Kolaż Olesia Dmytrenki
Dmytro DROZDOWSKI, rzecznik prasowy Kijowsko-Mohylańskiej Akademii, redaktor działu czasopisma „Wszechświat”
Swoją socjolingwistyczną pracę „Język i polityka” językoznawczyni Larysa Masenko, kierowniczka Katedry Języka Ukraińskiego Kijowsko-Mohylańskiej Akademii, rozpoczyna od epigrafu zaczerpniętego z „Marnotrawnych synów Ukrainy” Jewhena Swerstiuka: „…Znakiem normalnego życia kulturowo-duchowego będzie brak rozmów o problemach narodowych”. Wydaje się, że ta sentencja jest aktualna także dziś: żyjemy w czasie, gdy problemy narodowe i umacnianie narodowych podstaw Ukrainy stają się palącą kwestią. Ukraina szuka swojego europejskiego motto, nasz kraj odnosi sukcesy na światowej arenie handlowej, umacniają się demokratyczne zasady organizacji społeczeństwa, podstawy społeczeństwa obywatelskiego, rozwija się produkcja… Ale wciąż nierozwiązany pozostaje problem utrwalenia ukraińskiej myśli w Ukrainie. Czasem to, co narodowe, zamienia się albo w nacjonalistyczne, ze wszystkimi konotacjami ideologicznymi, albo w sprofanowane ludowe, gdy pojęcie narodu ukraińskiego staje się dziwaczną iluzją. W każdym kraju, także w Rosji, interesy narodowe są najważniejsze. U nas przede wszystkim liczą się interesy oligarchii (niestety, nie ukraińskiej w sposobie myślenia), albo innych państw oraz „ukraińskich” antypaństwowych sił. Wszystko to tworzy w Ukrainie aurę surrealistycznego absurdu: naród ukraiński jest najwyższą wartością państwową, natomiast obywatel ukraiński staje się nikomu niepotrzebny, system regulacji państwowej nie wie, jak postępować z problemami konkretnej osoby, zamiast tego z ekranów władcy chętnie operują wielkimi, uogólnionymi kategoriami. Dlatego też Ukraina przekształca się w państwo efemeryczne. To, co może uratować przed otchłanią zapomnienia, to ukraińska przestrzeń duchowa, w której wszystkie słowa sprowadzają się do jednego — „Ukraina”.
CZYTELNICZE WIECE
BOHDANA — „MYROSŁAWA”, „WIERA”, „KRYCA”
Машинний переклад
I to nie jest ideologema, nie pusta retoryka, lecz realna potrzeba ochrony narodowych fundamentów przed zniszczeniem. Wielkość Ukrainy leży w jej historii, na kartach walki o utwierdzenie narodowego „Ja”. Dlatego Rosjanie, kręcąc „Tarasa Bulbę”, chcieli pokazać, że kozactwo to odwieczny „bastion” rosyjskiego samodzierżawia. A dziś ktoś chce udowodnić, że Taras Szewczenko czy Iwan Franko, myśliciele i pisarze, którzy słowem stworzyli narodową tożsamość, to zwykli, marni ludzie z takimi a takimi problemami i nerwicami psychicznymi. Te poglądy są powielane w mediach, urzeczywistniają się w przestrzeni kultury (pojawiają się odpowiednie spektakle teatralne). Wszystko to dzieje się po to, by wielkość przeszłości zniekształcić i sprowadzić do naszych czasów plebejskich standardów, gdy wielkość myśli jest proporcjonalna do możliwości uzyskania z tej myśli finansowej korzyści dla własnej kieszeni. Oto i nasz ukraiński czas XXI wieku, czas utraconej i zmarnowanej duchowej Atlantydy, gdy człowiek nie chce już piąć się w górę, bo trzeba by zużyć zbyt wiele energii i sił. To właśnie w tym czasie przychodzi nam istnieć: w czasie broni, agresji, cynizmu, gdy dobro i zło zmieszały się w takiej zawierusze, że po raz pierwszy być może nie wiesz, na kogo głosować, bo i tak przejdą wszyscy „nie ci”. I trzeba wybierać spośród „dwóch zł”, by nie znaleźć się obywatelami kolonii, którą rządzi prezydent-zek. W tej sytuacji najważniejsze to nadal trzymać się razem, utwierdzając siłę narodowej, jeśli chcecie, dumy. I to nie jest grzeszna pycha, nie narodowa buta, lecz odpowiedź na najazd pustego, taniego kiczu, który wpycha się oknami i drzwiami do ukraińskiego domu. W takim razie ważne (i potrzebne) jest
mieć naturalną ochronę przed tą ordyńską inwazją informacyjną, którą wpuściliśmy do swojego domu w postaci zupełnie bezsensownych rosyjskich mydlanych seriali „więzienno-przestępczych”, ukraińskich talk-show polityczne w obcym języku i z propagowaniem interesów obcych państw, w których nasi ukraińscy politycy wypowiadają się „jakby”, oskarżając się wzajemnie o kłamstwo i podłość. Bez wątpienia w Ukrainie powinna istnieć własna ukraińska gazeta. Dla mnie kulturologiczny tygodnik „Słowo Proświty” to niemal jedyna możliwość przeczytania szczegółowych materiałów o wydarzeniach tygodnia w ukraińskiej kulturze, napisanych z ukraińskiego punktu widzenia. Nie chcę przeciwstawiać tego wydawnictwa innym ogólnoukraińskim gazetom — zwłaszcza tym, które mają również wersję rosyjskojęzyczną. Rzecz w tym, że tam, gdzie istnieje taka „miła” i bezkonfliktowa dwujęzyczność (i orientacja na czytelników, którzy władają albo tylko jednym językiem, albo dwoma językami, bo nigdy nie uwierzę, że obywatele Ukrainy, mieszkający na ukraińskiej ziemi, mając ukraińskie wykształcenie, kupują rosyjskojęzyczną wersję gazety, ponieważ zupełnie nie znają języka ukraińskiego), zawsze istnieje niebezpieczeństwo stania się zakładnikiem nieukraińskiej myśli, która po prostu trafia do czytelnika w czarno-białych szatach ukraińskiego alfabetu (bo nie wiesz, który z autorów gazety w jakim języku oryginalnie przygotowuje publikację). W „Słowie Proświty” czujesz się swobodnie, odczuwając przede wszystkim zrozumienie i zgodność materiałów z twoim sercem. A zrozumienie — to, czego dziś najbardziej brakuje i do czego my z wami tak wytrwale dążymy.
Zakończenie na str. 7
DO 100-LECIA SŁOWNIKA GRINCZENKI
ART-KALEJDOSKOP
14–15
Машинний переклад
WYBORY'2010: DZIEŃ PO DNIU
Petro ANTONENKO
22 listopada. Nie szukajcie tego święta w kalendarzach. Jednak ono istnieje, nawet oficjalnie. Ustanowiony Ukazem Prezydenta Ukrainy Dzień Wolności, dzień początku pomarańczowej rewolucji. Obecnie data jubileuszowa — piąta rocznica. Świętujemy, obchodzimy, rodacy? Dla mnie to święto. Może nawet największe, bo święto Wolności. Bo jestem z tych, których obecnie nazywają “majdniętymi”, “pomarańczową zarazą” i innymi “miłymi” słowami. A całkiem niedawno jeden z deputowanych-jastrzębi Partii Regionów, ogrywając modny grypowy temat, oświadczył, że zakłada maskę gazową tylko rozmawiając z “pomarańczowymi”, żeby się nie zarazić. Mógłbym teraz odpowiedzieć temu chamskiemu deputowanemu nie mniej nieuprzejmie, choćby w odniesieniu do ich komunoimperialnego wirusa, który swego czasu, niestety, głęboko zainfekował nie miliony, a miliardy. Ale zwracam się nie do chamów i nie do przywódców narodowo-demokratycznych sił, którzy roztrwonili przez te lata wszystko, co mogli. Zwracam się do tych milionów Ukraińców, którzy wtedy stali na tym wielkim Majdanie, którym stała się cała Ukraina. Czy chociażby obok niego. To ci ludzie, którzy za dwa miesiące przyjdą na nowe wybory, a obecnie znajdują się w rozterce. I dominuje w niej jedna teza: zwątpienie. Z wariacjami na temat rozczarowania, apatii, zgorzknienia. Cóż, zwątpienie — uczucie silne, wszak to utrata wiary w siebie. W co (w kogo) wierzyć najtrudniej? Spróbujmy wyjaśnić, w co przestaliśmy czy przestajemy wierzyć. W wybranego przez nas samych pięć lat temu Prezydenta? W jego zespół, liderów pomarańczowej rewolucji, choć w odniesieniu do niej trudno mówić o liderach: lider był jeden — naród. Ale czyż staliśmy na Majdanie za kogoś, a nie za siebie, za to, żeby nie żyć tak, jak dotąd, żeby być nie niemym trybikiem, a człowiekiem? Dawno powiedziano, że króla gra otoczenie, świta. Złą, dziurawą okazała się “świta”? Możliwe. Oto tylko czy nie byliśmy my też chociaż skrawkami jej? Z plecakami i kołnierzami zrozumiałe: pokłócili się, zaczynając od pamiętnego oświadczenia 5 września 2005 roku, które złożył człowiek, kierujący sztabem wyborczym Juszczenki, a wtedy, we wrześniu, głosił już w imieniu jego politycznej oponentki. A ci, których oponentka napiętnowała wtedy ostatnimi słowami, owi drodzy przyjaciele głowy państwa, teraz znaleźli się w jej zespole. Lecz teraz nie o naszym zgniłym wierzchołku politycznym. A o nas wszystkich, pospólstwie, szeregowych, małych, przeciętnych — jak jeszcze nazywają? Tych, którzy uważają, że odstał Majdan, jak imitator wiary odstawia mszę w cerkwi. I kwita. Dalej można było tylko czekać na jakieś pomarańczowe dywidendy. Można było bezmyślnie przegrać pierwsze wybory po prezydenckich — parlamentarne w 2006 roku. Tak, podłoże było. Liderzy dziesięciu partii Bloku “Nasza Ukraina”, który zwyciężył w wyborach prezydenckich, nie zareagowali na prośbę, apel Prezydenta o zjednoczenie, czy chociaż nie kłócenie się, rozbiegłszy się po różnych blokach. Ale co weźmiesz z tych liderów! Dziwi co innego: my sami, wyborcy. Pamiętam, jak wiosną 2006 roku wielu moich ziomków na Czernihowszczyźnie, którzy w 70 procentach zagłosowali za Majdanem, łamało głowy, zaszczuci kłótniami politycznych sił, na kogoż głosować — na “Naszą Ukrainę” czy na BJuT? Wybrali z tych dwóch wariantów… głosowanie na socjalistów, a niektórzy — nawet na regionalnych. I przegraliśmy pierwsze wybory do Rady Najwyższej po pomarańczowej rewolucji. Wtedy, w marcu 2006 roku, nakręcili podobne rzeczy na wyborach lokalnych w całej Ukrainie, napłodziwszy w lokalnej władzy ukrainożerców, separatystów i po prostu komuchów. Niektórzy zaprzeczą: dlaczego ja ciągle o wysokich materiach, a nie o realiach życia? Proszę bardzo. Jadę trolejbusem, gdzie stale toczą się gorące polityczne debaty. Obok nie młoda para. Temat — jak stało się źle przez ostatnie lata. Patrzę na tę zadbaną damę, w której przebija dawna sekretarz komitetu miejskiego komsomołu lub partii, na jej rozmówcę, wygolonego weterana armii, milicji, KGB czy tego samego komitetu miejskiego, i wierzę, że im stało się gorzej. Ale chce się zapytać tych milionów zwątpiałych: powiedzcie szczerze, czyż stało się wam aż tak gorzej w czysto życiowym planie przez te pięć lat? I co ty zrobiłeś, żeby pomóc wybranemu przez ciebie samemu Prezydentowi? Chociażby w tym sensie, że nie poddałeś się zombowaniu telewizji. Teraz o wysokich materiach. Czyż znowu uwierzymy tym, którzy pięć lat temu czepiali się zgniłej władzy chamów nad ludźmi, którzy woleliby na dziesięciolecia przeciągnąć owe czasy przemian, w których rzeczywiście żyć nie jest łatwo, ale które u naszych europejskich sąsiadów zakończyły się w ciągu kilku lat? Tym, którzy grzebali w komputerowych bazach Centralnej Komisji Wyborczej, którzy fałszowali tysiące wyborczych protokołów. Chamy, niestety, jeszcze nie siedzą w więzieniach. Natomiast niektórzy, jak “sierioża-podliczacz”, jeszcze się prężą, by opowiedzieć nam “całą prawdę” o wyborach 2004 roku. My znamy tę prawdę. Wiemy, że wyszliśmy na Majdan, bo nie mogliśmy dalej żyć tak, jak żyliśmy. I nie myślę, żeby aż tak zwątpili sami w siebie moi młodzi koledzy z gazety czernihowskiej “Proświty” “Siwerszczyna”, którym pięć lat temu organizowałem wyjazdy na kijowski Majdan, bo chcieli tam być, w szczególności dwie moje córki, dziennikarki gazety. W samym środku rewolucji na wiecu pod Czernihowską radą miejską łykali trujący gaz, który zastosowała przeciwko nim milicja, napuszczona przez kuczmistów. Widzę, że ci prości, zwykli, przeciętni Ukraińcy przy wszystkich rozczarowaniach nie mogą zdradzić samych siebie, Majdanu. Oni rozumieją, że po 13 latach krawczukizmu-kuczmyzmu, tej niemrawej imitacji jakichś przemian, ostatnie pięć lat stały się latami prawdziwych przemian, nie imitowanego, a prawdziwego przejścia od komunoimperium, od totalitarnego złudzenia do Wolności. I to jest najważniejsze.
Машинний переклад
Petro ANTONENKO
Zatem zgodnie z ustawodawstwem 13 listopada Centralna Komisja Wyborcza Ukrainy zakończyła rejestrację kandydatów na stanowisko Prezydenta. Zarejestrowano ich 18. I jak oświadczył zastępca przewodniczącego CKW Andrij Mahera, ta liczba jest ostateczna i nie zwiększy się nawet pod warunkiem zaskarżenia przez kogoś z niezarejestrowanych decyzji CKW w sądzie. Zmniejszenie liczby kandydatów jest możliwe, ponieważ każdy może wycofać swoją kandydaturę. Decyzję Centralnej Komisji Wyborczej zaskarżyło już co najmniej dwoje: Mykoła Melnyczenko i Natalija Witrenko. Obojgu odmówiono rejestracji z powodu niewniesienia należnej według Ustawy kaucji pieniężnej — 2,5 miliona hrywien. Oboje znali tę normę, a mimo to demonstracyjnie wpłacili jakieś symboliczne sumy. A zaskarżają nie tyle decyzję CKW, ile samą normę Ustawy, którą uważają za niekonstytucyjną. Witrenko nawet obliczyła, że zwykły człowiek, aby wpłacić taką kaucję, musiałby oddać pensję z ponad 100 lat. Cóż, sądy u nas mogą wszystko. I parlament rzekomo powinien poprawić dalece nieidealną Ustawę o wyborach. Ale na razie działajmy w obecnym polu prawnym, to znaczy wybierajmy spośród zarejestrowanych kandydatów. W pierwszych wyborach prezydenckich w 1991 roku startowało zaledwie sześciu kandydatów. W poprzednich, w 2004 roku — aż 24, mimo że z oczywistością przewidywano pojedynek między dwoma najbardziej widocznymi politykami. Obecnie, przy całej rzekomej przewidywalności co do przywództwa w wyścigu, wszystko nie jest takie proste. Po pierwsze, jeden z kandydatów, który rzekomo nie należy do liderów, zajmuje najwyższe stanowisko — stanowisko głowy państwa. I jest to jedyny spośród 18, który pracował na tym stanowisku. A u nas już był przykład ponownego wyboru urzędującego Prezydenta w 1999 roku. Po drugie, startują wszyscy trzej liderzy państwa — oprócz Prezydenta także przewodniczący Rady Najwyższej i premier. Po trzecie, wśród kandydatów są politycy nowej generacji, którzy mogą nawet „zamierzyć się” na wejście do drugiej tury (ta kampania może mieć nieoczekiwane wątki) lub przynajmniej zauważalnie wpłynąć na drugą turę. Zaznaczmy też, że mimo całej deideologizacji naszego życia politycznego, zastąpienia ideologii i partii ideologicznych politycznymi holdingami, obecnie własnych kandydatów wysunęły siły polityczne o wyraźnej platformie ideologicznej. Nie mówiąc już o takich „stałych bywalcach” wyborów, jak Symonenko czy Moroz. Ale po raz drugi, po 10 latach, startuje Jurij Kostenko, przewodniczący Ukraińskiej Ludowej Partii, części rozłamanego 10 lat temu (czy nie przed wyborami?) Ludowego Ruchu. O drugim odłamku, „prawdziwym” Ruchu, pomilczmy. Oto świeża wiadomość: kolejna obwodowa organizacja NRU — charkowska — wystąpiła z partii na znak niezgody z kursem Ruchu w poparciu dla lidera BJuT. I wreszcie zaznaczmy, że po raz pierwszy kandydata wysunęło Ogólnoukraińskie Zrzeszenie „Swoboda” — oczywiście jego lidera Ołeha Tiahnybока. Mimo mglistości i jednolitości wielu programów mamy wyraźne rozróżnienia ideologiczne. Od skrajnie prawicowych poglądów „Swobody” i nie tak wyraźnie zadeklarowanej, lecz także prawicowej pozycji UNP, po lewe skrzydło — komunistów i socjaldemokratów. Od swobodowskich założeń programu wyborczego o lustracji i procesie przeciw reżimowi komunistycznemu po prawie reanimację tego reżimu pod przewodem nowej komunoimperii. Nasuwa się wniosek, że na obecnych wyborach jest z kogo i z czego wybierać. Różne ideologie, różni politycy: od znanych, doświadczonych — po nową generację. Czy zatem właśnie to nie jest może najważniejszym społecznym rezultatem ostatnich pięciu lat? To, że jest wybór, a milionom Ukraińców po 2004 roku wolny wybór został zagwarantowany. Nawet okoliczność, na którą teraz szczególnie nie kładę nacisku, również jest przejawem tego ogólnego postępu demokracji. Chodzi o obecność w wyścigu niektórych egzotycznych kandydatów, nazwijmy ich delikatnie, aby nie rzucać cienia na nasz system wyborczy i demokrację w ogóle. Nie trzeba nawet ironizować, że ktoś, jak mówią, wszedł w dystans wyścigu według przysłowia „Nie dogonię, to choć się ogrzeję”. Czasem, mówią, ludzie ze śmiechu... Najważniejsze, by krótkotrwała (do wyborów pozostały już mniej niż dwa miesiące!) kampania przebiegła cywilizowanie, choćby mniej brudno, niż prognozowano. I może to być kolejną niespodzianką wyborów.
Машинний переклад
W poniedziałek, 16 listopada, w Domu Kina odbyła się konferencja prasowa poświęcona dwóm filmom produkcji zagranicznej spośród tysięcy, które okupują nasze ekrany, a w których dopatrzono się oznak niezbyt wysokiej cnotliwości… Nie mając możliwości wystąpienia na tej konferencji prasowej, wyrażam swoją wizję problemu, który nie jest jednodniowy. Z poważaniem — Mychajło Illenko. Kiedy produkcja filmowa Ukrainy faktycznie się zatrzymała; kiedy na utrzymanie krajowej produkcji filmowej planowane są środki budżetowe, które nie odpowiadają nawet tysięcznej części jej realnych potrzeb; kiedy krajowy produkt filmowy z pozycji dochodowej, a ukraińskie kino prawie zawsze było kasowe, przekształcono w pozycję deficytową gospodarki; kiedy studentów, którzy przynoszą Ukrainie nagrody najsłynniejszych międzynarodowych festiwali, tradycyjnie finansuje się pod koniec roku w kwotach, które wyglądają jak drwina z talentu; kiedy władze Ukrainy od 18 lat nie potrafią zapewnić ustawowej szansy ukraińskiemu producentowi filmowemu, by stanął na nogi; kiedy poza nawias zawodu, a czasem fizycznej egzystencji, wyrzuca się pokolenia pracowników twórczych — od weteranów kina po dyplomowanych debiutantów; kiedy na terytorium Ukrainy swobodnie mogą pracować, na specjalnych stawkach i przywilejach, obcokrajowcy zauważeni m.in. w produkcji dziecięcej pornografii; kiedy filmy finansowane z budżetu otrzymują pieniądze w porcjach, z przerwami po kilka miesięcy, bez uwzględnienia kalendarzowo-produkcyjnego planu i inflacji; kiedy Ministerstwo zrezygnowało z własnego procesu festiwalowego i nie wspiera inicjatyw organizatorów-entuzjastów; kiedy procedury finansowania filmów są skomplikowane do stopnia paraliżu; kiedy z leksykonu mężów stanu zniknęło sformułowanie „kino narodowe”; kiedy sale kinowe Ukrainy, eter, Internet, sieć sprzedaży płyt DVD są bez kontroli opanowane przez piracką, antypaństwową produkcję… Ale z jakiegoś powodu właśnie dzisiaj pojawia się osobna „sprawa dwóch filmów” — dwóch plam na biało-śnieżnym, szerokim, uznajmy, Cnotliwym Narodowym Ekranie Ukrainy, przepełnionym naszymi wysokomoralnymi filmami. Wszystkie te „kiedy…” nie obejmują nawet dziesiątej części problemów Narodowego Ekranu. Nasz ekran obecnie to podarte prześcieradło w burdelu, które już wysłużyło swoje, i rzucono je jak śmieć przed wychodkiem, żeby wycierać o nie nogi. Chciałbym zaadresować te „kiedy” nie do Służby Kinematografii Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy — ta Służba nie ma uprawnień i autonomii finansowej. Ten problem należy rozpatrywać, zaczynając od piętra wyższego nad służbą — od szczebla ministerialnego i wyżej. Nie interesuje mnie „sprawa dwóch filmów”. Wypychanie jej na pierwszy plan to tak, jakby oskarżać strażaka w epicentrum pożaru domu o to, że stłukł naczynia. Znowu proponuje się nam zmniejszenie ciśnienia w systemie za pomocą zaworu — para wyjdzie w gwizdek, a nie w ruch. Pozwolę sobie przypomnieć: chodzi o kino narodowe — o kwestię o charakterze strategicznym, państwowym. Przecież dzisiaj realia się zmieniły — nie bajki i literatura, nie biblioteki i teatr, jak kiedyś, nie mama i nie tata wychowują dziecko. Nie premier i nie Prezydent całodobowo wychowują naród, a płyta DVD, antena satelitarna, Internet, telewizor i ekran kinowy! Naszego wpływu, naszych legend, naszych bohaterów, którzy powinni tworzyć wspólne, aktualne pole duchowe narodu — nie widać! Nie możemy pochwalić się naszym Sołdatem Suchowem czy choćby Rambo. Nam swoi bohaterowie nie są potrzebni — są obcy! Nie byłem na konferencji prasowej, bo jadę na ekspedycję, na Antarktydę na jachcie. Przyjaciele zaprosili mnie, bym do nich dołączył, i zgodziłem się: to jedyna szansa, by nakręcić materiały do czukockich epizodów filmu, którego nie jest w stanie sfinansować Ministerstwo Kultury i Turystyki Ukrainy. Film jest nakręcony w dwóch trzecich. Finansowanie wstrzymano, co uniemożliwiło zakończenie zdjęć w tym roku. I czeka mnie przynajmniej jeszcze kilka miesięcy bezrobocia, które i tak trwa już pół roku, — wykorzystam ten czas na kontynuowanie pracy nad filmem. Ostatnie zdjęcia odbywały się w ramach zaliczki, grupa pracowała za darmo. Wiozę ze sobą na Antarktydę kostium głównego bohatera, aby kontynuować pracę w gatunku „Przetrwanie pośród śniegów” — sam sobie operatorem i dublerem głównego bohatera. Kręcę film o naszym rodaku, Bohaterze Związku Radzieckiego Iwanie Dacence — ukraińskim Suchowie-Rambo, który był skazany na śmierć w stalinowskich łagrach, ale zamiast tego został wodzem indiańskiego plemienia w Kanadzie. Mychajło ILLENKO
Машинний переклад
11 listopada odbyło się wyjazdowe posiedzenie Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy do spraw kultury i duchowości. Członkowie Komitetu odwiedzili Kaniów, Szewczenkowski Narodowy Rezerwat i interesowali się stanem prowadzenia prac restauracyjno-remontowych. W posiedzeniu wzięli udział deputowani ludowi Ukrainy Pawło Mowczan, Jarosław Kendzior, Mychajło Kosiw, Iwan Zajeć, przewodniczący Komitetu Wołodymyr Jaworiwski, wiceminister kultury i turystyki Mykoła Jakowyna, naczelnik wydziału prognozowania muzealnictwa Zarządu planowania strategicznego rozwoju społeczno-kulturowego i polityki regionalnej w sferze kultury Mykoła Skyba, wiceminister rozwoju regionalnego i budownictwa Ukrainy Wiaczesław Nehoda, członek Narodowej rady do spraw kultury i duchowości przy Prezydencie Ukrainy, przewodniczący Narodowego związku mistrzów sztuki ludowej Jewhen Szewczenko, przewodniczący Narodowego związku działaczy teatralnych Łeś Taniuk, przewodniczący zarządu Ukraińskiego funduszu kultury, akademik Borys Olijnyk, zastępca przewodniczącego Narodowego związku pisarzy Wasyl Szklar, artysta ludowy Ukrainy Anatolij Hajdamaka, prezydent Akademii sztuk Ukrainy Andrij Czebykin, dyrektor generalna Narodowego muzeum Tarasa Szewczenki Natalija Kłymenko, czołowi pracownicy korporacji „Ukrrestawracija”, kierownicy Czerkaskiej obwodowej administracji państwowej, Kaniowskiej rady miejskiej i Szewczenkowskiego narodowego rezerwatu. O tym, co dzieje się na świętej Kaniowskiej ziemi, na jakim etapie znajduje się restauracja kompleksu muzealnego, a także czy rozpoczęto budowę cerkwi Tarasa, na którą zbierano środki całym światem, zapytaliśmy deputowanego ludowego Ukrainy, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zastępcę przewodniczącego Komitetu Rady Najwyższej do spraw kultury i duchowości, przewodniczącego podkomitetu do spraw działalności twórczej, sztuki, polityki kulturalno-oświatowej i językowej Pawła MOWCZANA. — Pawle Mychajłowiczu, co zobaczyliście w Szewczenkowskim narodowym rezerwacie? — Pierwsze, co zobaczyliśmy, przyjechawszy na Górę Mnisią, był otoczony zielonym płotem muzeum. Od 2004 roku nie pracuje. Budynek zbudowano w 1937 roku, dlatego remont kapitalny potrzebny był dawno. Ale któż mógł pomyśleć, że tak się przeciągnie! Chcieliśmy zobaczyć, jaki jest stan rezerwatu, gdzie trwają prace restauracyjne. Chodzi nie tylko o samo muzeum, ale i o wszystkie przyległe tereny, całą infrastrukturę, wszystko to, co nazywa się działalnością rezerwatu. Pełny raport składali wysokiej rangi urzędnicy z Ministerstwa kultury i turystyki, korporacji „Ukrrestawracija”, przedstawiciele obwodowej administracji państwowej, mer Kaniowa, pracownicy muzeum — dyrektor generalny Marjan Piniak i współpracownicy. Mam najbardziej smutne wrażenia, bo 22 maja tego roku, kiedy byłem ostatni raz, miałem nadzieję, że do końca roku wszystkie prace restauracyjne zakończą się. Przecież epicentrum ukraińskiej duchowości jest sparaliżowane. Mamy paraliż bardzo ważnego centrum energetycznego, bez którego nie wyobrażamy sobie życia narodowego. I tak trwa ponad pięć lat. — O czym była mowa? — Zatem stało pytanie, dlaczego tak powoli wszystko się robi, dlaczego jest niedostateczne finansowanie, dlaczego tak duże sumy już wydano na prace restauracyjno-remontowe, dlaczego obiekt przekształcił się z jednego formatu w inny, dlaczego stał się długo budowanym obiektem. Wyjaśnialiśmy przyczyny na miejscu. Dlaczego przewidziane środki z funduszu stabilizacyjnego budżetu w tym roku nie zostały otrzymane? Dlaczego rozkradają materiały? Tam trzeba już angażować inne służby i inne struktury państwowe. Dlaczego tak drogi staje się ten obiekt, dlaczego nabiera takich niewiarygodnych rozmiarów? Ale gdyby restauracja wymagała nie 40 milionów, nie 50, a 100, i je trzeba byłoby znaleźć. Przede wszystkim trzeba było mieć motywację, dlaczego zwiększyła się suma i dlaczego w propozycjach muzeum przewidziano te wydatki, które nie wpisują się w restaurację: na przykład wydanie prac współpracownicy muzeum Tarchan-Berezy. Wszystko to jest potrzebne i jej prace należy wydawać. Ale dlaczego pierwszą pozycją nie określono wydania „Kobziarza” Szewczenki w masowym nakładzie, który sprzedawaliby tutaj, pamiątkową produkcję? I dlaczego nie dotknięto całej infrastruktury, nie rozwiązuje się problemów? Rezerwat nie jest do pomyślenia bez hotelu, bez wszystkiego tego, co zapewnia możliwość pobytu delegacji. A one powinny być stałe, nie czekając na dwie daty — marca i maja. Potrzeba, żeby było stałe komunikowanie. W propozycjach pracowników muzeum i kierowników miasta jest wiele ciekawego. Chodzi o dwie daty: 150-lecie powtórnego pochówku (pozostaje nieco ponad rok) i 200-lecie od dnia urodzin Tarasa Szewczenki. To wielkie daty dla każdego Ukraińca. Nie wiem, jak można zdążyć do 150-lecia, bo front robót jest niewiarygodnie wielki. To, co zostało zbudowane pięć lat temu, teraz niszczeje. Rynny przeciekają, do pomieszczeń piwnicznych muzeum, przeznaczonych na magazyny, dostaje się woda. Prace przeciwosuwiskowe, które prowadzono pięć lat temu (mogiła położona jest na takich gruntach, że trzeba je cały czas umacniać, żeby drzewa nie osuwały się w jar, żeby sama budowla nie była zagrożona), trzeba powtarzać. Należy stosować nowe rodzaje materiałów. To tak samo, jak podczas budowy Soboru Uspieńskiego Ławry Kijowsko-Pieczerskiej, kiedy trzeba było wzmocnić osuwiskowe grunty. Zdjęcie Ołeksandra Kłymenki („Hołos Ukrajiny”)
Budowniczowie sami sobie z tym nie poradzą. Musi to być ogólnopaństwowa sprawa priorytetowa. Oto składają raporty o Euro-2012. W piłkę nożną jeszcze się nagrają, a tutaj — świętość nad świętościami. Trzeba składać raporty każdego ranka przed premierem i Prezydentem: co zrobiono, co jeszcze trzeba zrobić. To sprawa ogólnonarodowa i jak można było dopuścić do tego, by tak ją zaniedbać, doprowadzić do takiego stanu! Jak to się dzieje, że dzisiaj sformułowano nowe kosztorysy, które nie były przewidziane w zeszłorocznych czy tegorocznych wydatkach? Jeszcze dwa lata temu powinni byli rozwiązać kwestię przystani, a ona dopiero teraz pojawiła się w kosztorysie: „rekonstrukcja pawilonu przystani „Tarasowa Góra”. Była przystań, która teraz jest rozbita, potłuczone jest nawet szkło, które stało tam dziesięcioleciami. Na prace remontowe od 2004 do 2008 roku wydzielono i wykorzystano ponad 50(!) milionów hrywien. W tym roku muzeum nie otrzymało ani kopiejki. 14 października rząd miał przelać na kontynuację prac w muzeum 22,5 miliona hrywien. Jednak do tej pory te środki nie wpłynęły. Przyczyną tak, delikatnie mówiąc, powolnych temp remontu nazywano rozkradanie środków. Podawano nawet procenty — od 30 do 50! Państwo wydało na restaurację 56 milionów hrywien — i końca nie widać. Państwo rozkradają i Boga się nie boją! Szewczenkowski Narodowy Rezerwat złożył propozycje, w których pisze, że na budowę nowej ekspozycji na przyszły rok potrzeba 15 milionów hrywien. Wystąpił Anatolij Hajdamaka i powiedział: „Ja zrobiłem to za darmo w Kijowskim Muzeum Szewczenki”. A na zakończenie prac na przyszły rok potrzeba 37 milionów hrywien. Kto więc wykonuje restaurację? UkrNDI „Projektrestawracja” i korporacja „Ukrrestawracja”. Środki na prace przechodzą przez Czerkaską Obwodową Administrację Państwową, a nie bezpośrednio do muzeum, choć wcześniej finansowanie szło prosto na muzeum. Tak faktycznie kierownictwo muzeum zostało odsunięte, mówiąc: wy zajmijcie się swoimi sprawami. A czym mogą się zajmować? Tam nie rozłożono tymczasowych ekspozycji, a trzeba było. Jesteśmy już szósty rok odłączeni od narodowej świętości. — Co więc proponuje muzeum? — W „Propozycjach Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu oraz Kaniowskiej Rady Miejskiej do planu działań z okazji obchodów 150-lecia od dnia powrotu Tarasa Szewczenki na Ukrainę (2011 rok) oraz 200-lecia od dnia jego urodzin (2014 rok)” przewidziano „budowę podwodnego magistralnego gazociągu średniego ciśnienia od GRS chutor Chmilna do Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu” za 25 mln hrywien, „rekonstrukcję miejskiego kolektora kanalizacyjnego” za 2 mln hrywien, „rekonstrukcję i zagospodarowanie ulic związanych z trasą turystyczną „Ostatnią drogą Kobziarza”. Wszystko to, bez wątpienia, jest potrzebne, ale na to powinny być przeznaczone inne pieniądze. W pierwszej kolejności, co trzeba zrobić, to otworzyć muzeum-rezerwat. Potem niezwłocznie należy robić to, czego nie dokończył, bo przeniósł się do Kijowa, Ihor Lichowyj. Na planie generalnym wyznaczono ziemie ochronne, czyli takie, których nie można ruszać. Dzisiaj je roztrwaniają, rozkradają: sprzedają po 10, 20, 40 arów. Tego nie wolno robić. Dlatego zaplanowaliśmy wspólne posiedzenie z Komitetem Rady Najwyższej ds. polityki ekologicznej, korzystania z zasobów naturalnych i likwidacji skutków katastrofy czarnobylskiej, a później z Komitetem, który zajmuje się budownictwem, po to, aby Rada Najwyższa wypracowała ustawę, która będzie dotyczyć Narodowego Rezerwatu. Minęły lata, mamy potrzebne nam Baturyn, Czehryń, Szapowaliwkę i Konotop. Ale Czerniecza Góra — to świętość światowa, to poza jakąkolwiek kolejnością, poza priorytetowością, bo to priorytet priorytetów. — Nasz czytelnik Mykoła Dutczak pisze: „Publikujcie, proszę, od czasu do czasu, co dzieje się z Tarasową cerkwią. Jeśli nie rozpocznie się budowa, to nas, prośwician, będą porównywać z tymi szarlatanami, którzy przez media wyłudzają od ludzi pieniądze”. Czy więc budowa się rozpoczęła? — Wszystkie pieniądze zebrane od 2003 roku przelano na „Ukrrestawrację”, ale mam teraz wielkie wątpliwości, czy nie „utknęły” one w związku z kryzysem. 22 maja tego roku Prezydent zatwierdził projekt nadbramnej Tarasowej cerkwi. Już powinna była rozpocząć się budowa. Ale niczego nawet w pobliżu nie ma, ponieważ dyrekcja rezerwatu stawia przeszkody w budowie cerkwi. Zasłaniając się tym, że cerkiew nie jest potrzebna, walczą z „Proświtą”, z inicjatywą obywatelską. Byli partyjniacy i komsomolcy nie rozumieją, że to sakralne miejsce, ono bez Boga być nie może. Muzealnicy motywują to tym, że niektórzy ich pracownicy chodzą do świątyni Patriarchatu Moskiewskiego. Niech sobie chodzą. My deklarowaliśmy, że Tarasowa cerkiew będzie częścią muzeum, będzie ponad wyznaniami. Jakiekolwiek wyznanie poprosiłoby o odprawienie nabożeństwa — proszę bardzo. — Kto hamuje budowę? — Hamuje ją dyrektor rezerwatu Marian Piniak. Powołuje się on na to, że, jakoby, wiele jest niedokończone, potrzebne są pieniądze na budowę. Prezydent określił, że ta cerkiew powinna być, ale przecież Prezydent obiecał, że Narodowe Muzeum-Rezerwat będzie gotowe na tegoroczny Dzień Niepodległości. Gdzie ono jest? My nie zdążymy z takim tempem budowy i takim tempem roztrwaniania środków nawet do 150-lecia powtórnego pochówku Szewczenki. Dlatego zakładamy komitet organizacyjny, do którego wejdą Borys Olijnyk, Andrij Czebykin, Jewhen Szewczenko, Iwan Zajeć, Mychajło Kosiw, Pawło Mowczan, Wołodymyr Jaworiwski, Wasyl Szklar, Wołodymyr Bilenko (zastępca redaktora naczelnego „Silśkych Wistej”), Anatolij Hajdamaka. Komitet organizacyjny codziennie będzie zbierał informacje o postępie prac, będzie składał apele — wszystko, co jest potrzebne w tej sytuacji, aby do 150-lecia powtórnego pochówku restaurację zakończyć. — Czy możliwe jest zrobienie tego w tak krótkim terminie, kiedy stracono tyle czasu? — Jest to konieczne. Pracownicy „Ukrrestawracji” obiecywali, że zrobią wszystko w cztery miesiące, ale trzeba pracować dniem i nocą. — Czy zima nie przeszkodzi? — Prace wewnętrzne można wykonywać. Ciepło jest doprowadzone. Trzeba robić wszystko, żeby nie przeciekało, bo jedno budują, a drugie niszczeje. Mamy nadzieję, że odpowiedzialne osoby dotrzymają obietnicy i już wkrótce powstanie odnowione muzeum, a przy wejściu do niego — nadbramna Tarasowa cerkiew jako symbol jedności. Rozmawiała Ołena Szułha
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Jeden z najbardziej bolesnych stereotypów, jak rzepy, dotyczy podziału ról społecznych między mężczyzną a kobietą. Społeczeństwo postrzega nierówność płci jako coś historycznie uwarunkowanego, naturalnego, codziennego. Do dziś społeczeństwo posługuje się pojęciami „kobieca logika” (czyli brak logiki), „kobiece szczęście” (jak w piosence: „ty bądź zdrów, mój miły, a wszystko niech przepada”), „kobieca intuicja” (coś mglistego i nieuchwytnego) itd. Nikogo nie oburza stereotypowe stwierdzenie w rodzaju „mężczyzna to głowa, a kobieta to szyja”, „mężczyźni to dzieci, którymi trzeba się opiekować”, „dla mężczyzny rodzina to praca, a dla kobiety praca to rodzina” itd. Walczyć z podobnymi stereotypami jest trudno, zwłaszcza gdy są mocno wplecione w kanwę ukraińskich tradycji. Jednak w naszym społeczeństwie powoli rozprasza się stereotypowa aura wokół ról społecznych mężczyzny i kobiety. Na przykład ludzie spokojnie przyjmują już kobietę za kierownicą, kobietę-inżyniera, naukowca itd. A z pedagogiki i nauczycielstwa kobiety niemal wyparły mężczyzn. Kiedy jednak pojawia się kwestia wypracowywania polityki państwowej, realizacji praw obywatelskich, co zakłada pełnoprawny udział nie tylko mężczyzn, ale i kobiet na wszystkich poziomach funkcjonalnych instytucji społecznych, większość, zwiesiwszy głowę, dochodzi do wniosku: polityka to nie sprawa kobiet. Działalność polityczna ukraińskich kobiet sprowadza się w większości do roli obserwatorek i posłusznych wykonawczyń męskich poleceń, uchwał i zarządzeń. W trakcie wyścigów politycznych kwestia możliwości kobiety w polityce nabiera szczególnej ostrości. Stało się tak zwłaszcza dlatego, że w obecnej kampanii wyborczej powstało „kobiece trio”: premier Ukrainy Julia Tymoszenko, deputowana Inna Bohosłowska oraz lider Partii Narodowo-Demokratycznej Ludmyła Suprun. Dyskusje o możliwościach kobiet w polityce świadczą o tym, że społeczeństwo jeszcze nie jest gotowe postrzegać kobiety jako pełnoprawne podmioty polityczne, choć nikomu nie przychodzi do głowy pytanie odwrotne: czy mężczyzna jest w stanie być w polityce? Należy zauważyć, że Ukraina zajmuje aż tno. Oto cytaty z glamourowego magazynu: „Kobieta mądrzejsza od swojego męża to nie tylko cios w jego ambicję, ale i bezpośrednia obraza”, „Głupiutkie czarodziejki — ucieleśnienie męskiego marzenia, które szczególnie się nasiliło w okresie burzliwego rozkwitu feminizmu. Jeśli mówić szczerze, trzeba być bardzo mądrą, by w odpowiednim momencie udawać głupiutką”. Klasycznym przykładem z okresu radzieckiego jest film „Moskwa łzom nie wierzy”, w którym bohaterka Katarzyna ukrywa przed ukochanym swoje wysokie stanowisko, by on czuł się „prawdziwym mężczyzną”. Goša wygłasza kilka zdań, które są ucieleśnieniem męskiej pozycji w społeczeństwie: „Wszystko i zawsze sam będę decydował na tej prostej podstawie, że jestem mężczyzną” oraz „W rodzinie mężczyzna musi stać wyżej pod względem pozycji. Jeśli żona dostaje wysoką pensję lub zajmuje wyższe stanowisko, to już nie jest rodzina”. Ten stereotyp zachował się w sferze zarządzania, polityki, biznesu itd. Kobietę, która odważyła się zająć „męski” obszar, potępia społeczeństwo, ponieważ przywództwo jako społeczno-psychologiczna właściwość od zawsze było cechą mężczyzny. Kobiety natomiast powinny być troskliwe, komunikatywne, delikatne itd. Kobietę–lidera politycznego przyzwyczailiśmy się wyobrażać sobie jako „mężczyznę w spódnicy” albo wojowniczą amazonkę. Stąd przezwiska: „żelazne damy” Margaret Thatcher i Madeleine Albright, „stalowa magnolia” Condoleezza Rice itd. Kobietę, która osiągnęła określone wyżyny kariery, społeczeństwo ocenia niejednoznacznie: jedni ją pochwalają, inni potępiają, a trzeci współczują, mówiąc, że nie potrafiła stworzyć szczęśliwej rodziny. W razie błędu w działalności zawodowej kobiety-polityka społeczeństwo gani ją palcem, przypominając, że polityka to nie sprawa kobiet, albo, co ostrzej, mówi: „wiedz, kozo, swoje miejsce w oborze”. Dlatego ukraińskie kobiety nie spieszą się do polityki, chętnie wybierają mężczyzn na wysokie stanowiska, nieświadomie stając się zakładniczkami własnych stereotypów. Wykorzeniać stereotypy dotyczące kobiet w polityce trzeba stopniowo. Problem jednak polega na tym, że ukraińskie media nie uczą kobiety odczepiać rzepów, lecz przeciwnie – nakłaniają, by ozdabiała je falbankami, koralikami i innymi „glamourowymi drobiazgami”.
Winne cechy charakteru męskiego, w szczególności waleczność i przywództwo. Takie kobiety mogą osiągać lepsze wyniki niż mężczyźni.
HISTORYCZNIE SIĘ SKŁADA, ŻE MĘŻCZYŹNI SĄ SILNIEJSI
Iwanna, 30 lat, muzyk: Do polityki bym nie poszła, ponieważ mam ulubiony zawód. Poza tym, aby zostać dobrym politykiem, trzeba być zorientowanym w wielu dziedzinach — społecznej, gospodarczej, międzynarodowej itd. To czas, wysiłek, wielka chęć i wytrwałość. Do polityczek odnoszę się pozytywnie, bo uważam, że jeśli człowiek ma talent i determinację, to nie ma znaczenia, jakiej jest płci. Ale mimo to do mężczyzn odnoszę się lepiej, ponieważ historycznie się składa, że mężczyźni są silniejsi, zdolniejsi w wielu zawodach.
Stronę przygotowała Natalia ANTONIUK. Zdjęcie autorki
Машинний переклад
103. miejsce na świecie pod względem liczby kobiet w parlamencie. W krajach rozwiniętych — Finlandii, Norwegii, Szwecji, Danii liczba kobiet w strukturach władzy wynosi 50%. Ukraińskie kobiety pracujące w parlamencie stają się obiektami ironicznych prześladowań mediów. Aby się o tym przekonać, wystarczy zajrzeć do Internetu: „kobiety Rady Najwyższej” — i zobaczymy ogromną liczbę nieudanych zdjęć kobiet-polityków, zrobionych przez paparazzi. A co warte są różnorodne rankingi w rodzaju „najseksowniejszy polityk” lub „najbardziej stylowy polityk”? Nikogo nie interesują inicjatywy ustawodawcze — interesują sukienki i torebki, nie niepokoją czyny — interesuje życie intymne. Ukraińskie media zamiast wykorzeniania stereotypów, które obrażają kobiety, wręcz przeciwnie, rozpowszechniają je. Znacząca rola w rozpowszechnianiu stereotypów przypada kobiecym czasopismom, w których „glamour” i „poszukiwanie macho” to główne tematy. Kobiece czasopisma to kodeks stereotypów, które narzucają współczesnej ukraińskiej dziewczynie modele zachowań „seksownej lalki”. Człowiek jest oblepiony społecznymi stereotypami niczym rzepami. Chce się je poodrywać, ale nie można, wszak idziemy przez pole życia, gdzie każdy rzep to mocna tradycja, czepny szablon. Ukraińskie społeczeństwo oczywiście podejmuje próby obalenia stereotypów dotyczących ról społecznych mężczyzn i kobiet. Często sprowadza się to do poziomu ustawodawczego, w szczególności dyskusji nad kwestią przyznania kobietom kwoty reprezentacyjnej w Radzie Najwyższej. Żywo dyskutują: ilu procent kobiet potrzebuje parlament: 20, 30 czy 50? Stereotypów nie odwoła żadna inicjatywa ustawodawcza, gdyż problem awansu kobiety na szczyty polityczne jest o wiele głębszy i bardziej złożony. Społeczeństwo stawia bariery, a jedną z nich jest stereotyp, że kobiety mają mniejszy „kapitał ludzki”, czyli pewien zasób wiedzy, doświadczenia i zdolności, poziom kwalifikacji, wykształcenia i talentu. Pracodawcy, wybierając między mężczyzną a kobietą z takim samym bagażem „kapitału ludzkiego”, szybciej wybiorą łysiejącego wujka w okularach niż sympatyczną blondynkę: zadziała stereotyp o niemożliwości połączenia piękna i rozumu. Tradycyjny podział ról zakłada aktywną działalność mężczyzn w sferze zawodowej, a kobiet — w zapewnianiu dobrobytu rodziny, zachowaniu domowego ogniska i regulowaniu relacji między członkami rodziny. I co ważne, stereotypy, które określają treść kobiecej samorealizacji głównie w sferze rodzinnej, wspierają nie tylko mężczyźni, ale i znaczna część samych kobiet. Co ciekawe, współczesne ukraińskie czasopisma kobiece nawet radzą kobietom ukrywać intelekt przed mężczyznami, aby ci czuli się komfortowo
Машинний переклад
Korespondent „Słowa Proświty” zwrócił się do przechodniów z pytaniami: „Jak państwo odnoszą się do kobiet w polityce i czy zgodziliby się państwo pójść do polityki, gdyby mieli taką możliwość?” VOX POPULI MĘŻCZYŹNI NIE WPUSZCZAJĄ KOBIET DO POLITYKI — BOJĄ SIĘ Iryna, 19 lat, studentka: Delikatność, czułość, bezbronność — oto te cechy charakteru, którymi powinna posiadać „prawdziwa kobieta”. Nasze społeczeństwo nie jest jeszcze gotowe postrzegać kobiety jako twardego i bezkompromisowego polityka. Mężczyźni nie chcą dopuszczać kobiet do władzy — boją się konkurencji. Kiedy zaś kobiety wyprzedzają ich, dumnie uśmiechają się w ślad, lecz zajmować się tymi nieprestiżowymi rodzajami działalności, którymi tradycyjnie zajmowała się i zajmuje kobieta, nie śpieszą się. Co więcej, sukcesy kobiety w sferze społecznej mężczyźni odbierają jako swoisty policzek. Jestem za kobietami-politykami i sama jestem gotowa zajmować się działalnością polityczną, wszak możemy zmienić świat, jeśli będziemy miały taką możliwość. POLITYKA — TO NIE KOBIECA SPRAWA Ałła, 53 lata, dyspozytorka: Do ukraińskich kobiet-polityków odnoszę się normalnie, jednak uważam, że polityka to nie kobieca sprawa. Kobiety lepiej od mężczyzn orientują się w „swoich” sferach — gospodarstwo domowe, pedagogika, działalność społeczna, kultura itp., które wymagają od kobiety mądrości i dobroci. Natomiast mężczyźni lepiej znają się na polityce, która wymaga silnej ręki i mocnych nerwów. I po co kobiecie zajmować się skomplikowanymi procesami politycznymi, kiedy może poświęcić ten czas rodzinie? NAJLEPSZY REZULTAT — ZESPÓŁ Z RÓWNEJ LICZBY MĘŻCZYZN I KOBIET Switłana, 22 lata, redaktorka: Zagorzali zwolennicy patriarchatu nie mogą przyznać, że kobieta ma takie same prawa jak mężczyzna, w szczególności w polityce. Jednak większość zajmuje neutralne stanowisko wobec tej kwestii, wszak w polityków — i kobiety, i mężczyzn — mało kto wierzy. W kobiecej polityce widzę wiele pozytywów, kobieca intuicja potrafi czynić cuda. O mężczyznach też można powiedzieć wiele ciepłych słów: jasna logika, konkretność, odpowiedzialność. Ale zważywszy na to, że kobiety przez długi czas prawie nie zajmowały się polityką, pojawił się u nich kompleks niższości. Kobiety muszą odzyskać wiarę w siebie. Jeśli zaś potrzebne są konkretne przykłady z historii, to wzorem będzie postać księżnej Olgi, która przez 20 lat była jednoosobową władczynią Ruskiej ziemi. Uważam, że nie ma znaczenia, kto rozwiązuje kwestie polityczne: mężczyzna czy „przedstawicielka słabej płci”, ważne, aby ta osoba kochała swój kraj. Co więcej, jestem pewna, że najlepszy rezultat można osiągnąć, pracując w zespole, który składać się będzie z równej liczby mężczyzn i kobiet. POLITYKA — TO BRUDNA SPRAWA Natalia, 26 lat, prawniczka: Niestety, do ukraińskiej polityki ludzie idą w większości nie z czystym sumieniem i otwartym sercem, a z zamiarami „zagrabić” jak najwięcej pieniędzy. Kobiety-politycy nie są gorsze od mężczyzn w takiej grabieżczej działalności. Polityka to na tyle brudna sprawa, że potem całe życie będziesz zmywać z siebie oszczerstwa, intrygi i kłamstwa. Dlatego kategorycznie odmawiam pójścia do polityki. U KOBIETY W POLITYCE ROZWINIĘTE SĄ MĘSKIE CECHY CHARAKTERU Łarysa, 40 lat, kurierka: Rozczarowałam się ukraińską polityką jeszcze po pomarańczowej rewolucji i dlatego słowo „polityka” wywołuje nieprzyjemne odczucia. Nie poszłabym do polityki, nawet gdyby oferowano mi złote góry. Jednak mój syn chce zostać prezydentem naszego państwa i zmienić je na lepsze. Jeśli chodzi o kobiety-polityków, to wyróżniam Julię Tymoszenko, wszak ona jest liderem, „kobietą na barykadach”, jest charyzmatyczna. Jeśli kobieta idzie do polityki, to u niej roz-
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Łewko Łukianenko — akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, filozof, pisarz, polityk, działacz społeczny. Całe życie poświęcił obronie ukraińskości, za co w czasach sowieckich skazano go na karę śmierci, zamienioną na 15 lat więzienia. Po odbyciu pierwszej kary stał się jednym z założycieli Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, ponownie otrzymał 10 lat pozbawienia wolności i 5 lat zesłania. W niepodległej Ukrainie był posłem ludowym Ukrainy trzech kadencji, obecnie jest przewodniczącym Rady Starszyzny UPR „Sobor”, autorem kilku książek. Odznaczony Honorowym Odznaczeniem Prezydenta Ukrainy, medalem św. Włodzimierza „Bojownikom o wolność Ukrainy” od SKWU oraz odznaką „Krzyż oficerski z mieczami” od SOU. Na naszą prośbę Łewko Hryhorowycz podzielił się myślami o obecnej sytuacji politycznej i jej przyczynach.
— Lewku Hryhorowyczu, jak Pan widzi obecną sytuację przedwyborczą? — Obecna sytuacja polityczna ukształtowała się w wyniku wyborów prezydenckich 2004 roku i działalności rządu, który został potem utworzony. Ludzie, którzy popierali kandydata Wiktora Juszczenkę, pamiętają jego program „Dziesięć kroków ku ludziom”. To wspaniały program. Był w nim ważny punkt: „Bandyci będą siedzieć w więzieniach”. Kiedy Juszczenko został prezydentem, trzeba było usunąć Prokuratora Generalnego Piskuna, związanego z oligarchami. Kiedy tego nie zrobił, zrozumiałem, że walki z bandytami nie będzie, ponieważ w otoczeniu prezydenta byli ludzie, którzy mieli na niego wpływ i porozumiewali się z Piskunem. Znając ten punkt programu, wielu przestępców uciekło z Ukrainy, bo bali się, że zostaną aresztowani. Jednak Juszczenko zamiast wypełnić program i ukarać choćby największych przestępców, odpowiedzialnych za stworzenie ducha bandytyzmu i grabieży w państwie, zalegalizował ich, zaczął z nimi rozmawiać jak z równymi sobie. To był drugi największy błąd polityczny prezydenta. Stworzył trudności, których Ukraina nie może przezwyciężyć przez prawie pięć lat. Legalizacja bandytów doprowadziła do powstania silnej opozycji w Radzie Najwyższej. Gdyby nie ta okoliczność, opozycja byłaby słabsza. Składa się ona w przeważającej mierze z promoskiewskiej piątej kolumny (część Partii Regionów i komuniści), która marzy nie o Ukrainie, lecz o własnym bogactwie, chce oddać Ukrainę pod władzę Moskwy i zamienić ją w Małorosję. Opozycja przez cały czas blokowała pracę parlamentu. Organ ustawodawczy był wstrząsany jak w gorączce. W opozycji wobec władzy Kuczmy Juszczenko był pierwszą osobą, drugą była Julia Tymoszenko. Widzieliśmy to podczas wystąpień na wielotysięcznych mitingach na Majdanie. Prezydent zaproponował kandydaturę Julii Wołodymyrówny na stanowisko premiera. Kolejny jego wielki błąd: zamiast normalnie współpracować z rządem i osiągnięcia Tymoszenko oceniać i przedstawiać narodowi jako wspólne, stanął w konfrontacji i stale walczył z Tymoszenko. Ludzie to widzą. Dlatego jego ranking zaczął gwałtownie spadać. Zajmowałem się statystyką wyborczą, wiem, jak zmienia się dynamika. Baza, z którą przystąpiliśmy do tych wyborów: rozczarowanie Juszczenką i poszukiwanie nowej kandydatury.
Działalność Julii Tymoszenko zasługuje na szacunek wyborców. Oczywiście rząd również wiele nie zrobił, nawet z tego, co mógł. Można wyliczyć zarówno pozytywy, jak i negatywy w pracy Prezydenta, premiera i każdego innego polityka. Ten, kto pracuje, nie może nie popełniać błędów. — Zwolennicy Prezydenta twierdzą, że miał on zbyt mało uprawnień. Czy mógł realnie odsunąć Piskuna, ukarać łamiących prawo?
— W Radzie Najwyższej w tamtym czasie było o dwóch zwolenników koalicji rządzącej więcej („Nasza Ukraina” i BJuT). Juszczenko mógł wystąpić z propozycją zmiany Prokuratora Generalnego do Rady Najwyższej, a ona zatwierdziłaby tę kandydaturę. Od tego trzeba było zacząć walkę z przestępczością zorganizowaną. Procedura zmiany Prokuratora Generalnego wygląda tak: Prezydent za zgodą Rady Najwyższej powołuje i odwołuje Prokuratora Generalnego, zatem to od niego zależało zwolnienie Piskuna — wykonawcy poleceń oligarchów — i powołanie nowego prokuratora. 19 stycznia, kiedy Prezydent jeszcze nie złożył przysięgi, byłem u niego na przyjęciu i proponowałem ukarać przestępców, którzy łamali ustawodawstwo wyborcze. Nie posłuchał mnie. Potem w Radzie Najwyższej złożyłem zapytanie do Prokuratora Generalnego z wnioskiem o wszczęcie postępowania karnego przeciwko Kuczmie, Janukowyczowi, Kiwałowowi i Miedwedczukowi, którzy zorganizowali fałszerstwo wyborów na skalę całej Ukrainy. Na posiedzeniu Rady Najwyższej odczytano zapytanie poselskie, ale wyniku nie było.
Prezydent Juszczenko dziwnie korzysta ze swojego prawa do nagradzania obywateli Ukrainy. Na przykład odznaczył byłego Prokuratora Generalnego Potebenka, który nie wyjaśnił zabójstwa W. Czornowoła, a wręcz przeciwnie, maskował je i zaciemniał. Odznaczył fałszerza wyborów Kiwałowa, a aktywistom Ukraińskiego Związku Helsińskiego, którzy nie szczędzili życia w walce o niepodległość Ukrainy, odmawia nagród.
— Narodowi demokraci znów są podzieleni, wysunięto kilku kandydatów. Dlaczego? — To normalna ukraińska nienormalność. Ktoś z kandydatów jest techniczny, czyli wysunięto go za zgodą oligarchów, ktoś wysunął siebie sam, ale on również odgrywa rolę technicznego. Ze strony sił narodowo-demokratycznych to Kostenko, Hryhorenko, Tiahnybok i jeszcze paru innych. U oligarchów podobnie: Janukowycz, Bohosłowska i inni. Ukraińcom trudno zjednoczyć się wokół jednej kandydatury. I nie tylko po naszej stronie, ale także po stronie opozycyjnej. Lecz w Partii Regionów i u komunistów istnieje centralizacja partyjna, są lepiej zorganizowani. Ci, których ideologia jest bliska Partii Regionów, zmniejszą liczbę głosów na Janukowycza. Ale mniej niż w przypadku sił demokratycznych. Problem komplikuje się tym, że BJuT nie jest siłą ideologiczną. Choć jest bardziej patriotyczny niż Partia Regionów: częściej mówią po ukraińsku, uznają ukraińską państwowość, nie ciągną Ukrainy ku Rosji. Są tam ludzie patriotyczni, ale nie mają ideologii budowy ukraińskiej Ukrainy. Gdyby mieli ukraińskość w duszy, dysponując milionami, mogliby drukować patriotyczne książki, by zmienić zasoby bibliotek w całej Ukrainie. Za Ukrainę walczą pojedynczy patriotyczni pisarze, dziennikarze i inni, drukują piękne książki w nakładzie tysiąc-dwa tysiące egzemplarzy za własne pieniądze. Gdyby książki wychodziły w setkach tysięcy egzemplarzy, zmieniałyby świadomość narodu ukraińskiego. A bogaci ludzie, także ci z BJuT, tym się nie zajmują. Nie stworzyli nawet ukraińskiego kanału telewizyjnego, choć mają możliwości finansowe. To świadczy o tym, że są biznesmenami, przedsiębiorcami, a ich ideałem jest nie samodzielna wielka Ukraina, lecz powiększanie własnych majątków. Ich dusza nie jest tutaj, lecz gdzieś na wyspie, dokąd latają odpoczywać.
— Jak zjednoczyć patriotów? — Gdyby zjednoczyli się narodowi demokraci, powstałaby trzecia siła. Obecnie mamy dwie niezwykle potężne siły: oligarchiczną promoskiewską (komuniści i Partia Regionów) oraz oligarchiczną proukraińską. Do stworzenia znaczącej trzeciej siły trzeba, by przyłączyła się do niej część przedsiębiorców. Bez kapitału trzecia siła będzie ideologicznie właściwa, patriotyczna, ale walka bez wielkich pieniędzy z oligarchicznymi gigantami jest niemożliwa. Oligarchowie są wszyscy niedostatecznie ukraińscy. Łytwyn podał statystykę, że 50 najbogatszych rodzin na Ukrainie posiada 124 miliardy hrywien. To prawie połowa budżetu państwa. Spośród nich tylko osiem rodzin to rodziny ukraińskie. Wielki kapitał jest niepatriotyczny.
Do drugiej tury, sądzę, wejdą Wiktor Janukowycz i Julia Tymoszenko. Wtedy trzeba będzie głosować na Tymoszenko. Ten pozornie skomplikowany proces wyborczy w rzeczywistości okazuje się niezwykle prosty. Tiahnybok, Kostenko, Hryhorenko, Juszczenko zdobędą za mało głosów, by przejść do drugiej tury. Kostenko już kandydował. Wtedy trzeba było zebrać milion podpisów, by się zarejestrować. Zebrał dwa miliony. A zagłosowało na niego około pół miliona — tylko czwarta część tych, którzy się podpisali. Jego przemówienia są głęboko patriotyczne, hasła wspaniałe: ukraińskie produkuj, ukraińskie konsumuj, ukraińskie broń, a ranking niski. Notowania Tiahnyboka rosną, ale nie na tyle, by konkurować z głównymi pretendentami. To samo dotyczy całego naszego skrzydła. Jeśli któryś z kandydatów na stanowisko Prezydenta tego nie rozumie, pojawia się pytanie: czy jest doświadczonym politykiem, czy analizował wyniki wszystkich wyborów od 1990 roku?
— Czy nie żałujecie, że wysunęliście swoją kandydaturę na Prezydenta w pierwszych wyborach, zamiast połączyć się wszyscy, by poprzeć kandydaturę Wiaczesława Czornowoła? Może wtedy by zwyciężył? — Nie zwyciężyłby. Wtedy historia nie pozwoliła na zwycięstwo narodowego demokraty. Było tak. We wrześniu 1991 roku spotkaliśmy się we trzech: Michajło Horyń, Wiaczesław Czornowił i ja. Mieliśmy wtedy znaczny wpływ w społeczeństwie. Byłem przewodniczącym URP, Horyń — przewodniczącym sekretariatu Ruchu, Czornowił — w kierownictwie Ruchu. Postanowiliśmy, że kandydatem na Prezydenta zostanę ja. Zaczęliśmy prowadzić rozmowy z różnymi organizacjami, kto nas poprze. Mniej więcej po miesiącu, mimo porozumienia, Czornowił wysunął własną kandydaturę. A do mojego poparcia przyłączyło się już Stowarzyszenie Więźniów Politycznych i Represjonowanych oraz inne organizacje. Wycofać się było niewygodnie. Takich badań socjologicznych, jak dziś, wtedy nie było, rankingów nie znaliśmy. Po naszej stronie był jeszcze Ihor Juchnowski, Leopold Taburiański i Hryniow. Kiedy wszyscy pojechaliśmy agitować po Ukrainie, mieliśmy pewne ułatwienia. Umożliwiano nam występy w obwodowej telewizji, towarzyszyli nam dziennikarze, nagrywali. Objechałem 24 obwody, przemawiałem codziennie po 5—6 razy. Mówiłem: „Możecie wybrać prezydentem mnie albo kogoś innego, ale błagam was, wybierzcie niepodległość Ukrainy”. Do tego wzywał każdy z nas. To, że około 91 % zagłosowało za niepodległą Ukrainą, stało się również dzięki naszej agitacji. Wygrać wybory prezydenckie wtedy było niemożliwe, bo siły były nieporównywalne. Krawczuk opierał się na aparacie komunistycznym. W każdym obwodzie, rejonie media, drukarnie, transport itd. były w ich rękach. W tamtym czasie mógł zwyciężyć tylko kandydat komunistów: czy Krawczuk, czy ktoś inny. Krawczuk zdobył ponad 60 % głosów. Z jedną trzecią głosów prezydentem się nie zostaje. A to, że nas aż pięciu agitowało za niepodległością, to wielki plus.
— Co będzie, jeśli zwycięży Tymoszenko? — To niewspółmiernie lepszy wariant niż zwycięstwo promoskiewskiego, niepiśmiennego Janukowycza. Każdy polityk dba o własny autorytet i utrzymanie władzy. Dlatego szuka sojuszników i określa, kto jest jego konkurentem lub przeciwnikiem. I Tymoszenko również tak będzie robić. Jeśli zwycięży, jej zwycięstwo nie będzie znaczące; jeśli zwycięży Janukowycz — to także z niewielką przewagą. Jeśli Julia Władimirowna zwycięży, druga strona może przyjąć postawę nieuznawania wyniku. Będą się sądzić. Znów zacznie się przeciąganie liny. Dlatego Julia Władimirowna potrzebuje sojuszników. Byłoby wskazane stworzyć nieformalne porozumienie, koalicję sił narodowo-demokratycznych, które stałoby się jej sojusznikiem i mogło na nią wpływać, by przeprowadzać rozwiązania ukrainofilskie.
— Co mają robić Ukraińcy, patrioci, ci, którzy nie zajmują się polityką? — Trzeba się tym zająć, bo jeśli oni nią się nie zajmą, to ona nimi się zajmie. Osiemnaście lat żyjemy w kraju, który wyrwał się z trzystuletniej niewoli, a nasze państwo nie pracuje nad wychowaniem ludności w duchu państwowym, nie zajmuje się pracą ideologiczną, ukierunkowaną na to, by przezwyciężyć w świadomości ludzi antyukraińskie pojęcia, mity, narzucone w czasach zależności. Ideologia polityczna to iks faktów, zjawisk, wyłożonych w duchu antyukraińskim. Na przykład pokoleniom Ukraińców wmawiano, że Mazepa jest zdrajcą narodu ukraińskiego. Aby ludzie w to nie wątpili, wprowadzono totalną cenzurę i zakazano literatury historycznej. Po zdobyciu niepodległości należało rozpowszechniać wiadomości historyczne o bitwie pod Konotopem, Mazepie, bitwie pod Połtawą itd. Obalić mity o Leninie, Stalinie, partii komunistycznej. Państwowi działacze Ukrainy powinni opracować gruntowny plan patriotycznego wychowania narodu, upowszechniania ukraińskiej idei narodowej. Prowadzić go przez lata, by plan ten przechodził z jednego rządu do drugiego. Absolutnie konieczne jest uczynienie telewizji ukraińską. Do 1991 roku nie mieliśmy własnej przestrzeni informacyjnej. W 1992 roku na Ukrainie uchwalono ustawę o prywatyzacji i zaczęto sprzedawać kanały telewizyjne. Ochmakewycz, który był przewodniczącym Państwowego Radia i Telewizji, wezwał mnie — przewodniczącego URP — i zaproponował kupno kanału za 50 tysięcy dolarów. „Będziecie 16 godzin na dobę mówić to, co URP uzna za potrzebne”. Ta suma była wtedy dla URP tym, czym dziś 5 miliardów dolarów; nasza partia takich pieniędzy nie miała. Kupili je nie Ukraińcy. Przez 18 lat telewizja niszczy ukraińskość, nasze obyczaje, tradycje, odrywa młodsze pokolenie od starszego. Ten sam problem dotyczy prasy drukowanej. Ukraina jest okupowana przez rosyjskojęzyczne i ideowo obce media. Państwo powinno je ukrainizować. Tego nie robi. I tu jest pole do pracy nie tylko dla Prezydenta i premiera, ale dla każdego świadomego Ukraińca. Na przykład idziecie do sklepu, tam sprzedawczyni Ukrainka, a odpowiada po rosyjsku. Każdy patriota powinien powiedzieć: „Dziewczyno, przypomnij sobie język swojej matki, przecież jesteś z pięknego ukraińskiego rodu”. Gdyby w sercu każdego Ukraińca było poczucie odpowiedzialności za los narodu, każdy znalazłby sobie zajęcie, broniłby ukraińskości, w przeciwnym razie ryzykujemy utratę nie tylko kultury, ale i ziemi.
Rozmawiała Nadija KYRJAN. Zdjęcia: autorka.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
kiedy ludzie codziennie tracą nie jedną godzinę, dojeżdżając do pracy i wracając z niej (nie mówiąc już o dłuższych podróżach związanych z delegacjami i urlopami), wnętrze naszych środków transportu i zakładów użyteczności publicznej staje się nieodłączną częścią narodowej przestrzeni informacyjnej, o którą obecnie toczy się walka na śmierć i życie. Analizując niezwykle niepokojące dla Ukrainy potencjalne skutki uchwalonego przez rosyjską Dumę projektu ustawy o użyciu sił zbrojnych Federacji Rosyjskiej za granicą, dyrektor Narodowego Instytutu Problemów Bezpieczeństwa Międzynarodowego Wołodymyr Horbulin i dyrektor Centrum Badań nad Armią, Konwersją i Rozbrojeniem Walentyn Badrak w artykule niedawno opublikowanym w „Dzerkale Tyżnia” podkreślili, że dla Rosji znacznie korzystniejszym rezultatem niż fizyczne rozczłonkowanie Państwa Ukraińskiego jest kształtowanie wasalnych nastrojów wśród ukraińskich przywódców. To samo dotyczy również szerokich warstw naszej ludności. Dwa lata temu w Instytucie Filologii mojej ojczystej Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki w Kijowie odbyła się konferencja naukowo-praktyczna „Funkcjonalna przestrzeń języka ukraińskiego”, w której wzięli udział czołowi uczeni Ukrainy, m.in. akademik Mykoła Żulynski, literaturoznawca Jurij Kowaliw oraz światowej sławy profesor-poliglota Kostiantyn Tyszczenko. Na konferencji podkreślano, że język jest swoistym „domem” bytowania narodu, a naród, podobnie jak pojedynczy człowiek, nie mając takiego „domu”, nie może normalnie istnieć i się rozwijać. Co więc nam, pisarzom, pozostaje robić w sytuacji, gdy Ukraińcy przekształcają się w „wewnętrzną diasporę” (Ihor Łosiew), w „mieszkańców kulturalnego getta” (Serhij Hrabowski)? Bić na alarm, jak uczynił Dmytro Pawlyczko, zwracając się do najwyższych urzędników Ukrainy w przemówieniu w Operze Narodowej z okazji swojego jubileuszu? Oczywiście. Wołać o pomoc do europejskiej i światowej wspólnoty, jak niedawno uczyniła grupa naszych intelektualistów (Leonid Krawczuk, Lewko Łukianenko, Jurij Andruchowycz, Oksana Zabużko i in.)? Zapewne. Jednak to za mało. Równie mało jest pracy oświatowej z poszczególnymi kierowcami i sprzedawcami — choć i ona jest ważna, bo kto, jeśli nie świadomy narodowo pisarz, pomoże im wejść na drogę prawdy? Trzeba — poprzez takie organizacje jak „Proświta”, NSPU, NSŻU — naciskać na centralne i lokalne władze, żądając od nich ustanowienia na podstawie Konstytucji norm i zasad polityki informacyjnej oraz ich bezwzględnego przestrzegania w miejscach publicznych. Aby u nas było tak, jak w cywilizowanych krajach świata. Nasza pisarska misja jest uwarunkowana historycznym losem naszego narodu, który charakteryzuje się „hipertroficznym zbliżeniem pojęć Ukraina i literatura”, jak słusznie podkreślił w artykule poświęconym szewczenkowskim i frankowskim wizjom Ukrainy jeden z naszych czołowych naukowców, doktor nauk filologicznych Hryhorij Sztoń w zeszłorocznym marcowym numerze flagowego czasopisma literaturoznawczego „Słowo i Czas”. Losem, zgodnie z którym Słowu przyznano większe uprawnienia niż rutynowej praktyce budowania państwa.
P.S. Podczas pisania tego artykułu na stronie „Majdan” pojawiła się informacja, że sewastopolskich uczniów klas ósmych zmusza się na lekcjach języka rosyjskiego do nauki więziennego slangu: uczniowie dostają zadania pisania wypracowań z użyciem słów „pachan”, „obszczak”, „stukacz”. Tym uczniom i ich rodzicom, którzy sprzeciwiają się tej nowince, miejska administracja obiecuje „problemy z egzaminami”.
…ręczone pigmeje, oderwane od matki ziemi?” Wychodzi na to, że rada miejska wcale nie jest ukraińska, lecz pozostałością kolonialnej administracji, więc jak by nie kręcić, to piąta kolumna, tak bezczelna, że nawet nie ukrywa swojej orientacji. Nieudolność i bezradność w rozwiązywaniu problemów we wszystkich sferach życia miasta postanowili nadrobić w kwestiach języka i historii. Zamiast myśleć o dobrobycie mieszkańców, miejscy przywódcy stawiają pomniki uniwersalnej nierządnicy Katarzynie II i innym katom. Opamiętajcie się, bo jesteście hańbą tego kraju, wy, wbrew dumnym słowom znanej piosenki o Donbasie, stawiacie go na kolanach, robicie z niego pośmiewisko na cały świat. Kim wy tu jesteście, w Ukrainie? Określcie się! Czyżby janczarstwo stało się dla was nieuleczalną chorobą?
Машинний переклад
Władimir Ferenc, m. Iwano-Frankiwsk
Miasto żyło w strachu. Poranna jesienna mżawka budziła niepokój. Mżawka to idealne warunki do rozprzestrzeniania się chorobotwórczej substancji „zwierzęcej” grypy. Tym razem nazwano ją świńską. Najgorsza jest grypa kocia, ale pojawi się dopiero za rok. Kto nosi maski, boi się mniej, a reszta udaje, że nie jest strasznie, lecz telewizor przekonuje: trzeba się strzec codziennie i co chwilę! Milczący przechodnie się spieszą. Z mgły wyłania się billboard z dziwnym napisem: „Ona zwycięży. Ona to Ukraina”. Kim jest ów tajemniczy wróg, którego ma pokonać Ukraina? Najpewniej chodzi o kogoś z zewnątrz, bo wewnętrznych trudności Ukraina nie powinna „pokonywać”, lecz „przezwyciężać”. Czyżby planetę opanowali kosmici? Robi się jeszcze straszniej. Ukraina nie jest osobą, zatem Ukraina nie jest „ona”. A dlaczego piszą „Ona — to Ukraina”? Przecież Ukraina to my, obywatele Ukrainy, i ziemia nasza, po dziadach i pradziadach, ze wszystkimi Bożymi darami. Błysnęła myśl: najwidoczniej ten, kto układa teksty na billboardach, nie zna języka ukraińskiego. Dla Ukraińca napis „Ona zwycięży. Ona to Ukraina” znaczy coś w rodzaju komunikatu frontowego. W głowie Ukraińca ten niezgrabny, ciężki tekst składa się normalnie: „Ukraina zwycięży!” Ludzie w maskach niepewnie spoglądają jedni na drugich. Ktoś tajemniczy pisze dziwne „dazibao”, podobne do ukrytej propagandy wojennej albo reklamy ratunku przed kosmitami. Wszystkim wiadomo, że Ukraina zwycięży, wszelkich wrogów pokonywaliśmy my i nasi przodkowie, ale kogo zwycięży i gdzie jest ów wróg-najeźdźca? Czyżby tradycyjnie przyjazna Rosja, a może miodowo gościnna Europa? Nie może być! Nie, ktoś jednak sieje panikę wśród Ukraińców, straszy ludzi. Tłum w maskach powoli idzie ulicą. Strach paraliżuje, najgorszy strach przed nieznanym, i stopniowo zapominamy o grypie i o tym, skąd wziąć pieniądze. Strach sprawia, że zapomina się o codziennych problemach i w tym jest choć jakiś plus, ale ta dziwna panika nie wiadomo z czego… Nie, to nie panika, coś innego, boleśniejszego, bo dotknęło do żywego. Aha, ktoś śmie nazywać Ukrainę zaimkiem „ona”. Oto dlaczego boli. Ukraina to symbol istnienia Ukraińców, jak słowo-świętość na ustach milionów bojowników o wolność. Nikt przecież nie śmie, dajmy na to, powiedzieć o Bogurodzicy „ona”, bo to świętokradztwo. Tak samo jest ze słowem Ukraina. Trzeba powiedzieć tak: „Nigdy w historii narodu nikt nie pisał i nie będzie pisał »Ona to Ukraina«”. Mówią, że w Ukrainie jest tajemnicza osoba bez imienia, która woli podpisywać się pseudonimem „Ona”, niech więc robi, co chce — pracuje, leczy, ratuje i zwycięża, jeśli zdoła! Lecz niech nikt więcej nie pisze tego, co boleśnie rani słuch Ukraińca: „Ona to Ukraina!” Domyślam się, że wielu tak myśli. Istotnie, dobrzy ludzie, Ukraina przecież nie jest osobą, nie jest nieszczęsną Katarzyną Szewczenki, nie jest „ona”! A zaniepokojeni przechodnie milczą, ukrywając emocje pod maskami, tylko mrugają wilgotnymi od mgły oczami. Mgła się rozjaśnia i skąpe jesienne słońce powoli dotyka ciepłymi promieniami ziemi. Na duszy zrobiło się cieplej. Bzdury to wszystko! Ukraina to nasze państwo, a nie zabawka w rękach najemnych politechnologów. Minie Boże Narodzenie, nadejdzie czas wyborów prezydenckich, i jeszcze pokażemy wszystkim, gdzie raki zimują!
Машинний переклад
Serhij TKACZENKO, redaktor naczelny czasopisma „Jatran”, Nowy Jork — Kijów
Rodowity kijowianin Wiktor Niekrasow nie mógł żyć w rodzinnym mieście, bo w jego czasach prym wiodła tam radziecka komunistyczna hipokryzja. Mnie, mimo że nie jestem rodowitym — z dziada pradziada — kijowianinem, nawet własny coroczny urlop trudno spędzić w naszej stolicy, bo sprawia ona wrażenie miasta okupowanego przez rusofonów, w którym język ukraiński znów — po raz kolejny już w naszej historii — został zepchnięty na margines. Ratunkiem jest to, że podczas kilkutygodniowego pobytu na Ukrainie więcej czasu spędzam na rodzimojęzycznej peryferii: nie tylko jako osoba prywatna, pragnąca jak najszerzej poznać swój kraj, ale i jako redaktor i wydawca, zbierający wśród twórczej społeczności literackiej prowincji świeże materiały do swojego czasopisma. Ostatnim razem Kijów już pierwszego dnia mojego urlopu przypomniał, „kto jest kim” na Ukrainie. Kiedy po przyjeździe z lotniska w Boryspolu na plac Zwycięstwa, gdzie mieszkam, wraz z bratem Wsewołodem, wesoło omawiając nowości literackie, weszliśmy do punktu wymiany walut, do moich uszu dotarły słowa powiedziane za naszymi plecami: „Ciszej tutaj! Ponaiechali”. Zaskoczony odwróciłem się, upewniłem się, że autorem tych słów jest jakiś typ stojący za nami, i zrozumiałem: nas, kijowian, wziął za przyjezdnych, najpewniej za zachodniaków, wszak publicznie rozmawialiśmy w języku ukraińskim!.. Ledwo powstrzymując emocje, bardzo wyraźnie wyjaśniłem temu tępakowi, kto tu „ponajechał” i komu należy stąd odejść, jeśli nie podoba mu się język ukraiński. Moje tegoroczne wędrówki poprowadziły na Wołyń, gdzie mnie, wychowankowi centralnoukraińskich stepów, wcześniej nie zdarzyło się gościć, dlatego też jechałem tam — w krainę leśnych bohaterów OUN-UPA — z wielkim wzruszeniem. Co prawda, w Zachodniej Ukrainie, w Galicji, w szczególności w przyległych do Wołynia obwodach, już bywałem: trzy lata temu na Iwanofrankowszczyźnie i Lwowszczyźnie, dwa lata z rzędu na Tarnopolszczyźnie. Moja „wyprawa” na „Tarnowe Pole”, gdzie wraz z krytykiem Petrem Soroką wystąpiliśmy w jego programie w lokalnej telewizji, została zrealizowana właśnie przed tym, jak w centralnej kijowskiej kasie kolejowej kupiłem bilet na nocny pociąg do Łucka. Stolica byłego Księstwa Wołyńsko-Halickiego (a właśnie na takiej kolejności słów, zważając na wiodącą rolę Wołynia, nalega lwowski naukowiec Taras Wozniak) od razu mi się spodobała zarówno starodawną architekturą, jak i swoimi przyjaznymi mieszkańcami. Z pisarzami, szewczenkowskim laureatem Wasylem Slapczukiem, poetką Natą Hranycz, prozaikiem Ołeksandrem Kłymenką i tłumaczem Wołodymyrem Byczem porozmawiałem. Z przewodniczącą Wołyńskiej organizacji pisarskiej Niną Horyk nagraliśmy nawet audycję w telewizji obwodowej. Moja dalsza droga prowadziła w strony Łesi — słynne Kołodieżne. W „marszrutce” Łuck—Kowel, która trafiła się po drodze, oszołomiła mnie wulgarna rosyjska popsa, która grzmiała z głośników i bezlitośnie wypełniała każdą szczelinę salonu. Delikatnie poprosiłem kierowcę o wyłączenie tej kakofonii, na co on agresywnie odpowiedział: „A innym się podoba!”. Zwracając się do pasażerów mikrobusu, zapytałem: „Kto chce słuchać blatniaka — niech podniesie rękę!”. Wnuki Kłyma Sawura i Tarasa Czuprynki, spuściwszy wzrok, milczały. Potem, w myślach powracając do tego epizodu, z jakiegoś powodu przypomniałem sobie słowa Wasyla Stusa, powiedziane na prezentacji „Cieni zapomnianych przodków”: „Kto przeciw tyranii — wstańcie!”. W mojej praktyce było niemało takich incydentów. Pamiętam, kiedy dwa lata temu na zaproszenie braci Browczenków jechałem do ich rodzinnej Małej Wyski, kierowcy autobusu Kijów—Kirowohrad (sądząc po ich rozmowach, ukraińskojęzyczni Ukraińcy) też „na cały regulator” „puszczali” rosyjski blatniak. Kiedy doszło do piosenki „Butyrskaja tiurma”, nie wytrzymałem i wyraziłem protest. Inni pasażerowie milcząc znosili to świństwo. Ich ono, najwyraźniej, nie raziło i nie oburzało. Wпрочем, kto wie, może oni już zapomnieli, że są Ukraińcami? Inaczej skąd wtedy u nich takie „krytyczne osłabienie narodowego instynktu samoobrony” (Łarysa Masenko)? Powracając z Wyski do Kijowa, wsiadłem do autobusu tranzytowego i zdrętwiałem: ci sami kierowcy. I ta sama infernalna „fienia”… Tak charakterystyczna, niestety, także dla innych sfer naszego komunalnego życia. Do miłych dziewcząt, pracujących jako kasjerki w położonym obok mojego kijowskiego mieszkania sklepie, zawsze zwracam się w bliskim im języku ukraińskim (sam słyszałem, jak między sobą rozmawiają po ukraińsku), jednak mi (i innym kupującym) odpowiadają tylko po rosyjsku. Pewnego razu nie wytrzymałem i zapytałem: „Dziewczyny, czy wasi pracodawcy zabraniają wam obsługiwać klientów w języku państwowym?”. Czarnobrewe piękności zombiowato milczały, chowając oczy. Taka sama sytuacja językowa jest w położonych niedaleko mojego domu kawiarniach, gdzie czasami jadam i gdzie także — „kreole, kreole, wokoło sami kreole”. Ktoś zauważy: teraz, powiadają, przed państwem stoją zadania znacznie bardziej doniosłe, aniżeli to, jakie piosenki i w jakim języku brzmią w autobusach, sklepach i kawiarniach Ukrainy. Radykalnie nie zgadzam się z takim punktem widzenia, bo jestem głęboko przekonany, że
Zdjęcie Olesia Dmytrenka go rozumu”. A przypomniałem sobie przy okazji powiedzenie tego „politycznego żubra”, jak go nazywano w czasach radzieckich, po zapoznaniu się z decyzją „O fałsyfikacji historii w podręcznikach szkolnych klas 5—11 podczas studiowania kursów „Historia Ukrainy” i „Historia powszechna” sesji Donieckiej rady miejskiej, która składa się z przedstawicieli Partii Regionów oraz partii Natalii Witrenko. Analizę podręczników historii przygotował wydział oświaty rady miejskiej (naczelnik — Łaktionow) oraz „wiodący nauczyciele historii szkół miasta”: Palczyk — nauczyciel historii liceum nr 37, Czaban — nauczyciel historii szkoły nr 3, Rybałka — nauczyciel historii szkoły nr 97, Solanyczenko — nauczyciel historii szkoły nr 86, Alifanowa — nauczyciel historii szkoły nr 101, Szałama — nauczyciel historii szkoły
nr 96, Bałacun — nauczyciel historii zespołu szkolno-wychowawczego „Harmonia”, Parastatowa — nauczyciel historii szkoły nr 33, Pawłenko — nauczyciel historii ukraińskiego liceum nr 12, Sotnikowa — nauczyciel historii liceum nr 30, Bohdan — nauczyciel historii szkoły nr 9. Ta decyzja rady miejskiej stała się wzorcem zbiorowego obłędu. Ale brać do analityki tylko ten składnik byłoby bardzo uproszczone, bo trzeba rozumieć, że członkowie tego zbiorowego opusu okazują się zwykłymi kremlowskimi lizusami. I tutaj już nie zadziała żadna logika, filozofia, bo, wybaczcie, ludzie kręcą ogonkami, zobaczywszy na ekranie czapkę Łużkowa, a co dopiero mówić o Putinie i Miedwiediewie! I jak tu nie zacytować poety: „Komu wy służycie, przy-
Машинний переклад
Anton TALYMONCZUK, Donieck
Na początku lat 90. XX wieku znany komentator polityczny gazety „Izwiestija” Kondraszow napisał: „Historia Rosji to kłębowisko kłamstw, insynuacji, fałszerstw, mitów i innych bajek, a ten, kto to przeczytał, staje się zadżumiony, a kto jeszcze w to wszystko uwierzył, zupełnie traci zdrowo-
Машинний переклад
Zakończenie. Początek na str. 1. 52 wydania tygodnika „Słowo Proświty” w ciągu roku mogą, powiem bez przesady, zastąpić to morze kłamstwa, chamstwa i cynizmu, które mamy na ekranach. Ale nawet więcej. Wybaczcie, że wchodzę w kwestie korzyści ekonomicznych, ale te środki, które warto wydać na gazetę, można zaoszczędzić, jeśli wyłączy się telewizor podczas wieczornych przedstawień rozległych, „jak morze”, „swobód cynicznego słowa” dla widzów o „cynicznym rozumie”. Zaoszczędzona energia elektryczna z wyłączonego telewizora (czyli także zaoszczędzona część budżetu rodzinnego, a do tego — zaoszczędzone komórki nerwowe) da możliwość zakupu gazety lub jej prenumeraty, zabezpieczając się przed nieprawdą i zapewniając sobie rzetelne źródło ukraińskiej informacji. Właśnie dlatego dzisiaj ważne jest, aby zaprenumerować na 2010 rok „Słowo Proświty”, co sam uczyniłem. Rozumiem, że, powiedzmy, w Kijowie w niektórych centralnych kioskach prasowych jeszcze można kupić tę gazetę. Choć sam byłem czasem świadkiem dość nieprzyjemnych „min” na twarzach sprzedawców, kiedy chciałem kupić „Słowo Proświty”, jakbym pytał nie o gazetę, a o szpiegowski wywiad w obcym kraju. Nie mogę pojąć, dlaczego do tej pory, w XXI wieku, ukraińskojęzyczne wydania (ukraińskoświadome w duchu) wydają się tak niebezpiecznie wrogie dla niektórych kijowskich sprzedawców kiosków, którzy zapewne czytają głównie tylko „2000” albo „Bulwar”. Dzisiaj po raz kolejny znajdujemy się w sytuacji tragicznej niewiedzy. Nie wiadomo, kto za kilka miesięcy zostanie przywódcą Ukrainy, nie wiemy, jaka w takim razie będzie priorytetowa Ukraina (czy tylko formalnie, czy też rzeczywiście w swojej istocie). Na otwarciu tablicy pamiątkowej Jewhena Popowycza Lina Kostenko delikatnie zażartowała: „Gdyby tak przyszedł Kliczko i wysłał wszystkich tych kandydatów na deski”. Niestety, Kliczkowie nie będą kandydować na urząd Prezydenta Ukrainy. A wybierać trzeba będzie z „dwóch zł”, bo nawet wybór „przeciw wszystkim” może być niebezpiecznie przerzucony na korzyść kandydata Przeciw-wszystkim. Pojawienie się takich kandydatów to przejaw tego samego surrealistycznego absurdu, w którym przebiega kampania wyborcza 2009—2010, uwieńczona finansowo-ekonomiczną, pandemiczną i moralno-etyczną zarazą. Dlatego też ważne jest, aby „ubezpieczyć” jeszcze w tym roku swoją przestrzeń duchową na cały 2010 rok. I „Słowo Proświty” w istocie jest jednym z wydań, które zachowuje graniczną etykę ukraińskiego życia, koncentrując uwagę dziennikarską na tematach pamięci narodowej, na wartościach rodu i rodziny, na ważności prezentowania ukraińskiej kultury na świecie. Wierzę, że tygodnik „Słowo Proświty” przetrwa, a ukraińskie Słowo będzie żyło na łamach tego ważnego wydania, którego roli cała Ukraina póki co tak i nie oceniła. I nie tylko jako „organ proświtański” powinno pozycjonować się to wydanie, a jako ukraińska gazeta, która pracuje na rzecz utwierdzenia podstaw narodowego bytu. Wierzę, że takie dziennikarstwo — wyważone, fachowe, świadome, ukraińskie — jest skrajnie potrzebne, abyśmy z wami nie utonęli w morzu informacyjnego bezduchownego kłamstwa. Dmytro DROZDOWSKYJ
Машинний переклад
Iryna Mahrycka, kandydat nauk filologicznych, docent Wschodnioukraińskiego Uniwersytetu Narodowego im. Wołodymyra Dala
Na wyższej uczelni pracuję już dziewiętnasty rok, więc widzę, że między studentami filologii z początku lat 90. a studentami, których uczę obecnie, istnieją pewne różnice. Wcześniej wśród tych, którzy wybrali kierunek ukrainistyki, był spory odsetek pochodzących ze wsi (dla nich język ukraiński jest ojczysty), teraz zaś takich studentów jest zaledwie garstka. Sądzę, że wynika to z kilku czynników: 1) na wsi, przynajmniej na wschodzie Ukrainy, szybkim tempem spada dzietność; 2) rodzice wiejskich dzieci mają znacznie mniejsze możliwości materialne, by zapewnić im wyższe wykształcenie; 3) poziom wiedzy tych, którzy ukończyli wiejską szkołę, jest wyraźnie niższy w porównaniu z tymi, którzy ukończyli szkołę w mieście (a to niewątpliwa przeszkoda dla kandydata ze wsi przy wstępie na uczelnię). Według moich obserwacji, w latach 90. studenci wykazywali większe zainteresowanie nauką, więcej czytali, sporządzali notatki i dążyli do nowej wiedzy. Z smutkiem zauważam, że obecnie niewielu studentów chodzi do biblioteki, by coś znaleźć, przeczytać, sporządzić notatki. Do biblioteki chodzą kopiować źródła, a potem na zajęciach praktycznych jedynie odczytują z ksero. Dlatego obecnym studentom słabo rozwinięta jest kultura mowy ustnej, umiejętność dyskutowania, argumentowania i dowodzenia własnego zdania. Możliwość korzystania z Internetu bynajmniej nie wyszła na dobre wszystkim studentom: materiałów naukowo-metodycznych zamieszczonych w sieci jest absolutnie za mało do gruntownego opracowania tematów nauczania, i połowa grupy przychodzi na zajęcia z jednym artykułem dla wszystkich, „ściągniętym” z Internetu, często niezrozumianym. Przykro, ale Internet ogłupia studenta — młodzież przestaje myśleć i marzy tylko o tym, by znaleźć gotowe, nawet jeśli to praca kursowa lub dyplomowa. O żadnej rzetelności naukowej, etyce nie ma tu mowy: cudzą pracę wydaje się za własną. W rezultacie student filologii czwartego roku, który niczego nie czyta, może w notatce z wykładu zamiast „Oksana Zabużko” napisać „Oksana Zagluško” (tak mu się przesłyszało słowa wykładowcy), a w ustnej odpowiedzi dziesiąty (X) zjazd pisarzy nazwać „ha-zjazdem”. A filolog, który nie zna zasad pisowni, których powinien znać jeszcze z ławy szkolnej, może przenieść przecinek na początek nowego wiersza… Mnie jako wykładowcy bywa trudno znaleźć słowa do komentowania podobnych „błędów”. A później studenci filologii (jestem przekonana, że nie tylko filologii i nie tylko w Ługańsku), którzy nic nie czytali ani w latach studenckich, ani szkolnych, będą zostawać nauczycielami lub specjalistami innych dziedzin humanistycznych i odpowiednio „uczyć” kolejne pokolenia. Łatwiej mi było pracować ze studentami lat 90., którzy w szkole uczyli się ukraińskiej etnografii. Dzisiejszy student prawie nic nie wie ani o kulturze materialnej, ani duchowej Ukraińców, a jeśli o tym gdzieś kiedyś coś słyszał, to na to pytanie odpowie mniej więcej tak (cytuję pisemną odpowiedź studenta pierwszego roku): „Jest wiele obrzędów rodzinno-obyczajowych, do których wchodzą: wesele, lamentacje, miłość, narodziny dziecka”. Niedawno, jako kurator, odwiedziłam akademik, w którym mieszkają moi studenci. Rozmawiając z nimi, zapytałam, jakie audycje słuchają w radiu, co oglądają w telewizji, jakie czytają gazety. Tylko w kilku pokojach jest komputer i telewizor. Radio studenci, jeśli w ogóle słuchają, to coś w rodzaju „Szansonu”. O radiu przewodowym nawet nie słyszeli. A jeśli chodzi o gazety, tylko w jednym pokoju studentki ucieszyły mnie tym, że jednak czytają! I od razu się rozczarowałam, słysząc, że czytają… „Bezpłatkę” — lokalną gazetę, która drukuje wyłącznie informacje reklamowe. Nie chcę powiedzieć, że wszyscy moi studenci są tacy: są wśród nich również dociekliwi, którzy starają się wiedzieć więcej, potrafią analizować, mają twórcze myślenie. Staram się przekazywać im przede wszystkim prawdę o Hołodomorze, o innych dotąd nieznanych kartach naszej historii, o prawdziwych ukraińskich bohaterach, o realiach współczesnego życia. Z radością stwierdzam, że studenci, którzy wstąpili na nasz wydział i w zeszłym, i w tym roku, pod względem poziomu intelektualnego i chęci do nauki są znacznie lepsi od poprzedników (najwyraźniej odbija się na tym wstępowanie na uniwersytety na podstawie wyników niezależnego egzaminowania). Z nimi pracuje się znacznie łatwiej, widzi się pozytywne rezultaty swojej pracy, znajduje się odzew w studenckich oczach. A pół roku temu przyniosłam pierwszoroczniakom gazetę „Słowo Proświty”, zapoznałam ich z jej rubrykami, niektórymi materiałami. Zleciłam studentom zadanie: przeanalizować język artykułów gazetowych. Radziłam ją zaprenumerować. Około 20 studentów tak właśnie zrobiło i teraz dziękują, że mają możliwość czytania najbardziej ukraińskiej, z ich punktu widzenia, gazety, która zawiera wiele interesujących dla nich informacji — o spiskach, literaturze, kulturze, polityce i życiu społecznym. Koniecznie zapoznam ze „Słowem Proświty” także tegorocznych pierwszoroczniaków. I polecam wszystkim, którzy pracują ze studentami humanistyki, zrobić to samo. Kontakt z naszą gazetą pomoże młodzieży nauczyć się postrzegać historię bez zniekształceń, a teraźniejszość — z rozumem, właściwie zorientuje ją w życiu. I zrobi to, czego bezsprzecznie nie dopracowuje nasze państwo: wychowa u młodzieży szacunek dla wartości humanistycznych, wreszcie dla samych siebie jako obywateli państwa Ukraina, a więc także dla samej Ukrainy.
Машинний переклад
Petro ANTONENKO W Kijowie trwa skandal związany z eksmisją na ulicę obiektów kultury, sztuki i wydawnictw. Tym razem władze miejskie „najechały” na znane wydawnictwo „Ukraińska Encyklopedia”. Podczas niedawnej sesji rady miejskiej „przepchnięto” decyzję o rozwiązaniu umowy najmu lokalu przy ul. Bohdana Chmielnickiego 51-A przez wydawnictwo. Zaproponowano eksmisję, choćby i na chodnik, jeszcze kilku organizacjom, które wynajmują tu pomieszczenia. Są to: główna redakcja „Zbioru zabytków historii i kultury”, agencja poszukiwawczo-wydawnicza „Księga Pamięci Ukrainy” oraz redakcja czasopisma dla dzieci „Soniasznyk”. Temu właśnie poświęcona była konferencja prasowa w agencji UNIAN. Dyrektor „Ukraińskiej Encyklopedii” Mychajło Ziabliuk opowiedział, że wydawnictwo zajmuje ten budynek od ponad pół wieku — od czasu, gdy zespołem kierował Mykoła Bażan. Przez dziesięciolecia budynek był nie tylko centrum wydawniczym, ale jednym z ośrodków życia duchowego stolicy. Jednak już od dłuższego czasu wydawnictwo pracuje w warunkach oblężenia, pod ciągłą groźbą eksmisji. Choć, jak zaznaczył dyrektor, przez lata niepodległości na Ukrainie nie wydano nowej narodowej Ukraińskiej Encyklopedii. Wydawnictwo jest gotowe do takiej pracy, ale nie przy obecnym finansowaniu. Nawet w tych półfrontowych warunkach zespół pracuje, ukazują się wydawnictwa encyklopedyczne. Być może kiedyś państwo „znajdzie czas” także na wydanie encyklopedii narodowej. Przewodniczący komisji Rady Kijowskiej ds. kultury i turystyki Ołeksandr Bryhyniec oświadczył, że od niedawna niemal najważniejszym zadaniem w pracy komisji stała się desperacka walka o zachowanie placówek kultury, sztuki i duchowości. Coś udało się obronić, na przykład bibliotekę im. Łesi Ukrainki czy teatr lalek. Jednak niektórych instytucji nie udało się ochronić. Decyzję o rozwiązaniu umowy najmu z „Ukraińską Encyklopedią” i innymi organizacjami próbowano „przepchnąć” jeszcze na poprzedniej sesji rady miejskiej. Wtedy komisji udało się wstrzymać to pospieszne głosowanie. Ale niedawno jednak „przepchnięto” je większością głosów popierających mera i, jak zawsze w takich przypadkach, bez dyskusji, z sali, bez należytego uzasadnienia. Rzekomo na potrzeby jakiegoś funduszu, ale istnieje podejrzenie, że budynek będzie odsprzedawany, jak to już nie raz bywało w stolicy. Zdecydowane poparcie dla wydawnictw wyrazili na konferencji prasowej Bohaterowie Ukrainy Dmytro Pawłyczko i Iwan Dracz. „Trzeba poruszyć opinię publiczną w obronie wydawnictw” — zaznaczył Iwan Fedorowycz. „Musimy wspólnie stanąć przed tym budynkiem, obronić go i nie oddać na pastwę losu” — zaapelował Dmytro Pawłyczko. Przewodniczący Komisji Rady Najwyższej ds. kultury i duchowości Wołodymyr Jaworiwski był jeszcze bardziej kategoryczny: „Mamy w Kijowie władzę okupacyjną, która pragnie uczynić ze stolicy bezbarwne, zlumpenizowane miasto”. Uzupełnił to również zastępca przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Wasyl Szewczenko, który zaznaczył, że decyzja rady miejskiej o rozwiązaniu umowy najmu jest sprzeczna nie tylko z uchwałą parlamentu, ale także z odpowiednim Dekretem Prezydenta oraz Ustawą Ukrainy o najmie mienia państwowego i komunalnego. Wygląda na to, że władze stolicy uważają, iż prawa i inne akty normatywne państwa ich nie dotyczą. Wasyl Szewczenko przypomniał również o innych haniebnych faktach, w szczególności o prawdziwym „oczyszczaniu” Chreszczatyka z księgarni. Mało nadziei jest również na ochronę w sądach, zaznaczył Szewczenko, dlatego pozostaje zwracać się do najwyższych władz — Prezydenta, Rady Najwyższej, rządu. Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii wysłał już do nich takie pismo z prośbą o ochronę wydawnictw i innych obiektów kulturalno-artystycznych, na które już ostrzą sobie zęby pewne struktury biznesowe. Podobny apel uczestnicy konferencji prasowej postanowili skierować do przywódców państwa również w imieniu opinii publicznej. Czy nasze władze posłuchają, skoro teraz nie mają do tego głowy, mimo że w przemówieniach przedwyborczych pada niemało pięknych słów w obronie duchowości? Czyżby to były tylko słowa?
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
w kanale telewizyjnym. Mówiono w nim o tym, że premier Królestwa Brytyjskiego w odręcznie napisanym liście-apelu do obywatelki Anglii popełnił 20 (!) błędów. Ten fakt bardzo rozgniewał i zasmucił panią N, która napisała do rządu gniewną i oburzoną odpowiedź. I — o, cudo! — premier musiał publicznie, na wszystkich krajowych kanałach, przeprosić panią za swoją „niegrzeczność”. Najbardziej zadziwiają dwa fakty: odręcznie napisany list premiera (urzędnik chyba chciał udowodnić, że sumiennie wykonuje obowiązki nałożone na niego przez rząd, i oto — wyszła kompromitacja) oraz publiczne przepraszanie. Porównując „ich” i „naszych” sterników, dochodzę do wniosku, że nasza rodzima polityczna „elita” nie tylko nie potrafi poprawnie i precyzyjnie formułować myśli, wydawałoby się, w ojczystym języku ukraińskim, ale też nie prowadzi własnoręcznej korespondencji z obywatelami, „zrzucając” tę część pracy na referentów. Od razu przypominają się te „profesorskie” debaty o dwóch językach państwowych na Ukrainie. Dla początku niech by się nauczyli ojczystego, a dopiero potem sięgali po sąsiedni…
Машинний переклад
Bohdana PYŁYP CZUK Wspomnienia, wspomnienia… Moje dzieciństwo, moja niedośpiewana pieśń… Co pisać? Życie — to długa droga, na której są i ciernie, i kwiaty… Szłam tą drogą… Jakiś wielki cel — nieświadomy, półświadomy — wciąż gnał mnie z rodzinnej wsi, spod rodzinnej strzechy w nieznane światy… Może pod wpływem tych książek, które często przynosił tata z biblioteki „Proświty”, a może pod wpływem mamy, dwóch braci, którzy często wspominali o swojej nauce we Lwowie, w gimnazjum akademickim, a potem poszli do Ukraińskich Strzelców Siczowych, aby zdobyć Państwo Ukraińskie. Jeden z nich był nauczycielem w „Ridnej Szkole”. Moskiewscy łowcy ludzi zamordowali go w więzieniu na Zamarstynowie we Lwowie. Rok 1927. Jeszcze rodzinna ukraińska ziemia po wojnie światowej liże rany, a we wsi Zadwórze już działa sezonowe przedszkole przy czytelni towarzystwa „Proświta”. Nas, dwie małe dziewczynki, prowadzi tam mój dobry tata. Jeszcze jedna siostrzyczka ma pół roku i moja droga mamusia zostaje z nią w domu, choć przed wojną była w „Proświcie” aktywistką. W chórze śpiewała, a w kółku dramatycznym wykonywała główne role. Każdego lata Lwowskie Towarzystwo Pedagogiczne „Ridna Szkoła” organizowało we wszystkich wsiach przy czytelniach „Proświty” sezonowe przedszkola, które kończyły się świętem Matki Boskiej 28 sierpnia, występem dzieci. Dzieci zapoznawały się w przedszkolu z przyrodą, historią rodzinnego kraju — bajki, wiersze, śpiewy, tańce. Dzieciom wpajano miłość do Boga, do Ukrainy, do pracy. W niedzielę wszyscy razem szli do cerkwi. Rok 1929 — pora na mnie i moich rówieśników, by iść do szkoły. We wsi dwie szkoły — ukraińska (tak zwana ruska) i polska (polską kolonię Mazurów przysłał rząd po wojnie z rdzennej Polski). Na ukraińskiej ziemi — Państwo Polskie. W obu szkołach byli polscy nauczyciele. Rodzice chcieli „Ridnej Szkoły”, ale rząd nie dawał pozwolenia. My, dzieci, uczyliśmy się potajemnie po domach. Pod koniec roku szkolnego z rodzicami jechaliśmy do Lwowa do „Ridnej Szkoły imienia króla Daniela”, zdawaliśmy egzaminy (zadania kontrolne), dostawaliśmy świadectwa. Tak uczyłam się w pierwszej i drugiej klasie. Zaczęła się pacyfikacja, nauczycieli aresztowali i więcej do nas nie wrócili. Do trzeciej klasy poszliśmy do szkoły ukraińsko-ruskiej, gdzie uczyłam się do szóstej. Po szóstej klasie wszyscy moi rówieśnicy, oprócz mnie, uczyli się we Lwowie. Poszłam uczyć się do siódmej klasy w polskiej szkole, gdzie nauczyciele na przerwie nie pozwalali rozmawiać w języku ukraińskim. To wzmacniało nasze siły, rosła zaciętość i moc, nienawiść do wrogów… Małe dzieci szybko stawały się dorosłymi… „Ucz się, dziecko, niech rozum nie śpi. Czego się nauczysz — woda nie zabierze, ogień nie spali…” Oprócz szkoły, jeszcze była Cerkiew i „Proświta”. Tam trwała praca oświatowa. Wszyscy mieli zajęcia — od najmłodszego do najstarszego. Przy „Proświcie” były towarzystwa: „Ridna Szkoła”, „Związek Ukrainek”, „Gospodarz Wiejski”, sportowe — „Sokół”, antyalkoholowe — „Odrodzenie”, kółko dramatyczne, chóry (proświtański i cerkiewny), przy cerkwi — „Drużyna Maryjna”, jeszcze sklep (spółdzielnia) „Własna Pomoc” i mleczarnia. Zimą odbywało się „Wyszkolenie Rolnicze Młodzieży” — uczono nie tylko zakładać sady, pielęgnować zwierzęta, uprawiać buraki, soję, ale także ukraińskiej historii, geografii, literatury. Były różne kursy: higieniczne, kucharskie, krawieckie, haftu, trykotażu. Przyjeżdżali instruktorzy ze Lwowa, pracowali studenci. W każdym domu były czasopisma (gazety) dla dorosłych i dzieci. To wszystko było w mojej wsi i we wszystkich wsiach wokoło. My, dzieci, byliśmy ciekawi wszystkiego, chcieliśmy wszystko wiedzieć, we wszystkim brać udział: w przedstawieniach, koncertach, świętach narodowych, festynach. Ja, jako mała uczennica, na koncercie upamiętniającym Tarasa Szewczenkę czytałam wiersz „Rozryta mogiła”, a były jeszcze wiersze „Liczę w niewoli dni i noce”, „Biją progi” i inne. W 1939 roku, gdy przyszli moskiewscy „wyzwoliciele”, na koncercie pamięci Tarasa Szewczenki mówiłam wiersz „Kateryna”. Miał mój tata wielki kłopot, bo ja wyuczyłam się nie tego wiersza, który mi dali. Musiał dyrektor szkoły na zebraniu wyjaśniać, że to byli carscy Moskale, a nie radzieccy. Drogi życiowe naszego ukraińskiego bezpaństwowego skromnego narodu: jakie one skomplikowane, cierniste. Kto go tylko nie niszczył: Hunowie, Chazarowie, Połowcy, Turcy, Tatarzy, „dobrzy” sąsiedzi — Moskale, Lachowie, Madziarzy… A my żyjemy na rozdrożu, niczym ten feniks, zmartwychwstajemy z popiołów. Nas bardzo wielu jest rozrzuconych po wszystkich kontynentach. Światu niesiemy kulturę rolniczą, oświatę… Swojej ziemi tylko bronimy przed wrogami, których mamy tak wielu. Odwieczna kwitnąca ziemia zniekształcona Czarnobylem, zakładami-gigantami, bez których mógłby nasz naród żyć. Dlaczego wszystko tak? Tysiące razy zadawałam sobie pytanie: dlaczego nie jesteśmy gospodarzami na rodzinnej ziemi, nam przez Boga danej? Tysiące przyczyn, a może mniej? Jesteśmy bardzo gościnni, wszystkim ufamy. Kto przyjedzie w gości — nas z rodzinnego domu wygania. Z koleżankami Dlaczego? Ukraińców Polacy do rdzennej Polski wysyłają, Moskale wszystkich Ukraińców — na Sybir, a sami na naszych ziemiach panują. Dlaczego? Odpowiedź próbowali dać nasi przywódcy: pułkownik Jewhen Konowalec, Stepan Bandera, generał Roman Szuchewycz, ataman Symon Petlura, Mykoła Michnowski — wszystkich ich zabiła przeklęta Moskwa. Tysiące, miliony ofiar. Walka jeszcze nie zakończona, pamięć jątrzy się świeżymi ranami. Rok 1920 — zakończyła się wojna światowa. Wszystkie narody stały się gospodarzami na swojej ziemi. Nasz kraj — w niewoli, w jarzmie. Nie ma spoczynku. Pod dowództwem pułkownika Jewhena Konowalca utworzyła się Ukraińska Organizacja Wojskowa — UWO, która nie pozwalała Polsce zakorzenić się na ukraińskich ziemiach. Rok 1929 — powstała Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów, która ma bojowe hasło: „Zdobędziesz Państwo Ukraińskie albo zginiesz w walce o nie”. W okresie międzywojennym — lata 1929—39 — trwała praca polityczno-wychowawcza wśród młodzieży. Naród się jednoczył. Pracowały organizacje społeczne. To był burzliwy czas. Trwała walka o istnienie narodu ukraińskiego. Dzieci za wszelką cenę musiały uczyć się w gimnazjach, szkołach zawodowych, w różnych warsztatach.
Między Ukraińcami a Polakami trwała wielka, tajna i jawna walka o naukę, o miejsce pracy. Tworzono prywatne, płatne szkoły, działała kooperacja, prywatne warsztaty, przedsiębiorstwa. „Proświta” i Cerkiew jednoczyły wszystkich Ukraińców, wzywały do ofiarnej pracy, do miłości. „W jedności siła narodu”, „Swój do swego po swoje”… O tamtych czasach wiele napisano. Choć w czasie wojny światowej nie zdobyliśmy własnego państwa, naród się jednoczył. Przez dziesięć lat wytrwałej pracy OUN wychowała wspaniałą młodzież. Kiedy nadszedł właściwy czas, nie zawahała się oddać życia w walce z niemieckimi i moskiewskimi wrogami o wolność Ukrainy… Rok 1939. Wojna niemiecko-polska trwała pół miesiąca i Polski nie stało. Polskim państwem pokojowo podzieliły się Moskwa i Berlin. „Wyzwolili” nas Moskale. Zaczął się rabunek. Przestały istnieć wszystkie towarzystwa społeczno-kulturalne. W podziemiu została jedna OUN. Zaczęły się aresztowania, wywózki na Sybir wszystkich tych, którym droga była Ukraina… Rok 1941. Wojna między hitlerowskimi Niemcami a stalinowską Moskwą była dla NKWD tak nieoczekiwana, że enkawudziści, uciekając, w straszny sposób zamordowali w więzieniach wszystkich więźniów politycznych. Morze zmasakrowanych trupów, które się rozkładały, których nie można było rozpoznać… Wśród bliskich — płacz, przerażenie, którego nie da się opisać… Front odszedł na Wschód, „niepokonana czerwona armia” rzucała broń, masowo poddając się Niemcom do niewoli. 30 czerwca 1941 roku. OUN pod przywództwem Stepana Bandery i Jarosława Stećki we Lwowie ogłosiła Akt odnowienia Państwa Ukraińskiego. W cerkwi w Morszynie. 2004 r. Jesteśmy wolni! Wszędzie niebiesko-żółte flagi. Rząd Jarosława Stećki przejął władzę w swoje ręce. Odradzało się życie społeczne. Dla Niemców było to wielkie zaskoczenie: odzyskane od Moskwy ukraińskie ziemie planowali uczynić swoją kolonią. Hitler żądał od przywódcy Stepana Bandery odwołania Aktu ogłoszenia Państwa Ukraińskiego. Stepan Bandera odmówił. Niemiecka policja aresztowała rząd. Znalazł się on w niemieckim obozie koncentracyjnym. OUN przeszła do podziemia, przygotowywała się do walki z niemieckimi najeźdźcami. Ja w tym czasie we Lwowie pracowałam w bazie Okręgowego Związku „Kooperatywa”. Ze mną pracowali młodzi chłopcy — sąsiad Julko Skawynski i Bohdan Kunycki, syn adwokata z sąsiedniego miasteczka Gliniany. Bohdan uczył się w Ukraińskim Gimnazjum Akademickim, w 1940 roku aresztowało go NKWD, skazało w procesie „59” na 10 lat. Kiedy wieziono go razem z więźniami politycznymi na Sybir, na stacji przesiadkowej w Berdyczowie Niemcy bombardowali więzienie. Bohdan z towarzyszami wyrwał się na wolność, wrócił do domu i zaczął pracować w Związku „Kooperatywa”. Bohdan zapoznał mnie z Myrosławą (Mirą) Czujko, która była członkinią „Junactwa” OUN. Stała się moją przewodniczką, przerabiała ze mną materiały o zadaniach OUN. Nauczyłam się Dekalogu ukraińskiego nacjonalisty, 44 zasad postępowania, uczyłam się historii Ukrainy, geografii, literatury, zasad konspiracji, chodziłam na łączność, wykonywałam zadania organizacji. Zaczął się rok szkolny, zwolniłam się z pracy, poszłam uczyć się do szkoły chemicznej, potem przeszłam do handlowej. Po ukończeniu pracowałam jako maszynistka w Rewizyjnym Związku „Kooperatywa”, w redakcji „Gospodarczego czasopisma kooperatywnego”, kontynuując pracę w robotniczej siatce młodzieżowej. Moją przewodniczką została Hanna Dubyniak, studentka instytutu medycznego. Zorganizowałyśmy świadome dziewczęta z różnych instytucji, z nimi prowadziłyśmy pracę polityczno-wychowawczą. Doskonaliłam wiedzę dzięki wsparciu instruktorek politycznych Hanny Kuryło, Kateryny Zaryckiej („Mała”). Utrzymywałam łączność z dziewczętami, przekazywałam im swoją wiedzę, wykonywałam różne polecenia organizacji: rozpowszechniałam literaturę, pracowałam w towarzystwie „Siła”, w czytelni „Proświty” przy cerkwi św. Jura. Po przeszkoleniu złożyłyśmy przysięgę w obecności przewodniczki „Dumy” i przewodnika „Łysohora”, kontynuowałyśmy wykonywanie swoich obowiązków. W 1943 roku otrzymałam przez przewodniczkę „Dumę” rozkaz Prowodu przejścia do podziemia na Tarnopolszczyznę. Zgłosiłam się do przewodnika „Ułasa” do księgarni w mieście Podhajce na Brzeżańszczyźnie. Tutaj poznałam koleżankę „Homin” i wiejskie dziewczęta-junaczki. Prowód Tarnopolszczyzny zorganizował szkolenie ideologiczno-czerwono-krzyżowe, które prowadziły przewodniczki „Ceka” — Ola Slip i „Ulana”. Po szkoleniu pracowałam w okręgu Czortków do dyspozycji obwodowej przewodniczki „Junactwa” „Iskry” — Myrosławy Jurczynskiej. Do okręgu Czortków należała Bohdana Pyłypczuk — „Myrosława”, „Wira”, „Krycia” — urodziła się 20.09.1922 r. we wsi Zadwirja w rejonie buskim na Lwowszczyźnie, w wielodzietnej rodzinie rolniczej. Szkołę ludową ukończyła w rodzinnej wsi, średnią — we Lwowie. Brała udział w pracy społecznej w rodzinnej wsi: w towarzystwie „Proświta” — „Sokił”, chór, kółko dramatyczne; „Mariańskiej Drużynie”. Członkini „Junactwa OUN”, od 1941 r. — w siatce robotniczej Lwowa. W podziemiu w obwodzie tarnopolskim — od 1943 r. Myrosławę aresztowano w 1948 roku w Drohobyczu, skazał ją Lwowski Trybunał Wojskowy na podstawie artykułów 54 1a, 11 na 25 lat łagrów, pięć lat pozbawienia praw. Odbywała karę na Sybirze — w tajszeckim OZERLAG-u. Zwolniona w 1956 r., mieszkała w Dolinie, pracowała w szpitalu. Od 1971 roku mieszka we Lwowie.
Машинний переклад
W powojennych latach pięć powiatów: Borszczów, Zaleszczyki, Buczacz, Kopyczyńce i Czortków. Z „Iskrą” spotkałyśmy się u sióstr zakonnic. Miała już duże doświadczenie w pracy podziemnej. Odważna, ideowa, skromna, wykształcona, sercem i duszą oddana Ukrainie, zmieniła mój pseudonim „Wira” na „Krycia”. Przeprowadziłyśmy kilka szkoleń z powiatowymi, rejonowymi działaczkami młodzieżowymi w wioskach Jagielnica, Cygany, Sapohów, Kudryńce, Rozsochacz i innych. Napięta praca trwała. Młodzież gromadziła produkty żywnościowe, rośliny lecznicze, bandaże z domowego tkanego płótna, utrzymywała łączność, rozprowadzała literaturę. Ile nieprzespanych nocy, ciągle w drodze, w drodze… Na terenach Niemcy urządzali obławy, zabierali młodzież na roboty do Niemiec. Nawiązałyśmy łączność z lasami hrymajłowskimi, dokąd odchodzili młodzi chłopcy do Powstańczej Armii. Ludzie po wioskach we wszystkim pomagali — wszyscy jak jedna rodzina. Chłopcy masowo szli na Wołyń do UPA, wiedząc, że Moskwa ich nie oszczędzi. Ile w nich było zapału i miłości do rodzinnego kraju… Rok 1944. Zbliżał się front. Widać było łuny, słychać dalekie echa wojny. Lutowy poranek, niepogoda: topnieje śnieg, błoto. Suną moskiewscy „wyzwoliciele”, jak czarna chmura, na naszą ziemię. Front zatrzymał się na rzece Strypie na prawie pół roku… Są już ofiary — zginął okręgowy prowidnyk „Enej”. My, „Iskra”, „Hucułka” i ja, chowamy go w nocy na czortkowskim cmentarzu. Jeszcze wiele było ofiar, zanim front przesunął się na Zachód. Za frontem przybyła sowiecka administracja z tysiącami enkawudzistów, z moskiewskimi oddziałami partyzanckimi „rubachą”, które umiały tylko grabić pokojowy naród. Zaczęły się aresztowania, wywózki na Sybir, obławy. Powstańcy ginęli, ale nie poddawali się… Wiele książek napisano o tamtych heroicznych czasach, a jeszcze więcej zostanie napisanych. Wielotysięczna heroiczna armia UPA przez ponad dziesięć lat wytrwała w walce z moskiewskim najeźdźcą, nie mając własnego państwa, z takimi światowymi potęgami jak Niemcy i Rosja. To była tak heroiczna epoka, jakiej świat jeszcze nie znał. Idea narodu ukraińskiego jest wiecznie żywa. Druga połowa 1944 roku, front odszedł na Zachód. Ukrainę zajęły oddziały NKWD. Obławy, aresztowania — pomagała im bolszewicka partyzantka „rubacha”, „czerwona miotła”. W OUN nastąpiły wielkie zmiany. Na miejscu powiatów utworzono nadrejony i rejony. Zlikwidowano siatkę „Junactwo”. Młodzież przekazano do aktywu. Wzmocniono łączność, służbę sanitarną UCK, część gospodarczą. Prowidnyczka „Iskra” informowała o dalszym kierunku pracy. W okręgu czortkowskim pozostawała „Marta”, „Motria”, „Lesia”, „Myrosława” i inne. „Hucułka” i „Krycia” wróciły na swoje tereny. Ja już w rodzinnej wiosce. Dwa tygodnie temu niespodziewanie zmarł mój ojciec z powodu przedawkowania leków. Mama nie chciała składać sprawy do sądu, bo jeszcze nie skończyła się wojna, nikt nie zwróci jej męża, dzieciom ojca. Mama opowiadała jeszcze, że podczas świąt Bożego Narodzenia zginęli w kryjówce koło cerkwi najlepsi młodzi chłopcy. Zdradził ich Polak „Jawir”, który oddał się w ręce NKWD. Wielu ludzi przez niego ucierpiało. Mama prosiła, żebym nie przyjeżdżała do wioski, bo nikt nic nie wie o mnie. Rano pociągiem wyjechałam do Lwowa. W niedzielę we Lwowie w cerkwi Przemienienia Pańskiego spotkałam przyjaciółkę Lonię. Opowiedziała, że wszystko bardzo się zmieniło. Po wioskach — wielkie obławy. Prowidnyczka „Duma”, która wysyłała mnie do podziemia, wyjechała na Zachód. Było zadanie: kto nie jest zdekonspirowany, może pójść do pracy, aby legalnie kontynuować wykonywanie zadań organizacji. Lonia uczyła się w instytucie pedagogicznym. Ja pracy nie znalazłam, wstąpiłam do szkoły felczersko-akuszerskiej oraz wieczorowej dziesiątej klasy. Na podstawie zaświadczenia ze szkoły w rejonie Glinian wyrobiłam paszport. W dziesiątej klasie spotkałam Marię Baran, która mieszkała u profesora Zubreja na placu Jura. Nie miałam mieszkania, a żona profesora pozwoliła mieszkać razem z Marią. W czerwcu zaczęły się egzaminy w szkole średniej. Porzuciłam naukę w szkole felczersko-akuszerskiej. Zdałam egzaminy na świadectwo dojrzałości, wstąpiłam na pierwszy rok filologii ukraińskiej, ukończyłam go. Czas był bardzo niepokojący, znikali ludzie w dzień i w nocy. W wiosce więcej się nie pokazywałam. Czasem jeździłam na Drohobyczczyznę, do wioski Hruszów. Tam żona brata mojej mamy pracowała jako nauczycielka. Jej męża jeszcze we wrześniu 1940 roku aresztowano i zamordowano w lwowskim więzieniu na Zamarstynowie. Ciotka w 1943 roku z bratem i małą córeczką wydostali się ze Lwowa na Zachód. Jechać dalej się rozmyślili, zostali w Hruszowie. Brat zaczął pracować jako dyrektor Hruszowskiej szkoły podstawowej (tam jeszcze była druga szkoła niepełna średnia, wioska miała trzy cerkwie), a ciotka — jako nauczycielka pierwszej i drugiej klasy. Pewnego razu we Lwowie spotkałam prowidnyczkę „Martę”, opowiedziałam o sobie. Ona z towarzyszami w Dolinie pytała, czy nie można od czasu do czasu bywać u mojej ciotki. Wiedziałam, że ciotka jest bardzo dobra, sama kiedyś ucierpiała i nie odmówi. „Marta” przyjeżdżała kilka razy, robiła kwiaty i woziła na bazar sprzedawać. Podczas wakacji we Lwowie spotkałam siostrę Lubę. Wstępowała na uniwersytet, nie przeszła przez konkurs. Pracowała w wiosce, dała mi swój świadectwo, żebym miała choć jakiś dokument przy sobie, bo w wiosce już o mnie wypytywali. Przyjechałam do Hruszowa, opowiedziałam ciotce. Naradziła się z bratem, a ten postanowił przyjąć mnie do pracy w szkole. Napisałam podanie, dyrektor porozumiał się z kierownikiem rejonowego wydziału oświaty Lytwynowym, który przyjął mnie do pracy pod warunkiem, że wstąpię zaocznie do Drohobyckiego Instytutu Pedagogicznego. Tak zaczęłam pracować jako nauczycielka drugiej klasy, ciotka kontynuowała nauczanie w pierwszej (po wioskach wciąż brakowało nauczycieli). Prowadziłam kółko przyrodnicze i wychowanie fizyczne. Praca podobała się, nikt mnie nie kontrolował (taka praca kiedyś była moim marzeniem, ale nie w takich okolicznościach). Cieszyłam się, że mogę opowiedzieć dzieciom o naszej historii, książętach, kozakach, o sławnej przeszłości Ukrainy, o pisarzach. Uczniom było bardzo ciekawie, choć wiedziałam: w każdej chwili wszystko może się skończyć… Walka się przeciągała, powstańcy ginęli, ale nie poddawali się. „Szmiraki” łazili po wioskach, grabili ludzi, często słychać było tu i tam strzały. Trwały wywózki rodzin powstańców na Sybir. Złożyłam podanie do Drohobyckiego Instytutu Pedagogicznego na wydział zaoczny. Odbyłam miesiąc na sesji instruktażowej. Zdałam egzaminy wstępne i zostałam przyjęta na studia zaoczne — pierwszy rok filologii ukraińskiej. Jeszcze za Niemców w szkole handlowej uczyła się ze mną koleżanka z wioski Maria Sawczyn. Wiedziałam, że pracuje w „Junactwie”, a o mnie ona zapewne się domyślała, ale nigdy na ten temat nie rozmawiałyśmy, przestrzegałyśmy konspiracji. Kończąc naukę, rozeszłyśmy się. Prawie sześć lat nic o sobie nie wiedziałyśmy. Spotkanie z akademikiem Niną Wirczenko (skrajna po prawej)
Minęły wakacje, pracowałam w szkole w Gruszowie. Przyjechała do mnie z Polski z pocztą dla kierownictwa koleżanka mojej kuzynki, Zena. Chciała spotkać się z Marijką Sawczyn. Powiedziałam jej, że od 1942 roku jej nie widziałam i nie wiem, gdzie ona jest. Coś wtedy o niej opowiadała, wszystko to wydało mi się z jakiegoś powodu podejrzane i odjechała z niczym. Zrobiło mi się bardzo gorzko… Naprzeciwko szkoły była mała cerkiewka, w której kiedyś objawiła się Matka Boża. Podświadomie zwróciłam się do niej: Matko Boża, błagam Cię, pomóż mi, bo jest mi bardzo smutno… Pewnego razu przyszłam ze szkoły zmęczona, położyłam się, zdrzemnęłam. Ciotka mnie obudziła. Widzę przez sen — w domu goście. Kim oni są? Zdołałam jeszcze zażyć truciznę. Wyprowadzili mnie z domu na ogród. Poszliśmy milcząc w kierunku wsi Dobrowlany. Jeden z nich zapytał o „Mariczkę” i zrozumiałam, że na nią czekają. Weszliśmy do niewielkiego lasku. Mały chłopiec przyniósł w bańce mleko, podali mi, przełknęłam, bo już język mi się nie obracał. Zmorzył mnie sen. Obudził mnie warkot maszyny, pochwycili mnie, drutem związali ręce, wrzucili na ciężarówkę. Tak znalazłam się we Lwowie w więzieniu, przy ulicy Łąckiego. Rozpoczęło się śledztwo. Długo milczałam, wiedziałam, że litości nie będzie. Panie, w rękach Twoich mój los, niech dzieje się Twoja wola. Szkoda, że nic dobrego nie zrobiłam dla Ukrainy. W rodzinie jestem najstarsza, dzieci jeszcze małe, ojciec zmarł. Siedzę w izolatce w piwnicy. Myśli rojem mnie obsiadły. Martwię się, co z Zeną. Czy ona jest na wolności?.. Ktoś z sąsiedniej celi puka, nie spieszę się odpowiadać, bo strażnik jest przy drzwiach. Po chwili pytam: kto? — Jestem Lubomyr albo Lubko. Ale w tej minucie otwierają się drzwi, wzywają mnie na przesłuchanie. Śledczy o coś pyta. — „Myśmy cię szukali pod ziemią, a ty radzieckie dzieci psujesz!” Męczyli mnie, żądali: „Znasz wielkich kierowników podziemia w mieście Lwowie, mów, mów”. Długo ciągnęły się dnie i noce na przesłuchaniach, pytania te same. Wiedziałam, że niczego nie osiągną i nie udowodnią, bo na Zakerzoniu nie byłam i z „Mariczką” nigdzie się nie spotykałam. Do końca śledztwa nie otrzymywałam paczek. Sukienka przez „wyparzanie” podarła się, przód zakrwawiony, zrobił się jak blacha. Żeby dostać igłę, ogłosiłam głodówkę, trzy dni się pomęczyłam, ale igłę dali. Śledztwo się skończyło, przeniesiono mnie z izolatki do celi, gdzie były cztery dziewczyny. Wkrótce wezwano mnie na sąd. Trybunał wojskowy skazał mnie z artykułu 54-1-a, 11 na 25 lat pozbawienia wolności, jeszcze pięć lat pozbawienia praw obywatelskich. Kasacji nie pisałam, o ułaskawienie nie prosiłam. Niedługo potem wywieźli mnie do więzienia „Brygidki”. Cela duża, a do tego przepełniona — ciasno, gorąco, duszno. Jedna dziewczyna wyciągnęła spod „paraszy” krzyżak (podstawkę), wybiła wszystkie okna, lżej odetchnęłyśmy. Więźniarki ogłosiły głodówkę. Wkrótce wszystkie wywieziono do punktu etapowego. Tam od bliskich dostałam bieliznę, płaszcz i buty. Byłam bardzo wycieńczona — skóra i kości. Modliłam się, żeby Matka Boża mi pomogła, wzmocniła moje siły. Wierzyłam, że wszystko co najgorsze jest już za mną. Jeśli jeszcze żyję, to tylko modlitwa mnie uratowała. Długo na punkcie etapowym nie byłyśmy, wsadzili nas do wagonów towarowych, wywieźli do Rosji, na Syberię. Znalazłam się w obwodzie irkuckim w tajszeckim „OZERŁAGU”. Przydzielili mnie do brygady wyrębu lasu. Zima. Zaczęły się silne mrozy. My — już nie ludzie, a numery. Mój — Sz-775. Normy wyrobić nie w stanie. Na dzień 300 gramów zakalca, chochla pomyj — kasza za kaszą biega. Wszystkie zimy przy wyrębie lasu. Latem — kamieniołom, roboty ziemne, budowa stacji pomp, ziemianek, kolei Brack—Komsomolsk, praca w fabryce miki. Po śmierci Stalina — kata narodów, zaczęli więźniowie strajki w Workucie, Norylsku i Kazachstanie. Znowu polała się krew… Przyjechała do łagrów tajszeckich komisja przeglądać sprawy. Zdjęli mi 15 lat. Ostatnie lata dopracowałam i w grudniu 1956 roku zwolniłam się. Przyjechałam do matki, zameldowania nie dali, tylko rozkaz: w ciągu 24 godzin wrócić z powrotem na Syberię. Niektórych meldowano 100 kilometrów od centrów obwodowych. Długo nie miałam przystani na Ukrainie. Zapraszała mnie przyjaciółka Lonia do Anżero-Sudżenska. Ją po łagrze wysłali do matki na osiedlenie. Nie miałam siły wracać dobrowolnie na Syberię, porzucać rodzinną ziemię-żywicielkę. Serdeczna matka mojej przyjaciółki z łagrów, Adriana Worobec, cudem pomogła mi zameldować się w Dolinie. Ukończyłam szkołę finansową w Stryju i pracowałam w szpitalu rejonowym w Dolinie. Po 14 latach wyrzucili mnie jako nielegalnie zameldowaną. Pojechałam do Lwowa i w wielkim mieście zagubiłam się. Dopracowałam do emerytury dzięki dobrym ludziom i przyjaciółce Natalii Kozak. Boża opatrzność dała siły, że szczęśliwie doczekałam niepodległości Ukrainy, skropionej krwią narodu ukraińskiego. Włączyłam się do pracy społecznej. Niełatwo przychodzi odbudowa Ukrainy. Zniszczone wojnami gospodarstwo. Stracono prawdziwych gospodarzy rodzinnej ziemi, ale my jesteśmy, świat nas uznał. Tutaj nasi przodkowie zostawili swoje ślady — dobre uczynki. My idziemy ich śladami i teraz wszystko będzie zależeć od naszych czynów, naszej miłości do rodzinnej Ukrainy. Niech Pan błogosławi naszą pracę.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
rele — Słownika Hrinczenki. I nie tylko ukraińska. Przykład znajdujemy u Jurija Szewelowa. Październik 1952 roku. Amerykański slawista R. Jakobson podjął się wydania pracy Jurija Szewelowa o pochodzeniu języka białoruskiego i zaproponował swojemu studentowi Efraimowi Levinowi, znawcy języków rosyjskiego i angielskiego, przetłumaczenie jej z ukraińskiego na angielski. Student Levin zabrał się za tłumaczenie, choć nie znał języka ukraińskiego. O tym J. Szewelow w pracy „Moje spotkania z Romanem Jakobsonem” opowiada tak: „Dostał słownik Hrinczenki i tak wykonał swój przekład. Prawda, egzemplarz Hrinczenki, który miał, był kartkowany tak często i tak energicznie, że pod koniec pracy Levina cały rozpadł się na pojedyncze kawałki z bardzo zniszczonymi brzegami. Krótko mówiąc, była to heroiczna praca, zajęła Levinowi dobry rok czasu, do jesieni 1953”. Postawmy kilka pytań, wychodząc z cytowanego fragmentu. Czyżby w połowie XX w. biblioteki (i osoby prywatne) w USA nie miały z USRR żadnego przyzwoitego przekładowego słownika ukraińsko-rosyjskiego, skoro trzeba było sięgnąć po Słownik Hrinczenki? Czyżby do dziś niektórzy uważali, że wtedy na Ukrainie były takie słowniki? A czy wszyscy i teraz na Ukrainie wierzą, że Ukraińcy wolnego świata zachodniego jak źrenicy oka strzegli i studiowali swoją świętość — Słownik Hrinczenki? Czyż ten urywek z artykułu naukowego uczonego nie jest wzorem dokładnego, wykwintnie subtelnego, tolerancyjnego i głębokiego w treści języka, który warto naśladować? Jako utalentowany analityk Jurij Szewelow dzięki głębokiej wiedzy i profesjonalnej intuicji bezbłędnie wyodrębnia znaczące zjawiska i postacie spośród niezmierzonej ilości podobnych. Patos i sens swojej działalności wielki uczony widział w „podniesieniu indywidualnego”, a nie w poszukiwaniach „wspólnego mianownika”, czym zawsze był zaabsorbowany R. Jakobson, który, według słów J. Szewelowa, „gardził ukraińskimi rzeczami, aż do czytania tekstów swoich podopiecznych autorów”. Według wyważonego twierdzenia J. Szewelowa, słownik Hrinczenki „stał się sui generis (z łaciny swoistym, szczególnym) zestawieniem ukraińskiego języka literackiego, a także w pewnym stopniu określił na przyszłość zasady i fundamenty jego standaryzacji”. W czym zatem Jurij Szewelow dostrzegł swoistość, szczególność Słownika Hrinczenki? Przede wszystkim w tym, że odzwierciedlił on „czysto ludowy język, bez „kutych” słów, które zaczęły pojawiać się po 1870 r.”, a także w tym, że w nim „prawie zawsze zaznaczono miejscowość, skąd pochodzi słowo”; pomimo zebrania „zasobu słów żywego języka (przeważnie wiejskiego), słownik zdołał uniknąć nadmiernej regionalności”; podano nie tylko leksykę, ale i ukraińską frazeologię z wyjaśnieniem jej pochodzenia; to nie tylko słownik typu przekładowego, ale i w wielu przypadkach z objaśnieniem w języku rosyjskim znaczenia ukraińskich słów; „Hrinczenko włączył do swojego słownika cały szereg słów ze źródeł galicyjskich”, bo tak sformułował i wcielił w życie swój językowy ideał: „Język wtedy tylko będzie i najlepszym, i najrozumniejszym, gdy u podstaw jego będzie język ludowy Naddnieprzańskiej Ukrainy z potrzebnymi dodatkami z języka ludowego Bukowińczyków lub Galicjan”; B. Hrinczenko miał wielkie zastrzeżenia co do wprowadzania do słownika najnowszych zapożyczeń z innych języków, a dlatego włączył do niego tylko dawno przyswojone słowa w rodzaju adres, poczta itp.; „w najbardziej wyczerpującym z przedrewolucyjnych słowników, słowniku Hrinczenki” utrwalono szereg słów (np. dopowid’ (referat), hurtok (kółko), uriad (rząd), ustanowa (instytucja) itd.) z odmiennym od obecnego znaczeniem; Hrinczenko ostrożnie i wyważenie wprowadzał leksykę terminologiczną, zwłaszcza zapożyczoną, uważając ten problem za bardzo drażliwy; prawie w stu procentach w nim „zachowano końcówkę 'y w dopełniaczu
Машинний переклад
Taisa BURLAKA, wykładowczyni Kijowskiego Uniwersytetu imienia Borysa Hrinczenki. Każdego dnia, każdej minuty stoimy przed wyborem. Ale nie każdemu z nas dane jest zawsze odróżnić to, co wartościowe, od tego, co przemijające, wielkie od szpetnego. Dlatego, jak powiedziała Ołena Teliha, dla umiejętności „widzenia prawdziwego oblicza olbrzymów, trzeba choć trochę wznieść się do ich poziomu i mieć w sobie choć coś z ich odwagi”. Taką wysoką misję wznoszenia nas do olbrzyma Ukrainy — Borysa Hrinczenki — jest w stanie podjąć niewielka liczba Ukraińców. Wśród nich jest Jurij Szewelow (1908—2002), najbardziej autorytatywny uczony językoznawca XX wieku. On „zrobił dla języka ukraińskiego to, co Hruszewski zrobił dla historii ukraińskiej”. Właśnie J. Szewelow wprowadził język ukraiński w kontekst światowy, gdzie wśród wybitnych Ukraińców wywyższa się sławne imię Borysa Hrinczenki. Właśnie J. Szewelow, który bronił swoich pozycji „metodami naukowego dowodu i uczciwego operowania faktami”, czterotomowy słownik ukraińsko-rosyjski Hrinczenki uznawał za szczytowy i wielokrotnie się na niego powoływał. Właśnie J. Szewelow, doskonale opanowawszy głębiny Słownika Hrinczenki (i nie tylko), zdołał dostrzec w nim atrakcyjne cechy wyjątkowości i wydał jeszcze przez nikogo nieobalony werdykt: „Wagi Słownika Hrinczenki z jego 68 tysiącami gniazd ledwie czy można przecenić”. ZA KULISAMI. Pozostawmy poza naszą uwagą problemy, szczegóły związane z przygotowaniem Słownika Hrinczenki, nakreślając fakty. Kiedy w 1862 r. zamknięto czasopismo „Osnowa”, gdzie z inicjatywy P. Kulisza zaczęto zbierać materiały słownikowe, stara kijowska Hromada od 1864 r. stała się ich właścicielem. Pracę nad materiałami do słownika (zbieranie, systematyzacja, redagowanie itd.) choć powoli, z przerwami, ale stopniowo kontynuowano, a kierowali nią językoznawcy P. Żytecki, W. Naumenko, Je. Tymczenko. Tak trwało do 1902 r. Od 1884 r. w sferze życia duchowego Ukraińców gwałtownie wzniosła się nadzwyczajna, potężna postać Borysa Dmytrowycza Hrinczenki — edukatora, pisarza (poety, prozaika, dramaturga, publicysty), dziennikarza, folklorysty, naukowca, tłumacza, kompilatora i wydawcy, działacza społecznego i partyjnego (członek URP). Nie zauważyć tego było niemożliwe. Wysoko oceniwszy encyklopedyczną wiedzę, ogromną pracowitość i zamiłowanie do pracy, ukrainotwórczą orientację całego dorobku B. Hrinczenki (w warunkach bezpaństwowości Ukrainy, wszelkich przeszkód i zakazów), ukraińscy uczeni i działacze społeczni zatrzymali swój wybór na Hrinczence, proponując mu pokierowanie ostatecznym uporządkowaniem i redagowaniem materiałów przyszłego słownika ukraińsko-rosyjskiego. I nie pomylili się. Po wątpliwościach i wahaniach B. Hrinczenko przyjął propozycję. A kiedy jego doradcami zgodzili się zostać wybitni językoznawcy Pawło Żytecki (1837—1911) i Kost Mychalczuk (1840—1914), Borys Hrinczenko od 1902 r. zanurzył się w wir żmudnej, czasem niewdzięcznej pracy (pokonywanie cenzuralnych barier, zakazów, naukowo-praktycznych niespójności itd.). Zaledwie po czterech nieprzewidywalnie ciężkich latach, czyli w 1906 r., przygotowane materiały skierowano do najwyższego w Imperium Rosyjskim centrum profesjonalnego — Rosyjskiej Akademii Nauk. Przyznano im drugą nagrodę M. I. Kostomarowa „za najlepszy słownik małoruski”. Po roku ostatecznych uzgodnień, doprecyzowań długo oczekiwany „Słownik języka ukraińskiego” pod redakcją, w opracowaniu Borysa Hrinczenki z dodatkiem jego własnych materiałów zaczął wychodzić: 1907 r. — I tom (A-Ż), 1908 r. — II tom (Z-N), a 1909 r. — III (O-P) i IV tom (R-Ja). Ten „Słownik języka ukraińskiego”, wydrukowany „w nieco zmodyfikowanej kuliszówce, wywarł kolosalny wpływ na proces normowania ukraińskiego języka literackiego” (I. Farion). Dzisiaj, w 100-letni jubileusz, buntownicza siła i wielkość Słownika Hrinczenki kontynuuje poruszanie jego wiernych przyjaciół i nieprzyjaciół. Dlaczego? WYJĄTKOWY. Ukraińska inteligencja już całe stulecie zwraca się po konsultację, radę i naukę do jedynego niezamulonego ukraińskiego źródła. Szczególnie w tym, że Hrinczence udało się wielkim wysiłkiem osiągnąć znaczne ustępstwa Rosyjskiej Akademii Nauk w odniesieniu do norm pisowni, a mianowicie: konsekwentne używanie litery ґ; używanie litery i zamiast jać, e; używanie apostrofu zamiast ь; używanie liter jo i ьо zamiast ё. Jeśli zaś zebrać wymienione indywidualne cechy Słownika, to układają się one w pojemne wyrażenie Jurija Szewelowa: „Cały materiał znormalizowano pod względem fonetyki, morfologii i akcentu”. Oznacza to, że B. Hrinczenko po raz pierwszy w ukraińskiej leksykografii początku XX w. dla wyrażenia ukraińskiej psychiki jako duszy każdej narodowości starannie i zasadnie uformował „jej zewnętrzną powłokę, obrazowo mówiąc, ubranie, które jest dopasowane do jej wewnętrznej natury” (I. Farion). Tym, że „świadomość odrębności Hrinczenko zaszczepiał”, okazał się jego Słownik tak nieakceptowalnym i niebezpiecznym dla różnego rodzaju rusyfikatorów całego XX wieku. A wielki humanista, myśliciel i patriota Jurij Szewelow za unikalność i bezcenność Słownika zaliczał Borysa Hrinczenkę do jednej „z trzech indywidualności, które określiły rozwój ukraińskiego języka literackiego, czyli jego normy na wszystkich poziomach”. Te trzy imiona — Taras Szewczenko, Borys Hrinczenko i Ołeksa Synjawski. I dalej Jurij Szewelow twierdził: „Jeśli Taras Szewczenko położył pierwsze ogólnonarodowe podstawy języka literackiego swoją genialną intuicją, a Borys Hrinczenko swoim metodycznym podejściem i upartą pracowitością, to Ołeksa Synjawski, jako naukowiec, wniósł w procesy normalizacji języka głęboką wiedzę, doświadczenie naukowe i zrozumienie tendencji rozwoju”. Do takiego wniosku doszedł J. Szewelow w związku z zakazem „Ukraińskiej pisowni” z 1929 r., represjami lat 30. i rozstrzelaniami współautora „UP” Ołeksy Synjawskiego i jego naśladowców. Jaki zdumiewającej precyzji i siły łańcuszek trzech pokoleń wielkich orędowników ukraińskiej sprawy zbudował Jurij Szewelow! Tak, Jurij Szewelow uwydatnia językotwórcze zwycięstwa Borysa Hrinczenki, wzywając do pielęgnowania duchowej samodzielności. Zaprawdę, „najlepiej ocenić Wielkiego może Wielki, kto sam pokonywał morza i opanował tę żywioł” (za Je. Swerstjukiem).
