Fot. Ksenii Hładyszewej
ZAMÓW, ŻEBYM CIĘ ZOBACZYŁ
DO 140-LECIA „PROSWIATY”
BIZNES CZY WYSOKA MISJA?
Машинний переклад
Nina HNATIUK Idąc na wieczór artystyczny, poświęcony Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka, myślałam o tym, że ojczysty język ukraiński jest nie tylko odwieczny, bogaty, melodyjny, ale i prawdziwy wielomęczennik — i na Sybir gnany, i głodomorami niszczony, i butem cudzoziemskim deptany, i nierzadko przez własne dzieci lekceważony. Lecz tak jak wiosenne trawy przebijają się spod śniegów prześladowań i zapomnienia, tak i język ukraiński rozprzestrzenia się, powstaje w swoim pięknie i wielkości. Jak tu nie wspomnieć o wyznaniach miłości z ust sławnych. „I uwielbimy na dziw i rozum nasz, i nasz język…” (T. Szewczenko). „Jak wiele waży słowo, jedno serdeczne, cieplutkie słówko!” (I. Franko). „Nasza mowa — to jest odzież naszego ducha, albo jeszcze lepiej — jaskrawy wyraz wszystkiego tego, co nas uderza, co czujemy, o czym myślimy-rozmyślamy, tego, co nazywamy duchem lub duszą” (Panas Myrnyj). „Nie samym chlebem żyje człowiek, ale każdym słowem, które z Bożych ust wychodzi” (Łesia Ukrainka). „Ja jeszcze mogę nie sprzeciwiać się, kiedy obrażają mnie jako człowieka, ale kiedy obrażają mój naród, moją mowę, moją kulturę, jakże ja mogę nie reagować na to?” (M. Kociubynski). Wieczory literacko-artystyczne, konferencje naukowe, „okrągłe stoły”, spotkania twórcze, poświęcone Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka, odbywały się we wszystkich obwodach Ukrainy. Niemało ciekawych wydarzeń miało miejsce także w Kijowie. Zakończenie na s. 4. Orędzie z okazji Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka Wiktor JUSZCZENKO Drodzy rodacy! Z całego serca witam was z okazji Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka. Ojczyste słowo towarzyszy każdemu z nas od pierwszego do ostatniego oddechu. Mowa — to dusza narodu, która wchłonęła w siebie odwieczną mądrość i nieocenione skarby kulturowe. Ukraińskie słowo niesie w sobie ducha sławnych zwycięstw ruskich książąt i kozackich hetmanów. W pieśniach, dumach i legendach, w kronikach Nestora, traktatach filozoficznych Skoworody, arcydziełach literackich Kotlarewskiego i Kwitki-Osnowjanenki, w genialnych utworach Szewczenki, Franki, Łesi Ukrainki i Kociubynskiego, w pracach setek i tysięcy wybitnych artystów i naukowców nasza mowa utwierdziła się wśród najbardziej rozwiniętych i najbogatszych języków świata. Jej nie zniszczyły „wałujewskie” i „emskie” ukazy, stulecia agresywnego lingwocydu i represji. W najcięższych czasach wojen, zniewolenia i głodomorów siła ojczystego słowa służyła Ukraińcom jako niezawodny amulet. Mowa zawsze jednoczyła miliony naszych rodaków, w jakiekolwiek czasy i w jakichkolwiek krajach by nie żyli, w jeden wielki i wieczny naród. W niepodległej Ukrainie język państwowy jest tym rdzeniem, wokół którego konsoliduje się ukraiński naród. To jeden z głównych symboli naszej tożsamości i odrębności, to nasz godny wkład w duchowy i kulturowy skarbiec światowej cywilizacji. Odradzając państwo i naród, musimy przywrócić także sprawiedliwość językową, zapewnić językowi ukraińskiemu pełnowartościowe i niezakłócone funkcjonowanie we wszystkich bez wyjątku sferach społecznych, zaszczepić głęboką miłość i szacunek do niego naszej młodzieży. To nasz święty obowiązek wobec Ukrainy i świata, wobec minionych i przyszłych pokoleń. Wierzę w duchowe siły narodu ukraińskiego, w wielką przyszłość naszej mowy i kultury. MIASTO OKRĘTOWCÓW I TEATRALÓW Dobrowolne datki „Na Cerkiew Kobzarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106 ŁĄCZNIE NA KONCIE CERKWI TARASA — 900 574 hrywny 00 kop.
Машинний переклад
Andrij ŁOZOWYJ
Zdjęcia: Ksenija HŁADYSZEWA
Tak powiedział Wasyl Makuch swojej ukochanej, mimo to się ożenił, a potem jego dwoje dzieci straciło ojca.
5 listopada 1968 roku Wasyl Makuch na znak protestu przeciwko systemowi totalitarnemu, kolonialnemu położeniu Ukrainy i polityce rusyfikacji, agresji ZSRR wobec Czechosłowacji dokonał aktu samospalenia na Chreszczatyku w Kijowie. „Tacy ludzie jak on to Prometeusze narodu ukraińskiego!” — powiedział o Makuchu były więzień polityczny Ołes Serhijenko i bezwarunkowo miał rację.
Wasyl Omeljanowycz Makuch — ukraiński działacz na rzecz praw człowieka. Urodził się w Karowie w rejonie sokalskim obwodu lwowskiego. Służył w wojskowym wywiadzie Ukraińskiej Armii Powstańczej. W lutym 1946 roku, podczas jednej z walk, został ranny i schwytany przez komisarzy NKWD. Wkrótce skazano go na dziesięć lat obozów koncentracyjnych i pięć lat zesłania. Po zwolnieniu był zmuszony osiedlić się w Dniepropetrowsku. Brał udział w ukraińskim ruchu obrony praw człowieka lat 60. XX wieku. Niesprawiedliwie, że obecnie Wasyla Makucha, niestety, zapomniano. Jednak są ci, którzy starają się naprawić ten błąd rodzimych i światowych historyków, nieświadomość naszego narodu, którego znaczna część przedstawicieli nie zawsze czci tych, którzy na to zasługują. Na przykład Czesi sprawili, że cały świat mówi o naśladowcy Makucha, a mianowicie o dziewiętnastoletnim studencie Uniwersytetu Karola Janie Palachu, który 16 stycznia 1969 roku spalił się na Placu Wacława w Pradze na znak protestu przeciwko okupacji Czechosłowacji przez wojska radzieckie.
29 listopada 2007 roku w Pałacu Sztuki we Lwowie odbyła się uroczysta akademia poświęcona życiu i wyczynowi Wasyla Makucha. „Ten czyn w 1978 roku powtórzył Oleksa Hirnyk na Czernieczej Horze w Kanewie, wzywając do kontynuowania walki przeciwko rosyjskiej okupacji. Prezydent Ukrainy nadał Oleksie Hirnykowi tytuł Bohatera Ukrainy. Uważam, że Wasyl Makuch to jeden z pierwszych bohaterów Ukrainy. Ma prawo do pamięci potomnych” — podkreślił wtedy w przemówieniu przewodniczący Lwowskiego Obwodowego Towa-
...ty Polityczni i Represjonowani Petro Franko. Później tę inicjatywę poparła uchwałą-apelem do Wiktora Juszczenki Lwowska Rada Obwodowa. W tym roku, 5 listopada, w Kijowie, obok Związku Dziennikarzy na Chreszczatyku zebrali się stołeczni zwolennicy tej idei. Wydarzenie zorganizowali aktywiści młodzieżowej organizacji społecznej „Patriot”. Przewodniczący zarządu MGO „Patriot” Arsienij Puszkarewycz podkreślił, że celowo odmówili przeprowadzenia akcji wspólnie z oddziałami partii politycznych, aby nie przekształcać uczczenia pamięci Wasyla Makucha w agitację polityczną. Na placu Niepodległości, gdzie odbył się mityng-requiem, ustawiono stojak informacyjny z literaturą o życiu i czynie Wasyla Makucha, a zapalonymi lampami ułożono cyfrę 40, ponieważ tyle lat minęło od chwili, gdy spalił się na Chreszczatyku. Oprócz Arsienija Puszkarewycza na mitingu przemawiali: obrońca praw człowieka i dysydent Wasyl Owsijenko, poeta i działacz społeczno-polityczny Dmytro Pawłyczko, więzień polityczny Ołesz Serhijenko, deputowany IV kadencji Serhij Żyżko, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia Weteranów Jewhen Łupakow, a także Jurij Makuch, bratanek bohatera. Dmytro Pawłyczko udzielił komentarza „Słowu Proświty”, w którym między innymi powiedział: „Powinni tu przemawiać Prezydent Ukrainy, premier, przewodniczący Rady Najwyższej, minister kultury, minister edukacji i nauki. Mają publicznie mówić o bohaterstwie Wasyla Makucha przed wielotysięczym tłumem. Ten dzień bezwzględnie powinien stać się świętem państwowym!” Próbę zerwania przemówienia Dmytra Pawłyczki podjął prowokator, na szczęście bez powodzenia. Mamy nadzieję, że ogień żywego pochodni Wasyla Makucha nie zgaśnie.
Машинний переклад
Obniżki cen benzyny będą trwać. Jak wiadomo, wcześniej rząd uzgodnił z uczestnikami rynku produktów naftowych obniżenie cen od 1 listopada o 40 kopiejek. Ceny rzeczywiście obniżono mniej więcej o pół hrywny za litr. Teraz obiecuje się kontynuowanie tego procesu do końca roku — o 1 hrywnę od 1 grudnia. Na świecie ceny ropy naftowej spadły z 140 do 60 dolarów za baryłkę. Monopoliści w Ukrainie jednak niemal nie zrobili obniżek dla Ukraińców, powołując się to na droższego dolara, to na globalne ocieplenie. Działania rządu zmusiły handlarzy paliwami do zaprzestania odmawiania nadmiernych zysków, choć ostatecznie sytuację może rozwiązać demonopolizacja rynku naftowego w Ukrainie. Jednak wraz z obniżką cen ropy "plusy" kryzysu finansowego się kończą. Dalej są "minusy", które dotyczą całego świata. Bo "spadły" rynki surowcowe. Zwinęły produkcję najpotężniejsze przedsiębiorstwa przemysłu maszynowego. W krajach Europy obserwuje się spadek kursu walut narodowych, z każdym miesiącem w strefie euro rośnie liczba bezrobotnych. Wiodące światowe organizacje finansowe ogłosiły, że na świecie rozpoczęła się stabilna recesja, czyli spadek głównych gospodarek. W Ukrainie gospodarka jest zorientowana na eksport. Dlatego ukraińskiej stali i produktom przemysłu chemicznego już brakuje kupców. Dalej — gorzej? Rząd obiecuje utrzymać sytuację na stabilnym poziomie. "Dla stworzenia rozszerzonego formatu koalicji, w której będą NU-NS, BJuT i Blok Łytwyna, jestem gotowa spełnić wszystkie warunki Prezydenta", — powiedziała premier. Według słów Tymoszenko, dziś dla zminimalizowania wpływu światowego kryzysu finansowego na nasze państwo bardzo potrzebna jest skoordynowana praca wszystkich gałęzi władzy: "Do tego bezwzględnie potrzebna jest jedność, do tego potrzebna jest wspólna drużyna, wspólne działania i wspólna odpowiedzialność". Julia Tymoszenko obiecała, że państwo zagwarantuje wypłatę depozytów bankowych obywatelom Ukrainy. Przepis o gwarancji wypłaty depozytów na kwotę do 150 tys. hrywien przewidziano w ustawie "O minimalizacji wpływu światowego kryzysu finansowego na gospodarkę Ukrainy", którą niedawno uchwalił parlament. Premier zrzuciła winę za to, co wydarzyło się z hrywną w ostatnich tygodniach, na Narodowy Bank, ponieważ, jak mówiła, "nie było ku temu żadnych obiektywnych podstaw". Tymoszenko oświadczyła, że kurs hrywny ma wynosić 5,5 hrywny za 1 dolara USA. Z powodu kryzysu finansowego rząd zamierza przeprowadzić niepopularne reformy w kraju i przebudować cały system gospodarowania. Zrobienie tego nie będzie łatwe, a ponadto rząd zobowiązał się nie obniżać standardów socjalnych. W szczególności Tymoszenko oświadczyła, że w związku z kryzysem "nie pozwoli nawet palcem dotknąć" wydatków socjalnych i ulg. Wychodząc z potrzeby zminimalizowania kryzysu finansowego, Blok Tymoszenko opowiedział się za natychmiastowym uchwaleniem ustawy o likwidacji ulg poselskich. Tymczasem polityczni oponenci "dolewają oliwy do ognia" w odpowiedzi na oświadczenia Tymoszenko o potrzebie likwidacji ulg poselskich. Tak więc poseł z Partii Regionów Ołeksandr Czernomorow oświadczył, że banki w warunkach kryzysu "sprawiają kłopoty". A mianowicie — ograniczenia wypłaty gotówki z karty. "Tysiąc hrywien dziennie — to nie są pieniądze, za które poseł może żyć", — oburzył się on. Dlatego deputowanemu coraz częściej przychodzi zastanawiać się nad tym, gdzie teraz można taniej zjeść. "Aby zjeść obiad w centrum stolicy, nie wystarcza 100 hrywien, — narzeka Czernomorow. — A oprócz obiadu trzeba jeszcze zjeść kolację, zjeść śniadanie i kupić benzynę do Toyoty Prado". Obliczył, że obecnie wydaje 500 hrywien dziennie i uważa, że to grosze. Dla oszczędności czasem musi jadać w stołówce Rady Najwyższej za 60 hrywien. Dziennikarze sprawdzili słowa narodowego wybrańca i postanowili zjeść obiad w parlamentarnej stołówce. Udało im się to za 20 hrywien. Wygląda na to, że deputowany zużywa żywności średnio trzy razy więcej niż przeciętny obywatel. Tymczasem rząd Tymoszenko poparł cięcie wydatków administracyjnych o 20 %. Dobrze. Ale mało?
Służba prasowa BJuT
Машинний переклад
Andrij LOZOWYJ Zdjęcia Ksenii HŁADYSZEWEJ
Ten dzień dla niektórych wciąż pozostaje świętem. Ale dokąd tam dzisiejszym akcjom komunistów do obchodów rocznicy rewolucji październikowej z czasów sowieckich! Jest jednak istotniejsza różnica między obchodami tej daty dziś a, powiedzmy, latami osiemdziesiątymi ubiegłego stulecia.
7 listopada 2008 roku w stolicy Ukrainy odbyły się zorganizowane przez partię komunistyczną uroczyste obchody, poświęcone 91. rocznicy socjalistycznej rewolucji październikowej i 65. rocznicy wyzwolenia Kijowa spod niemiecko-faszystowskich najeźdźców. Kolumnę demonstrantów, która przeszła marszem od stacji metra „Arsenalna” na Plac Niepodległości (prasowa służba partii wciąż nazywa go „placem Rewolucji Październikowej”), prowadzili pierwszy sekretarz KC Komunistycznej Partii Ukrainy Petro Symonenko, drugi sekretarz KC KPU Ihor Ołeksiejew, członek prezydium KC KPU Adam Martyniuk oraz posłowie ludowi Ukrainy – członkowie parlamentarnej frakcji komunistów. W tłumie zwolenników Marksa-Lenina-Stalina wyróżniała się orkiestra dęta, grająca ura-socjalistyczne melodie. Na głównym placu Ukrainy odbył się wiec pod hasłem „Precz z Juszczenką i oligarchami! Pracującym – godne życie!”
Natomiast Kijowska Miejska Organizacja WO „Swoboda” 7 listopada przeprowadziła na Majdanie Niepodległości akcję „Zbrodnie komunizmu muszą zostać potępione, idea komunistyczna — zakazana”. Uczestnicy wyszli z hasłami: „Pomniki Leninów-Kosiorów-Pietrowskich — na śmietnik!”, „Komunizm — ideologia ludobójstwa!”, „Moskiewski bolszewizm zniszczył ponad dwadzieścia i pół miliona Ukraińców”. Występując przed uczestnikami zgromadzenia, lider Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda” Oleh Tiahnybok oświadczył: „Nasza akcja jest skierowana przede wszystkim przeciwko bluźnierskiemu stanowisku władzy, która w 75. rocznicę Hołodomoru pozwoliła na antyukraiński sabat w centrum stolicy pod krwawymi bolszewickimi sztandarami. Obecne stanowisko władzy stało się kolejnym dowodem pilnej potrzeby radykalnego oczyszczenia wszystkich gałęzi władzy, przeprowadzenia lustracji oraz publicznego procesu sądowego nad ideologią komunistyczną i jej adeptami”. Tego dnia w różnych miastach odbyła się seria podobnych wydarzeń. Tradycyjnie powiewały czerwone flagi na wschodzie i południu Ukrainy. Najbardziej gorące były odpowiednie wydarzenia we Lwowie. Pomimo postanowienia Lwowskiego Okręgowego Sądu Administracyjnego — zakazu organizowania wieców dla wszystkich sił politycznych — KPU i PSPU próbowały przejść do pomnika z flagami i wieńcami. Aktywiści LMO WO „Swoboda” uniemożliwili lewicowym siłom politycznym przeprowadzenie wiecu. Swobodowcy zmusili do zdjęcia komunistycznych flag, po czym uroczyście je spalili.
Машинний переклад
Piotr ANTONENKO
W Ministerstwie Spraw Zagranicznych Ukrainy z udziałem ministra Wołodymyra Ohryzka odbyło się przekazanie Hetmańskiej Stolicy – Baturyńskiemu Państwowemu Historyczno-Kulturalnemu Rezerwatowi „Hetmańska Stolica” kopii dokumentów słynnego archiwum hetmana Iwana Mazepy, które przez prawie trzy stulecia uważano za zaginione. Kilka lat temu badaczka Ukrainy i stosunków ukraińsko-rosyjskich, historyk Tetiana Tairowa-Jakowlewa z Petersburga odnalazła w magazynach archiwum hetmana. Niedawno wydała trzy książki poświęcone Ukrainie: monografię o Mazepie oraz dwa tomy oparte na odnalezionym archiwum hetmana. Niestety, na razie nie rozstrzygnięto kwestii powrotu archiwum hetmana na Ukrainę. Akcję przeprowadzono zgodnie z programem poszukiwania (m.in. za granicą) materiałów dla tworzonego w Baturynie Muzeum Państwowości Ukraińskiej, które wkrótce zostanie otwarte w odremontowanym pałacu hetmana Rozumowskiego, zainicjowanym przez naszego Prezydenta. Dlatego ukraińskie przedstawicielstwa dyplomatyczne za granicą aktywnie poszukują materiałów dla Muzeum. Podczas akcji Rezerwatowi Baturyńskiemu przekazano także rarytas znaleziony przez naszą Ambasadę w Wielkiej Brytanii — wydanie poematu Dż. Byrona „Mazepa” za życia autora oraz dokumenty z czasów hetmańskich, które Ukrainie uprzejmie przekazały Estonia i Watykan. Widocznie z tymi państwami o dziedzictwie historycznym łatwiej się dogadać.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
zniszczenie ukraińskiego chłopstwa — nosiciela narodowych tradycji, języka, kultury. A w latach 20.—30. ubiegłego wieku bezlitosna kosa represji wybiła kwiat narodu — twórczą inteligencję, najbardziej świadomych działaczy nauki, wojskowych. Nawet wśród rządzącej komunistycznej wierchuszki byli działacze, którzy chcieli budować państwo narodowe. Zrozumiałe, że ich zniszczono. Nie jest tajemnicą, że GPU wymyślało pseudo-społeczne organizacje, które potem demaskowało. I pod sąd trafiali niewinni ludzie. Wszystko to razem — zniszczenie inteligencji, cerkwi i księży, masowa deportacja Ukraińców na Syberię i sprowadzenie na ich miejsce rosyjskiej ludności, głód — podważyło siły narodu, zasiało w duszach wielu ludzi strach i uległość. Jednak właśnie w latach Hołodomoru na Ukrainie odnotowano do 4 tysięcy faktów oporu wobec represji stalinowskiego reżimu. Tych, którzy nie ulegali, niszczono. Wydawałoby się, że dokumentów potwierdzających straszne zbrodnie totalitarnego reżimu Stalina i jego popleczników znaleziono dość. Należy potępić te zbrodnie, które nie ulegają przedawnieniu. Ale Rosja, która ogłosiła się spadkobierczynią ZSRR, ostro występuje przeciwko uznaniu głodu za ludobójstwo wobec narodu ukraińskiego. Zresztą i Komunistyczna Partia Ukrainy nie zamierza prosić o wybaczenie za te zbrodnie, nie odcina się od nich. Z ust dziennikarzy na briefingu padło niemało pytań. A wśród nich było takie: ilu ludzi zginęło w wyniku Hołodomoru w latach 1932—33? Zrozumiałe, że stalinowski reżim dążył do utajnienia liczby ofiar. Niszczono dokumenty o spisie ludności, dokumenty o śmiertelności, nie dopuszczano do prasy żadnych materiałów o tragicznych kartach historii. I mimo wszystko naukowcy mają podstawy twierdzić, że bezpośrednie straty ludności wyniosły 4,5 miliona osób, a kumulatywne — jeszcze 6 milionów. Zatem chodzi o to, że w wyniku Hołodomoru 1932—33 lat Ukraina straciła ponad 10,5 miliona ludzi. Nie warto zapominać, że głód lat 1946—47 również zabrał życie ponad 1 miliona mieszkańców Ukrainy. “Jakie straty ekonomiczne poniósł Hołodomor na Ukrainie?” — na to pytanie nie odpowie żadna akademia nauk. A oto nad psychologicznymi skutkami Hołodomoru-ludobójstwa warto zastanowić się uczonym, zwłaszcza psychologom. Totalny strach, który osiedlił się w duszach tych, którzy przeżyli, którzy widzieli przypadki kanibalizmu lub zmuszeni byli wbrew własnej woli iść na współpracę z władzami, nie mija bez śladu. Czyż nie zbieramy dzisiaj owoców postgenocydowego społeczeństwa — apatii czy agresji, żądzy władzy i nadmiernego wzbogacenia, kiedy dla zysku brat idzie na brata? Ta poważna sfera jeszcze wymaga głębokiego badania psychiatrów. Ale jakkolwiek przykro, do tego tematu jeszcze nie dotarły ręce poważnych uczonych. A wnuki i prawnuki tych, którzy przeżyli Hołodomor lat trzydziestych i czterdziestych, do dziś płacą za zbrodnie totalitarnego reżimu zdrowiem. Karabiny w rękach bojowników oddziałów zaporowych śmierci do dziś wycelowane są w nas i naszych nienarodzonych potomków. Przypomina się takie zdarzenie: winnicka artystka Tetiana Mostyćka opowiedziała kiedyś, że w jednym z prestiżowych budynków w centrum miasta w latach trzydziestych zakwaterowano rodziny “rozstrzeliwujących”. Wszystko u nich było: chleb i do chleba. Ale stopniowo choroby, nagła śmierć i zaburzenia psychiczne podkosiły te rodziny. Tak los pomścił się na nich. Pamiętajmy o tym.
