodist”. Obraz reprezentował Ukrainę w konkursie filmów pełnometrażowych. I całkowicie zasłużone, choć mimo wszystko nieoczekiwane na tle krajowych problemów filmowych ostatnich lat, zwycięstwo daje podstawy do nadziei, że czasy, kiedy nie było filmu do udziału w pełnometrażowym programie konkursowym, minęły.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

UKRAIŃSKI FILM OTRZYMAŁ GRAN PRIX FESTIWALU FILMOWEGO «MŁODOŚĆ»

Film Serhija Łoźnicy „Szczęście moje”, który został zrealizowany wspólnie przez trzy kraje, ale w konkursie programowym reprezentował Ukrainę, zdobył statuetkę „Scytyjski jeleń”, dyplom oraz 10 000 dolarów. Ponadto film został wyróżniony główną nagrodą Międzynarodowej Federacji Krytyki Filmowej FIPRESCI. Nagrodę za najlepszy pełnometrażowy film fabularny oraz 2500 dolarów otrzymał film „Dźwięki hałasu”, reżyserzy Ola Simonsson i Johannes Sterne Nilsson (Szwecja). Radosne „Dźwięki hałasu” zauroczyły nie tylko kompetentnych członków jury, ale także zwykłych widzów — film otrzymał również nagrodę Sympatii Widzów. Na drugim miejscu wśród widzów znalazł się krótkometrażowy film „Mały nazista” (Niemcy). Nagrodę za najlepszy krótkometrażowy film fabularny oraz 2500 dolarów podzieliły filmy „Uciśniona większość”, reż. Eleonor Pur’ja (Francja) oraz „DziewczynaJaJa”, reż. Rowland Dżobson (Wielka Brytania). Nagrodę za najlepszy film studencki oraz 2500 dolarów otrzymał film „To ja, Helmut”, reżyser Nicolas Steiner (Niemcy). Nagrodę im. Yves’a Montanda dla najlepszego młodego aktora/aktorki oraz 1000 euro otrzymała Monika del Carmen za ryzykowną rolę w filmie „Rok przestępny”, reżyser Michael Rowe (Meksyk). Oprócz jury głównego, na festiwalu swoje nagrody wręczali także jurorzy alternatywnego konkursu „Ukraińska panorama”. Dyplom za najlepszą reżyserię otrzymał film „Psy miasta Ukrainka”, reżyser Daryna Onyszczenko. Dyplom za najlepszą rolę kobiecą otrzymała Julia Żytelna za rolę małej Maszy w filmie „Czeszki” reżyserki Julii Hohol. Główną nagrodę w konkursie „Ukraińska panorama” oraz 2000 dolarów otrzymał film „Ja pomnik sobie”, reżyser Dmytro Tiażłow. Krótkometrażówkę „Mały nazista”, reżyseria Petra Ljuszow, Niemcy, wyróżniło także jury międzynarodowej prasy filmowej FICC oraz jury ekumeniczne. Ogółem podczas 40. jubileuszowego Kijowskiego Międzynarodowego Festiwalu Filmowego „Młodość” na wielkim ekranie pokazano 394 tytuły z 48 krajów świata. W konkursie filmów studenckich wzięły udział 23 filmy, w konkursie krótkometrażowym — 22, w pełnometrażowym — 13. W alternatywnym konkursie — programie Sunny Bunny rywalizowało 11 tytułów, w „Panoramie kina ukraińskiego” — 27 filmów.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

9 LISTOPADA — DZIEŃ UKRAIŃSKIEGO PIŚMIENNICTWA I JĘZYKA Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki przeprowadza z okazji święta Ukraińską falę — akcje w obronie języka ojczystego w stolicy i obwodach państwa. Program wydarzeń w Kijowie: 8 listopada, poniedziałek: 14.00 — „Okrągły stół” w agencji Ukrinform. 18.00 — Majdan Niepodległości. Próba korowodowo-pochodniowego flashmobu „Poczuj smak języka ojczystego”. 9 listopada, wtorek: 15.30 — Akcja „Obrońmy język ojczysty”. Zbiórka przy budynku NSPU (ul. Bankowa 2). 18.00 — Majdan Niepodległości. Korowodowo-pochodniowy flashmob „Poczuj smak języka ojczystego”.

Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział kultury Lesia KOWERZNIEWA 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRYJAN 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Olha MOSZKOWSKA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301244 Nakład w listopadzie — 28 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,77 hrywny na 3 miesiące — 13,71 hrywny 1 0 0 4 4 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Ljubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Ljubow HOŁOTA (przewodniczący), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин