Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗
KONOTOPSKI CZYNN
Слово Просвіти, №46 за 2008 рік
Petro ANTONENKO Zdjęcia autora BITWA Niedopuszczalnie skromnie, niemal niezauważalnie mija 360. rocznica rozpoczęcia wojny wyzwoleńczej pod wodzą Bohdana Chmielnickiego z trzema sławnymi bitwami — pod Żółtymi Wodami, Korsuniem, Piławcami. Czyż nie stanie się tak samo w przyszłym roku ze sławną datą — 350. rocznicą bitwy pod Konotopem, pomimo wielkiego programu przewidzianego Dekretem Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki z 11 marca br. o obchodach jubileuszu? Być może w przesyconej wojnami historii Moskowii-Rosji są porażki większe niż pod Konotopem, ale w ukraińskiej historii trudno znaleźć coś podobnego wśród narodowych zwycięstw — zarówno pod względem skali, jak i znaczenia historycznego. Była to kulminacja wojny ukraińsko-rosyjskiej w latach 1658—1659. Zaledwie w 1657 roku w tajemniczych okolicznościach umiera potężny hetman Bohdan Chmielnicki, który, jak się zdaje, zdążył uświadomić sobie, w jaką właśnie „ugodę perejasławską” wpadł, a jego następca hetman Iwan Wyhowski prawnie ją unieważnia. Na mocy podpisanej przez hetmana ugody hadziackiej z 1658 roku Ukraina całkowicie zrywała z Moskowią i włączała się do konfederacji trzech krajów — Polski, Litwy i Ukrainy. Reakcja Moskowii była zwyczajna — agresja przeciwko Ukrainie. Wiosną 1659 roku ogromna armia rosyjska ruszyła na dawną stolicę Ukrainy — Kijów, ale na jej drodze stanął Konotop, miasto-twierdza, założone 22 lata wcześniej na miejscu starosłowiańskich osad. Czy ogół społeczeństwa wie, że słynną bitwę pod Konotopem poprzedziła 70-dniowa obrona Konotopu? Właśnie tutaj, przed miastem-twierdzą, w trudno dostępnych lasach i na bagnach utknęły w daremnym oblężeniu miasta dwie armie rosyjskie — 100-tysięczne wojsko księcia Trubeckiego i 30-tysięczne księcia Pożarskiego. Właśnie tutaj, po ponad dwumiesięcznej heroicznej obronie miasta, całkowicie rozgromił je garnizon kozacki pod wodzą pułkownika nieżyńskiego Hryhorija Hulanyckiego. Ten czas pozwolił hetmanowi Iwanowi Wyhowskiemu zebrać 60-tysięczne wojsko, w skład którego wchodzili, oprócz ukraińskich kozaków, także Polacy i Litwini. Wspólnie z 40-tysięcznym wojskiem sojuszniczego Chanatu Krymskiego Wyhowski przeprowadził błyskotliwą operację wojskową. Bitwa ta trwała kilka dni na początku lipca i składała się z trzech starć — pod wsiami Szapowaliwka i Sosniwka oraz pod murami miasta. W rezultacie kilkadziesiąt tysięcy moskali zginęło i dostało się do niewoli, a resztki ogromnej armii ledwo uciekły na terytorium rosyjskie. Oto bardzo krótko to, o czym trzeba pisać tomy i kręcić filmy. Tą bitwą powinno było zakończyć się, ledwo się zacząwszy, ponad trzystuletnie „perejasławskie” niewolnictwo. Zamiast tego — swary, niezgoda, kiedy naród nie zrozumiał wybitnego hetmana, a część tak zwanej elity wbiła mu nóż w plecy. Rozpoczęła się Ruina. Imperialnej historii nasza nie była potrzebna — ani Baturyn jako wyraz dążenia hetmana Mazepy do niepodległości Ukrainy, ani Konotop, gdzie Ukraińcy niemal wywalczyli tę niepodległość. Jednak nie do końca zrozumiała jest nasza społeczna obojętność wobec tych zwycięstw. Cóż, powoli będziemy to przezwyciężać. W Konotopie, ogólnie na Sumszczyźnie, przygotowują się do jubileuszu. Centralnym wydarzeniem będzie otwarcie w centrum Konotopu kompleksu memorialnego. Tutaj odtworzą fragment twierdzy konotopskiej i otworzą Muzeum Historyczne. Będzie się ono mieścić w odrestaurowanym dwupiętrowym budynku dawnego gimnazjum z XIX wieku. Obok muzeum ustawią pomniki Iwana Wyhowskiego i Hryhorija Hulanyckiego. Kontynuacją kompleksu będzie historyczna rekonstrukcja pól bitew pod Szapowaliwką i Sosniwką. Rada Miejska Konotopu zaproponowała stworzenie szlaku turystycznego przez kilka pamiętnych miejsc. Wszak obok znajduje się nie tylko hetmański Baturyn, niedaleko jest Głuchów, Putywl. Miasto szczyci się tym, że bywał tu Taras Szewczenko, którego ciepło przyjmowała rodzina Ołeksandra Łazarewskiego. Tutaj urodził się sławny dowódca wojskowy, bohater wyzwolenia Bułgarii spod jarzma tureckiego Mychajło Drahomirow, tutaj spędził lata dziecięce genialny malarz Kazimierz Malewicz, na cześć którego w mieście już od kilku lat prowadzone są plenery artystyczne. Tramwaj miejski
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