Машинний переклад
Nina HNATIUK Otwierając briefing „Reżim komunistyczny a Hołodomor 1932–1933 lat: ocena prawna i przezwyciężanie stereotypów reżimu totalitarnego”, zastępca przewodniczącego Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Władysław Werstiuk zauważył, że sam fakt Hołodomoru 1932–1933 lat był jedną z największych tajemnic reżimu komunistycznego. Do końca lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku zabraniano o tym mówić, pisać, a nawet wspominać. Jak zaznaczał akademik Mykoła Żułynski, Wasyl Barka, który sam przeżył głód i widział na własne oczy horrory kanibalizmu, odtworzył tragedię narodową w powieści „Żółty książę”, nie łudząc się nadzieją na publikację tego utworu na Ukrainie. I dopiero pod naciskiem społeczności światowej, procesów narodowo-demokratycznych, które wrzały w ukraińskim społeczeństwie, komunistyczny lider radzieckiej Ukrainy Wołodymyr Szczerbycki zmuszony był przyznać, że głód na Ukrainie jednak był. Obecnie udowodniono na konkretnych faktach historycznych, dokumentach, świadectwach naocznych świadków tamtych wydarzeń, że był to nie tylko głód z powodu nieurodzaju wskutek niesprzyjających warunków pogodowych, a zaplanowane przez komunistyczny reżim Stalina ludobójstwo, którego celem było stłumienie odwiecznego dążenia narodu ukraińskiego do niepodległości, zniszczenie bazy społeczno-ekonomicznej ukraińskiej idei narodowej, w celu realizacji polityki reżimu totalitarnego na zniszczenie narodu ukraińskiego jako takiego, dla stworzenia jednolitego państwa z jednolitym narodem radzieckim i kontrolowaną świadomością. Faktyczne dowody celowości Hołodomoru — wpisywanie wsi na „czarne tablice”, ograniczenie przemieszczania się ludzi, pobór nie do zniesienia podatków od ludności ukraińskiej, wielkie wolumeny eksportu zboża za granicę w latach 1932–1933, odmowa bolszewickiego rządu od pomocy zagranicznej. 28 listopada 2006 roku Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła ustawę „O Hołodomorze 1932–1933 lat na Ukrainie”, zgodnie z którą Hołodomor uznano za akt ludobójstwa narodu ukraińskiego, a jego publiczne zaprzeczanie uznaje się za bezprawne. Mimo to na Ukrainie i w niektórych innych krajach uznanie Hołodomoru 1932–1933 lat za ludobójstwo pozostaje przedmiotem ostrych sporów i spekulacji politycznych. Dlatego jednym z najważniejszych zadań nie tylko Instytutu Pamięci Narodowej, ale i organów władzy państwowej, organizacji społecznych, działaczy nauki i kultury, całego ukraiństwa polega na tym, aby donieść do milionów ludzi i u nas, i na całym świecie prawdę o tej strasznej tragedii, zdjąć warstwy kłamstwa z naszej historii, utwierdzić w świadomości niezaprzeczalną prawdę: ludzkie życie — to dar Boży, i nikt nie ma prawa sięgać po nie. W każdym obwodzie Ukrainy, którego ludność ucierpiała w tamtych strasznych latach, obecnie tworzą wielki tom, gdzie będą wymienione imiona ofiar Hołodomoru; listy wsi, które wymarły w tamtych latach lub straciły znaczną część ludności. Docent, kierownik katedry prawa międzynarodowego i specjalnych nauk prawnych Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Myrosława Antonowycz podkreśliła, że w „Konwencji ONZ w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa”, przyjętej w 1948 roku, w artykule II dano taką interpretację: „Przez ludobójstwo rozumie się następujące czyny, dokonane w zamiarze zniszczenia w całości lub częściowo jakiejkolwiek grupy narodowej, etnicznej, rasowej lub religijnej jako takiej: a) zabójstwo członków tej grupy; b) spowodowanie poważnego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia psychicznego członków tej grupy; c) umyślne stworzenie dla jakiejkolwiek grupy takich warunków życia, które obliczone są na spowodowanie jej całkowitego lub częściowego zniszczenia fizycznego”. Komisja Kongresowo-Prezydencka USA na podstawie badania dokumentów, świadectw naocznych świadków doszła do wniosku, że Stalin i jego otoczenie zorganizowali ludobójstwo przeciwko narodowi ukraińskiemu. Serce ściska się z bólu, kiedy czytasz dokumenty tamtych czasów. W Postanowieniu Centralnego Komitetu Wykonawczego i Rady Komisarzy Ludowych ZSRR „O ochronie mienia przedsiębiorstw państwowych, kołchozów i spółdzielczości oraz wzmocnieniu własności społecznej (socjalistycznej)” z 7 sierpnia 1932 roku zaznaczono: „Stosować jako środek surowej represji za rozkradanie mienia kołchozowego i spółdzielczego najwyższy wymiar ochrony społecznej — rozstrzelanie z konfiskatą całego mienia i z zamianą przy okolicznościach łagodzących pozbawienia wolności na okres nie krótszy niż 10 lat z konfiskatą całego mienia”. Nawet za kilka ściętych kłosów na niedawnym własnym polu chłopów albo rozstrzeliwano, albo bezlitośnie bito i więziono w obozie koncentracyjnym. Nieadekwatność winy i kary była tak uderzająca, że w narodzie to postanowienie, podpisane przez M. Kalinina i W. Mołotowa, przezwano prawem „o pięciu kłosach”. Głodową tragedię wielu tysięcy wsi pogłębiło także postanowienie Rady Komisarzy Ludowych USRR „O środkach do wzmocnienia skupu zboża” z 20 listopada 1932 roku. Tym dokumentem władza radziecka wprowadziła niepomierne kary naturalne — wywłaszczenie żywności i inwentarza w gospodarstwach, które „zalegały” ze skupem zboża według niepomiernych do wykonania planów. Oczywiście, kołchozy i poszczególne gospodarstwa nie mogły na czas wykonać sankcji karnych i innych środków represyjnych, a zwłaszcza 15-miesięcznej normy skupu mięsa. W Postanowieniu, podpisanym przez przewodniczącego Rady Komisarzy Ludowych USRR W. Czubara, podkreślono, że nakładanie tych kar nie zwalniało indywidualnych gospodarstw z całkowitego wykonania określonego skupu zboża. Każda ze wsi, wpisanych na „czarną tablicę”, była otaczana przez oddziały karne. Z podwórek zabierano wszystko — do ziarnka, do fasolki. Tych, którzy stawiali najmniejszy opór, czekał rozstrzał lub więzienne prycze w dalekich syberyjskich ostępach. Wszystko to O. Medunycia, W. Werstiuk, M. Antonowycz
Zdjęcie Niny Hnatiuk wywołało głodową, gwałtowną śmierć milionów Ukraińców. Zastępca przewodniczącego Sumskiej Obwodowej Administracji Państwowej Ołeh Medunycia opowiedział o tamtych strasznych latach na jego rodzinnej ziemi. Zebrano 39 tysięcy świadectw naocznych świadków o Hołodomorze. Narodowa tragedia miała na Sumszczyźnie swoje osobliwości: obwód jest przygraniczny, tutaj 500 km terytorium graniczy z Rosją. Teren jest przeważnie zalesiony. Oddziały zaporowe stały na drogach, a głodni wieśniacy zmuszeni byli nocą przedzierać się przez nieprzejezdne bagna i zarośla, aby w sąsiednich rejonach Rosji wymienić na żywność resztki rzeczy. Ale nie zawsze się to udawało. Dlatego wsie wymierały. Tylko w Wodnych Piaskach zginęło od głodowej śmierci 250 osób w wieku od 1 do 80 lat. A ilu ludzi zmarło poza granicami wsi w poszukiwaniu jedzenia? Uderza też taki fakt. W cerkwi Pokrowskiej, wzniesionej w 1718 roku, zdjęto kopuły i urządzono krematorium. Tutaj palono zwłoki znalezione na ulicach Sum i w okolicach. Nikt już nie będzie w stanie ustalić prawdziwej liczby ofiar Hołodomoru-ludobójstwa na Sumszczyźnie. Ustalono imiona tylko 31 tysięcy zmarłych. A ilu ich było naprawdę?! Najlepszą pamięcią o ofiarach Hołodomoru będą nie tylko świece przy pomnikach, nie tylko minuty ciszy. Skrajnie potrzebne jest zdemontowanie pomników wodzów totalitarnego reżimu, przemianowanie ulic, które do dziś noszą imiona katów narodu ukraińskiego. Czyż nie jest dziwne, że i w naszych dniach istnieją ulice Postyszewa, który brał bezpośredni udział w organizacji Hołodomoru? Jak zaznaczył Ołeh Medunycia, na Sumszczyźnie w ciągu ostatnich czterech miesięcy zdemontowano 31 pomników Lenina, Kirowa, a także przemianowano 257 ulic. Ale trzeba powiedzieć otwarcie, że w wielu rejonach tę pracę prowadzić jest niezwykle trudno: są jeszcze ci, którzy stawiają opór, nijak nie chcą zrozumieć, ile milionów istnień naszych rodaków zabrała najstraszniejsza choroba — czerwona zaraza. Myrosława Antonowycz zaznaczyła, że do listopada 1932 roku możliwa była migracja ukraińskich wieśniaków do rejonów Rosji w poszukiwaniu kawałka chleba. Później stało się to niemożliwe — paszportów wieśniakom nie wydawano, więc i wyjazd był zabroniony. Oddziały specjalne miały bezpośrednie wytyczne wyłapywać ludzi na dworcach, zdejmować z pociągów i zawracać do ukraińskich gett. Wielu rozstrzeliwano na miejscu. Musimy pamiętać, że celem Hołodomoru było przede wszystkim wynisz-
Машинний переклад
Heorhij Łuk’janczuk
W Narodowej Filharmonii Ukrainy odbyła się prezentacja epicko-dokumentalnego dramatu Wasyla Newołowa w siedmiu nowelach „Żniwa narodowej żałoby… świeca pamięci”, wystawionego przez Wołodymyra Łukaszewa na podstawie poetyckiej tetralogii poety Mykoły Tomenki „Książeczka pracy matki”. Szczególną, smutną i żałobną atmosferę żalu i smutku wniosły utwory J. Brahmsa, B. Marcella, L. van Beethovena, G. Pergolesiego, B. Łatoszynskiego, G. F. Händla, J. S. Bacha, wykonane w błyskotliwym wykonaniu laureatki międzynarodowych konkursów Jelizawiety Lipitiuk (sopran), laureata krajowego konkursu Walerija Michaluka (organy), Leonida Herżmana (wiolonczela), Innы Poroszynej (fortepian), Rodiona Synczyszyna (skrzypce), a także artystów baletu teatru współczesnej choreografii „Suzirja Aniko” (choreograf — narodowa artystka Ukrainy Aniko Rechwiaszwili). Kobzarz Taras Syleнко zdołał przekazać widzom odwieczność ludowych dum, zrodzonych w straszliwych czasach Hołodomoru. W poruszającym wykonaniu Andrija Burluckiego (rola Współczesnego) i Borysa Lobody (rola Historyka) z noweli do noweli, jakby krok po kroku krwawymi stopniami zgotowanej ręką człowieka(!) ogólnoświatowej katastrofy prześledzono los kobiety, której przypadło dźwigać ciężki krzyż bezlitosnego losu w antyludzkiej atmosferze śmierci. Zwracając się do sali słowami autora „Książeczki pracy matki”, Współczesny tamtych wydarzeń zwraca się także do wszystkich nas, żyjących dziś: „Dopóki pamiętamy o naszych matkach, dotąd nasze matki żyją. I będą żyć tyle, ile o nich pamiętamy! To nasz synowski obowiązek! Dramat „Żniwa narodowej żałoby… świeca pamięci” symbolicznie pojawił się na scenie w przededniu rocznicy bolszewickiego przewrotu, który doprowadził do wielomilionowych niewinnych ofiar, aby po raz kolejny przypomnieć wszystkim żyjącym o ich ogromnym moralnym długu wobec minionych i przyszłych pokoleń: raz na zawsze potępić ideologię komunistyczną jako nienawidzącą ludzi, zakazać działalności organizacji, które nadal ją wyznają i zatruwają nią społeczeństwo, wreszcie uwolnić miasta i wsie kraju od straszliwych symboli totalitarnej przeszłości w postaci dziesiątek tysięcy pomników i nazw topograficznych!
Машинний переклад
Występuje Pawło Mowczan. Dokończenie. Początek na s. 1. Największą uwagę miłośników ojczystego słowa przyciągnął wieczór artystyczny w stołecznym Ukraińskim Domu, który zorganizowało Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki oraz Główny Zarząd Oświaty i Nauki Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. Miło, że w tej prestiżowej sali nie było wolnych miejsc. Na wieczór kijowianie przychodzili całymi rodzinami, aby zachęcić do ojczystego słowa i pieśni dzieci oraz wnuki. I to cieszy. Słowem wstępnym wieczór artystyczny otworzył laureat nagrody im. Szewczenki, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan. „Witam państwa w tym dniu w kalendarzu. Niech będzie on jednym z 365 dni, kiedy czcimy nasze piśmiennictwo i język. A święto języka — to coś innego, jeszcze się do niego zbliżymy. Korzystając z okazji, chcę zatrzymać się przy kilku problemach.
Машинний переклад
Закінчення статті «BYĆ NARODEM, OBJAWIONYM W SŁOWIE», с. 1
Najboleśniejszy temat — dlaczego my, Ukraińcy, nie czujemy się gospodarzami na swojej ziemi? Dlaczego ci, którzy przeprowadzili nomenklaturową prywatyzację, narzucają nam swój język, tradycje, myślenie? Dlaczego rosyjskojęzyczna gazeta, w której tytule są trzy zera, obraża nas? Czyżby Ukraińcy nie mieli honoru i godności, że nie przeciwstawiamy się temu? Ukraiński naród, język ukraiński mają głębokie prakorzenie, źródlane początki. Czerpiemy siłę nie tylko z naszych czarnoziemów, ale i z Bożej łaski słońca, z Pańskiej przestrzeni informacyjnej. To rosyjskojęzyczne gazety pragną pozbawić nas własnej przestrzeni informacyjnej, choć jesteśmy spadkobiercami najdawniejszych ludzi na tej ziemi. Nasi duchowi wrogowie pragną pozbawić nas języka ukraińskiego, muzyki ukraińskiej, kultury ukraińskiej, ducha ukraińskiego. A spójrzcie na tę galerię portretów wybitnych postaci ukraińskiej historii, literatury i sztuki, która mieści się na kilku piętrach Ukraińskiego Domu! To wszystko — nasi poprzednicy, nasi sławni przodkowie. A kontynuować ich sławę, wcielać w życie ich zamysły i testamenty — to nasze zadanie, nasz synowski obowiązek. Bądźmy więc godni nazywać się duchowymi spadkobiercami tych wielkich światłych postaci ukraińskości. Strzeżmy jak najdroższego skarbu naszego języka, przekazujmy go z pokolenia na pokolenie jako amulet narodu ukraińskiego. Jesteśmy silni, jesteśmy niezwyciężeni, jest nas większość. Nie zapominajmy o tym! Chwała językowi ukraińskiemu, chwała Ukrainie!” Grupie aktywistów „Proświty”, pracownikom bibliotek, placówek oświatowych wręczono nagrody Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Kierownik głównej służby polityki humanitarnej oraz ds. zachowania dziedzictwa kulturowego Sekretariatu Prezydenta Ukrainy Ołeksandr Bystruszkin odczytał Orędzie Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki z okazji Dnia Języka i Piśmiennictwa Ukraińskiego, a także Dekret Prezydenta Ukrainy o przyznaniu odznaczeń państwowych z okazji tego święta. Odbył się wielki koncert mistrzów sztuki, zespołów ludowych, dziecięcej twórczości artystycznej. Kiedy ze sceny rozbrzmiewały ukraińskie pieśni ludowe, które rozgrzewały dusze naszych dalekich przodków, kiedy mali kozacy rywalizowali w kunszcie tańca, kiedy z ust młodych i starszych brzmiała prawdziwa poezja, przypominały się skrzydlate wersy Liny Kostenko: „Tylko narody, objawione w Słowie, godnie mogą żyć na ziemi”. Wdajmy się w rozmyślania nad tym stwierdzeniem, a zrozumiemy przyczyny wielu naszych niepowodzeń. Nina HNATIUK Zdjęcie Ksenii HŁADYSZEWEJ
Машинний переклад
Jurij BEZKROWNYJ służba informacyjna Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie Na początku listopada Ukraińcy z Moskwy oraz miłośnicy ukraińskiego słowa i pieśni zebrali się w Ukraińskim Domu na Arbacie, aby świętować Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka. Zgodnie z oczekiwaniami, to niezwykłe wydarzenie stało się jednym z najjaśniejszych przejawów ukraińskiego życia w Moskwie w całym roku. Ze świętem obecnych powitał dyrektor generalny Centrum, doktor nauk historycznych, członek korespondent APN Ukrainy Wołodymyr Melnyczenko. Przypomniał on słowa Borysa Olijnyka: „Tylko Słowo strzeże w swej istocie nieśmiertelności ukraińskiej duszy”. Z żarliwą mową o wiodącej roli języka ukraińskiego w kształtowaniu świadomości narodowej w przeszłości i teraźniejszości wystąpił znany ukraiński pisarz Iwan Szyszow, autor unikalnej encyklopedii „Nekropolia Ukrainy”. „Nasz język miał ciężki los, tyle go torturowano i na wszelkie sposoby poniżano, ale on żyje nadal – powiedział. – I ogromne podziękowania dla naszych matek za to, że swoją duszą, pieśnią zaszczepiły w nas miłość do ojczystego słowa”. Po części uroczystej odbył się świąteczny koncert, którego perłą stało się czarujące trio bandurzystek orkiestry muzyki ludowej i popularnej Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy w składzie: zasłużona artystka Ukrainy Tetiana Małomuż, artystki Iryna Burchan oraz Olha Czernij. Dla narodu ukraińskiego gra na bandurze jest bodaj najbardziej charakterystycznym sposobem duchowej ekspresji i zachowania pamięci narodowej. Być może właśnie dlatego wszyscy Ukraińcy w sali Centrum słuchali brzmienia tego instrumentu jak zaczarowani. Zabrzmiały ukraińskie pieśni ludowe i autorskie: „Czom, czom, zemle moja”, „Hajem zełenenkym”, „Iwanku, Iwanku”, „Handzia”, „Szumiła liszczyna”, „Czarowna skrypka”, „Żurawłyna”, „Hucułka Ksenia”, „Jak ja lublu tebe”, „Kochanyj” oraz inne. Goście Centrum Kultury Ukrainy mieli również okazję usłyszeć brzmienie bandury w dość nieoczekiwanym połączeniu – z dętymi instrumentami ludowymi (wykonawca – laureat międzynarodowych konkursów Ołeś Żurawczak) oraz wiolonczelą (wykonawczyni – Oksana Wenhier). Jak zaznaczyła prowadząca koncert Tamara Kołotyłenko, z tym programem i w tym składzie artyści występowali na festiwalu „Eurofolk” (Moskwa, 2008), gdzie otrzymali wysoką ocenę jury. Trio bandurzystek jest laureatem wielu krajowych i międzynarodowych konkursów, wśród których jest także moskiewski II Międzynarodowy Konkurs im. W. Horodowskiej (2004).
Машинний переклад
Nina GNATIUK Zdjęcia Anatolija PIKULA
Koło Wszechukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki na Narodowym Uniwersytecie Budownictwa i Architektury to jedno z najlepszych ognisk w uczelniach stolicy. Kieruje nim profesor Mykoła Jarmolenko. Tutaj dąży się do przygotowania nie tylko wysoko wykwalifikowanych specjalistów branży budowlanej, ale także do wychowania świadomego pokolenia budowniczych Ukrainy, którzy znaliby i cenili jej historię, język, kulturę, dbali o zabytki i nie szpecili betonowymi pudłami pięknej aury placów starożytnych miast. Katedra ukrainoznawstwa uniwersytetu, którą kieruje docent Ninel Paszczenko, dba o to, by rozwijać talenty wszystkich studentów: jest tu wielu śpiewaków i tancerzy, recytatorów i muzyków. Wraz z docent Marią Smetańską i wykładowcą Katedry ukrainoznawstwa Marią Makowij, znanym wykonawcą i kompozytorem, wykładowcą tej katedry Ihorem Jakubowskim oraz innymi miłośnikami rodzimego słowa, studenci w przeddzień zorganizowali wielki wieczór literacko-artystyczny, na którym wybrzmiały wiersze i pieśni, pełne gorącej miłości do rodzinnej ziemi, dumy z bohaterskiej historii Ukrainy i dążenia do tego, by wszystko czynić dla dobra rozkwitu ojczystego państwa. Nie sposób było bez wzruszenia słuchać wierszy „Kochajcie Ukrainę” W. Sosiury i „Diament drogi” W. Samijlenki, które przeczytali studenci-cudzoziemcy Faramarz i Mahdi. Gorących braw zasługują również pozostali uczestnicy tego literacko-artystycznego wydarzenia: Roman Poltawczenko, Ołeksij Posternak, Jewhenija Kozakowa, Kostiantyn Komarowski, Nastia Batura, Maria Czorna, Switłana Ryżyk, Hanna Sydorenko, Maksym Baturyniec, Tetiana Wowk oraz ich przyjaciele z nauki i artystycznych upodobań. Kiedy słuchasz tych młodych, utalentowanych ludzi, rozmawiasz z nimi podczas licznych podróży po Ukrainie, przekonujesz się: nasz język, nasza pieśń nie umrze, nie zginie.
Машинний переклад
Закінчення статті «JĘZYK JEST JEDEN», с. 4
przekonać, że to rzeczywiście jest jej potrzebne? Tego nie było. Tak, uczyliśmy się też języków obcych, ale nie porozumiewaliśmy się nimi; nie było ani środowiska językowego, ani żadnego związku ze światem. Ale nie było też wychowania językowego, a powinno było być. Czytam obecnie retorykę i widzę, że smak do języka, jego wyczucie, piękno wychowywano jeszcze od czasów antycznych. I w rodzinach arystokratycznych (zwłaszcza duchowych arystokratów) uważano za szyk i modę rozmawianie pięknym, wykwintnym, elitarnym i pięknym językiem. Język był oznaką wyższości człowieka, oznaką duchowości, oświecenia. Lecz u nas tego było mało. Przypominacie sobie, za epoki radzieckiej kultywowano prostactwo, aż nawet niby tak dobrze — zwrócić się do kogoś po przyjacielsku. Uważano, że to ładnie. A to nie tak. I bardzo się cieszę, że sytuacja powoli, ale zmienia się na lepsze. Świadectwem tego, że u nas nie ma wychowania, jest choćby to, jak pozwalają sobie zachowywać się wysocy urzędnicy: jak prymitywnie, nędznie i nawet brutalnie oni rozmawiają!.. Zawsze pośród ludzi było mówienie elitarne i niskie, wulgarne. Ale niepisane zasady nigdy nie pozwalały człowiekowi na wysokim stanowisku powiedzieć tego brutalnego słowa, bo to dla niego byłoby moralnym upadkiem w oczach społeczeństwa... A obecnie nawet minister może powiedzieć grubiańskie słowo z ekranu telewizora czy w radiofonii. Oto gdzie nasza bieda. I, na wielki żal, tak wychowany jest też nasz nauczyciel. Jeśli my to zmienimy, to zmieni się i sytuacja. — Obecnie wielu pisarzy pozwala sobie pisać „utwory” z tymi wulgarnymi wyrażeniami, a to i z niecenzuralną leksyką. Co robić z tym? — Pojęcie wychowania językowego związane jest z zachowaniem językowym. Zachowanie językowe u człowieka jest ważniejsze od jakiegokolwiek innego. A może, jeszcze ważniejsze. Odezwie się człowiek — i widzicie, jaki on jest. Nawet charakter od razu widać. Czujecie, jak on mówi: ujawnia się w języku grubiaństwo, chamstwo czy życzliwość, wychowanie — oto wam i człowiek cały się odkrywa. Język — intelektualny portret narodu i każdej osobowości. Złe słowo pozwala sobie i na złe zachowanie językowe. I obecnie niektórzy językoznawcy mówią, że to przecież w języku jest. Ale przecież jest także błoto — i na drodze jest kałuża... Lecz my przecież ją przekraczamy! I w języku także są różne wyrażenia, bo język odzwierciedla życie, społeczeństwo. Ale to nie oznacza, że obowiązkowo w to błoto wchodzić: kiedy siadamy jeść, my nie w błocie ręce myjemy, a wręcz przeciwnie — myjemy od błota. To po co bezcześcimy usta swoje?! Są w języku żargony, surżyk. Jak jest i w życiu, w przyrodzie owa straszliwa pałeczka Kocha i gruźlica. Ją trzeba badać. Niech i językoznawca bada, jeśli chce. Ale przecież językoznawca nie ma prawa estetyzować tego: szczycić się błotem, brudem i narzucać go innym. W naszym narodzie nie było przyjęte kłócić się. Przeklinano, ale nie uważano przekleństw za szlachetność. To były wymuszone sytuacje, kiedy człowiek używał złego słowa. Ja jeszcze przypominam sobie te czasy, kiedy czerwieniono się, słysząc słowo kłamiesz. To co już mówić o brudnym słowie? A bywało, i po ustach dadzą łobuzowi za nieładne słowo... A obecnie estetyzują to, czego w narodzie nigdy nie estetyzowano. Byli ludzie, którzy seplenili, r-owali, mieli inne wady wymowy. Wtedy nie było, jak teraz, Instytutu pedagogiki korekcyjnej, gdzie pomagają takim ludziom. Nie było też specjalnych internatów dla nich; i na wsi, i w mieście byli obok ludzie z wadami, oni tak rozmawiali, ale z nich nikt się nie śmiał. Nawet jeśli dziecko próbowało to robić, to jego mama od razu niosła palec do ust, co oznaczało: śmiać się nie wolno. Naród nie estetyzował niezdarności w mowie. A nasi tak zwani artyści codziennie transmitują tę nieudolność. Niby wprowadzają to w „normę” i pokazują z ekranu, przypisując ją narodowi. Oto, powiadają, jak nasi ludzie rozmawiają... Lecz mówili przecież tak nieszczęśni ludzie! Obdarci przez Boga czy Naturę, oni potrzebują współczucia, a nie drwin i publicznego wyśmiewania. Swoją drogą, i obecnie są ludzie z takimi wadami wymowy, i może, patrząc na ekran telewizora, oni przeżywają, że z ich mowy cały kraj się naśmiewa.
Ciąg dalszy nastąpi.
Rozmawiał Światosław MIZERNIUK
Машинний переклад
— Język ukraiński i edukacja to dwa składniki, od których będzie zależeć „portret” Ukrainy w XXI wieku. Szanowna Lubow Iwaniwno, proszę powiedzieć, co w tej ważnej dziedzinie jest obecnie realizowane, aby nasi obywatele zachowali swoją tożsamość narodową i rzeczywiście stali się wykształconym, kulturalnym narodem? — Ponad dwadzieścia lat nakreślam te problemy, stawiam pytania, wyjaśniam, tłumaczę, propaguję, agituję i... stoimy w miejscu, jak co roku. Pamiętam, gdy 19 lat temu wyszła Ustawa o językach, zaproszono mnie do głosu w Domu Oficerów Ukrainy. W moim wystąpieniu była taka fraza: zasada mówienia w języku ukraińskim powinna stać się honorem każdego oficera. Ukraińskie radio narodowe kilka razy emitowało moje wystąpienie na całą Ukrainę. Ale problem istnieje do dziś, choć ogólnie sytuacja się zmienia. Niedawno wraz z moją doktorantką wydałam dwie prace: książeczkę-program z filologii ukraińskiej, która zdobyła pierwsze miejsce w Ogólnoukraińskim konkursie programów nauczania w ramach kształcenia profilowego dla uczniów klas 10–12; mowa w niej o tym, jaki powinien być kurs języka ukraińskiego na trzy ostatnie lata nauki w szkole. Jeśli nie wydarzy się żadna perypetia, stanie się ona programem nauczania języka ukraińskiego w szkole dwunastoletniej. Co wzięliśmy pod uwagę? Jest tu wiele nowego. Nasz uniwersytet ogłasza rok 2009 rokiem strategii językowych. Istotą strategii językowej jest obowiązkowa znajomość języka ukraińskiego przez wszystkich obywateli Ukrainy, niezależnie od narodowości, wyznania, statusu majątkowego; obowiązkowa znajomość języków obcych (ministerstwo zaleca dwa, a można i więcej) oraz znajomość języków narodowych. To znaczy, że każdy zna swój język lub język ludzi, wśród których żyje. W tym celu zrobiliśmy wiele: to przede wszystkim uwaga poświęcona edukacji językowej, nauczaniu języka, wychowaniu językowemu i zachowaniu językowemu. Najważniejsza jest tu sama strategia edukacji językowej, opracowana przez nas w Akademii Nauk Pedagogicznych i wprowadzona do Państwowego Standardu Edukacyjnego oraz koncepcji kształcenia dwunastoletniego, co już wdrożono do ósmej klasy, a z czasem – i do dwunastej. — W jaki sposób państwa uniwersytet upowszechnia język ukraiński? — Już doprowadziliśmy do tego, że we wszystkich placówkach oświatowych wykłada się język ukraiński jako państwowy. Jeśli wcześniej w szkole żydowskiej uczono się tylko po żydowsku, w polskiej – tylko po polsku, to teraz i w tych szkołach, i w węgierskich, i w rumuńskich już uczą się ukraińskiego jako państwowego. Odnowiono też podręczniki: w pierwszych latach niepodległości uczyliśmy jeszcze ze starych, bo nowe trzeba było i napisać, i wydać... Obecnie Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy ma już zespoły autorskie, wielu autorów i niemało nowych oryginalnych podręczników. Są one obliczone na różny kontyngent uczniów: dzieci uzdolnione, dla szkoły masowej, gimnazjów, osobno – dla liceów. Zatem jest wybór: sytuacja wydaje się nie idealna, ale całkowicie zadowalająca. Intensywnie pracuje także Akademia Nauk, my, naukowcy, działamy wspólnie z ministerstwem – przeprowadzaliśmy konkursy podręczników i pomocy naukowych dla kształcenia dwunastoletniego. To tylko jeden z przykładów. Tak samo pracują naukowcy z innych dyscyplin wielu katedr... Jeśli chodzi o język ukraiński, to obecnie wielkie zmiany zaszły w pedagogice i systemie oświatowym w ogóle. Teraz wszyscy mówią o reformie w oświacie, mając na myśli testowanie. W rzeczywistości reformę w szkole przeprowadza się jeszcze od powstania Akademii Nauk Pedagogicznych – gdzieś od lat 1991–93. Właśnie wtedy zapoznawaliśmy się z testami, rozpatrywaliśmy je i podejmowaliśmy próby układania własnych. W tym czasie w naszej oświacie zaszły niezwykle wielkie zmiany – zrezygnowano z pedagogiki autorytarnej, nauczania podmiotowo-przedmiotowego: wcześniej państwo przyszli, a ja was uczę; teraz państwo przyszli i razem się uczymy; jako pedagog pomagam państwu odkrywać świat i komunikujemy się z państwem; to pedagogika partnerstwa. Jeszcze minister Wasyl Kremiń zniósł „dwójki”, bo odbierały dziecku chęć do nauki. Dlatego w pierwszej klasie nie stawiamy ocen, a zachęcamy do nauki wsparciem, radą i podziękowaniami. Przecież wcześniej po pierwszej dwójce dziecko nie chciało iść do szkoły. Zrezygnowaliśmy też z praktyki pozostawiania dziecka na drugi rok. Czasami jest ciężko i nam: przyzwyczailiśmy się do systemu pięciostopniowego. Powszechnie wdrażana jest komputeryzacja. Może jeszcze nie w stu procentach, ale bariera została przełamana. W teorii pedagogiki zapanowało nauczanie zorientowane na jednostkę. I jeśli pedagog pracuje czy to z uczniami, czy ze studentami, musi w każdym widzieć osobowość i orientować się w zadaniach oraz w nauczaniu na jej indywidualne możliwości i percepcję oraz maksymalnie wspierać osobiście. Jeśli chcemy być w edukacji językowej na poziomie Unii Europejskiej, orientujmy się na zalecenia ogólnoeuropejskie. — Czym one są dla nas aktualne? — Sam w sobie język to sztuka słowa, czyli jest on już zjawiskiem kultury. W szerokim znaczeniu kulturą jest całe nasze życie. Głęboka znajomość języka to także znajomość kultury, która jest zakodowana w języku każdego etnosu: ucząc się języka, poznajesz kulturę. Podczas nauczania kształtujemy taką wiedzę: lingwistyczną (wiedza naukowa o języku), socjolingwistyczną (rola społeczna języka i wszystkie jego funkcje: poznawcza, intelektualna, estetyczna, magiczna, wychowawcza, kulturologiczna), działalności językowej (umiejętność słuchania, mówienia, pisania, czytania), językowo-kulturoznawczą (język jako zjawisko kultury), badawczo-poszukiwawczą (umiejętność twórczego działania, język kreatywny). Ta funkcja (kreatywna, twórcza) jest jedną z fundamentalnych zasad reformy oświaty na Ukrainie. Dlaczego? Dlatego, że życie jest ulotne. I wiedzy zdobytej przede wszystkim w szkole nie wystarczy, by przeżyć je. Może nadejść taki czas, że wiedzy uniwersyteckiej po pięciu latach nie wystarczy, by odnieść sukces: tak szybko rośnie na świecie potencjał „wiedzy”!.. Weszliśmy w proces globalizacji i ze wszystkich stron owiewają nas wiatry globalizacyjne, a poziom wiedzy jest czasami wolniejszy niż rozwój i bieg życia. Zatem tylko wiedza może nas uratować. Jeśli wcześniej uważaliśmy, że będzie to stulecie informacji, to teraz wszyscy są przekonani, że nadchodzi stulecie wiedzy, musimy kształtować człowieka wiedzy, który posiadając ją, sam będzie tworzył wiedzę, będzie kreatywny, będzie przetwórcą wiedzy, transformatorem, translatorem idei. — Ależ to skomplikowane? — Rzeczywiście, aby coś przekształcać, trzeba dać sumę wiedzy i sprawić, by człowiek nie zagubił się w jej potoku. Znane są przypadki,
że ludzie zdobywają nawet po trzy wykształcenia, a nie mają pracy, sukcesu w życiu. A to dlatego, że zdobywali wiedzę, przyswajali ją, ale nie wiedzą, jak z niej skorzystać. — Szanowna Pani Profesor, jest Pani autorką licznych podręczników, poradników, prac naukowych z zakresu współczesnego języka ukraińskiego, stylistyki, retoryki. Obecnie ostrą dyskusję wśród językoznawców wywołuje problem stworzenia jednolitej ukraińskiej pisowni. Istnieją dwa przeciwstawne punkty widzenia: pozostawić pisownię taką, jaka jest, czy wrócić do starej, z 1927 roku? — Koniecznie trzeba przyjąć nową pisownię i nie wracać do pisowni z 1927 roku: nie jest ona idealna i nie odpowiada dzisiejszemu stanowi języka. Każda pisownia, którą proponowały komisje ortograficzne, była wielokrotnie omawiana; były uwagi — i z jednej, i z drugiej strony. My z profesorem Arnoldem Hryszczenką (obecnie nieżyjącym) pisaliśmy wtedy swoje propozycje do ministerstwa i mówiliśmy, jakie zmiany trzeba wprowadzić, a z jakich zrezygnować. Stoję i dzisiaj na tym stanowisku — nowa pisownia musi być; trzeba stworzyć komisję, wypracować ją i zatwierdzić. Młodzi nauczyciele, studenci, którzy kończą uniwersytet, również świadomie do tego podchodzą, rozumieją potrzebę zmian. Zatem, jak tylko naukowcy przygotują, a państwo zatwierdzi, to będziemy z niej korzystać. — Wielu nauczycieli, niestety, także języka ukraińskiego, wychodząc z klasy po zakończeniu lekcji, rozmawia między sobą po rosyjsku. Czy można to szybko zmienić? — Niestety nie, bo w czasach radzieckich było nauczanie języka, a zupełnie nie było wychowania językowego. Jak wcześniej uczono? Przygotował lekcję, wyuczył, opowiedział — „pięć”. A czy utrwaliła tę wiedzę osobowość językowa i jak, czy są one jej potrzebne? Jak ona je odbiera?.. Jak podpowiedzieć i prze- Lubow Iwaniwna MACKO — doktor nauk filologicznych, profesor, akademik, członek rzeczywisty Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, odznaczona Orderem Księżnej Olgi III stopnia. Oprócz pracy naukowej i dydaktycznej prowadzi aktywną działalność społeczną. Jej pierwsze kroki na niwie oświatowej rozpoczęły się w szkole z internatem we wsi Iwaniwka w rejonie wielkopysariwskim obwodu sumskiego, gdzie absolwentka Kijowskiego Państwowego Instytutu Pedagogicznego pracowała jako nauczycielka języka i literatury ukraińskiej. Obecnie Lubow Iwaniwna kieruje katedrą stylistyki języka ukraińskiego Instytutu Filologii Ukraińskiej Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. P. Drahomanowa. Opętana miłością do Ukrainy i jej słowiczej mowy, pedagog z powołania, pani Lubow przez kilkadziesiąt lat uczy młodzież szanować rodzinny kraj, chronić i pielęgnować język ukraiński, oświatę, kulturę... Aby wyjaśnić współczesne aktualne problemy języka, jego funkcjonowania, tygodnik „Słowo Proświty” zwrócił się do Lubow Iwaniwny z prośbą o udzielenie wywiadu.
Машинний переклад
DO 140. ROCZNICY «PROŚWITY» Bohdan SAWKIW, członek rzeczywisty Ukraińskiej Akademii Naftowo-Gazowej, członek Proświty W tym roku obchodzimy nie tylko 140. rocznicę założenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, ale także 100. jubileusz powstania Ukraińskiego Towarzystwa Technicznego. Inicjatorami jego założenia byli profesor Politechniki Lwowskiej Roman Załozecki oraz inżynierowie Andrij Kornella i Wasyl Nahirny. W 1900 roku wysunęli oni ideę organizacji sekcji technicznej przy Towarzystwie Naukowym im. T. Szewczenki. Jednakże nie udało się jej wówczas zrealizować. Jako jedno z działań w ramach obchodów 40-lecia «Proświty» grupa ukraińskich inżynierów 1 listopada 1908 r. przeprowadziła we Lwowie zebranie organizacyjne, na którym założono «Ukraińskie Towarzystwo Techniczne» oraz utworzono komitet organizacyjny pod przewodnictwem inżyniera W. Nahirnego. Wkrótce towarzystwo zostało zatwierdzone przez administrację austriacką. Od tego czasu zasilało się młodymi specjalistami, inicjatywnymi inżynierami, rosła jego aktywność i autorytet w kraju. Na drugim zebraniu towarzystwa 15 stycznia 1913 roku na jego pierwszego przewodniczącego wybrano profesora Politechniki Lwowskiej Romana Załozeckiego (1861—1916). Roman Załozecki był jednym z pierwszych ukraińskich uczonych i organizatorów, którzy poświęcili swoją działalność rozwojowi nauki i przemysłu naftowo-gazowego. Urodził się Roman Wasylowycz 29 marca 1861 roku w mieście Bolechów, na galicyjskim Podkarpaciu. Studiował technologię chemiczną na politechnikach w Wiedniu i we Lwowie, w 1887 roku obronił dysertację w dziedzinie technologii chemicznej, w 1899 roku zorganizował przy Politechnice Lwowskiej pierwszą «krajową stację naukowo-badawczą» do badania podkarpackiej ropy i ozokerytu. R. Załozecki utorował drogę nowej dziedzinie nauki — geochemii ropy. Publikując pracę o składzie powietrza w kopalniach ozokerytu w Borysławiu, zapoczątkował naukę o ochronie środowiska naturalnego. Mając wielki autorytet wśród pracowników przemysłu naftowego w Galicji, był jedynym przedstawicielem kraju w składzie oficjalnej delegacji austriackiej na III Międzynarodowym Kongresie Naftowym w 1907 roku w Bukareszcie. W czasach kryzysu naftowego w 1905 roku, związanego z nadmiernym wydobyciem ropy w Borysławiu, zaproponował Lwowskiej Radzie Kolei wykorzystanie ropy zamiast węgla w lokomotywach, co dało możliwość nafciarzom znacząco Mykoła CZABAN, miasto Dniepr Latem 1910 roku w Jekaterynosławiu szalała epidemia cholery. Działała specjalna komisja do walki z tą niebezpieczną chorobą, w której aktywny udział brał profesor medycyny Mykoła Rohowycz. I choć przeżył on w Jekaterynosławiu dwa lata, pamięć o tym filantropie jeszcze długo pozostawała w sercach jekaterynosławian. Mykoła Opanasowycz Rohowycz (grudzień 1855 r. — czerwiec 1913 r.) urodził się w Baden (Niemcy). Pochodził z rodziny dziedzica powiatu pryłuckiego. Ojciec, Opanas Semenowycz Rohowycz, profesor botaniki Uniwersytetu Kijowskiego, był zubożałym szlachcicem powiatu starodubowskiego guberni czernihowskiej, zbierał na-
Машинний переклад
Roman Załozecki rozszerzyć rynek zbytu. Oprócz głównej działalności w dziedzinie przemysłu naftowego, nauki i edukacji, R. Załozecki był profesorem Lwowskiej Akademii Handlowej, a także pierwszym dyrektorem stworzonej przez niego szkoły handlowej „Proświty” we Lwowie, przewodniczącym towarzystwa „Silśkyj hospodar”. Pracował jako doradca rządu austriackiego, był honorowym konsulem Wielkiej Brytanii we Lwowie, przedstawicielem francuskich i angielskich firm naftowych w Galicji. W 1913 roku wybrano go posłem do Sejmu Krajowego. W 1895 roku profesor został członkiem rzeczywistym Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki, a także członkiem korespondentem Rosyjskiego Towarzystwa Technicznego w Petersburgu. Stając na czele Ukraińskiego Towarzystwa Technicznego, skoncentrował pracę na ochronie języka ukraińskiego w instytucjach technicznych Galicji. W towarzystwie działały cztery sekcje specjalne: drogowo-kolejowa, melioracyjna, przemysłowa i rolnicza. Wielką zasługą towarzystwa było zapoczątkowane jeszcze przed 1914 r. opracowywanie ukraińskiej terminologii technicznej. R. Załozecki szczególną uwagę poświęcał rozwojowi terminologii w naftowej — głównej gałęzi przemysłu Galicji. Publikował artykuły w ojczystym języku w „Zapiskach Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki”. Szereg prac w tym wydawnictwie opublikował znany ukraiński uczony-fizyk i elektrotechnik Iwan Puluj. Kontynuacją tradycji towarzystwa stała się próba stworzenia wydziału technicznego ukraińskiego tajnego uniwersytetu we Lwowie na początku lat 20. ubiegłego wieku. Jednak on, podobnie jak stworzone wcześniej wydziały medyczny oraz historyczno-filologiczny, z powodu braku pomieszczeń i prześladowań polskiej policji przestał istnieć. W latach chruszczowowskiej odwilży we Lwowskim Instytucie Politechnicznym wykładowca N. Leszczij wydał podręcznik w języku ukraińskim i prowadził po ukraińsku wykłady z hydrauliki podziemnej (naftowo-gazowej). Wraz z inżynierem, a później profesorem S. Sznerchem, opracował i wydał słownik ukraińsko-rosyjsko-polski z zakresu spraw naftowo-gazowych. W latach powojennych w tej uczelni wyższej poszczególne przedmioty wykładano w języku ukraińskim: fizykę (docent Kutowyj), chemię (profesor K. Mychalewycz), geologię (docent M. Ładyżenśkyj), hydraulikę ogólną (docent Bazylewycz), geometrię wykreślną (wykładowca Posaćkyj, napisał podręcznik w języku ukraińskim). Kijowskie wydawnictwo wydrukowało „Detale maszyn”, „Teorię mechanizmów i maszyn”, „Wytrzymałość materiałów” oraz inne podręczniki w języku ukraińskim dla wyższych uczelni technicznych. Wśród prekursorów ukraińskiego przebudzenia, masowego przejścia na język ojczysty w procesie nauczania na Iwano-Frankiwskim Uniwersytecie Technicznym był Je. Majdan, który nie dożył ukraińskiej niepodległości. W Drohobyckim Technikum Naftowym, gdzie pracował od 1954 r., w szczególności jako kierownik części dydaktycznej, później w Iwano-Frankiwskim Instytucie Ropy i Gazu, gdzie był dziekanem i kierownikiem katedry, prowadził wykłady w języku ukraińskim z wiercenia otworów wiertniczych. Tylko osobista interwencja ówczesnego rektora, który wykonywał tajny okólnik sekretarza KC KPZR M. Susłowa, zmusiła go do przejścia na wykładanie w „ogólnoprzyjętym języku”. W drugiej połowie ubiegłego wieku utworzono ukraińskie towarzystwa naukowo-techniczne, w szczególności Ukraińskie Towarzystwo Techniczne Przemysłu Naftowego i Gazowego, a później, w 1993 roku — Ukraińską Akademię Naftowo-Gazową (pierwszy prezes — profesor, doktor nauk geologiczno-mineralogicznych Myrosław Iwaniuta) oraz w 2004 roku — Ukraiński Związek Gazowy. Organizacje te reprezentowały Ukrainę na międzynarodowych kongresach gazowych i naftowych po ogłoszeniu niepodległości. W Radzieckiej Ukrainie UkrNTT, choć prowadziły pewną politykę techniczną, organizowały branżowe seminaria i konferencje, jednak profilowe wydawnictwa naukowo-techniczne (czasopisma „Ugol Ukrainy”, „Nieftianaja i gazowaja promyszlennost” i inne) ukazywały się po rosyjsku. Wyjątkami były czasopisma „Charczowa promysłowist” oraz niektóre wydawnictwa rolnicze. W niepodległej Ukrainie kontynuowano tworzenie ukraińskiej terminologii technicznej. W szczególności, z inicjatywy i pod kierownictwem zastępcy naczelnika zjednoczenia „Ukrhazprom” I. Dijaka wydano „Rosyjsko-ukraiński słownik naftowo-gazowy”. Pogłębiony „Rosyjsko-ukraiński słownik przemysłu naftowo-gazowego” wydał w 1992 roku Iwano-Frankiwski Instytut Ropy i Gazu. Z inicjatywy członków kolegium redakcyjnego M. Iwaniuty, Z. Osipczuka, W. Maksymowa, R. Makara, I. Matwiejewa i innych, którą poparł ówczesny redaktor czasopisma „Nieftianaja i gazowaja promyszlennost” I. Dijak, od 1992 roku wydanie ukazuje się w języku ukraińskim. Z czasem w języku ukraińskim wyszły unikalne wydania „Poradnik spraw naftowo-gazowych” (1996 r. pod redakcją profesorów W. Bojki, R. Kondrata oraz R. Jaremijczuka), „Atlas złóż ropy i gazu Ukrainy” (1998 r., M. Iwaniuta, P. Szpak i inni). Lwowska Politechnika
Wśród organizacji naftowo-gazowych Kijowa jeszcze od czasów pieriestrojki, a zwłaszcza po ogłoszeniu niepodległości, aktywnie włączyło się we wprowadzanie języka ukraińskiego zjednoczenie produkcyjne „Ukrhazprom” (do 1994 r. naczelnik W. Maksymiw, 1994—1998 r. — B. Kluk), co skłoniło do podobnych działań podległe przedsiębiorstwa, zlokalizowane we wszystkich obwodach Ukrainy, instytut projektowy „Sojuzhazprojekt”, przemianowany na „Ukrhazprojekt” (dyrektor R. Makar), „Ukraiński naukowo-badawczy instytut projektowy przemysłu naftowego” (dyrektorzy W. Melnyczuk oraz L. Serednycki). W Iwano-Frankiwskim Instytucie Nafty i Gazu szczególnie zasłużyli się w sprawie przeniesienia procesu nauczania na język ukraiński profesor W. Bojko, przewodniczący Iwano-Frankiwskiego miejskiego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, a także rektor Je. Kryżaniwski, prorektorzy ds. nauczania i pracy naukowej F. Kozak oraz R. Jaremijczuk. W tym instytucie (obecnie — Narodowym Uniwersytecie Technicznym) napisano dziesiątki ukraińskojęzycznych monografii, podręczników i pomocy naukowych. Ale chyba najwięcej z nich (oprócz wielu rosyjskojęzycznych — we współautorstwie z naukowcami z Rosji i Azerbejdżanu) wydał profesor R. Jaremijczuk. Później, stając na czele w Symferopolu wspólnego wydziału technologii morskich Iwano-Frankiwskiego Narodowego Technicznego Uniwersytetu Nafty i Gazu oraz Akademii Budownictwa Ochrony Przyrody i Kurortowego, zdołał zorganizować proces nauczania dla absolwentów przeważnie rosyjskich szkół Krymu z wykładaniem większości przedmiotów specjalistycznych w języku ukraińskim. Tak rosyjskojęzyczni kandydaci na studia po zakończeniu nauki na wydziale stają się ukraińskojęzycznymi inżynierami. Na studiach stacjonarnych tej uczelni w Iwano-Frankiwsku studenci zagraniczni z krajów Azji i Zakaukazia wybrali język ukraiński jako język nauczania. Aktywnie włączyli się w tworzenie ukraińskojęzycznej literatury technicznej także członkowie Ukraińskiej Akademii Naftowo-Gazowej, którzy nie pracują w tej placówce edukacyjnej: doktorzy nauk technicznych S. Biłyk, D. Mocerniuk, kandydaci nauk technicznych I. Rybczycz, I. Dijak, L. Serednycki, Z. Osinczuk, W. Rozhoniuk, W. Iwanyszyn, O. Solecki, M. Derkacz i inni. Trwa praca nad przywróceniem ukraińskiej historii imion wybitnych uczonych-Ukraińców, z różnych przyczyn przypisywanych innym narodom (Ju. Medwecki, P. Szumyło, bracia W. i R. Szyszczenkowie, W. Fedynski, W. Sawczenko, W. Malewanski i inni). 100-lecie założenia Ukraińskiego Towarzystwa Technicznego w łonie „Proświty” zobowiązuje nas do zintensyfikowania pracy we wszystkich kierunkach. Ważne jest bowiem, że współczesna „Proświta” opiera się na tradycjach, które kształtowały wybitne osobistości. To właśnie oni stawiali pierwsze kroki ku utwierdzeniu języka ukraińskiego w wąskich dziedzinach zawodowych, rozszerzając sferę jego funkcjonowania.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
rodnych nazw roślin. Razem z braćmi Opanas Semenowicz posiadał 15 dusz chłopów pańszczyźnianych. Był żonaty z córką sztabs-rotmistrza Uljany Jakiwnej Bohajewskiej, z którą miał syna Mykołę oraz córki Lidię i Zofię. W klinice, którą kierował Mykoła Rohowycz, jako jednej z pierwszych w Rosji wprowadzono asepsę i antysepsę. Rohowycz zajmował się praktyczną pracą, dlatego jego dorobek naukowy jest niewielki. Brał aktywny udział w pracach Towarzystwa Przyrodników i Lekarzy, którego był przewodniczącym od 1893 roku. Za czasów jego kierownictwa w klinikach wykonano 10 423 operacje. Wielokrotnie, w celach naukowych, profesor wyjeżdżał za granicę. Od 2 października 1907 r. — na emeryturze. W 1909 roku postanowił powrócić na Ukrainę. Profesor Rohowycz był odznaczony orderami św. Włodzimierza IV klasy, św. Anny II klasy, św. Stanisława II klasy, św. Stanisława III klasy itd. Mykoła Opanasowicz wzniósł w Katerynosławiu dom na dzisiejszej ulicy Rohalowa (dawniej Krutohirna). Objął stanowisko chirurga szpitala Czerwonego Krzyża bez jakiejkolwiek zapłaty. M. Rohowycz przyłączył się do pracy proświatiańskiej — wybrano go członkiem rady towarzystwa, o czym poinformował proświatiański czasopismo „Dniprowi chwyli”. W Katerynosławiu profesor Mykoła Rohowycz wchodził w skład miejskiej komisji sanitarno-wykonawczej do walki z cholerą. Na posiedzeniu 25 czerwca 1910 r. „komisja jednomyślnie postanowiła: prosić M. O. Rohowycza, by w miarę możliwości w najbliższym czasie zbudował na bazarach fontanny i rozbieralne krany, przy czym woda do picia kubkami i wiadrami ma być wydawana bezpłatnie” („Južnaja zarja”. — 1910. — 27 czerwca). Tego lata w Katerynosławiu przebywał jeden z fundatorów rodzimej naukowej epidemiologii, profesor Danyło Zabołotny (1866—1929). Rohowycz ściśle współpracował z nim. Mykoła Opanasowicz wierzył, że naród ukraiński zdoła wywalczyć prawo do samodzielnego kulturalnego istnienia, interesował się sprawami ruchu proświatiańskiego. Miał sławę nie tylko doświadczonego lekarza, lecz także dobrego, wrażliwego człowieka.
W grudniu 1911 roku po grypie (rodzaj gorączki) Mykoła Opanasowycz zachorował na zapalenie płuc, choroba ujawniła poważne wady serca. Po kilku miesiącach choroby sprzedał cały swój majątek i wyjechał za granicę, aby się leczyć. Pisał listy, pełne smutku i żalu za ojczystym krajem. Jekaterynosławscy prosvітiany cenili profesora M. Rogovicza jako szczerego człowieka i niestrudzonego pracownika. „Dniprowe chwyle” odpowiedziały na jego śmierć nekrologiem. Wdzięczną pamięć o nim zachowano także w Tomsku. W 1996 r. wydawnictwo miejscowego uniwersytetu wydało biograficzny słownik „Profesorowie Uniwersytetu Tomskiego”. Umieszczono w nim szczegółowy artykuł o Mykole Opanasowiczu.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
DO 140-LECIA «PROŚWIATY»
Tamara MINCZENKO, metodyk ukrainoznawstwa OIPPO, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, członek zarządu Czerniowieckiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki
Tradycje proświtiańskie na Bukowinie są bardzo dawne. Od lat 80. XIX wieku działało tu Towarzystwo „Ruska Besiada”, podobne do galicyjskiej „Proświty”. W latach 1918–1940 centrum ukraińskiego życia był Dom Ludowy w Czerniowcach, wokół którego skupiały się towarzystwa kulturalne. Mimo brutalnej polityki rumunizacyjnej królewskich władz bukowińscy Ukraińcy walczyli o zachowanie ojczystego języka i tradycji kulturowych. Od 1940 roku rumunizację zastąpiło zrusyfikowanie. Represje wobec świadomych Ukraińców po przyłączeniu kraju do ZSRR nie zdołały zniszczyć tradycji proświtiańskich. Dlatego w latach pierestrojki, kiedy presja reżimu znacznie osłabła, ich odrodzenie spotkało się na Bukowinie z dużym poparciem ludowym. Ideę utworzenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki podjęli przedstawiciele inteligencji, a ona właśnie poruszyła twórczą energię różnych warstw społeczeństwa, zwłaszcza chłopstwa. Obwód czerniowiecki jest wieloetniczny, a według spisu z 1989 roku Ukraińców było tu 70,8 procent, Rumunów – 10,7, Mołdawian – 9 procent. W życiu kulturalnym kraju zauważalny jest wkład społeczności żydowskiej, rosyjskiej, polskiej i austriacko-niemieckiej. Wszystkie one, w przededniu rozpadu ZSRR, zaczęły tworzyć własne organizacje narodowo-kulturalne, nawiązujące kontakty z nowo powstałym Towarzystwem Języka Ukraińskiego. Przed jego założeniem w kraju działało kilka towarzystw kulturalnych, które powstały w drugiej połowie lat 80., najbardziej znane z nich – „Oberih”. Ono zapoczątkowało formy pracy, które później rozwinęła „Proswita”. Czerniowiecką obwodową organizację TUM zarejestrowano w 1990 roku, a kierował nią doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor Mykoła Hawaleszko. Wbrew przeciwdziałaniu urzędników Towarzystwo wspólnie z innymi organizacjami demokratycznymi doprowadziło do uznania 3 listopada świętem krajowym. Właśnie tego dnia w 1918 roku odbyło się ludowe weche, które potwierdziło wolę bukowińczyków do soborności wszystkich ziem ukraińskich w składzie niepodległej Ukraińskiej Republiki. Na początku działalności TUM wielką aktywność wykazały jego pierwotne ogniwa. We wsiach obwodu, w zakładach miejskich i w organizacjach pojawiły się stojaki informacyjne, które przygotowali aktywiści TUM i NRU. Ich materiały popularyzowały idee odrodzenia narodowego. Ruch na rzecz odrodzenia narodowego nabierał coraz szerszego rozmachu. Na posiedzenia obwodowego oddziału TUM schodziło się tylu aktywistów, że nie mogła ich pomieścić duża sala uniwersytetu. Siły demokratyczne kraju doprowadziły do zwrotu Domu Ludowego jego prawowitym właścicielom i w tym budynku znalazły siedziby ogniwa kilku ukraińskich organizacji i towarzystw, w tym także „Proświta”. Nowy etap działalności proświtian rozpoczął się po proklamowaniu niepodległości Ukrainy. Wydarzenia 1991 roku w kraju szeroko relacjonowała miejscowa prasa i na podstawie tych publikacji członkowie zarządu obwodowej „Proświty” Stepan Daławurak, Wiktor Kosiaczenko, Oleksa Romanec i Iwan Tkacz opracowali zbiór „Bukowina, rok 1991”. W stolicy obwodu zaczął wychodzić „Buковинський журнал”, którego współzałożycielem była także obwodowa organizacja „Proświty”. Pojawiła się pilna potrzeba proświtiańskiego wydawnictwa periodycznego. Kiedyś na Bukowinie ukazywało się czasopismo dla dzieci i młodzieży „Ukraińska Jaskółka”. Kwestię jego odrodzenia podniósł Myhajło Iwasiuk. Pisarz i naukowiec, ojciec kompozytora Wołodymyra Iwasiuka, z szczególnym ciepłem wspominał wydawnictwo, które otworzyło dwom pokoleniom bukowińczyków wielki świat rodzimej literatury. Praktyczną pracę nad urzeczywistnieniem tego zamysłu wziął na siebie nowy przewodniczący obwodowej „Proświty” Wiktor Kosiaczenko, który pozyskał do sprawy grupę autorów. Dziś Bukowińska „Proświta” prowadzi wielką pracę kulturalno-oświatową, aktywnie uczestniczy w procesach budowania państwowości. Jest siłą konsolidującą społeczeństwo. Kontynuujemy tradycje proświtiańskich poprzedników, wśród których są Jurij Fedkowycz, Stepan Daławurak, Oleksa Romanec, Iwan Tkacz, Aksentij Jakiwczuk. Przeprowadziliśmy naukowo-praktyczną konferencję dla nauczycieli i studentów „Wielkie Głody 1932–33 i 1946–47 lat. Pamiętajmy!” Na wniosek Ukraińskiego Instytutu Sztuki Nowoczesnej w ramach amerykańskiego projektu „Hołodomor oczami dzieci” zorganizowano konkurs wśród uczniów Bukowiny. Najlepsze prace wysłano na wystawę. W centrum Czerniowiec, przy stelii „Kronikarzom Rusi-Ukrainy”, założono Aleję Kalinową dla upamiętnienia ofiar Hołodomoru. Z inicjatywy obwodowego zrzeszenia co roku odbywa się święto Starego Nowego Roku „Dobry wieczór tobie, panie gospodarzu…” 23 maja 2007 roku odbył się „okrągły stół” „Realizacja testamentu Tarasa Szewczenki „Do wieńca chwały Kobziarzowi”. Z okazji 194. rocznicy urodzin T. Szewczenki przeprowadzono konkurs recytatorów wśród uczniów i studentów „Słowo Szewczenki w wiecznej pamięci”, posiedzenie młodzieżowego klubu literacko-artystycznego „Jaskółki” – „Słowo Szewczenki w rodzinie Iwasiuków”. Zrzeszenie obwodowe wzięło aktywny udział w organizacji wiecu sił demokratycznych „Obrońmy Ukraińców na Ukrainie”. Z okazji 100. rocznicy urodzin Iwana Bahrianego odbył się wieczór literacki „Iwan Bahrianyj – ukraiński pisarz i działacz społeczny”, na którym z referatami wystąpili członkowie zarządu W. Antofijczuk, T. Minczenko, O. Dowhań, N. Hujwaniuk, studenci M. Ohorodnyk,Ch. Bachut. Zarząd obwodowego zrzeszenia wspólnie z CNU im. Ju. Fedkowycza przeprowadził Międzynarodową naukowo-praktyczną konferencję „Iwan Franko i Bukowina” (materiały konferencji wydano w zbiorze). W związku z obchodami 150. rocznicy urodzin Iwana Franki zarząd „Proświty” przygotował „Metodyczne zalecenia dotyczące pracy wychowawczo-oświatowej w zakładach edukacyjnych na przykładach życia i twórczości I. Franki”. Stale odbywają się prezentacje nowych książek autorów: W. Kosiaczenko, N. Hujwaniuk, N. Babycz, I. Burkuta, T. Minczenko, W. Sielezinki, W. Wozniuka, H. Kożolianka. Obwodowe zrzeszenie „Proświty” jest jednym z założycieli społeczno-politycznego, literacko-artystycznego i naukowo-oświatowego czasopisma „Buковинський журнал”, które regularnie prezentuje się na posiedzeniach zarządu, zapraszając redaktora naczelnego Myrosława Łazaruka. Zarząd „Proświty” występował z petycjami do obwodowej i miejskiej administracji oraz do obwodowej rady o zmianę nazw ulic noszących nazwiska działaczy komunistyczno-bolszewickich na imiona ukraińskich działaczy politycznych: Stepana Bandery, Jewhena Konowalca, Romana Szuchewycza, Pyłypa Orlyka, wielkiego proświtianina Bukowiny Oleksy Romanca i innych. W czerwcu 2008 roku zarząd obwodowego Towarzystwa zwrócił się do władz z prośbą o wsparcie budowy pomnika „Wspaniałej Trójcy” – laureatów Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki W. Iwasiuka, N. Jaremczuka, I. Mykołajczuka na Placu Filharmonii. Wielką aktywność proświtianie wykazali przy organizacji czytań literackich, poświęconych 145. rocznicy przeniesienia prochów T. Szewczenki, które odbyły się w sali artystycznej obwodowej biblioteki im. M. Iwasiuka. Obwodowe zrzeszenie wspólnie z obwodowym zarządem oświaty i nauki, razem z Krajową Organizacją Ruchu Ludowego obchodziło 70. rocznicę urodzin bojownika o niepodległość Ukrainy, Bohatera Ukrainy Wiaczesława Czornowoła. Przeprowadzono Czornowołowskie czytania „Czornowił widział Ukrainę jako państwo europejskie”, nagrano audycję radiową i telewizyjną. Z okazji 150. rocznicy urodzin Zofii Rusowej wspólnie z obwodową biblioteką im. M. Iwasiuka i CNU im. Ju. Fedkowycza przeprowadzono naukowo-praktyczną konferencję „Działalność pedagogiczna i społeczna Zofii Rusowej w kontekście współczesności”. Tradycyjnie obwodowe zrzeszenie wspólnie z obwodowym instytutem podyplomowego kształcenia pedagogicznego co roku w maju organizuje obwodowy konkurs na najlepszego znawcę obyczajów i tradycji ojczystego kraju. Wspólnie z obwodową administracją, Towarzystwem Etnograficznym CNU im. Ju. Fedkowycza i obwodową „Proświtą” przeprowadzono Bukowińską naukowo-praktyczną konferencję „Jesteśmy Ukraińcami, jesteśmy ukraińscy”. Z okazji 125. rocznicy urodzin Iwana Ohijenki odbyła się obwodowa konferencja „Iwan Ohijenko – patriota-sobornik”. Na posiedzeniach zarządu obwodowego zrzeszenia „Proświty” stale popierano inicjatywy Centralnego Zarządu dotyczące projektu ustawy Ukrainy o uznaniu lingwocydu języka ukraińskiego w imperiach rosyjskim i radzieckim, który opracowali członkowie WUT „Proświta” im. T. Szewczenki oraz Towarzystwa „Memoriał” im. W. Stusa. Członkowie zarządu aktywnie uczestniczyli w akcji „Literatura – dzieciom Rumunii”. Członkowie obwodowego zrzeszenia pomagają w przeprowadzaniu imprez na miejscach: powiatowe ogniwo w Zastawni uczciło pamięć I. Bażanskiego imprezą „Z rodu w ród kładzie życie mosty”, powiatowe ogniwo w Wyżnicy zorganizowało wieczór z okazji 115. rocznicy urodzin D. Zahuła, ogniwo w Kicmaniu – konkurs na najlepsze recytowanie wiersza „Do wieńca sławnego Kobziarzowi”. Pierwotne ogniwo powiatu Nepołokowiec zorganizowało wieczór „Matko moja, ty nocy nie przespałaś” wspólnie z powiatową administracją państwową i powiatowym wydziałem oświaty. W latach 2007–2008 na posiedzeniach obwodowego zrzeszenia „Proświty” sprawozdawali ze swojej pracy przewodniczący zrzeszeń powiatowych z powiatów: kicmańskiego, sokirjańskiego, storożynieckiego, wyżnickiego i zastawniańskiego. Obecnie działają nowo powstałe ogniwa „Młodej Proświty” w Repużynieckiej szkole ogólnokształcącej powiatu zastawniańskiego, w Zastawniańskiej szkole ogólnokształcącej, w Państwowej Akademii Finansowej, w gimnazjach nr 1, 5, w szkołach ogólnokształcących nr 16, 40 w Czerniowcach (przewodniczącymi ogniw są O. Bereszowska, R. Ilczuk, J. Czorohuz, W. Sandulak, M. Foka, O. Fysiuk). Proświtianie – artyści, pisarze, profesorowie, akademicy, nauczyciele, lekarze – coraz wyraźniej dają o sobie znać. Tak więc członkowie zarządu obwodowego zrzeszenia wydali książki i podręczniki: W. Kosiaczenko „Pod sztandarem rodzimego słowa”, Iwan Franko „Drugi testament”; H. Kożolianko „Duchowa kultura Ukraińców Bukowiny”; N. Hujwaniuk „Literatura ukraińska”, podręcznik dla klas 5–8 ogólnokształcących zakładów edukacyjnych z nauczaniem w językach mniejszości narodowych; N. Babycz „Język ukraiński”, klasy 9–11 ogólnokształcących zakładów edukacyjnych z nauczaniem w językach mniejszości narodowych; T. Minczenko „Siejmy ukraińskie w duszach. Lekcje ukrainoznawstwa” (kl. 5), „Uzdrawiające źródło ukraińskiej historii. Lekcje ukrainoznawstwa” (kl. 6), „Śladami historii państwowej Ukrainy. Lekcje ukrainoznawstwa” (kl. 7), „Kultura ukraińska. Lekcje ukrainoznawstwa” (kl. 8); I. Burkut „Broń ostatniej nadziei przeciw broni rozpaczy”, „Procesy polityczne: historia, mity, rzeczywistość (spojrzenie z regionu)”; B. Melnyczuk „Nad rzekami Oleżkowskimi”; P. Brycki, O. Dobrżański „Bukowińczycy w dyplomatycznej służbie UNR i ZUNR”. Wydział filologiczny – twórczy. Tak więc nasi studenci-proświtianie demonstrują osiągnięcia w różnorodnych konkursach, a scenariuszami pomaga folklorystycznemu zespołowi „Dzwin” członek obwodowego zrzeszenia „Proświty” Wasyl Kostyk. W repertuarze zespołu są programy „Bożonarodzeniowe spotkania”, „Wierzbowa deszczułka” i inne. Studenci-proświtianie CNU im. Ju. Fedkowycza brali aktywny udział w ogólnoukraińskiej akcji „Zapalmy świecę pamięci”, poświęconej uczczeniu ofiar hołodomorów i represji politycznych. Po requiem studenci zapalonymi świecami na podłodze foyer centralnego budynku ułożyli napis: „1932–1933”. Odbył się wieczór muzyki duchowej studentów wydziału filozoficzno-teologicznego, wydziału pedagogiki, psychologii i pracy socjalnej. Proświtianie naszego obwodu tradycyjnie obchodzą Dzień Soborności Ukrainy, Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka, uczestniczą w ogólnoukraińskich akcjach kulturalno-artystycznych. Do imprez zapraszają członków innych organizacji społecznych o profilu narodowo-patriotycznym. Dumą obwodowego zrzeszenia „Proświty” jest chór „Homin Bukowiny”, który zdobywał zwycięstwa w miejskich i obwodowych konkursach sztuki chóralnej. Bukowiński zespół pieśni i tańca pod kierownictwem Andrija Kuszniarenki przeszedł twórczą drogę, zdobywając popularność i uznanie wśród licznych miłośników sztuki wokalno-choreograficznej w naszym kraju i za granicą. Ten zespół stworzył programy koncertowe z okazji rocznic urodzin T. Szewczenki, M. Łysenki, Ju. Fedkowycza, S. Worobkewycza: „Ludowe obrzędy i obyczaje Bukowiny”, „Hojny wieczór, dobry wieczór”, „Muzyka duchowa kompozytorów ukraińskich”, „Bukowińskie klejnoty”. Rozwojowi twórczemu zespołu sprzyjają zasłużeni pracownicy kultury Petro Kazimirczuk i Ostap Sawczuk. Aktywny udział w kulturalno-oświatowym życiu Bukowiny bierze kompozytor Lubomyr Rawlyk wraz z amatorskim zespołem wokalnym „Mariczka” centralnego miejskiego Pałacu Kultury Czerniowiec. Proświtianie szczerze dziękują sekretarzowi i przewodniczącemu rady miejskiej T. Jeremczukowi, M. Fedoruku za pomoc w remoncie biura obwodowej „Proświty” oraz za przekazanie środków na wydanie „Ukraińskiej Jaskółki”. Dla pełnowartościowej działalności „Proświty” państwo powinno finansować działalność „Proświty” na wszystkich szczeblach. Główna część proświtiańskich projektów powinna organicznie wchodzić w państwowe programy o zasięgu ogólnoukraińskim i regionalnym. Przed nami wiele pracy: trzeba ilościowo i jakościowo rozszerzać członkostwo, z większą wytrwałością i przekonaniem zaznaczać swoją obecność jako jeden z najważniejszych czynników umacniania ukraińskiej państwowości i wypełniania jej treścią narodową.
«PROŚWITA»
Машинний переклад
L. Koniuszczenko opowiada dzieciom o głodzie na Kubaniu. Dzięki „Proświcie” mamy teraz tablice z języka i literatury, ciekawy alfabet dla najmłodszych, wspaniałe książki („Tarasowe pióro”, „Kobziarz”, „Bajki i legendy Krymu”), a teraz jeszcze płyty „Muzyka etniczna Ukrainy” oraz „Źródła”. Wszystko to wykorzystujemy na lekcjach i w pracy pozalekcyjnej. W szkole działa klub etnograficzny „Oberih”, jest gabinet ukrainoznawstwa. O. SWYTKA, wieś Łeninske, rejon apostołowski, obwód dniepropetrowski. My, nauczyciele i uczniowie szkoły z internatem w Łeninskem, witamy wszystkich członków Proświty z okazji jubileuszu. Gazeta „Słowo Proświty” udziela pomocy nauczycielom i wychowawcom klas.
Машинний переклад
W gabinecie ukrainoznawstwa Serhij SZEWCZENKO, kandydat nauk historycznych, m. Kirowohrad Obecnie trwa aktywna „małorosyizacja” południa Ukrainy, gdzie już ustawiono pomniki Katarzyny II i Potiomkina. W Połtawie proces ten przekształcił się w zakaz ustawienia pomnika rodakowi Symonowi Petlurze. Imperialna fala dotarła także do Kirowohradu. Miejska komisja toponimiczna zainicjowała opracowanie i zatwierdziła koncepcję przemianowania ulic z epoki radzieckiej głównie na nazwy z epoki Romanowów. W przypadku ich zatwierdzenia przez władze, do Kirowohradu mogą powrócić ulice Moskiewska, Pałacowa, Aleksandrowska, Aleksiejewska, Dolna Dońska, Błotna, Kawaleryjska, Wygonowa, Brudna, zaułek Policyjny oraz inne urbanonimy, typowe dla miast imperium Romanowów i Federacji Rosyjskiej, z imionami carów i nazwami jednostek wojskowych. Zamiast nich z mapy miasta mogą zniknąć nie tylko nazwy komunistyczne (choć bulwar z takim imieniem w koncepcji pozostaje), ale także imiona koryfeuszy teatru narodowego M. Kropywnyckiego i I. Tobilewycza, na dodatek z ulic, przy których kiedyś mieszkali. Nowo objawieni toponimiści, którzy za tę koncepcję otrzymują budżetowe (!) pieniądze, doszli do wniosku, że spośród wariantów nazwy obecnej ulicy Szewczenki można wybrać Piotrowsko-Szewczenkowska, przywracając w pierwszej części nazwę z czasów Romanowów. Główny zamysł koncepcji władze miejskie już zaczęły realizować. Ogłoszono referendum podczas wyborów Prezydenta Ukrainy w sprawie przywrócenia stolicy obwodu nazwy Jelizawetgrad, która obowiązywała za czasów Elżbiety i Katarzyny II. Fakt, że w referendum w 2000 roku nazwa ta uzyskała najmniej głosów spośród zaproponowanych (Ingulsk, Nowokozaczyn, Ukrainosław i inne), jest ignorowany. Przeciwko referendum i przywróceniu carskiej nazwy w radzie miejskiej wystąpiły siły lewicowe. Jednak frakcje NU-NS i BJuT, które na szczeblu ogólnoukraińskim uważane są za patriotyczne, poparły referendum, dołączając głosy do regionalnych, którzy zainicjowali tę kwestię. Gazety poinformowały, że miejski komitet wykonawczy zezwolił na wzniesienie w Kirowohradzie pomnika M. Kutuzowa. A rządowa decyzja z 1990 roku o kompleksowym pomniku koryfeuszy teatru (idea narodziła się w naszym mieście jeszcze 126 lat temu) nie jest realizowana. Władze nie przejmują się poszukiwaniem środków na pomnik W. Wynnyczenki, który się tutaj urodził. W stolicy obwodu (podobnie jak na Ukrainie) nie ma pomnika P. Kałnyszewskiego, który wielokrotnie żądał tutaj zburzenia twierdzy św. Elżbiety na ziemiach kozackich, nie uwieczniono pamięci Szulhynów (w szczególności pierwszego ministra spraw zagranicznych Ukraińskiej Republiki Ludowej i bohatera spod Krut), Strzelców Siczowych. A ulice W. Stusa (mieszkał na Kirowohradszczyźnie), M. Zańkoweckiej (występowała w miejscowym teatrze), I. Mazepy znajdują się na obrzeżach, niedaleko cmentarzy. Przeciwko takiej sytuacji wystąpił nowo utworzony społeczny Komitet Odrodzenia Sprawiedliwości Historycznej, kierownictwo obwodowych oddziałów Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy i Młodego Ruchu, krajoznawcy. Ale na władze miejskie, jak się wydaje, nie miało to wpływu. Więc być może swoje słowo będą musiały powiedzieć także władze obwodowe, które na razie nie podjęły decyzji, oraz Rada Najwyższa, do której należy ostatnie słowo w sprawie nazw miast i wsi.
Машинний переклад
Mychajło FAŁAHASZWILI, m. Irpień obwodu kijowskiego. W wiadomościach nieustannie poruszana jest kwestia językowa, narzucająca społeczeństwu myśl o potrzebie drugiego języka państwowego (czy też „oficjalnego”). Doniesienia o tych wydarzeniach przypominają meldunki z linii frontu. Pewne jest, że ofensywa na język ukraiński (czytaj: Ukrainę) trwa… Chcę poruszyć rolę, jaką odegrał język ukraiński w moim życiu, oraz zmianę świadomości, które następowały czy to pod wpływem własnego doświadczenia, czy to okoliczności. Dorastałem w strefie stepowej na Zaporożu. Pamiętam, że nam, uczniom, prawie nic nie mówiono o historii Ukrainy, o bohaterskiej kozackiej przeszłości. Wychowywano nas w duchu „mój adres nie dom i nie ulica, mój adres — Sowietkij Sojuz”. Codziennie, co godzinę, co minutę wszczepiano nam w mózg, wlewano w świadomość, wpajano poczucie małorosyjskości, niższości, zależności naszej historii od historii „starszego brata”. Prawie nie było książek o kozaczyźnie, Republice Kozackiej, Koliszczyźnie, ukraińskich zmaganiach wyzwoleńczych. Zamiast tego szeroko naświetlano „wieczną przyjaźń” między Rosją a Ukrainą, decydujące znaczenie Rady Perejasławskiej jako czynnika historycznego ocalenia Ukrainy. Dziś historycy skłaniają się ku opinii, że Rada Perejasławska była jedynie wojskowo-taktycznym krótkotrwałym porozumieniem, jakich w tamtym czasie zawierano wiele, jako wymuszony tymczasowy krok Bohdana Chmielnickiego. Dopiero teraz rozumiem jezuicką politykę bolszewików wobec „homo sovieticus”, ich walkę i strach przed odrodzeniem nawet wspomnień o sławnej przeszłości naszych przodków. Była to celowa polityka erozji pamięci narodu. Osiągnęła ona cel, a świadectwem tego są obecne wydarzenia na południowym wschodzie i południu Ukrainy (parada suwerenności językowych, zamieszki na Krymie pod hasłem „ochrony” rosyjskiego i przeciwko „ukrainizacji”). Czasy się zmieniają, zmieniają się metody rosyjskiej ekspansji wobec Ukrainy. Niezmienna jest zasada: Rosja nigdy nie zrezygnuje z idei podbicia Ukrainy, trzymania jej w sferze swojego politycznego i ekonomicznego wpływu. Właśnie kwestii językowej w tej polityce nadaje się decydujące znaczenie. Uczyłem się w rosyjskiej szkole. W miasteczku była też ukraińska szkoła, ale moja mama, mało wykształcona kobieta, zapewne podświadomie czując „ważność i perspektywiczność” rosyjskiej przyszłości, oddała mnie właśnie do rosyjskiej. Języka ukraińskiego i literatury uczyła Motrona Łeontiwna Dołynna. Była to szczupła, chorowita kobieta z wyrazem przerażenia na twarzy i ciągłego niemego oczekiwania na coś złego. My, uczniowie, ze zdziwieniem obserwowaliśmy, jak ona, przebywając w stanie ciągłego, niezrozumiałego dla nas strachu, zaczynała jakby promienieć od wewnątrz, gdy opowiadała o kozaczyźnie, ukraińskich klasykach i czytała ich utwory. I dopiero teraz rozumiem stopień odwagi tej kobiety, jej zdolność w otoczeniu „wsiewo russkowo” nauczać w ten sposób języka ukraińskiego i literatury. Nieprzypadkowo zacząłem wtedy pisać wiersze właśnie po ukraińsku. Życie moje toczyło się dalej: szkoła techniczna, służba w wojsku, instytut, działalność zawodowa. I wszędzie dominującym językiem był rosyjski. Zrozumienie języka jako decydującego czynnika w budowaniu państwa przyszło w 1997 roku. Pracowałem wtedy w branży energetycznej w Zaporożu — na południowym wschodzie Ukrainy. Całą dokumentację prowadzono wyłącznie w języku rosyjskim. Ze mną w dziale pracował niemłody Rosjanin ze Smoleńszczyzny. Zaczynał i kończył swój dzień pracy wyrzutami i przekleństwami pod adresem Ukrainy: tutaj i wynagrodzenie jest o wiele niższe niż w Rosji, zabezpieczenie emerytalne gorsze, sami nieudacznicy, niezdarni. Początkowo znosiłem to, ale pewnego razu nie wytrzymałem i ostro odpowiedziałem. Drodzy czytelnicy! Trwa prenumerata Ogólnoukraińskiego tygodnika kulturoznawczego „Słowo Proświty” na 2009 rok (kod pocztowy — 30617, 67. strona w „Katalogu”). Prenumeratę przyjmują wszystkie oddziały „Ukrposzty” do 10 grudnia — na wsiach i w centrach rejonowych, do 15 grudnia — w miastach obwodowych i stolicy. Koszt prenumeraty wraz z kosztami pocztowymi: na rok — 45 hrywien 89 kopiejek; na pół roku — 23 hrywny 42 kopiejki; na 3 miesiące — 12 hrywien 36 kopiejek; na 1 miesiąc — 4 hrywny 27 kopiejek. Stali czytelnicy naszego tygodnika przekonali się, że na jego łamach znajdują się aktualne publikacje na tematykę językową, unikalne badania historyczne, ekskluzywne wywiady, bezkompromisowe dziennikarskie śledztwa w sprawie ostrych sytuacji, szeroko naświetlana jest muzyka młodzieżowa i działalność koncertowa czołowych artystów Ukrainy, gra wszystkimi barwami paleta artystyczna mistrzów pędzla… W przyszłym roku Wy, drodzy czytelnicy, będziecie mieli możliwość prowadzenia dialogu z tymi, którzy żyją Ukrainą i dla Ukrainy, bronić razem z nami wartości narodowych. Zasubskrybujcie „Słowo Proświty” sami i zachęćcie do tego Waszych przyjaciół, sąsiadów, nauczycieli, bibliotekarzy, wszystkich nieobojętnych na sprawę ukraińską! Razem zwyciężymy! Dlaczego czytam tygodnik „Słowo Proświty”? Lubię czytać „Słowo Proświty”, bo to prawdziwa ukraińska gazeta. Swego czasu poparła moją inicjatywę nagrania z chórem Narodowej Akademii Muzycznej utworów do słów Tarasa Szewczenki. Dzięki społecznemu rezonansowi na te publikacje obecnie przygotowuję utwory chóralne do nagrania pieśniowego Kobziarza. Pawło MURAWSKIJ, kompozytor. Nasza uczennica O. Szyroka w 2007 roku brała udział w Międzynarodowym konkursie z ukrainoznawstwa i zajęła pierwsze miejsce wśród dziewięcioklasistów. Kieruje naszą szkołą już trzynasty rok dyrektor Serhij Anatolijowycz Zarecki, historyk, który w tym roku otrzymał odznaczenie „Wyróżniający się w oświacie Ukrainy”.
powiedział, że nikt go tu nie trzyma, i zapytał, czy zna choć kilka słów po ukraińsku. Na to odpowiedział mi bezczelnie i lekceważąco: “A зачем мне это? И вообще какое вы имеете моральное право требовать от других знания своего языка, если сами гнушаетесь им?” Trudno było cokolwiek zarzucić temu Rosjaninowi, wszak miał rację: zbieramy to, co zasialiśmy… Od tamtej pory porozumiewam się wyłącznie po ukraińsku. Początkowo było ciężko, gdyż otoczenie jest rosyjskojęzyczne. Ale obstawałem przy swoim. Za czasów Kuczmy podejmowano próby (prawdopodobnie pozorne) przeniesienia spraw urzędowych, zgodnie z wymogami Konstytucji Ukrainy, na język państwowy. U nas w energetyce pojawiło się odpowiednie zarządzenie ministerialne, na które nikt nie zwracał uwagi. Zresztą kto miałby kontrolować wykonanie, skoro kierownictwo jest rosyjskojęzyczne? Czyli wszystko szło “równolegle”: rozkaz to jedno, a życie to drugie. Przygotowywałem projekty zarządzeń produkcyjnych w przedsiębiorstwie, więc jako praworządny obywatel i urzędnik zacząłem drukować je po ukraińsku, na co naczelnik wydziału wściekał się: “Ти што, нє можеш нормальним язиком пісать?” I choć ze względu na zajmowane stanowisko wykonywałem pracę odpowiadającą wyższym kwalifikacjom (i odpowiednio wyższemu wynagrodzeniu), to awansu się nie doczekałem. Znakomita ilustracja “prześladowań języka rosyjskiego”… Odkąd zacząłem rozmawiać po ukraińsku, odczułem lekceważący stosunek kolegów. Widocznie świadomi Ukraińcy, którzy dokonali podobnego wyboru językowego, odczuwają pewien dyskomfort (i to we własnym państwie). Mieszkaliśmy w centrum Zaporoża. W latach 30. i 60. — latach ogólnozwiązkowych budów Dnieprogesu, Zaporożstali, Dnieprogesu-2, Dnieprospecstali — przyjeżdżała tu młodzież z całego Związku Radzieckiego. Stworzył się międzynarodowy konglomerat. Wyrosło pokolenie, które zasymilował język rosyjski. Dzisiaj w Zaporożu — kolebce ukraińskiego kozactwa — poza oficjalną atrybutyką, niewiele o tym przypomina. Bywając na targu, rozmawiałem z babciami i dziadkami. Słysząc ukraiński, zmieniali się, ich twarze zaczynały promienieć, a oczy — błyszczeć ze szczęścia. “Choć ojczysty język trochę usłyszeliśmy, a tak to “zasztokali” i “zakakali” nas” — mówili. Boleśnie było słuchać… I wypływały z pamięci znane słowa K. Marksa: “Człowiek, który nie mówi w języku kraju, w którym żyje, — albo jest gościem, albo niewolnikiem, albo najeźdźcą”. Oto i myśl, Ukraińcu, kimże jesteś na ojczystej ziemi?
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
przyłączyć się do ukraińskiego odrodzenia narodowego. Wiktor KRAWEĆ, profesor Narodowego Uniwersytetu „KPI” Kiedyś przeczytałem wiersz o języku: Starzy i mali, błagam was, posłuchajcie: Nie możecie się nauczyć, choć szanujcie, Bo szacunek do języka praojców Jest lakmusem poziomu umysłowego. Od czasu, który odtąd minął, wiele się zmieniło. Śledzę media i cieszy mnie, że jeden z dwóch sportowców odpowiada korespondentowi po ukraińsku, jeden z dwóch piosenkarzy estradowych — również. I na ulicy ojczysty język można usłyszeć częściej. Jakoś przykro uderzyły mnie słowa usłyszane od pewnego szanowanego profesora: „O jakim języku ukraińskim Pan mówi? To język polski, zaśmiecony rosyjskim”. Przypomniała mi się wypowiedź rosyjskiego pisarza, dysydenta Sołżenicyna, który powiedział coś podobnego: „Język ukraiński to polski, zepsuty rosyjskim”. Wtedy wziąłem trójjęzyczny słownik polsko-rosyjsko-ukraiński, usunąłem wszystkie zapożyczenia obce i zacząłem liczyć. Policzyłem wspólne słowa ukraińskie z polskimi, rosyjskie z polskimi oraz słowa właściwe tylko każdemu z tych języków. I otrzymałem wynik: po 30%. Czyli języki te są ze sobą spokrewnione, a jednocześnie każdy z nich jest odrębny. Współczesne języki ukraiński, polski i rosyjski mają swoich „ojców”. Dla ukraińskiego jest to Kotlarewski, dla rosyjskiego — Puszkin, dla polskiego — Mickiewicz. Z tej trójki Kotlarewski jest najstarszy, bo już w 1798 roku opublikowano „Eneidę” — dzieło przełomowe dla języka ukraińskiego i dla całego narodu ukraińskiego. W tym czasie Mickiewicz dopiero się urodził, a jeszcze później — Puszkin. Czyż można mówić o jakiejkolwiek zależności ukraińskiego od innych języków? Na marginesach starodawnego przekazu kroniki z początku XIII wieku mnich-przepisywacz napisał wiersze potocznym językiem ukraińskim. Użyto tam słowa „kadydło”. Jest to przyrząd, który oczyszcza i uświęca cerkiew. Sądzę, że „Proświta” posiada takie kadzidła, trzeba tylko zadbać o to, by było ich więcej i by trafiły w ręce młodzieży. Materiały przygotowała Nadija KYRIAN Zdjęcia Ksenii HŁADYSZEWEJ „PROŚWITA”
Машинний переклад
Zakończenie. Początek w nr 45 z 2008 r. Jurij HNATKEWYCZ, deputowany ludowy Ukrainy Miło mi bywać w KPI, spotykać się z zespołem, ponieważ przez 22 lata tutaj pracowałem, z czego 18 kierowałem katedrą języków obcych. Chcę przekazać pozdrowienia od Pawła Mowczana, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, którego pilnie wezwano do Rady Najwyższej. Wybrano mnie do Rady Najwyższej z Instytutu Politechnicznego, dzięki czemu miałem możliwość brać udział w ogłoszeniu niepodległości Ukrainy w 1991 roku. Ale to, za czym głosowaliśmy i jak wyobrażaliśmy sobie niepodległą Ukrainę 18 lat temu, okazało się inne. Zarówno w aspekcie narodowym, jak i społecznym. Byłem zastępcą przewodniczącego komisji parlamentarnej do spraw oświaty i nauki. Wtedy w stolicy Ukrainy przenosiliśmy szkoły z rosyjskim językiem nauczania na ukraiński. Wydawało nam się, że jeśli wprowadzimy od pierwszej klasy naukę po ukraińsku, to i rodzice, chcąc pomóc dzieciom, również przejdą na język państwowy. To się nie stało. Naiwnie wyobrażałem sobie, że na Ukrainie będzie 90 procent gazet w języku ukraińskim i 10% — po rosyjsku. Niestety, obecnie wszystko jest odwrotnie. Dlaczego nie postępuje, a hamuje odrodzenie narodowe, dlaczego nasza młodzież rozmawia po rosyjsku? Co się dzieje? Dlaczego Polska, kraje bałtyckie postkomunistyczne poszły szybciej od nas w rozwoju społecznym? Okazało się, że przez kilkaset lat panowania Imperium Rosyjskiego, które próbowało nas asymilować, wytrawić ducha narodowego drogą wykorzenienia tradycji, języka, imperium osiągnęło sukcesy, których nie wyobrażaliśmy sobie. Ukraina dzisiaj jest rozszarpana w aspektach społecznych i narodowych. Bogactwa narodowe przez te lata rozkradziono. Teraz społeczeństwo jest podzielone na dwie części: jedni mówią — niech będzie tak, jak jest, a inni — trzeba przywrócić sprawiedliwość. W aspekcie narodowym również podział: część uważa, że ponieważ rusyfikacja osiągnęła wysoki poziom, w niepodległej Ukrainie trzeba to naprawiać. Należy wychowywać Ukraińców, przypomnieć im o tym, kim są. Inni zapewniają, że niczego zmieniać nie warto. Myślę, że gdyby na Ukrainie był dostatek, to w Radzie Najwyższej i tak gryźliby się między sobą, bo nie rozwiązano podstawowego pytania — narodowego. Cała historia świata to historia walki między narodami. I tylko w XX wieku próbowano zmienić sytuację według teorii Marksa i Lenina. Teraz wszystko wraca. Zatem, dopóki nie zwrócimy naszego narodu ku ukraińskiemu odrodzeniu narodowemu, dopóki nie przejmiemy się ideą budowy państwa naprawdę narodowego, ukraińskiego, niepodległego, europejskiego, dotąd nie uporządkujemy ani życia gospodarczego, ani narodowego. Ludność Ukrainy powinna dzielić się nie na ukraińskojęzyczną i rosyjskojęzyczną, a na Ukraińców, Rosjan, Białorusinów, Żydów, Rumunów itd. Każdemu warto określić się, czy jest Ukraińcem. Jeśli Ukraińcem — Oksana SIABA Język dla każdego narodu — to nie tylko środek komunikacji, a przede wszystkim oznaka narodu, jego samodzielność i niepowtarzalność. Nic dziwnego, że język staje się podstawą konfliktów i narzędziem politycznym imperiów-zdobywców. Aby zwalczyć procesy zruszczenia, które trwają nie jeden dziesiątek lat, potrzebne jest utwierdzenie samoświadomości narodowo-państwowej wszystkich obywateli Ukrainy mimo ich pochodzenia etnicznego. Temu tematowi poświęcono książkę Wołodymyra Sklara „Skład etniczny ludności Ukrainy 1959—1989: etnojęzykowe skutki zruszczenia”, której prezentację niedawno przeprowadziło Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w Kijowskim Miejskim Domu Nauczyciela. Ze słowem wstępnym zwrócił się przewodniczący Towarzystwa, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan: — Wołodymyr Sklar — autor szeregu publikacji na temat, który dzisiaj jest magistralny — problemy etnojęzykowej struktury ludności Ukrainy. Badania autora — rezultat wieloletniej pracy naukowej. Odpowiada on na pytanie, co stało się z Ukraińcami w ciągu ostatnich dziesięcioleci, jakie demokratyczne „przekosy” zaszły oraz co stało się ich przyczyną, co było podstawą mechanizmów, które wypierały ukraiński element etniczny, przez jakie procesy asymilacyjne Ukraina stawała się nieukraińską. W Narodowym Uniwersytecie Technicznym „KPI” odbył się „okrągły stół”, poświęcony problemom statusu prawnego państwowości języka ukraińskiego na Ukrainie oraz z okazji 19. rocznicy przyjęcia Ustawy „O językach w Ukraińskiej SRR”.
Машинний переклад
Pawło Mowczan zaznaczył, że odkryciem była dla niego przytoczona w książce statystyka, a także fakty, które dowodzą, że opracowano specjalne plany i działały mechanizmy, aby w ciągu 30—35 lat uczynić Ukrainę nieukraińską. Książka ukazała się w Wydawnictwie „Proświta”, którym kieruje Wasyl Kliczaka. Oto co powiedział: — Mnie jako redaktorowi ciekawie było pracować nad tekstem książki, gdyż autor opowiedział o tych wydarzeniach z historii Ukrainy, które go bolą. Przytacza on statystyki potwierdzające antyukraińskie procesy, które odziedziczyła obecna rosyjska władza. Dzisiaj działają te same czynniki służące odzyskaniu dawnych posiadłości Imperium Rosyjskiego. Autor książki — docent Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu „Instytut Politechniczny” Wołodymyr Sklar podziękował Towarzystwu „Proświta” za pomoc w wydaniu, a także wielu naukowcom i ludziom nieobojętnym, którzy wspierali go w pisaniu pracy. „Historyczna przeszłość Ukrainy, która przeżyła epokę bezpaństwowości, przekonująco dowodzi, że tylko własne państwo narodowe, nie z formy, a z treści, może stać się jedynym gwarantem zachowania i swobodnego rozwoju narodu ukraińskiego oraz jego języka”. Głównym skutkiem długotrwałej epoki imperialnej w przeszłości Ukrainy stała się jej wszechogarniająca rusyfikacja, co doprowadziło do istotnych zmian składu etnicznego i struktury językowej ludności nie na korzyść ukraińskości, zwłaszcza w obwodach wschodnich i południowych, przede wszystkim w miastach. Zjawisko to warto badać dalej, aby zrozumieć jego przyczyny i położyć im kres. Dlatego autor rozpoczął już badania procesów etnojęzykowych na Ukrainie od 1989 do 2001 roku. Profesor Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa Petro Czerneha podkreślił, że naświetlone w pracy problemy powinny dzisiaj niepokoić nie tylko badaczy i naukowców, ale przede wszystkim polityków oraz kierownictwo państwa. Pozytywnie ocenił strukturę książki oraz umiejętny wykład materiału: „Wołodymyr Sklar potwierdził danymi statystycznymi to, że Rosja, w odróżnieniu od innych imperiów, była bodaj jedyną, która prowadziła politykę niszczenia całego narodu”. Profesor wyraził życzenie, aby książkę wydano w większym nakładzie i zaadaptowano dla studentów jako podręcznik. Myśl tę poparł pisarz Andrij Topaczewski. Prezentację zakończył doktor nauk filologicznych, profesor Ołeksandr Ponomariw: — W książce Wołodymyra Sklara pokazano wszystkie etapy i środki rusyfikacji Ukrainy. Carska Rosja niszczyła język ukraiński, ale najbardziej rusyfikacja rozprzestrzeniała się właśnie w czasach Związku Radzieckiego. Chciałbym, aby książkę omówiono w szerszych kręgach — naukowych, politycznych, studenckich. Zmusi ona każdego do zastanowienia się nad losem Ukrainy.
Luba Kutuza oraz uczniowie Zespołu Szkół w Czerniawce w rejonie czerkaskim przekształcili w przedstawienie teatralne. Znakomite zrozumienie poezji i kunsztowne czytanie zaprezentowali Anastasija Krawczenko, Jarosław Kowal, Tetiana Biłous, Mykoła Łukaszenko, Iryna Babałunha, Jana Biłyk, Iryna Czernajenko, Inna Kałaba. Uczniowie sami dobierali wiersze do czytania. Widzowie czerpali więc przyjemność, słuchając poezji Liny Kostenko, Wasyla Symonenki, Maksyma Rylskiego, Wiktora Baranowa. Wiek uczestników również był różny: od pięcioletniego debiutanta Romana Carenki do szanowanego na Czerkaszczyźnie pedagoga na zasłużonej emeryturze Mykoły Szamraja. Szanowani i znamienici byli także goście festiwalu. Widzów i uczestników konkursu ucieszyła zasłużona artystka, członkini Związku Kompozytorów Ukrainy Łesia Horowa, wykonując własne pieśni. Ciekawe historie z życia Maksyma Rylskiego opowiedzieli jego wnuk Maksym Heorhijowycz oraz krajoznawca M. Iszczenko. Po festiwalu-konkursie jego uczestnicy na Górze Mnisi kłonili się Tarasowi.
Машинний переклад
Walentyna Pryłucka, odpowiedzialna sekretarz Czerkaskiego obwodowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki
Na Czerkaszczyźnie tradycyjnie odbywa się festiwal recytatorów poezji klasycznej i współczesnej. Zorganizowali go Główny Zarząd Oświaty i Nauki Czerkaskiej Obwodowej Administracji Państwowej oraz Czerkaskie obwodowe zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki w ramach obchodów 140-lecia Towarzystwa. W tym roku odbył się on na Ziemi Kaniowskiej. Do sali przybyły dziewczynki we wstążkach i wiankach, chłopcy w wyszywankach. I popłynęło słowo Szewczenki — liryczne, namiętne, tęskne i bolesne. Miejsce w nominacji „Poezja Szewczenki” jury jednogłośnie przyznało Jewhenowi Toczkowemu, siedmioklasiście Niechajkiwskiego zespołu szkolno-przedszkolnego rejonu drabiwskiego. II i III miejsca zajęły za przejmujące, emocjonalne czytanie oraz wyszukane kostiumy „dziewczyny-lilii” i „dziewczyny-topoli” Jarosława Atamanik, dziewiątoklasistka szkoły w Wesełokutach rejonu talniwskiego, oraz Olena Czernajenko, uczennica klasy 11. Smiłjańskiej szkoły nr 11. W nominacji „Współczesna poezja” I miejsce przyznano Ljubow Kutuzie, ósmoklasistce ze wsi Czornjawki rejonu czerkaskiego. Uczennica mistrzowsko przeczytała „Wyszywam” Walentyny Maksymenko-Pietrowej, a jej koledzy z klasy, ubrani w wyszywanki, zaprezentowali wystawę haftów: od dziecięcych koszulek i poduszeczek po ukraińskie kostiumy, ręczniki i ikonę Matki Bożej. „Pieśń Marii Maksymowicz” Hryhorija Dońca uczniowie 7 klasy Suszkiwskiego zespołu szkolno-przedszkolnego rejonu kaniowskiego Andrij Anochin i Katarzyna Bajramowa pe-
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
była to ostatnia radość w życiu świętego Pawła z powodu swojej eparchii. Metropolita Paweł był gorliwym obrońcą najwyższych praw, przeciwnikiem odbierania ziem klasztornych i domów biskupich na rzecz skarbu państwa. Wszystko to pragnął usankcjonować oberprokurator Synodu I. Melissino przy wsparciu carycy Katarzyny II. Metropolita Paweł wystąpił przeciwko ingerencji władzy świeckiej w życie cerkiewne. Za to już gorzko zapłacił ukraiński metropolita tobolski Arseniusz Macijewicz. Metropolita Iłarion (Iwan Ohijenko), nazywając świętego Pawła „jednomyślnym ze świętym Arseniuszem w kwestii obrony świętej Cerkwi Prawosławnej”, uważał, że „był to wysoko wykształcony hierarcha, Ukrainiec, pierwszorzędny kaznodzieja i teolog. Uparcie mówił do wszystkich w języku ukraińskim”. Zatem 22 czerwca 1767 roku na posiedzeniu Synodu metropolita nowogrodzki Dymitr Sieczenow ogłosił najwyższe polecenie carycy, by wezwać metropolitę Pawła do Moskwy. Lecz dopiero po wydaniu zarządzeń gubernatorowi syberyjskiemu w sprawie wysłania metropolity, przybył on do Moskwy 2 kwietnia 1768 roku. Miał przy sobie pisemną prośbę o „zwolnienie z eparchii do Ławry Pieczerskiej w Kijowie na spoczynek”. 25 kwietnia 1768 roku Synod pozbawił Pawła godności metropolity, lecz caryca Katarzyna tej decyzji nie zatwierdziła. Z czasem świętemu Pawłowi proponowano powrót do Tobolska na zarząd eparchią, ale on odpowiedział: „Pozbawiono mnie eparchii wyrokiem Synodu, dlatego nie mogę do niej wrócić. Niech odeślą mnie do Ławry Pieczerskiej w Kijowie, w której złożyłem ślub posłuszeństwa przełożonemu”. 29 czerwca 1768 roku duchowny syn przybył do Ławry Pieczerskiej w Kijowie. Ostatnie miesiące ziemskiego życia ojciec Paweł służył w Ławrze lub w innych świątyniach Kijowa. Jesienią 1770 roku święty Paweł sporządził testament, zgodnie z którym cały jego majątek rozdano biednym jeszcze przed jego śmiercią. A 4 listopada tego samego roku odszedł „z wszelkim chrześcijańskim porządkiem”. Z jedenastu ukraińskich syberyjskich świętych tylko Paweł powrócił na ojczystą ziemię. Trumnę z relikwiami świętego Pawła umieszczono w krypcie w bocznym ołtarzu pierwszego męczennika Szczepana Wielkiej Cerkwi Ławry. W 1912 roku w związku z przygotowaniami do kanonizacji relikwie wraz z drewnianą trumną złożono do nowego brązowego grobowca. Przy świętych relikwiach Pawła uzdrowiło się wielu ludzi. Wszechrosyjski Sobór w latach 1917—1918 nie zdążył kanonizować metropolity Pawła. Dopiero Sobór Biskupów Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Kijowskiego 14 maja 1999 roku przyłączył świętego Pawła, metropolitę tobolskiego, do grona świętych dla czci cerkiewnej. Na cześć świętego Pawła w mieście Sambor w obwodzie lwowskim wzniesiono jedną z najlepszych prawosławnych świątyń na Ukrainie.
Машинний переклад
Borys SAMBOR, sekretarz Bractwa Świętego Zwiastowania przy cerkwi Pokrowskiej, m. Kijów. Korzenie rodu Koniuszkiewiczów prawdopodobnie wywodzą się ze wsi Koniuszki (obecnie Łuky), położonej na podkarpackiej Samborszczyźnie. Rodzice przyszłego świętego pod względem pochodzenia społecznego należeli do bogatego rodu szlacheckiego i z czasem przenieśli się do miasta Sambora. Właśnie tam w 1705 roku urodził im się syn Piotr. Edukację początkową zdobył w domu oraz w szkole samborskiej, która należała do Prawosławnego Bractwa Świętego Apostoła Filipa. Chłopiec bardzo chciał się uczyć, więc wyruszył do Kijowa. Rodzice widzieli jego zdolności i nie sprzeciwiali się takiej decyzji. W tamtym czasie jedyną prawosławną wyższą uczelnią na ziemiach ukraińskich była Akademia Kijowsko-Mohylańska, która właśnie w tym okresie osiągnęła rozkwit. Edukacja prawosławna w Akademii łączyła się z prastarymi zwyczajami narodu ukraińskiego, jej wychowankom umiejętnie wpajano gorącą miłość do Ojczyzny i Cerkwi Prawosławnej. Piotr uczył się w Akademii w latach 1715—1730, według innych danych — 1717—1733. Mniej więcej w tym samym czasie uczył się tam również Jakym Horłenko, przyszły święty Joazaf, biskup biełgorodzki. Wysoki poziom nauczania zapewniali mentorzy Teofan Prokopowycz, Sylwestr Panowski, Josyf Wołczanski. Piotr uczył się w akademii wybitnie, więc pozostawiono go, aby nauczał w jednej z klas. Najlepiej przygotowanych wychowanków Akademia przekazywała Ławrze, która utwierdzała ich w zakonie. Z czasem rozchodzili się oni w różne krańce imperium, aby podnosić poziom edukacji prawosławnej i nawracać inne narody na chrześcijaństwo. W 1733 roku Piotr przyjął postrzyżyny zakonne z imieniem Paweł w Ławrze Kijowsko-Pieczerskiej z rąk archimandryty Romana Kopy. Już rok później, 5 grudnia 1734 roku, arcybiskup kijowski i halicki Rafał (Zaborowski) wyświęcił Pawła na hierodiakona. Według innych danych, miało to miejsce 30 grudnia 1739 roku. Paweł pełnił posługę sprzedawcy książek przy drukarni ławrskiej, był nauczycielem poetyki w swojej macierzystej Akademii. 8 stycznia 1740 roku zmarł archimandryta kijowsko-pieczerski Iłarion (Nehrebecki), a na jego miejsce wybrano przełożonego monasteru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach Tymofija Szczerbackiego. Wyjeżdżając do Petersburga na konsekrację, zabrał ze sobą hieromnicha Pawła jako skarbnika, któremu powierzono 5000 rubli. Paweł odwiedził Baturyn, Głuchów, Briańsk, Sierpuchow, Moskwę, Ławrę Troicko-Siergijewską, Twer, monaster Iwerski, Nowogród i Petersburg. Wszyscy wrócili do Kijowa 9 marca 1741 roku. Wkrótce hieromnich Paweł zostaje mianowany na stanowisko kaznodziei Moskiewskiej Akademii Słowiańsko-Grecko-Łacińskiej. Niezwłocznie wyjeżdża do Moskwy.
Машинний переклад
Ieromnich Paweł posiadał dar kaznodziejski, i po dwóch latach przeniesiono go do Wielkiego Nowogrodu, gdzie arcybiskupem był wówczas Ukrainiec Ambroży Juszkiewicz, dawniej wykładowca Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Eparchią nowogrodzką zarządzał ukraiński arcybiskup Stefan Kalinowski. 18 lutego 1744 roku ieromnicha Pawła mianowano archimandrytą nowogrodzkiego klasztoru Świętego Jerzego, który posiadał ogromne ziemie. Głównymi troskami przełożonego było wznoszenie budynków i utrzymanie obitelu. Archimandryta Paweł utrzymywał ścisłe związki ze swoją duchową matką — Ławrą Kijowsko-Peczerską. W 1752 roku przyjął on kijowskiego archimandrytę Łukasza Biłousowycza. 5 maja 1758 roku w Petersburgu archimandrytę Pawła wyświęcono na biskupa i wyniesiono do godności metropolity tobolskiego i całej Syberii. Przybył tam 20 listopada 1758 roku. Ciężkim zadaniem pasterskim była eparchia tobolska, która rozciągała się na bezmiernych przestrzeniach gubernii tobolskiej, tomskiej oraz
gubernii jekaterynburskiej. Pasterze to ludzie różnego pochodzenia etnicznego, wysłani na Syberię za zbrodnie kryminalne, zgorzkniali wobec wszystkich i wszystkiego, tysiące zbiegów, duża liczba staroobrzędowców. Było tam także wielu innowierców, nowo ochrzczonych Tatarów i Kałmuków. Władyka Paweł był siódmym metropolitą tobolskim pochodzenia ukraińskiego. Wielki trud włożyli jego poprzednicy w rozwój eparchii tobolskiej od początku XVIII wieku. Budowa drewnianych świątyń była niemal daremna, bo często płonęły. Za czasów archierejstwa świętego Pawła wzniesiono 20 murowanych cerkwi, otwarto kilka nowych parafii. Wiele uwagi poświęcał seminarium przy domu archierejskim. Założył je metropolita Filofej Leszczyński, aby przygotowywać kapłanów. Brak wykwalifikowanych nauczycieli w odległym kraju syberyjskim był stałym problemem seminarium. Dlatego biskup Paweł zapewnił otwarcie przy nim wyższej klasy teologicznej i mianował rektorem seminarium archimandrytę Mychajła Mickiewicza — prawdopodobnie absolwenta Kijowsko-Mohylańskiej Akademii. Od 1765 roku seminarium tobolskie przeszło na utrzymanie państwowe, podwyższono nauczycielom wynagrodzenie. Później do Tobolska przybyło jeszcze dwóch absolwentów Kijowsko-Mohylańskiej Akademii: Sawatij Isajewycz i Wienijamin Białkowski. Święty Paweł utrzymywał związki z Ławrą Kijowsko-Peczerską, która przesyłała mu swoje książki. 23 marca 1766 roku z ławrskiej drukarni przesłano mu Ewangelię ołtarzową — dar archimandryty Zosymy. W 1764 roku na terenie eparchii tobolskiej, w Irkucku, odnaleziono nietleńne relikwie świętego Innokientyja (Kulczyckiego), ukraińskiego kaznodziei prawosławia na Syberii. To, ma-
Машинний переклад
SPOJRZENIE Iryna MAHRYCKA, docent katedry języka i literatury ukraińskiej Wschodnioukraińskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Wołodymyra Dala, przewodnicząca Ługańskiego oddziału obwodowego Stowarzyszenia badaczy hołodomorów na Ukrainie, kawaler orderu księżnej Olgi. Ciąg dalszy. Pocz. w nr 45 za 2008 r. WŁASNA (?) CERKIEW Według informacji wydziału do spraw narodowości i religii przy Ługańskiej obwodowej administracji państwowej, w najbardziej wysuniętym na wschód obwodzie Ukrainy zarejestrowano 360 organizacji religijnych Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego (UKP PM), 26 organizacji Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego (UKP PK), sześć — Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (UAKP), trzy — Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego (UKGK). Jeśli chodzi o cerkwie Patriarchatu Moskiewskiego, to mają one bardzo piękne świątynie, gdyż od początku niepodległości zawłaszczyły najlepsze pomieszczenia kościelne. A księża Kościoła Greckokatolickiego, Autokefalicznego oraz Kościoła Patriarchatu Kijowskiego odprawiają nabożeństwa w nieprzystosowanych pomieszczeniach — w prywatnych domach, wagonikach, stołówkach. Już ponad dziesięć lat parafianie tych trzech kościołów regularnie zwracają się do organów samorządu lokalnego (w szczególności do Ługańskiej rady miejskiej) z prośbą o przyznanie im działek ziemi pod budowę świątyń i za każdym razem otrzymują odmowy. Natomiast zarówno administracja obwodowa, jak i rada obwodowa pomagają materialnie i moralnie tylko jednemu kościołowi — kościołowi Patriarchatu Moskiewskiego. W jednej z lokalnych gazet czytamy, że w obwodzie, począwszy od 2006 roku, dla tego patriarchatu wzniesiono 20 nowych świątyń prawosławnych, odrestaurowano 22 cerkwie, systematycznie wydziela się ziemię pod budowę świątyń. Utworzono Ługańskie seminarium duchowne, które wkrótce otrzyma status akademii duchownej. Za to księża Patriarchatu Kijowskiego opowiadają, że biznesmeni, którzy wykazują chęć pomocy im w budowie świątyń, od razu zaczynają odczuwać na sobie nacisk władzy. Na cały Charków są dwie ukraińskojęzyczne cerkwie, jedna z nich daleko od sieci transportowych, obie do tej pory na wpół zrujnowane. Na odbudowę ukraińskich świątyń władza pieniędzy nie ma. A najstarsza kozacka cerkiew, która ma prawie 350 lat, należy do Patriarchatu Moskiewskiego. Ale, jakkolwiek by temu nie przeciwdziałali „kanoniczni” księża, zwolenników UKP PK na Ługańszczyźnie powoli przybywa. Dlatego PM coraz aktywniej przekonuje swoich parafian, by w żadnym wypadku nie odwiedzali cerkwi oponentów, nie rozmawiali z jej księżmi, nie kupowali tam świec itp. I chrzczą ponownie tych, którzy zostali ochrzczeni w UKP PK. Ledwo ksiądz PK zorganizuje wspólnotę i zarejestruje we wsi ośrodek religijny, gdzie wcześniej nie było żadnej cerkwi, jak po miesiącu w tej wsi rejestruje swój ośrodek cerkiew PM i przeciąga wiernych. Moja była koleżanka opowiadała, że mając duchową potrzebę wyspowiadania się, przyszła do cerkwi PM, bo obok nie ma innych świątyń prawosławnych. Rozpoczynając spowiedź, usłyszała od księdza uwagę, że trzeba mówić po rosyjsku. Kobieta wyjaśniła, że ukraiński to jej język ojczysty, tak jej wygodniej. Na co batiuszka gniewnie odparł: „Nie wolno!!!” Kobieta rozpłakała się i wyszła z cerkwi, tak i nie wyspowiadawszy się. Rozmawiam z ługańskim księdzem UKP PK ojcem Mykołą. Pytam, czy ten kościół może się umocnić na Ługańszczyźnie. Mówi, że on i koledzy mają tu wielu zwolenników, gdyż ludzie obserwują działania różnych księży i dokonują wyboru na korzyść kościoła PK. Wielu bliższy jest język ukraiński niż cerkiewnosłowiański. Główny problem tkwi w lokalnej władzy, która uparcie zabrania wszystkiego, co przypomina Ukraińcom o ich odrębności od byłego imperium. Ciąg dalszy nastąpi.
Машинний переклад
DZIAŁALNOŚĆ CHARYTATYWNA Czym jeszcze żyje jedno z największych, i to nie tylko w obwodzie sumskim, miast rejonowych (w Konotopie mieszka prawie 95 tysięcy mieszkańców)? Tutaj są te same problemy i troski, co wszędzie. Władzom miejskim, mimo kryzysów, udaje się utrzymać na powierzchni gospodarkę i sferę socjalną. Konotop jest wielkim węzłem kolejowym jeszcze od czasów przedrewolucyjnych. Dumą konotopców jest tramwaj miejski, który ma już ponad pół wieku. Łączna długość trzech tras wynosi około 100 kilometrów. Miasto jest zielone, przestronne — prawie 100 kilometrów kwadratowych. Konotop miał szczęście, że jego rodak, absolwent jednej ze szkół, biznesmen Jewhen Sur, który mieszka w USA, energicznie zmobilizował ukraińską diasporę — społeczność Chicago — do pomocy charytatywnej dla Konotopu, w szczególności na rzecz odrodzenia pamięci historycznej. Właśnie kosztem tej diaspory budowany jest sobór Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy, który stanie się częścią kompleksu memorialnego ku czci bitwy pod Konotopem. Pomoc sponsorską realizuje się poprzez Konotopską organizację charytatywną „Switanok”. To dobry uczynek Jewhena Sura i ukraińskiej społeczności USA. Niedawno w mieście otwarto szkołę, wzniesioną za środki darczyńców, realizuje się też wiele ciekawych projektów. OŚWIATA W Konotopie istnieją dawne tradycje oświatowe. O nich, o dzisiejszych sprawach działaczy Proświty poprosiłem o opowiedzenie przewodniczącą Konotopskiego oddziału miejskiego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Olgę BANIUTYK. — Na 140-lecie Towarzystwa kończymy pisanie historii Konotopskiej „Proświty”. Zajmuje się tym działaczka Proświty, krajoznawczyni Zoja Szałiwska. Nasza „Proświta” ma głębokie korzenie, szczycimy się wieloma entuzjastami. Jest nim, niestety już nieżyjący, Iwan Łysyj, historyk, archeolog. Badał kozackie mogiły, bolała go dusza, że w czasach radzieckich zostały zaniedbane. Dobrym słowem wspominamy też wielkiego patriotę, mojego duchowego ojca w oświacie Anatolija Soboliewa. Obecnie pracujemy z młodzieżą. Z zawodu jestem reżyserem, wykładam w szkole zawodowej. Dlatego wspólnie z działaczami Proświty przygotowujemy wiele młodzieżowych wydarzeń. Przygotowaliśmy program poświęcony 75. rocznicy Hołodomoru, występujemy z nim w bibliotekach i placówkach oświatowych. Niezwykle niepokoją kwestie języka. Jak co roku, działacze Proświty wspólnie z władzami, placówkami kultury i oświaty obchodzili Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka. Przygotowaliśmy specjalny program, z którym wystąpiliśmy i będziemy jeszcze występować przed rodakami. Daleko poza granicami miasta i obwodu znane jest ludowe trio wokalne „Lubystok” Konotopskiej „Proświty”. Wszystkie jesteśmy działaczkami Proświty: kierowniczka zespołu Tetiana Cymbał, Maryna Stryżenko i ja. Miałyśmy wiele występów, w szczególności w stolicy na święcie Ziemiaństwa Sumskiego, na wieczorze twórczym naszego rodaka Anatolija Pałamarenki. Niedawno występowałyśmy w Połtawie na V Ogólnoukraińskim festiwalu pieśni im. Raisy Kyryczenko. Śpiewałyśmy na Iwano-Frankowszczyźnie. I oczywiście bez działaczy Proświty w mieście nie odbywa się żadne święto państwowe, kościelne czy folklorystyczne. Tradycje ludowe, folklor — wszystko to pielęgnujemy, propagujemy i przekazujemy rodakom. KOLORYT Dwa akcenty na koniec. Chyba po raz pierwszy zobaczyłem tutaj pomnik… konia. Nie jeździec na piedestale — takich widzimy dosyć, lecz piękny, brązowy koń, który stanął dęba na niewielkim placu w centrum miasta. To również hołd dla historii, związany z legendą, od której pochodzi nazwa miasta. „Kono-top” — potopione konie. Mówią, że kiedyś na tutejszych bagnach zginęła cała konna armia. Nie sposób pominąć tego, co mimowolnie przychodzi na myśl, gdy słyszy się nazwę miasta: za sprawą Hryhorija Kwitki-Osnowjanenki prawdziwym idiomem stało się wyrażenie „Konotopska wiedźma”. Więc z nimi porozmawiałem. Całkiem atrakcyjne. Przynajmniej konotopskie kobietki, z którymi się rozgadałem, nie tylko nie czuły się urażone, ale nawet chętnie nazywały siebie konotopskimi wiedźmami. To też historia. Zresztą to słowo nie miało pierwotnie negatywnego znaczenia, wręcz przeciwnie, „wiedźma” pochodzi od słowa „wiedzieć”, znać, a do tego jeszcze coś tajemnego. Dlatego też mieszkanki Konotopu mają ostry język. Tylko spróbuj podpaść…
Машинний переклад
Petro ANTONENKO Zdjęcia autora BITWA Niedopuszczalnie skromnie, niemal niezauważalnie mija 360. rocznica rozpoczęcia wojny wyzwoleńczej pod wodzą Bohdana Chmielnickiego z trzema sławnymi bitwami — pod Żółtymi Wodami, Korsuniem, Piławcami. Czyż nie stanie się tak samo w przyszłym roku ze sławną datą — 350. rocznicą bitwy pod Konotopem, pomimo wielkiego programu przewidzianego Dekretem Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki z 11 marca br. o obchodach jubileuszu? Być może w przesyconej wojnami historii Moskowii-Rosji są porażki większe niż pod Konotopem, ale w ukraińskiej historii trudno znaleźć coś podobnego wśród narodowych zwycięstw — zarówno pod względem skali, jak i znaczenia historycznego. Była to kulminacja wojny ukraińsko-rosyjskiej w latach 1658—1659. Zaledwie w 1657 roku w tajemniczych okolicznościach umiera potężny hetman Bohdan Chmielnicki, który, jak się zdaje, zdążył uświadomić sobie, w jaką właśnie „ugodę perejasławską” wpadł, a jego następca hetman Iwan Wyhowski prawnie ją unieważnia. Na mocy podpisanej przez hetmana ugody hadziackiej z 1658 roku Ukraina całkowicie zrywała z Moskowią i włączała się do konfederacji trzech krajów — Polski, Litwy i Ukrainy. Reakcja Moskowii była zwyczajna — agresja przeciwko Ukrainie. Wiosną 1659 roku ogromna armia rosyjska ruszyła na dawną stolicę Ukrainy — Kijów, ale na jej drodze stanął Konotop, miasto-twierdza, założone 22 lata wcześniej na miejscu starosłowiańskich osad. Czy ogół społeczeństwa wie, że słynną bitwę pod Konotopem poprzedziła 70-dniowa obrona Konotopu? Właśnie tutaj, przed miastem-twierdzą, w trudno dostępnych lasach i na bagnach utknęły w daremnym oblężeniu miasta dwie armie rosyjskie — 100-tysięczne wojsko księcia Trubeckiego i 30-tysięczne księcia Pożarskiego. Właśnie tutaj, po ponad dwumiesięcznej heroicznej obronie miasta, całkowicie rozgromił je garnizon kozacki pod wodzą pułkownika nieżyńskiego Hryhorija Hulanyckiego. Ten czas pozwolił hetmanowi Iwanowi Wyhowskiemu zebrać 60-tysięczne wojsko, w skład którego wchodzili, oprócz ukraińskich kozaków, także Polacy i Litwini. Wspólnie z 40-tysięcznym wojskiem sojuszniczego Chanatu Krymskiego Wyhowski przeprowadził błyskotliwą operację wojskową. Bitwa ta trwała kilka dni na początku lipca i składała się z trzech starć — pod wsiami Szapowaliwka i Sosniwka oraz pod murami miasta. W rezultacie kilkadziesiąt tysięcy moskali zginęło i dostało się do niewoli, a resztki ogromnej armii ledwo uciekły na terytorium rosyjskie. Oto bardzo krótko to, o czym trzeba pisać tomy i kręcić filmy. Tą bitwą powinno było zakończyć się, ledwo się zacząwszy, ponad trzystuletnie „perejasławskie” niewolnictwo. Zamiast tego — swary, niezgoda, kiedy naród nie zrozumiał wybitnego hetmana, a część tak zwanej elity wbiła mu nóż w plecy. Rozpoczęła się Ruina. Imperialnej historii nasza nie była potrzebna — ani Baturyn jako wyraz dążenia hetmana Mazepy do niepodległości Ukrainy, ani Konotop, gdzie Ukraińcy niemal wywalczyli tę niepodległość. Jednak nie do końca zrozumiała jest nasza społeczna obojętność wobec tych zwycięstw. Cóż, powoli będziemy to przezwyciężać. W Konotopie, ogólnie na Sumszczyźnie, przygotowują się do jubileuszu. Centralnym wydarzeniem będzie otwarcie w centrum Konotopu kompleksu memorialnego. Tutaj odtworzą fragment twierdzy konotopskiej i otworzą Muzeum Historyczne. Będzie się ono mieścić w odrestaurowanym dwupiętrowym budynku dawnego gimnazjum z XIX wieku. Obok muzeum ustawią pomniki Iwana Wyhowskiego i Hryhorija Hulanyckiego. Kontynuacją kompleksu będzie historyczna rekonstrukcja pól bitew pod Szapowaliwką i Sosniwką. Rada Miejska Konotopu zaproponowała stworzenie szlaku turystycznego przez kilka pamiętnych miejsc. Wszak obok znajduje się nie tylko hetmański Baturyn, niedaleko jest Głuchów, Putywl. Miasto szczyci się tym, że bywał tu Taras Szewczenko, którego ciepło przyjmowała rodzina Ołeksandra Łazarewskiego. Tutaj urodził się sławny dowódca wojskowy, bohater wyzwolenia Bułgarii spod jarzma tureckiego Mychajło Drahomirow, tutaj spędził lata dziecięce genialny malarz Kazimierz Malewicz, na cześć którego w mieście już od kilku lat prowadzone są plenery artystyczne. Tramwaj miejski
Машинний переклад
Jewhen Buket
Pod koniec października odbył się IV Zjazd Związku Krajoznawców Ukrainy, który po raz pierwszy przeprowadzono jako organizację o statusie ogólnonarodowym. Uchwałę Gabinetu Ministrów Ukrainy nr 908 z 16 października 2008 r. „W sprawie nadania Ogólnoukraińskiemu Związkowi Krajoznawców statusu narodowego” podpisała premier Julia Tymoszenko. Ukraiński ruch krajoznawczy, który wiedzie swój chwalebny ród od legendarnych kronikarzy czasów Rusi Kijowskiej, heroicznej epoki kozaczyzny, krótkiego, ale znamiennego okresu Centralnej Rady, tragicznych czasów totalitaryzmu i epoki narodowo-demokratycznego odrodzenia, — to istotny składnik ukraińskiej historii narodowej, kultury i duchowości. Dla Ukrainy krajoznawstwo zawsze było nie tylko mocnym fundamentem pamięci historycznej, ale także formą samoobrony. Ideę utworzenia instytucji, która zajmowałaby się problemami historii regionalnej, zrodzono już w latach 20.–40. XIX wieku. W 1843 roku w Kijowie utworzono Tymczasową komisję do rozpatrywania dawnych aktów, którą zwykle nazywano Archeograficzną. W jej pracach, obok wybitnych uczonych tamtych czasów, aktywnie uczestniczył również Taras Szewczenko. W 1917 roku w Kijowie rozpoczął działalność Centralny komitet ochrony zabytków starożytności i sztuki pod przewodnictwem Mychajła Hruszewskiego. Po ustanowieniu władzy radzieckiej, w latach 1922–23, przy Wszechukraińskiej Akademii Nauk utworzono komisje krajoznawstwa kijowską, charkowską i odeską. Równocześnie powstawały społeczne towarzystwa krajoznawcze w okręgach, miasteczkach i wsiach. 31 maja 1925 roku utworzono Ukraiński komitet krajoznawstwa jako stale działający organ. Lecz, ku wielkiemu ubolewaniu, w warunkach aktywnego kształtowania się systemu totalitarnego liczne ośrodki krajoznawcze zostały rozgromione. Ważnym kamieniem milowym odrodzenia ukraińskiego krajoznawstwa stało się zaangażowanie na początku lat 60. XX wieku ponad 100 tysięcy kronikarzy-badaczy rodzinnego kraju do prac nad wydaniem „Historii miast i wsi Ukraińskiej SRR” w 26 tomach, a także utworzenie w 1979 roku w strukturze akademickiego Instytutu Historii Ukrainy wydziału krajoznawstwa historycznego, któremu między innymi zadaniem było przygotowanie „Zbioru zabytków historii i kultury”. 27 marca 1990 roku w Kijowie odbył się Pierwszy Ogólnoukraiński Zjazd Krajoznawczy, który miał status założycielski dla Ogólnoukraińskiego Związku Krajoznawców. Od tego czasu przez 18 lat Związek przeprowadził szereg zakrojonych na szeroką skalę przedsięwzięć, w tym odbyło się 12 ogólnoukraińskich i ponad 400 regionalnych naukowych konferencji krajoznawczych. W 1993 roku WSK wznowił wydawanie zdławionego w latach 30. czasopisma „Krajoznawstwo”; własne wydawnictwa drukowane posiada także 17 lokalnych ośrodków Związku. Tylko w ciągu ostatnich pięciu lat członkowie Związku Krajoznawców wydali ponad 600 naukowo-badawczych, publicystycznych i krajoznawczych książek. Obecnie rzeczywistymi członkami związku jest 1284 osoby, wśród których jest pięciu Bohaterów Ukrainy, czterech akademików i pięciu członków-korespondentów NAN Ukrainy, 69 doktorów i 117 kandydatów nauk, pracownicy muzeów, instytucji archiwalnych i bibliotecznych, placówek kultury, środków masowego przekazu. Niezmiennym przewodniczącym Związku od 1990 roku jest Bohater Ukrainy, akademik Petro Tronko.
Машинний переклад
Ulana HLIBCZUK Zdjęcie Hanny OBORSKIEJ W zeszłym tygodniu w stolicy odbyły się XI Kijowskie Międzynarodowe Targi Książki „Medwin: Świat Książki—2008”. Podczas uroczystego otwarcia organizatorzy targów próbowali przekazać obecnym swoje główne przesłanie: „W Kijowie dla takiego przedsięwzięcia istnieje cały niezbędny potencjał ekonomiczny i intelektualny”. Nikt nie będzie się spierał, że środki w stolicy na podobne akcje się znajdą. Jeśli nie w kieszeni Eduarda Medwina, głównej postaci „Świata Książki—2008”, to w Ministerstwie Kultury i Turystyki oraz Państwowym Komitecie Telewizji i Radiofonii. W szczególności p.o. przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy Anatolij Murachowski zapewnił, że ukraińską książkę, wbrew kłopotom i niepocieszającym prognozom, czeka sukces… Któż wie, co dokładnie sprzyjało optymizmowi pana Murachowskiego, ale wiadomo na pewno, że już teraz sektor wydawniczy ukraińskiej gospodarki zaczyna odczuwać wszystkie te wyzwania i zagrożenia, sprowokowane ogólnopaństwową niestabilnością i niepewnością. I choć z ust urzędników padały słowa o „polityce protekcjonistycznej” rządu oraz o tym, że planują rozszerzyć sieć księgarską z 6 tysięcy do 22 tysięcy punktów, mało w to wierzono. Cóż, może rzeczywiście stanie się cud — i na Ukrainie będzie prawie cztery razy więcej księgarni… Tymczasem spadają wolumeny sprzedanej literatury, zmniejszają się średnie nakłady, rośnie koszt książek, materiałów technologicznych i usług poligraficznych… Ogólnie oznacza to, że książka przekształca się w mało dostępny produkt socjalny dla obywateli, którzy gwałtownie biednieją w warunkach wzrostu cen dosłownie wszystkiego, co zapewnia fizyczne przetrwanie człowieka. Kijowianie dość beztrosko przechadzali się między stoiskami, wybierali książki według gustu, stawali się świadkami różnorodnych prezentacji, sesji autografów znanych i nieznanych pisarzy. Życie ukraińskiej książki trwało. Prawda, w jego trwałość zwątpiło Ukraińskie Stowarzyszenie Wydawców i Księgarzy na czele z prezesem Ołeksandrem Afoninem, które zainicjo-
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
zorganizowała spotkanie robocze przedstawicieli branży wydawniczej Ukrainy z kierownikami centralnych organów władzy wykonawczej. Oprócz obecnego na sali p.o. przewodniczącego Państwowego Komitetu ds. Telewizji i Radia pana Murachowskiego, oczekiwano na pojawienie się ministra kultury i turystyki Ukrainy Wasyla Wowkuna. Kiedy jednak w towarzystwie dziennikarzy weszła jego zastępczyni Olha Bencz, stało się jasne, że ministra nie będzie. Rzekomo oficjalnym powodem tego spotkania roboczego była groźba kryzysu gospodarczego, jednak kuluarowe rozmowy wydawców sugerowały co innego. Jurij Marczenko, dyrektor wydawnictwa „KIS” (komunikacja, informacja, serwis), sformułował pierwszy problem, który dotyczył niedoinformowania ukraińskich wydawców w sprawie państwowych zakupów książek w ramach programu rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego: — Dziś warto porozmawiać o państwie jako o graczu na rynku książki. Jako tako zasady są ustalane, ale czy państwo gra według tych zasad? Chyba wszyscy zgodzą się, że zamówienia państwowe dla nas, wydawców, znaczą wiele. Dobrze, że państwo kupuje książki, ale źle, że robi to w sposób nieprzejrzysty. Pozostawia to miejsce na uzasadnione podejrzenia, gdyż preferencje otrzymują nie jakościowe wydania, a poszczególne wydawnictwa. Od niedawna mam „romans pocztowy” z Ministerstwem Kultury. Próbuję uzyskać odpowiedź na proste pytania. Istnieje program, który dotyczy rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego. Więc interesuje mnie, ile książek zakupiono w ramach tego programu i jakich wydawnictw… Niestety, oprócz podziękowań za aktywną postawę obywatelską, nie otrzymałem odpowiedzi wbrew wewnętrznemu zarządzeniu ministerialnemu o pracy rady eksperckiej i zdrowemu rozsądkowi — ani o minione lata, ani o tegoroczne zakupy, które miały miejsce w sierpniu. Tak samo tajemnicą jest skład rady eksperckiej, która podejmuje te decyzje. Rozumiem, że wybranie godnych książek spośród 1766 tytułów i 118 wydawnictw nie jest łatwą sprawą. Ale jeśli już sprawa została wykonana, to dlaczego by nie ogłosić wyników? Dlaczego by nie postawić pięknej kropki i zakończyć wszelkie rozmowy o korupcji? Tego się nie robi. Kolejne pytanie to wsparcie informacyjne działalności wydawniczej. Wszyscy wiemy, jak trudno ukraińska książka przebija się do czytelnika. Dlatego są pewne nadzieje na celowy program popularyzacji produkcji wydawniczej. Na mocy rozporządzenia Gabinetu Ministrów projekt ten przygotowano w maju. Mamy nadzieję, że do udziału w tym programie na jasnych, zrozumiałych zasadach będą angażowane także wydawnictwa. Istnieje strona „Knyhospiłka”, na której wydawnictwa mogą zamieszczać informacje o swoich książkach. To na razie niewystarczające, ale jeśli zadziała państwowy program celowy, w szczególności punkt o wsparciu popularyzatorskich wydań internetowych, zostanie zrobione niemało. Zatem wsparcie państwa może być nie tylko stosowne, ale i odczuwalne. Wielu wydawców uważa, że działalność wydawnicza to nie tylko biznes, ale i misja. Jeśli tak jest, to wszyscy musimy dawać przykład gry według zasad. Dyrektor wydawnictwa „Nora-Druk” Eleonora Symonowa wyraziła propozycję monitoringu branży wydawniczej. Oczywiście za państwowe pieniądze: — Wszyscy operujemy pojęciem „rynek książki Ukrainy”. Ale mało kto potrafi dziś powiedzieć, co to jest. Trzeba policzyć wszystkich podmiotów działalności wydawniczej i księgarskiej według gatunków, segmentów, otworzyć obroty każdego wydawnictwa. Po tym przynajmniej będziemy wiedzieć, o co chodzi. Kto wie, ilu wydawców aktywnie pracuje na rynku? Przecież mamy wydawców jednej książki lub jednego autora. A są tacy, że „sam piszę, sam wydaję i sam czytam”… Myślę, że trzeba przeprowadzić poważny monitoring. Na przykład, jeśli wydawca jednej książki zmuszony będzie otworzyć swoje obroty i okaże się, że to szalona suma, wtedy my go zapytamy, skąd te obroty. Większość pytań odpadnie. I nikt nie będzie szeptał po kątach: a wiecie, ten otrzymał sto tysięcy od Komitetu, a ten prawie milion… Później, po kilku wystąpieniach wydawców, prezes UAWK Ołeksandr Afonin sformułował jeszcze jeden problem. Okazuje się, że w październiku tego roku Gabinet Ministrów Ukrainy zarejestrował pismo ministra kultury i turystyki Ukrainy Wasyla Wowkuna z propozycją przekazania w sferę zarządzania kierowanego przez niego ministerstwa branży wydawniczej, wyłączając ją ze sfery zarządzania Państwowego Komitetu ds. Telewizji i Radia. To poważny projekt, który może spowodować kardynalne zmiany i nieprzewidywalne skutki. Problem próbowała wyjaśnić zastępca ministra kultury i turystyki Ukrainy Olha Bencz: — To tylko etap dyskusji po to, aby odpowiedzieć na pytanie: jak będzie lepiej? Jeśli państwo dzisiaj przyjęli postawę obronną, to celowo byłoby zaprosić także tych, którzy to zainicjowali. A inicjatorem jest Dmytro Pawłyczko i grupa pisarzy, którzy jeszcze na początku 2008 roku przyszli do ministra i przekonywali: jeśli Ministerstwo Kultury i Turystyki odpowiada całościowo za politykę językową, kupuje książki i ponosi odpowiedzialność za sferę informacyjną w państwie, to niech odpowiada także za działalność wydawniczą. Uważam, że owocnie współpracujemy z wydawnictwami. Proszę mi wierzyć, wcale nie było łatwo „wybić” środki budżetowe na uzupełnienie bibliotek. Na przyszły rok planujemy 50 mln na uzupełnienie zbiorów bibliotek publicznych. Chcemy zbudować bardziej przejrzystą wertykalę, bo ja jeszcze zastałam czasy radzieckie, kiedy wszystko było poukładane. Nie mam na myśli radzieckiej ideologii, a sam mechanizm, który jasno działał. Chcę państwa zapewnić, że to jeszcze nie jest ostateczna opinia. Ta kwestia jest na etapie dyskusji. Po prostu przedstawiliście to pod takim kątem, że już nawet telewizja mnie „trzęsie”: „Co tam Ministerstwo Kultury i Turystyki zabiera dla siebie?”. Ależ niczego nie zabieramy! Dajcie nam możliwość wzięcia z budżetu 50 mln, aby uzupełnić biblioteki. Swoją drogą, swego czasu prowadziłam sprawy biblioteczne i byłam inicjatorem programu zakupu książek ukraińskich wydawnictw i uzupełniania zbiorów bibliotecznych. Nie boję się powiedzieć, ile wycierpiałam. Jak wcześniej to wszystko rozwiązywano? Środki, które szły na kwestię językową przez komisję budżetową, przerzucano na towarzystwo „Proświta”. Potem zdecydowaliśmy, że tym powinno zajmować się Ministerstwo Kultury, i obroniliśmy ten program budżetowy. Jednak dogodzić wydawcom jest trudno. Zawsze narzekają, że rada ekspercka działa niesprawiedliwie. Kiedy nie było tego programu państwowego, skarżyliście się, a kiedy się pojawił, znowu się skarżycie. Ale przecież my kupujemy wasze książki! Spójrzcie: kiosków nie ma, sklepów nie ma! Jedynym schronieniem ukraińskiej książki są biblioteki. Dlatego chcę państwa zapewnić: tę kwestię poruszono, ale jest ona jeszcze na etapie dyskusji. Nie kłóćmy się, nikt niczego wam nie zabiera”.
* * * Trudno powiedzieć, czy ta pokojowa nuta uspokoiła ul ukraińskich wydawców. Trudno też przewidzieć, pod czyim „dachem” nasza książka będzie przebywać i pod czyim naprawdę będzie jej bardziej komfortowo — Ministerstwa Kultury i Turystyki czy Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii… Zrozumiałe jest co innego: dla ukraińskiej książki nadchodzi czas prób. Skarżyć się, obwiniać siebie nawzajem, rząd i światowy kryzys — to rzecz daremna. Potrzebna jest konsolidacja, nawet, wybaczcie patos, zjednoczenie wszystkich zaangażowanych w tworzenie, realizację i popularyzację książki narodowej. Zakupy państwowe nie są w stanie wyprowadzić branży na poziom samowystarczalności i jedynie utrzymują ją na powierzchni. Ochronić rodzimą sferę wydawniczą przed negatywnymi skutkami kryzysu mogłaby realizacja niektórych ustaw lub poprawek do nich. Eduard Medwin uważa, że ukraińska książka przetrwa wbrew wszystkim ekonomicznym przeciwnościom.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
nagrody Leonid Andrijiwśkyj, redaktor naczelny — Tetiana Majdanowycz, główny artysta — Wiktorija Andrijiwśka. Członkowie rady redakcyjno-artystycznej — B. Wojcechiwśkyj, W. Kowtun. Unikatowy foliał przygotowano i wydano dzięki wsparciu finansowemu Generalnej Dyrekcji Rady Miejskiej Kijowa ds. obsługi przedstawicielstw zagranicznych, której przewodniczy doradca I klasy P. Krywonos. Na prezentacji osoby zaangażowane w wydanie serdecznie witali przewodniczący Ukraińskiego Funduszu Kultury, Bohater Ukrainy B. Olijnyk, przewodniczący Komitetu ds. Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki R. Łubkiwśkyj, pierwszy prorektor Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia M. Drahomanowa W. Bech, historycy sztuki Ju. Bełyczko, O. Fedoruk, D. Turkewycz, P. Nesterenko. Pracownicy wydawnictwa otrzymali honorowe odznaczenia Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy. Domu Pisarzy, zabrzmiały fragmenty utworów Wasyla Barki w wykonaniu artystów ludowych Ukrainy Hałyny Jabłonśkiej, Anatolija Pałamarenka, Hryhorija Bułacha, zasłużonego artysty Ukrainy Wasyla Obruczowa i zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Wasyla Dowżyka. W wieczorze wzięła udział i wystąpiła wiceminister kultury i turystyki Ukrainy Olha Bencz. Mistrzowsko odczytane utwory Wasyla Barki u wielu wywołały łzy oczyszczenia i przejrzenia. Szkoda jedynie, że wieczór odbywał się w tak małej sali. A Barka zasługuje na to, by gromadzić na świetle swojej duszy najbardziej prestiżowe sale.
Машинний переклад
Закінчення статті «NASZA KSIĄŻKA», с. 12
Artysta malarz W. Perewalśkyj i akademik O. Fedoruk
Машинний переклад
Sponsor wydania P. Krywonos. Wadym PEPA Zdjęcia Ksenii HŁADYSZEWEJ. Do Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki uroczyście przekazano nowe wydanie, unikalne zarówno pod względem formy, jak i treści. Prawdziwe dzieło sztuki. Na prezentacji ci, którzy widzieli tę książkę po raz pierwszy, oglądali ją z zachwytem: „Nie zapomnijcie wspomnieć…”: Szewczenkowska pocztówka jako zabytek historii i kultury, 1890—1940”. W jakościowo wydrukowanej publikacji przedstawiono setki ilustracji, z których zdecydowana większość to ilustracje kolorowe. Nakład — 1150 egzemplarzy. Jest to drugie, uzupełnione wydanie. W porównaniu z poprzednim jest ono nieporównywalnie bardziej znaczące, tym razem naprawdę fundamentalne. Zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wołodymyr Jaciuk włożył w nie nie tylko lata żmudnej pracy, ale także szczerą duszę i gorące serce. Jest on absolwentem Kijowskiego Instytutu Pedagogicznego (obecnie Uniwersytet im. M. Drahomanowa), znanym badaczem i kolekcjonerem szewczenkiany. Zrealizował liczne publikacje oraz szereg wydań na temat malarstwa i grafiki genialnego artysty, analizy jego ikonografii i osobliwości twórczości. To właśnie W. Jaciuk, zanurzywszy się z głową w nęcący świat barw i linii z wyobraźni Wielkiego Kobziarza, udowodnił jego autorstwo w tych przypadkach, gdzie specjaliści różnili się w wnioskach. Uściślił również daty i miejsca wykonania prac. Osobny zbiór stanowią pocztówki. Obrazowo mówiąc, to morze niezmierzone. Przecież od końca XIX wieku imię poety-męczennika szerokie masy postrzegają jako święte. Samo w sobie podniosło się, wzniosło do symbolu prawości, dobroczynności, czystości ludzkich myśli, stało się wzorem bezinteresownego oddania szlachetnym ideałom, bezwzględnej ofiarności w imię utwierdzenia sprawiedliwości społecznej. Poszukać w literaturze światowej, jak i w sztukach pięknych, przejawów tak szczerej, tak żarliwej, jak u ukraińskiego poety-artysty, miłości do prostego człowieka, do pracownika, do przybitej smutkiem matki, do kobiety-cierpiętnicy, od młodych lat skazanej na beznadziejną tułaczkę w służbie siostry, do biednych i pokrzywdzonych, do uciemiężonych najniższych warstw społecznych i zniewolonych narodów, którym przeznaczone jest od pojawienia się na białym świecie czyste niebo i słońce wolności… Nigdy nie gasł popyt na wszystko, co związane z poetą tragicznego losu, apostołem umiłowania wolności. W szczególności także na poświęcone mu pocztówki, które wychodziły w znacznych nakładach, a zatem przesyłano je. Nie można z pewnością powiedzieć, że wszystko udało się zebrać, że nic nie zostało utracone, nie zagubiło się w zakrętach przeszłości. Ale mniejsza z tym, w wydaniu przedstawiono prawie tysiąc dawnych szewczenkowskich pocztówek — więcej kolorowych, niemało też czarno-białych. Geografia ich pojawienia się, nie mówiąc już o przesyłaniu, to cały świat: Australia, Austria, Argentyna, Brazylia, Włochy, Kazachstan, Kanada, Łotwa, Niemcy, Polska, Rosja, Słowacja, USA, Francja, Czechy, Szwajcaria, Szwecja, Uzbekistan, Japonia. A jeśli chodzi o miasta, gdzie drukowano, to nie sposób zliczyć. Na Ukrainie: Kamieniec Podolski, Jekaterynosław, Kijów, Kołomyja, Lwów, Odessa, Połtawa, Charków, Bridok, Buczacz, Wilszana, Żabie, Żółkiew, Zwinogródka, Kaniów, Kiereliwka, Manujliwka, Mykulyntsi, Stryj… Wszystkiego nie da się objąć. Ale i to wystarczy do zrozumienia i uświadomienia sobie, jak głębokim przejawem ogólnonarodowej miłości w zawsze zjednoczonej Ukrainie do genialnego wyraziciela jej najskrytszych myśli i nadziei. I przejawem ogólnoplanetarnego szacunku do sławnego syna jednego z największych europejskich narodów, udręczonego, ale niepokonanego. Bez wątpienia książka znajdzie drogę do wszystkich kontynentów kuli ziemskiej, przysłuży się popularyzacji szewczenkiany i to, że teksty podano równolegle także w języku angielskim. A obrazy na pocztówkach to dźwięczne echo przeszłości, oddech historii. Według słów W. Jaciuka, są to „fotograficzne i artystyczne portrety Kobziarza, odtworzone osobno i w połączeniu z innymi elementami struktury artystycznej, reprodukcje jego dzieł malarskich, ilustracje innych artystów do wierszy i poematów Szewczenki, kompozycje z tekstami samych wierszy, reprodukcje dzieł sztuki poświęconych Szewczence oraz uczczeniu i uwiecznieniu jego pamięci, fotonaturalne i artystyczne wizerunki miast, wsi i miejscowości związanych z biografią artysty, krajobrazy grobu poety w Kaniowie, dobroczynne kartki pocztowe, środki z rozpowszechniania których przeznaczano na budowę pomników Szewczenki itp.” Są wśród obrazów także rzadkie, unikalne, których ceny nie da się określić. To niewyczerpane źródło dla historyków sztuki i literaturoznawców, także dla historyków, krajoznawców, etnografów, architektów. Wysoki ton prezentacji wydania nadała dyrektor Muzeum Szewczenki Natalia Kłymenko. Wdzięczne spojrzenia obecnych były zwrócone przede wszystkim na przedstawicieli kijowskiego wydawnictwa „Krynycia”, którzy włożyli siły, oddali umiejętności, inspirację, aby książka pojawiła się godna jasnej pamięci naszego proroka. Dyrektor wydawnictwa — znany artysta i działacz społeczny, laureat Szewczenkowskiej an”, jak nazywa się jedna z jego książek poetyckich. Niestety, za życia Wasyla Barki w Ojczyźnie prawie go nie znano. Znacznie bardziej był znany wśród zagranicznego ukraiństwa. We Francji przetłumaczono „Żółtego księcia”, aby wysunąć go do Nagrody Nobla. Nominowano to dzieło także do Nagrody Szewczenkowskiej, ale tak i nie przyznano tej najwyższej nagrody narodowej światowemu geniuszowi. Wasyl Barka mówił o sobie: „Jestem tylko małym cieniem Skoworody. Świat mnie złapał, ale nie utrzymał”. Na wieczorze literacko-artystycznym, który odbył się w stołecznym
Машинний переклад
Nina HNATIUK „Najbardziej zapamiętałem jego oczy — niebieskie, niebieskie, dziecinnie czyste i promienne. Takie życzliwe, niebiańskie spojrzenie, z którego płynęło echo dobra” — te słowa publicysty Witalija Karpenki zapadły w duszę wielu uczestnikom wieczoru literacko-artystycznego, poświęconego 100. rocznicy urodzin wybitnego ukraińskiego pisarza Wasyla Barki. Ten dobrodziej-schimnik o niebieskich oczach przeżył 95 lat pełnego cierpień życia. Pochodzący z Połtawszczyzny, który ukończył szkołę duchowną i pracował jako nauczyciel w Donbasie, z powodu konfliktów z lokalnymi władzami wyjeżdża do Krasnodaru, wstępuje na wydział filologiczny instytutu pedagogicznego, do aspirantury, w 1940 roku broni dysertację w Moskwie. W 1941 roku W. Barka poszedł jako ochotnik do pospolitego ruszenia, został ciężko ranny. Wojna na zawsze rozdziela W. Barkę z rodzinną ziemią. Trafiwszy za granicę, wiedzie pełne cierpień życie — nocuje w skrzyni, cierpi z powodu głodu i chłodu, ale uparcie dąży do zrealizowania się jako pisarz. W 1946 roku w Niemczech wychodzi zbiór wierszy Wasyla Barki „Apostoły”, w następnym roku — kolejna książka „Biały świat”. Próby pisarza przedostania się do Francji nie zakończyły się sukcesem. W 1950 roku za oficjalnym pozwoleniem W. Barka przeprowadza się do USA. Tam pisze książki wierszy, eseje religijno-filozoficzne i literaturoznawcze, zajmuje się przekładami. W latach 1958—1961 Wasyl Barka pracował nad najważniejszą książką — powieścią „Żółty książę”, opublikowaną w 1963 roku. I dopiero w 1991 roku utwór po raz pierwszy ujrzał światło dzienne na Ukrainie. „Jestem szczęśliwy, bo napisałem utwory, o których marzyłem, i wiem, że będą one znaczącą pomocą w życiu duchowym mojego narodu, zwłaszcza w przyszłości” — te słowa wielkiego syna ukraińskiego narodu są skierowane do nas i przyszłych pokoleń. „Wasyl Barka jest dla mnie fenomenem Człowieka i pisarza, niezniszczalności ukraińskiego ducha — powiedział podczas wieczoru przewodniczący NSPU Wołodymyr Jaworiwski. — Gdyby nic nie napisał, a jedynie powieść o Hołodomorze „Żółty książę”, to już wtedy stałby się klasykiem literatury ukraińskiej. Przez całe swoje pełne cierpień życie żył Ukrainą i dla Ukrainy, dlatego zasłużył na wdzięczną pamięć i godne uhonorowanie przez rodaków”. O swoich spotkaniach z Wasylem Barką opowiedział akademik Mykoła Żułynski. Nazwał on Wasyla Barkę unikalną postacią w literaturze światowej. Barka wierzył, że pisarz to duchowy prorok swojego narodu i święcie przestrzegał tego w życiu. Bywały lata, kiedy w Nowym Jorku żył za 33 centy dziennie — jedna konserwa rybna i dwa talerzyki ryżu. A za 13 dolarów miesięcznie wynajmował pokoik. Czasami tracił przytomność z niedożywienia, ale pragnął stworzyć swoją poetycką „Boską komedię” i przeprowadzić w niej naród ukraiński przez wszystkie kręgi piekła. Pisał o swoich duchowych poprzednikach — Skoworodzie i Szewczence, sporządził nawet prospekty pełnego wydania swoich utworów na Ukrainie, ale to dopiero trzeba zrealizować. Jurij Muszketyk opowiedział o tym, że podczas swojej podróży do Ameryki w latach osiemdziesiątych odwiedził młodzieżowy obóz sportowy, niedaleko którego znajdowała się siedziba dywizjonowców. Była tam stara wieża ciśnień, przystosowana do mieszkania. I w niej mieszkał Wasyl Barka. Schodził na ziemię jak apostoł. Jak wspomina J. Muszketyk, Wasyl Barka był bardzo uprzejmy, życzliwy, mówił cicho, ale każde jego słowo było wyważone i czyste, jak ziarno do zasiewu. Dyrektor Instytutu Ukrainoznawstwa Petro Kononenko podkreślił, że Wasyl Barka to wielki poeta, równych mu w ukraińskiej poezji znaleźć trudno, chyba że wczesnego Pawła Tychynę. Należy odkryć geniusz Barki Ukraińcom — przeprowadzić wieczory jego pamięci w szkołach i bibliotekach, uczelniach wyższych i najbardziej prestiżowych salach nie tylko stolicy, ale i wielu innych miast. Jeszcze czekają na wydanie 25 tomów jego utworów. Jeszcze czeka na przemyślenie przez współczesnych i potomnych ocean jego twórczości. Właśnie „Oke- W. Karpenko w gościach u W. Barki. 1998 r.
Машинний переклад
Zdobywczyni Grand Prix Lidia Wowkun w roli Emily. Natalia ZINCZENKO. Jury festiwalu przewodniczył Wasyl Newołow — docent Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. I. Karpenki-Karego, współprzewodniczącą była Olga Gałachowa (Moskwa, Rosja), teatrolog, krytyk, docent Instytutu Teatralnego im. M. Szczepkina, redaktor naczelna czasopisma teatralnego „Stanisławski”. Wśród członków jury znaleźli się: odeski dramaturg Ołeksandr Mardań, historyk sztuki z Kijowa Natalia Krywuca, redaktor bułgarskiego radia narodowego Belge Mehmet, kierownik działu kultury gazety „Mołod’ Ukrajiny” Lesia Samijłenko. Festiwal odbywał się pod hasłem „Władza komedii zamiast komedii władzy”. Jak zażartował Mykoła Krawczenko, być może organizatorzy rzucili urok, wymyślając takie hasło: festiwal nie zdążył się otworzyć, a komedia władzy już się zaczęła. W Mikołajowie pielęgnuje się tradycje teatralne. Prawdopodobnie dlatego mieszkańcy Mikołajowa chodzą do teatru jak do świątyni. Festiwal stał się więc prawdziwym świętem dla miłośników teatru. Artyści zawsze odczuwają ogromne zainteresowanie i wsparcie ze strony mera miasta Wołodymyra Czajki. Także tym razem objął on forum artystyczne swoim patronatem. Pozdrowienia przesłał również prezydent Klubu Czarnomorskiego, mer miasta Trabzon (Turcja) M. Volkan Canalioğlu. Spektakle wystawiano w języku oryginału. Wśród widzów panowało pełne zrozumienie. Po każdym przedstawieniu jury urządzało swoiste „analizy”. Dzięki akcji „Sztuka młodych” w tym roku młodzi specjaliści sztuk ekranowych mieli szansę zaprezentować siebie i swoje osiągnięcia twórcze. W ramach wydarzenia demonstrowano i omawiano prace dyplomowe studentów kierunków filmowych i telewizyjnych. Według organizatorów format akcji wybrano nieprzypadkowo: konferencja prasowa jest zbyt sucha, a festiwal zakłada jedynie prezentację gotowych dzieł. Akcja natomiast przewiduje tak zwane momenty robocze: obiektywną krytykę, uwagi, życzenia, a także określenie i poszukiwanie sposobów rozwiązania problemów branży. Twórczą akcję „Sztuka młodych” zainicjowała Akademia Sztuk Ukrainy w 1998 roku. Celem wydarzenia jest wsparcie młodych profesjonalnych artystów, aktorów, reżyserów, muzyków, historyków sztuki. W latach 1998, 2002 i 2006 w ramach akcji prezentowano osiągnięcia w dziedzinie sztuk pięknych. Lata 1999, 2003 i 2007 poświęcono pracom działaczy teatralnych; w 2001 i 2005 roku w ramach akcji zwracano uwagę na osiągnięcia i problemy mu-
Машинний переклад
W mieście okrętów Mikołajowie, gdzie żył i pracował Mykoła Arkas, zakończył się III festiwal teatralny międzynarodowego czarnomorskiego klubu HOMO LUDENS „Człowiek, który gra”. Przez dziesięć dni aktorzy z Ukrainy, Mołdawii, Gruzji i Turcji demonstrowali kunszt w Mikołajowskim Artystycznym Rosyjskim Teatrze Dramatycznym, którego scenę gościnnie udostępnił dyrektor, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Mykoła Krawczenko. Krytyka pomagała artystom spojrzeć na siebie z boku, naprawić błędy lub dowiedzieć się czegoś nowego. Do spektaklu reżysera Gyuzel Erten „Szalony Dumrul”, który przywiózł Trabzoński Teatr Państwowy z Turcji, nie przyczepiłby się chyba nawet sam Stanisławski. Dawną turecką legendę o dziadku Korkucie artyści opowiadają na nowo, ale nie traci ona aktualności. Na jakie poświęcenie zdolna jest bliska osoba? Dla kogo można oddać duszę? Teatr przywiózł do Mikołajowa prawie czterdziestu artystów, którzy pokazali wysoką kulturę gry, za co otrzymali Grand Prix w nominacji „Najlepszy spektakl”. Nagrodę „Złoty Delfin” za najlepszą reżyserię zdobył abchaski reżyser, zasłużony działacz sztuki Abchazji Walerij Kowe. Wyrazistą i lakoniczną jego inscenizację „Guarapskiego pisarza” zrealizowano w Abchaskim Państwowym Teatrze Dramatycznym im. S. Czamby. Tutaj każda fraza jest na poziomie aforyzmu. A w ostatnim monologu wyłożono niemal całą istotę teatru. Spektakl został już wyróżniony w Brześciu na międzynarodowym festiwalu „Biała Wieża” oraz we Władykaukazie na festiwalu „Scena bez granic”. A oto granicę z Ukrainą Abchazi przekraczali aż trzy dni. Przez opóźnienie zmieniono nawet grafik spektakli i mikołajowski teatr musiał pilnie przygotowywać zastępstwo. Dobrze, że w gotowości była premiera „Moja żona kłamczucha”, która przeszła poza konkursem, a na konkurs mikołajowianie zgłosili „Słoneczną noc” Nodara Dumbadze, którą wystawił ludowy artysta Gruzji, laureat Nagrody Państwowej i nagrody im. Kote Mardżaniszwilego Gieorgij Kawtaradze. Główną rolę Temura Baramidze reżyser zaryzykował powierzyć młodemu aktorowi Ołeksijowi Kubinowi i nie pomylił się. Chłopak mistrzowsko wcielił się w postać bohatera, dzięki czemu otrzymał Grand Prix w nominacji „Najlepszy młody aktor”, a Gieorgijowi Kawtaradze przyznano Grand Prix „Za najlepszą reżyserię”. Najlepszą młodą aktorką została Tetiana Konowałowa — artystka Odeskiego Rosyjskiego Teatru Dramatycznego im. A. Iwanowa za rolę Iriny w sztuce Ołeksandra Mardania „Nieprzyzwoity tytuł”. Grand Prix „Za najlepszą rolę drugoplanową kobiecą” i ozdobę ze „scytyjskiego” złota zdobyła sewastopolska aktorka Żanna Terłecka, która zagrała Suzette w komedii Marca Camolettiego „Francuska kolacja”. Grand Prix za najlepszą rolę kobiecą — kosztowną złotą ozdobę z diamentami — zdobyła zasłużona artystka Ukrainy, aktorka kijowskiego Teatru Młodego Lidia Wowkun za rolę Emily Dickinson w monodramie Williama Luce’a „Emily” (reżyser-inscenizator Ołena Szaparenko). Choć ten spektakl nie jest komedią, jury pozwoliło mu wziąć udział w konkursie. W Kijowie przedstawienie szło na małej scenie, więc u wielu pozostawały wątpliwości, czy „chwyci” widza aktorka, znalazłszy się przed oczami licznej publiczności. Czy znajdzie ona w wielkiej sali oczy, w których poczuje rozmówcę, co zamieni jej monologi w dialog z widzem? Lecz pani Wowkun nie straciła rezonu i nie zagubiła się na scenie, choć musiała w tym celu nawet zejść na salę. Udowodniła, że jest godna Grand Prix. Trochę rozczarował widzów Dniepropetrowski Teatr Młodzieżowy. Przywiózł spektakl Fazila Iskandera „Króliczki i boa” w inscenizacji Wołodymyra Petrenki. Ten spektakl ma już dziewięć lat. I choć temat jest aktualny do dziś, czas nie stoi w miejscu. Chwyty, które były decydujące pod koniec ubiegłego wieku, już zestarzały się w XXI. W każdym razie artystę Jurija Łysniaka za rolę Królika, który się zamyślił, wyróżniono za najlepszą rolę męską nagrodą „Złoty delfin”. Grand Prix za najlepszą rolę drugoplanową męską zdobył zasłużony artysta Mołdawii Jewhen Tołstow za rolę Siły Jerofiejicza Groznowa w spektaklu A. Ostrowskiego „Prawda dobrze, a szczęście lepiej”, który wystawił w Tyraspolskim Państwowym Teatrze Dramatu i Komedii im. N. Aronieckiej zasłużony artysta Rosji Wiaczesław Gunin. Chyba symboliczne, że festiwal zamknął spektakl „Drzwi” charkowskiego „Teatru 19”, który wystawił na motywach sztuki Luigiego Lunariego „Troje na huśtawce” reżyser-inscenizator i kierownik artystyczny teatru Ihor Ładenko. Artystom było ciężko grać, gdyż przebrzmiały fanfary zamknięcia festiwalu i niemal wszystkie nagrody już znalazły swoich bohaterów. Wydawałoby się, że święto się skończyło, a o młodych artystach zapomniano. Ale jury kontynuowało pracę i ocenianie gry. Co więcej, prawdziwi artyści grają nie dla nagród, a dla widza. Więc głównym celem było nie rozczarować tych, którzy przyszli na przedstawienie. I finał był godny. Lecz nie tylko szwał oklasków i okrzyki „Brawo!” stały się nagrodą dla młodych artystów, jury także wyróżniło wspaniałą reżyserię spektaklu nagrodą „Złoty Delfin”. Festiwal się skończył, lecz nie skończyły się kłopoty organizatorów. W przyszłym roku wziąć udział w tym teatralnym forum planują teatry z Rosji i Bułgarii. I choć znanych z teatralnej sławy miast Rosji w żaden sposób nie nazwiesz czarnomorskimi, organizatorzy z przyjemnością proponują im pokazać swoją sztukę. Tym bardziej, że w przyszłym roku Mikołajów będzie świętować 200-lecie, a mikołajowski artystyczny rosyjski teatr dramatyczny — 70-lecie. Chce się wierzyć, że kryzys ekonomiczny nie wpłynie na mecenasów i festiwal teatralny się odbędzie, gdyż zazwyczaj sztuka w czasach kryzysów rozkwita i staje się jaśniejsza oraz bardziej wielowymiarowa. Szkic Ołeny Jaremenko do filmu animacyjnego „Jajko-rajce” zagraniczną klasykę: nowele Giovanniego Boccaccia i Marka Czeremszyny, lirykę Iwana Franki, folklor. Niestety, w pozornie prestiżowej dziedzinie sztuki filmowej jest niemało problemów. Najważniejszy — brak finansowania państwowego. Podczas dyskusji okazało się, że dzisiaj młodzi specjaliści sztuk ekranowych mają mało możliwości zapoznania się z pracami nawzajem — tylko podczas obrony prac na katedrach i przekazując sobie płyty z nagraniami własnych dokonań. Sami studenci mówią, że biorą udział w akcji nie po to, by zwrócić uwagę na problemy branży (bo jedna akcja to za mało dla osiągnięcia tego celu), a po to, by mieć możliwość pokazać swoje prace. Pozostaje tylko wierzyć, że z czasem młode ukraińskie talenty zyskają możliwość odkrycia całego swojego potencjału twórczego. Przygotowała Natalija SOKYRCHUK. Scena z przedstawienia Naddniestrzańskiego Państwowego Teatru Dramatu i Komedii im. Aronieckiej „Prawda dobrze, a szczęście lepiej”
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
zakłady, a w 2000 i 2004 roku — zakłady sztuki filmowej. Większość prac poświęcona jest trzem tematom: Drugiej wojnie światowej, Hołodomorowi i ekologicznej nieostrożności człowieka. Co ciekawe, młodzież w poszukiwaniach twórczych od niedawna aktywnie sięga po temat wojny, ujmując go w szczególny sposób, z różnych perspektyw. W szczególności krótkometrażowy film bez słów „Wspomnienie niezapomnianego” poświęcony jest „naszym drogim babciom”. Porusza on dwa problemy: zubożenie wsi i samotność. Niezwykle, ale interesująco przedstawił wojnę w dyplomowej pracy „Mykoła i Niemiec” Andrij Łysecki. Wyreżyserował on epizod z życia weterana wojny. Niepewność, strach przed śmiercią, cienka nitka, na której wisiały setki żyć niewinnych ludzi, — wszystko to połączyło się w niewielkiej historii. Młodzi twórcy znaleźli szczególne podejście do ujęcia tematu. Stosują ścieżkę dźwiękową z chóralnym śpiewem, kadry dokumentalne, opowieści o zmarłych z głodu, wywiady z tymi, którzy przeżyli, lecz w których sercu tragedia pozostawiła straszliwy ślad. Uderzyły także prace poświęcone tematyce ekologicznej, w szczególności — wycinaniu drzew w stolicy. A. Marczenko, autor pracy operatorskiej „Rośnij, rośnij, Klonie-drzewo”, ograniczył się do pokazania wycinania tylko jednego drzewa, które rosło na ulicy Złotoworotskiej przez siedemdziesiąt lat, dopóki nie wypchnął go budynek… Marczenko odniósł się do Klona jak do istoty żywej. Podczas sekwencji z odcinaniem gałęzi i ostatecznym zniszczeniem drzewa widz rozumiał, że Klon odczuwał fizyczny ból. Po obejrzeniu filmów stało się jasne, że w Ukrainie są prawdziwe talenty. Zresztą przekonać się o tym można było nie tylko w sali, gdzie odbywał się pokaz prac filmowych, lecz także w sali z ekspozycją szkiców artystów. Niemal każdy z nich świadczy o pragnieniu młodych, by sfilmować ukraińską i
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
równin, gdzie właśnie wtedy, w grudniu, jest szczególnie dużo szarańczy, na którą będą polować oddziałami, idąc przez pole szerokim łańcuchem… I oto wreszcie znajdują się w Afryce Południowej, pokonawszy w ciągu kilku miesięcy prawie 8 tysięcy kilometrów. W afrykańskich stepach odzyskują siły, lecz ten odpoczynek nie trwa długo: po Bożym Narodzeniu już czas wyruszać do domu. Ale jeśli na południe młode bociany lecą pod przewodnictwem dorosłych, to w drodze powrotnej same łatwo rozpoznają rzeki, jeziora i łąki, na których były tylko raz, jeszcze pół roku temu. Jeśli nic im się nie stanie w ciepłych krajach czy w drodze, bociany wrócą w rodzinne strony. O tych majestatycznych ptakach, które od kilku tysiącleci żyją obok człowieka, ułożono niemało różnych legend i opowieści. Bociany rzekomo urządzają ptasie „sądy”, gdzie karzą krewnych za zdradę; a straciwszy partnerkę, rozstają się z życiem, składając skrzydła i spadając kamieniem z wysokości. Albo mszczą się na ludziach za krzywdy, przynosząc na słomiany dach żar lub nawet żelazny gwóźdź, aby trafił w niego piorun. Dobrego zaś gospodarza bocian ostrzega przed nieurodzajem i chroni od ognia. A na jednej nodze stoi, bo rozumie ludzką mowę i smuci się z powodu naszych waśni; kiedy zaś widzi zgodę, to radośnie klekoce dziobem… Podobne opowieści można usłyszeć i u nas, i na Białorusi, w Polsce, na Litwie, w Niemczech oraz innych krajach, gdzie ludzie nie są obojętni na białego ptaka. W tym twórczym fantazjowaniu odzwierciedlają się ciekawość i szacunek do istoty, którą od dawna różne narody obdarzają cechami przypisywanymi człowiekowi. Lecz mimo wszystko ludzie są nieuważni wobec swojego skrzydlatego sąsiada. Myślą, że bocian żywi się żabami i jaszczurkami. Ale tylko w suche lato, kiedy brakuje owadów i robaków, ten ptak „rybaczy” w stawach i mętnych kałużach. I jeśli przynosi do gniazda żabę, to zły znak. Bo bocianiątka potrzebują czystej wody i owadów, głównie koników polnych. A tych świergoczących skoczków na wielu łąkach i polach nie widać ani nie słychać. Zgubiły je susze i środki chemiczne… Oto główna przyczyna, dlaczego dzisiaj na świecie bocianów jest mniej niż za czasów proroka Jeremiasza.
Машинний переклад
Bocian we współczesnym środowisku. Rysunek H. Kuzniecowa z książki „Symfonia życia”, 1986 r.
...wyciąga szyję tak daleko, że czubek głowy dotyka grzbietu, a potem powoli unosi głowę, pochylając ją do przodu. Te ruchy, połączone z klekotem, stanowią język bocianów. Bocian klekocze, wracając do gniazda i witając swoją rodzinę, albo kiedy niepokoi go zbliżające się niebezpieczeństwo: drapieżnik, drwal, burza, pożar… Ten język, choć niemelodyjny, jest wrodzony. Małe bociąteczka, witając rodziców i dając znak, że są głodne, wykonują już rytualne ruchy, którym u dorosłych towarzyszy klekot, chociaż ich miękkie dziobki jeszcze nie wydają żadnych dźwięków. Gdzież jest ów bajeczny irij, dokąd na zimę odlatuje biały ptak z czarną plamą? I jak tam trafia? Bociany nie lecą, jak się mówi, „przez morze”, bo w podróży są bardzo ostrożne. Pokonawszy przestrzeń powietrzną nad Bałkanami i przeciąwszy Bosfor, docierają do Azji Mniejszej. Dalej podążają wzdłuż wschodniego wybrzeża Morza Śródziemnego aż do Egiptu; zauważmy, że nie omijają Ziemi Świętej, gdzie spotkał je prorok Jeremiasz. Tam odpoczywają na biblijnej rzece Jordan, w której wodach został ochrzczony Jezus. W Egipcie ptaki zwracają się na południe i długo lecą wzdłuż koryta Nilu aż do jego źródeł. Widok ogromnych jezior, progów i wysokich wodospadów nie zatrzymuje ich uwagi; stada śpieszą przez góry do…
…przestała chodzić na wieczornice. Wtedy odwiedziła ją najbliższa przyjaciółka, córka połtawskiego urzędnika Hordija Czuraja, Marusia. Melasia opowiedziała jej wszystko. Szczera opowieść poruszyła pieśniarkę. Objęła Melasię, zaprosiła ją w niedzielę na wieczornice, obiecała drogi upominek.
— Jaki dokładnie? — zainteresowała się dziewczyna.
— Nie wypada zdradzać z góry, a sama jeszcze dobrze nie wiem, co to będzie — odpowiedziała Czurajówna.
…W dużej izbie, na widoku, w trójświecniku paliły się świece. Na ławach siedzieli parobcy i dziewczęta. Oto do izby weszła Marusia Czuraj. Grzecznie się przywitała. Wszyscy oczekiwali, co powie ta dziewczyna, obdarzona zdumiewającym talentem.
— Tego wieczoru, szanowne towarzystwo, zaśpiewam wam swoją nową pieśń „Na końcu grobli szumią wierzby”. To mój dar dla Melasi Barabasz.
I zaśpiewała wzruszająco:
Na końcu grobli szumią wierzby,
Które sama zasadziłam…
Nie ma tego kozaczka,
Którego pokochałam.
Ach, nie ma kozaczka,
Pojechał za Desnę:
Rośnij, rośnij, dziewczyno,
Na drugą wiosnę!
Rosła, rosła dziewczyna
I dojrzała do zamążpójścia.
Czekała/czekała na kozaczka,
I zaczęła płakać.
Ach, nie płaczcie, brązowe oczy,
Taki wasz los:
Pokochałam kozaczka,
Stojąc przy księżycu!
Zielone ogóreczki,
Żółte kwiatuszki…
Nie ma mojego miłego,
Płaczą brązowe oczka!
Tekst pieśni Marusia Czuraj zapisała w albumie z dedykacją dla Melasi Barabasz. Ten album w 1853 roku trafił do burmistrza Połtawy Selegenia. Minęło ponad trzysta pięćdziesiąt lat, jak odeszła w wieczność połtawianka Marusia Hordijiwna Czuraj. A jej niezrównane perły — liryczne pieśni — urzekają słuchaczy do dziś. Stały się nieśmiertelne.
Машинний переклад
Andrij TOPACZEWSKIJ. Ciąg dalszy. Pocz. w nr 3, 5, 8, 10, 12, 14, 17, 19, 22, 24, 26, 28, 31, 33, 35, 36, 39, 41, 44 za 2008 rok. I bocian w powietrzu zna swój czas oznaczony, a synogarlica, jaskółka i żuraw przestrzegają czasu swego przylotu, a lud mój nie zna prawa Pańskiego! Jeremiasz, 8 : 7. W wezwaniu Jeremiasza do swojego ludu — by poddał się woli Bożej tak, jak czynią to ptaki wędrowne, dostrzegamy nie tylko proroczą mądrość i spostrzegawczość, lecz także poczucie szacunku do istot, które powracają do rodzinnego domu. Dziwi, jak w tym zdaniu Jeremiasz połączył różne ptaki jedną istotną cechą: zdolnością odczuwania miejsca i czasu najważniejszego w życiu wydarzenia. Nie przypadkiem pierwszym wśród nich wspomniano b o c i a n a, którego na Ukrainie nazywają jeszcze l e l e k ą i c z a r n o g u z e m. Bo jest on, bez wątpienia, najbardziej zauważalnym i najpiękniejszym ptakiem, który żyje obok ludzkiej siedziby: sam biały, dziób i nogi czerwone, a lotki — czarne. Co więcej, jeden z największych: wysokością dorasta do metra, a rozpiętość skrzydeł — około dwóch. Bocian — niezwykle wprawny lotnik. Lecz jego lot jest szczególny. Gwałtownie, bez rozbiegu, odrywa się od ziemi i, powoli wymachując długimi skrzydłami, niespiesznie płynie w powietrzu, wyciągnąwszy dziób i długie nogi, tworząc miękkie i płynne, ale złożone figury. Być może właśnie ten piękny lot obudził w człowieku pragnienie wzbicia się, opanowania przestrzeni powietrznej. Jego zachowanie jest godne i rozważne. Nigdy biały ptak nie wtrąca się w życie ptactwa domowego i zwierząt, które gromadzą się na podwórzu; chodzi powoli, a przebiec woli chyba tylko kilka kroków. Nie hałasuje, bo jest milczkiem z natury. Od pradawnych czasów uważa się go za zwiastuna wiosny, ptaka Słońca, który przynosi szczęście rodzinne. Świadomi tego gospodarze nigdy bociana nie krzywdzą. Ale widzą go tylko wiosną i latem, bo powraca do rodzinnej chaty nie wcześniej niż w marcu, a już we wrześniu opuszcza nas, żeby przezimować na dalekim Południu. Jedni badacze uważają, że nazwa bocian (busel) pochodzi od prasłowiańskiego pogańskiego bóstwa Busa, którego kult był niegdyś bardzo rozpowszechniony. Na potwierdzenie przytaczają nazwę Góry Busowej, która wznosi się w Kijowie nad Dnieprem, tam, gdzie obecnie znajduje się akademicki Ogród Botaniczny; ich zdaniem, na długo przed tym, jak panteon pogański objął Perun, było tam główne sanktuarium Busa. Inni przypuszczają, że nazwy białego ptaka — buźko, busel, bocjun pochodzą od słowa Bóg. Tak czy inaczej, przyjaźń człowieka z bocianem ma pradawne historyczne korzenie u wszystkich narodów Europy. W 103. psalmie, który przypisuje się wielomądremu królowi Dawidowi, wśród sławnych dzieł Boga Stwórcy wspomniano wysokie cedry libańskie i cyprysy, na których żyją czarnoguzy. Być może te ptaki żarliwy śpiewak psalmów słusznie uważał za jeden z Bożych cudów. Wszak bocian, niczym szlachetny człowiek, jest bezgranicznie oddany ojczyźnie, gdzie na zawsze buduje własne gniazdo. Uderza wytrwałość tego ptaka, która graniczy z ludzką sumiennością, a także zdolność cierpliwego znoszenia wszelkich życiowych niepowodzeń. Odpoczywa, a nawet śpi, stojąc na jednej nodze. Każdej wiosny bociany naprawiają i porządkują stare gniazdo, i ono z każdym rokiem staje się większe, osiągając niekiedy półtora metra szerokości i wysokości. W jego szczelinach osiedlają się wróble i szpaki, lecz to nie przeszkadza gospodarzom. Wiosną przylatują nie razem, a najpierw sam bocian, a po kilku dniach — jego partnerka. Pokarm dla dzieci kładą, jakby na talerzyk, na kępkę siana lub trawy. W upalne dni przynoszą czystą wodę, którą poją pisklęta i chłodzą ich gniazdko. A podczas burzy, ulewy czy gradu rodzice chronią pisklęta przed niepogodą, przykrywając gniazdo szerokimi skrzydłami. Nie mając śpiewnego głosu, dorosły bocian od czasu do czasu klekoce na różne tony. Przy tym wygina... Z HISTORII PIEŚNI. Wołodymyr KAPUSTIN, pisarz. Przed świtem dźwięki kotłów i trąb obudziły Połtawę. W wielu domach zapaliły się okna. To tu, to tam słychać było brzęk broni, tętent kopyt. Jeźdźcy i piesi kozacy kierowali się na plac. Kozacy mieli iść do wojska hetmana Bohdana Chmielnickiego. Wiosną 1649 roku wyszli ich żegnać siwowłosi dziadowie, kobiety, dziewczęta. Kobiety podchodziły do swoich mężów. Jedne darowały im mieszki, inne — małe ikony z wizerunkiem świętej Bogurodzicy. Nie jednej kozaczce drżały łzy na rzęsach. Kobiety wiedziały, że z wojny nie wszyscy powrócą. Ktoś zginie w boju i przykryją go czerwoną chińszczyzną, pobratymcy usypią czapkami mogiłę na skraju pola i posadzą przy niej krzew kaliny lub cienką topolinę. Grupami stały dziewczęta i ukradkiem spoglądały na postawnych młodych. Powołany do proroczej służby jeszcze w młodym wieku, syn kapłana Jeremiasz poświęcił swoje życie walce z pogaństwem. Przestrzegając odstępców, którzy skłaniali się przed Baalem i innymi bożkami, prorok ucieka się do wyrazistego poetyckiego zestawienia: przestrzeganie Bożych przykazań porównuje on do tak prostego i zrozumiałego naturalnego wydarzenia, jak powrót do domu ptactwa na wiosnę. Za swoje objawienia doznał społecznego potępienia, królewskich prześladowań, poniżających drwin, wygnania i niewoli. W nieszczęściach, które spotkały jego kraj podczas babilońskiego najazdu i zniszczenia Jerozolimy, Jeremiasz widzi wylanie gniewu Pańskiego, karę dla rodaków za uparte nieposłuszeństwo i przekroczenie Prawa. Tą myślą przepełnione są żałobne pieśni Lamentacji Jeremiasza, poetyckiej elegii, której śpiewak daje upust uczuciu głębokiej tęsknoty, lecz na koniec prorokuje upadek Imperium Babilońskiego, przebaczenie swojego ludu i jego przyszłe zmartwychwstanie. Szczere uczucia Jeremiasza, jego przestrogi są współbrzmiące ze współczesnym postrzeganiem takich tragedii ludzkości, jak Holokaust, Hołodomor, etnocyd, wojna światowa. Ukraiński poeta Jurij Klen, wstrząśnięty masową zagładą ludzi, niszczeniem europejskiej cywilizacji, którą zalewała straszna fala barbarzyństwa, napisał w 1946 roku monumentalny utwór „Popiół imperiów”. „W chaosie ruin — wyznawał poeta — wyraźnie słyszałem jeden głos, głos proroka Jeremiasza, płacz jego nad zgładzonymi miastami”. W końcowej części epopei brzmi parafraza Lamentacji Jeremiasza jako namiętny monolog, w którym łatwo rozpoznać obrazy, natchnione wyobraźnią wielkiego proroka: „Mój duch błąka się szarym wilkiem wśród rumowisk miast. Mój głos niesie się sową pośród opustoszałych chat…” Biblijne korzenie światopoglądu poety dodają mu sił do przezwyciężenia rozpaczy — w przekonaniu, że ciężkie czasy przeminą. A wszystko, co dzisiaj wydaje się nieodwracalne, — to tylko mała cząstka wspaniałego obrazu Wszechświata, w którym, zgodnie z Bożymi prawami, po rozpadzie nieuchronnie następuje połączenie, a wraz z nim — odbudowa i odrodzenie.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
kozaków. Odważniejsi podchodzili i wręczali haftowane chusteczki. Nieco na uboczu tłumu stała delikatna, młoda Połtawianka Melasia Barabasz. Patrzyła na młodego, smagłego kozaka Iwana Kowala. Zagrały trąby i pułk ruszył. Wtedy wybiegła Melasia i podała kozakowi chusteczkę. Ten przytulił do siebie młodą piękność, mówiąc: „Dziękuję ci, Melasiu, za ten dar!” Dziewczyna ucieszyła się, zawstydziła, pochyliła główkę i cicho zapytała: — A kiedy wrócisz do Połtawy? — Pewnie, Melasiu, nie prędko, może za rok albo gdzieś na drugą wiosnę — powiedział zamyślony kozak. — Będę czekać z wyprawy. Wyhaftuję koszulę. Przyjaźnie uśmiechnął się kozak i puścił konia galopem, by w dolinie nad Worskłą dogonić oddział. Do swojej chaty, która bieliła się w sadzie na pagórku, dziewczyna szła powoli,
szeptem mówiła: „Boże, zachowaj kozaka Iwana. Niech wróci do Połtawy zdrowy”… Jeszcze karciła siebie, że pokochała, ale nie powiedziała o tym. Spod czarnych dziewczęcych rzęs płynęły łzy. Potajemnie je otarła, żeby nikt nie zobaczył. Przypomniała sobie opowieść babci Motrony. Kiedyś opowiadała, że o świcie trzeba na grobli wetknąć w ziemię gałązkę wierzby i pomyśleć życzenie. Jeśli po kilku dniach gałązka ożyje, wypuści zielone listki, to życzenie na pewno się spełni. Więc o świcie na końcu grobli Melasia wetknęła w ziemię aż siedem gałązek wierzby. Wszystkie się przyjęły, rozwinęły zielone listki. Z nadzieją czekała na kozaka Iwana z dalekiej wyprawy. Minął rok, drugi, a potem i trzecia wiosna. Kozak tak i nie wrócił do Połtawy. Od tęsknoty za ukochanym zbladła dziewczęca twarzyczka, posmutniały oczy. Dziewczyna zatęskniła, pe-
Машинний переклад
Hanna KOZACZENKO, członkini zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury
Zdjęcia: Ksenija HŁADYSZEWA
Rzeźbiarska Muza wraz ze swoim rycerzem-twórcą, nie dotykając marmurowych schodów, zeszła z drugiego piętra Narodowego Muzeum Sztuki na dół, by posłuchać, jak wspominają o Wiaczesławie Kłokowie — człowieku niezwykłym i harmonijnym — artyści kijowscy. Mieliśmy szczęście, że ta jego kompozycja rzeźbiarska, poświęcona pamięci Botticellego, pozostała w Kijowie, choć Florencja byłaby szczęśliwa, widząc ją na swoim placu centralnym, tym bardziej jako dar od Ukrainy. Jednak wydarzenia polityczne i trudności techniczne uniemożliwiły jej transport. Mimo to państwo ani wtedy, ani później nie wykupiło tego wspaniałego dzieła od rzeźbiarza. Ołeksandr Korniejczuk wyróżnił spośród innych dyplomowych prac w instytutowej pracowni dwie: „Przed startem” Wiaczesława Kłokowa i „Kołchoźnicę” Walentyna Selibiera, przeznaczył pieniądze na brązowe odlewy, a następnie wykupione prace podarował autorom. Teraz są inne czasy. Na obecnej wystawie, już pośmiertnej, wiele arcydzieł Kłokowa jest prezentowanych jedynie na fotografiach. Brązowa „Cisza” w Moskwie, w Krylatskim, straciła postać chłopca, tylko samotny łoś pozostał tam, gdzie młody człowiek, nawet w brązie, był mu przyjacielem. A w Kijowie z parku w centrum dzielnicy Szewczenkiwskiej bez śladu zniknęła brązowa rzeźba: chłopiec grający na piszczałce, siedzący okrakiem na krótkorogim górskim pięknisiu. Aby ukraść kilkutonową rzeźbę, potrzebny był dźwig, ciężarówka… Ale nikt nie słyszał i nie widział, jak zniknęło arcydzieło. Może gdzieś za wysokim płotem na działce ocalała ta praca, byle tylko nie spłynęła roztopionym metalem wśród złomu. Czy więc pokolenia potomnych będą wiedziały, że chodziliśmy tymi samymi ulicami co geniusz i widzieliśmy prawdziwe piękno sztuki na światowym poziomie, a czasem nawet je rozumieliśmy… Dorobek Wiaczesława Kłokowa nie jest zbyt duży — artysta samodzielnie
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
ZAPOWIEDZI
Машинний переклад
18 listopada o godzinie 16 w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy (Kijów, ul. Bohdana Chmielnickiego 11) odbędzie się Ogólnoukraińska akcja kulturalno-artystyczna „Sztuka jednej wsi”. Ze swoimi rzeźbami, obrazami i haftami zapoznają Państwa twórcy ludowi słynnej Buszy z rejonu jampolskiego na Winniczyźnie. Czeka na Państwa spotkanie z piękną sztuką. Ołeksandrowi Kornijczukowi, a potem inni, przyznawali prestiżowe medale w Brukseli i na wystawach Akademii Sztuk Pięknych ZSRR, ale rzeźbiarz pozostawał tak samo prosty w kontaktach i bardzo wymagający wobec siebie. Jedna z ulubionych tematów — Człowiek i Przyroda — była cząstką jego duszy i światopoglądu. Umiał cieszyć się z cudzych sukcesów, a poprzez rzeźbę widział jej twórcę z jego charakterem i upodobaniami, nawet jeśli dzieliła ich odległość kilku tysiącleci. Czytaliśmy o takich przypadkach jasnowidzenia w Żywotach Świętych, ale rzeźbiarz Wiaczesław Kłokow żył w świecie, chodził na treningi i jeździł ze swoimi uczniami do kołchozu, najmował się jako marynarz na statek flotylli wielorybniczej i wypływał w morze na osiem miesięcy. A muzyka, która brzmi w jego pracach, to muzyka sfer niebieskich, a jego droga w sztuce jest swoista i samodzielna. Obecnie dowcipnisie z goryczą mówią, że skromność to najkrótsza droga do nieznajomości. Wiaczesław Kłokow (nawet studenci, a nie tylko przyjaciele, nazywali go Wiaczkiem) za życia nie był nieznany, choć pierwszą wystawę indywidualną zrobił dopiero w wieku 70 lat. Jego dzieła, począwszy od tej szczęśliwej pracy dyplomowej, która wpadła w oko, ręcznie niszczył dzieła, z których nie był zadowolony. Stworzył kilka równorzędnych pod względem kunsztu wariantów pomnika autora „Słowa o wyprawie Igora” — do wyboru, ale żaden z nich do tej pory nie został zrealizowany. W Putywlu tęskni w brązie jego Jarosławna. Choć jeszcze kilka błyskotliwych pod względem twórczej realizacji prac na ten temat pozostało w gipsie… Wszyscy przywykliśmy widzieć Puszkina w interpretacji Kiprenskiego. Ale dociekliwe, zwrócone w głąb siebie spojrzenie młodego poety ściera z pamięci nawarstwienia stereotypów. Ten wizerunek dłuta Wiaczesława Kłokowa przechowywany jest w rezerwacie w Trigorskim. A wystawa w Narodowym Muzeum Sztuki w Kijowie, zorganizowana z okazji osiemdziesięciolecia rzeźbiarza, daje nam możliwość zobaczenia psychologicznych głębi, które wyprowadzają także naszą, widzów, świadomość w przestrzeń wiecznych prawd. Z każdej strony można obejrzeć kompozycję rzeźbiarską: dziewczynka, ptaszek, ryś. We wszystkich publikacjach pracę nazywają „Poranek”. Ale w pracowni na gipsowym wariancie córka artysty Oksana Kłokowa i jego żona Lilija Hordijenko odczytały prawdziwy tytuł: „W każdych oczach to samo niebo”. Wiaczesław Kłokow własnym życiem i twórczością nam go zapowiedział. Redaktor naczelny Walentyna DAWŁYDENKO. Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK. Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47. Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47. Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks). Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK. Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57. Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55. Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57. Dział korekty Ołena SZYŁHA 278-63-69. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69. Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55. Redaktor dyżurny Swiatosław MIZERNiUK. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net. http://slovoprosvity.org.ua. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301246. Nakład — 16800. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 hrywny, na 3 miesiące — 11,32 hrywny, na 6 miesięcy — 21,64 hrywny. 08046 4 820095 780016
Машинний переклад