A teraz zapytajmy siebie, czy wsłuchujemy się w mądrą radę Jurija Szewelowa: „Językoznawcy i nie-językoznawcy, którzy dbają o zachowanie języka ukraińskiego, mogą być zaniepokojeni zniknięciem w nim wielu produktywnych cech, które określają jego swoistość”. To pytanie chce się zaadresować niektórym z organizatorów i wykonawców Święta Ukraińskiego Słownika, które odbyło się 22 października 2009 roku. Tam usłyszeliśmy zdumiewające rzeczy. Na przykład dyrektor wydawnictwa „Słowniki-samobranki” Serhij Panczenko z nutami smutku raportuje: „W ostatnich latach zostało u nas opracowanych i wydanych ponad 60 słowników, co w rzeczywistości jest mało”. A Wiaczesław Busel, redaktor naczelny wydawnictwa „Perun”, na tym święcie szczerze przyznaje się do tego, że „na Ukrainie od dnia śmierci naszych wybitnych leksykografów Żłuktęki i Biłodida ustało słownikarstwo i zaczęła się jego surogatowa zamiana. Fizyk Szyrokow (dyrektor Ukraińskiego Funduszu Językowo-Informacyjnego NAN Ukrainy) i wasz pokorny sługa (czyli W. Busel), który też z wykształcenia jest fizykiem, ciągnąc ten wóz, zapoznali się z takim problemem: trzeba tworzyć terminologię branżową” (Zob. „SP”, nr 43, s. 9). Przytoczone wołania wydawców na Święcie Ukraińskiego Słownika wywołują smutne rozmyślania i przynajmniej z tuzin „dlaczego?”. Dlaczego na tegorocznym Święcie Ukraińskiego Słownika nie znalazło się miejsce dla Słownika Hrinczenki, który skończył 100 lat? Dlaczego od wydawców słyszymy powszechny płacz za biłodidami — wybitnymi (?) leksykografami wątpliwej orientacji i reputacji? Dlaczego w pracy leksykograficznej pierwsze skrzypce grają fizycy, a nie językoznawcy takiego poziomu, którzy od czasu Słownika Hrinczenki podnieśli poprzeczkę słownikarstwa na nieosiągalną wysokość? Dlaczego nie słychać głosu młodych leksykografów? Czyżby wśród nich „geniuszy nie było? A co, jeśli jest, zaszczuty, a jest? A co, jeśli on między nami chodzi, geniusz?” (Z L. Kostenko). Dlaczego problem tworzenia terminologii branżowej stał się nagle nowy? Przecież ten problem ma już niemal 100 lat! Więc poznawajmy naszych gigantów — Borysa Hrinczenkę, Jurija Szewelowa i innych. Aby nie przerwała się więź między pokoleniami, musimy wiedzieć, że dla Wielkich główną w życiu była „droga obiektywnej poszukiwawczej myśli, oczyszczonej z fałszu i obłudy”. I bądźmy zawsze im wdzięczni „tym, którzy zachowali taką drogę w wściekłe czasy” (J. Swerstiuk). P.S. Gdyby nie było wybitnych prac Jurija Szewelowa w dwóch księgach — „Językoznawstwo” i „Z historii niedokończonej wojny”, wydrukowanych w 2008 i 2009 roku przez Wydawnictwo „Kijowsko-Mohylańska Akademia”, ten esej byłby niemożliwy.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
wraz z Wiktorem Wołodymyrowyczem bada ścieżki życiowe ukraińskiej rodziny Uszyńskich na Słobożanszczyźnie i Wołyniu. Obecni usłyszeli fragmenty listów Kulisza z Równego, dowiedzieli się, że tutaj spotkał swoją pierwszą miłość, o relacjach autora „Czarnej Rady” z Kostomarowem. Dwa referaty dotyczyły studiowania Biblii, którego podejmował się Pantełejmon Ołeksandrowycz. Przedstawili je wykładowca filozofii i historii gimnazjum w Brodach Andrij Korczak oraz członek rzeczywisty Małej Akademii Nauk Ukrainy, uczennica 11 klasy Szkoły Ogólnokształcącej nr 3 w Zdołbunowie Oksana Zełeniuk. Uczestnicy konferencji zapoznali się ze wspólną wystawą muzeum i archiwum obwodowego, poświęconą wykładowcom i uczniom gimnazjum. Wśród nich zaprezentowano materiały o Pantełejmonie Kuliszu. Dyrektor Państwowego Archiwum Obwodu Rówieńskiego Mykoła Hryhoruk i dyrektor Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego Anatolij Syluk podkreślili, że należy pamiętać o pobycie Kulisza w Równem i Łucku, rozwijać jego dzieło poprzez badanie kart ukraińskiej przeszłości. Wołyńscy krajoznawcy uważają się za kontynuatorów dzieła badania ukraińskiej starożytności, które zapoczątkowali nasi sławni poprzednicy, wśród których był także Pantełejmon Kulisz. Podczas konferencji przewodniczący Rówieńskiego oddziału Narodowego Związku Krajoznawców Iwan Paszczuk wręczył legitymacje najaktywniejszym krajoznawcom. Przewodnicząca zjednoczenia obwodowego „Proświty” Switłana Nikolina, członkowie zarządu Natalija Sawczuk oraz Jewhenija Hładunowa podkreślali autorytatywność poglądów Pantełejmona Kulisza oraz potrzebę przeczytania całego jego dorobku twórczego. Z udziałem proświtian, w ramach obchodów 70-lecia utworzenia obwodu rówieńskiego, wyłaniani są wybitni mieszkańcy Równego. Na liście znajduje się obecnie 50 wybitnych postaci związanych z historią Rówieńszczyzny, a wśród nich także urodzony na Słobożanszczyźnie, którego los splotł się z Wołyniem.
Машинний переклад
Оригінал українською · переклад оновлюється
Літературно!мистецька еліта Коростенщини вшановувала 85!річчя з дня народження славного земляка — поета, гумориста й публіциста Василя Юхимовича. Уже третій рік поспіль опікуються його садибою заслужений журналіст України, письменник В. Ва! сильчук, голова Сингаївської сільради В. Дідківський, Коростен! ська РДА в особі С. Костюченка, його заступник, депутат облради К. Скляревська. Сприяє їм у цьому ще один земляк, заслужений діяч мистецтв України, поет М. Сингаївський. Він є й головою комісії з премії імені В. Юхимовича.
Олександр БУЛИГА, директор Рівненського обласного краєзнавчого музею
Сьогодні цей будинок — пам’ятка архітектури національного значення. Тут розмістилась експозиція краєзнавчого музею, яка представляє минуле області, мистецьке та природниче багатство краю. Збудована на кошти власника міста Фредерика Любомирського як чоловіча гімназія і навічно подарована місту, споруда з колонами приймала у своїх стінах багатьох відомих осіб. У різні роки тут перебували Микола Костомаров, Пантелеймон Куліш, Володимир Короленко, Михайло Драгоманов, Іван Огієнко та інші визначні постаті, яких дав світу український народ. Конференція зібрала в музеї дослідників із Рівного, Луцька, Києва, Львова, Бродів, Дубна, Здолбунова та невеличкого села Кустин, що поблизу обласного центру. Як і колись, у цих стінах звучав “голос” Пантелеймона Олександровича у вигляді твору “До кобзи”. Його виконав заслужений артист України Олекса Заворотній. Здалося, що сам автор спонукав звучати струни та лунати пісню у виконанні заступника голови обласного відділення Національної спілки кобзарів України Назара Волощука. Куліш ніби знову прибув до Рівного. Постаті Пантелеймона Олександровича та його титанічній праці було присвячене пленарне засідання, якому передували вітання. Найприємнішим був лист із батьківщини класика української літератури — міста Шостки Сумської області — за підписом міського голови Ми-
Олекса народився у сім’ї православного священика Короната Стефановича. Спочатку пішов сліколи Ноги та місцевого краєзнавця Віктора Терлецького, дослідника життя й діяльності Пантелеймона Куліша, якого рівненські музейники пам’ятають за участю в попередній науковій конференції у нашому закладі. Шосткинці повідомляли, що “проведення конференції пам’яті нашого славетного земляка П. О. Куліша у Рівному збіглося з таким самим заходом, що відбувається у Шостці”. Символічно, що у двох частинах України в один час, не змовляючись, шанували Великого Українця, наше спільне минуле. Хочеться, щоб так завжди шанували визначних людей. У різних реґіонах України дослідникам слід аналізувати разом наше непросте минуле, намагатися зрозуміти й донести до широкого загалу складні процеси творення української нації, віднаходити відповіді на складні питання вітчизняної історії. Про це повідомили колег рівненські музейники, зокрема, зазначивши: “Переконані, що імена визначних українців повинні пам’ятати й популяризувати в усіх куточках України”. Учасники рівненської конференції заслухали доповіді заступника директора Державного історикокультурного заповідника м. Дубна Надії Любецької “Пантелеймон Куліш і національна ідея”, завідувача відділу історії Рівненського обласного краєзнавчого музею Наталії Кожушко “Рівненські гімназійні колеги П. О. Куліша”. Доповідь Віктора Терлецького “Рівненські відгуки про діяльність і життя Пантелеймона Куліша та Миколи Костомарова” виголосила завідувач відділу етнографії Рівненського обласного краєзнавчого музею Алла Українець, яка ра-
Олесь ВІКТОРОВ Фото Ю. ВАСИЛЬЧУКА
Збираються гості в Коростенському районному будинку культури. Роздивляються виставки майстрів бісеру, вишиванок, художників. А потім кілька автобусів вирушають у садибу-музей В. Юхимовича. Тут учасники літературномистецького свята згадують добрим словом автора пісні “А льон цвіте синьо…”, саджають вишні й абрикоси, роблять подарунки музеєві, залишають враження у книзі відгуків. — На жаль, сьогодні поміж нас нема Василя Юхимовича, — зазначає заступник голови Коростенської РДА К. Скляревська, — але в наших серцях він залишився назавжди. Ми продовжуємо нести його слово до людей.
— Пам’ятаю, як Василь мене завжди брав на підводу і ми їхали через моє село Шатрище, — згадує Микола Сингаївський. — Була осінь, негода… Сподіваюсь, невдовзі про все це вийде цікава книжка. Василь завжди поміж нас, хоч би як там було, а всі ми починалися з лляної сорочки… І льон усе цвіте, і пам’ять людська неодцвітна. …І ось на сцені районного Будинку культури відбувається свят-де й помер 4 січня 1970 року. Творчість Стефановича наповнена символікою, таємничістю і глибокою внутрішньою вірою у Бога. А найплідніший творчий період Стефановича припав на 1920—30-ті роки. Тоді в Празі вийшли друком обидві його збірки: “Поезії” (1927) і “Стефанос І” (1938). Поет підготував рукописи збірок “Стефанос ІІ” і “Кінцесвітнє”, що побачили світ уже після смерті автора коштом волинян-земляків у виданні “Олекса Стефанович. Зібрані твори” (Торонто, 1975 р.), упорядковані Богданом Бойчуком зі вступною статтею Івана Фізера. Письменницький доробок Стефановича налічує понад 200 віршів, поему “Кінець Атлянтиди”, переклад “Тризни” — російськомовної поеми Тараса Шевченка, літературно-критичні статті про О. Влизька та Олега Ольжича. Попри те, щокове дійство: школярі Грозинської школи представляють творчі сили Коростенщини. Постійна ведуча фестивалю С. Васильчук відкриває його віншувальну церемонію. Готуються вийти на сцену і початківці-літератори, і вже досвідчені митці. Як і завжди, вони брали участь у “Поетичному марафоні” та “Уроці прози”. Було вручено нагрудні знаки торішнім лауреатам і названі цьогорічні переможці премії імені В. Юхимовича. Ними стали: поет із Житомира Михайло Сич (за книжку “Житнє сонце”), заслужений учитель України, поет, прозаїк Віктор Лупейко з Тетерева на Київщині (за книжку “Витязі української духовності”), журналіст, поет-гуморист Володимир Стрекаль із Києва (за книжку “Забута заповідь”). Звучить пісня про “Вечірній Коростень” (у жовтні тижневику виповнилося 18 років), а його засновник і головний редактор В. Васильчук презентує другий випуск літературно-- мистецького альманаху “Просто на Покрову”, що виходить завдяки фінансовій підтримці райдержадміністрації. Свою четверту книжку поезій презентує житомирець Ю. Кондратюк, започаткувавши гарну традицію на фестивалі: відтепер тут представлятимуть видання, що побачили світ упродовж року. І нарешті оголошують дипломантів. У “Поетичному марафоні” в номінації “Молодий, перспективний” перемогла Марійка Розбіцька з Житомира, в номінації “За найбільшу любов до Коростенщини” — Тетяна Микитчук із Коростеня. “Абсолютним чемпіоном” “марафону” стала Вікторія Дем із Житомира. В “Уроці прози” “Доктором прози” стала Людмила Морар із Малина на Житомирщині, “Академіком” — шестирічний Роман Семенчук із НВК-12 (м. Коростень). “Майстра прози” удостоєний Роман Костюченко з Малина.
творчий доробок Олекси Стефановича невеликий, він охоплює широкий обсяг тем і виокремлюється унікальністю поетичних засобів. Як зазначає письменник, доктор філософських наук, проректор Національного університету “Острозька академія” Петро Кралюк, “у Стефановича цікава громадянська лірика. Він дуже цікаво дивиться на деякі аспекти нашої історії. Навіть нині вони залишаються повчальними. Кожен, хто ознайомлюється з його творчістю, бачить різноманітність, ширину обріїв його безсмертного доробку, що залишився справді невмирущим скарбом для всіх тих, хто любить рідне поетичне слово, любить рідну Україну та її культуру. Він великий майстер слова і великий український патріот”.
Євген ЦИМБАЛЮК, Рівненська обл.
Олекса Заворотній і Назар Волощук відкривають конференцію
У Рівненському обласному краєзнавчому музеї проходила тра! диційна наукова конференція, яка вшанувала пам’ять одного з виз! начних діячів української історії та культури, чиє ім’я пов’язане з Рівним та приміщенням колишньої чоловічої гімназії, збудованим 170 років тому.
Minęło 110 lat od chwili, gdy we wsi Miljatyn na Rówieńszczyźnie urodził się Oleksa Stefanowycz, mistrz słowa artystycznego. Z tej okazji w klubie w Miljatynie (nieogrzewanym, ale niezwykle przytulnym) odbyło się uczczenie pamięci przedstawiciela szkoły praskiej, do której należeli Jewhen Malaniuk, Leonid Mosendz, Jurij Lipa, Oksana Łatyryńska, Oleh Olżycz, Olena Teliha i inni. W wydarzeniu wzięli udział rówieńscy pisarze, historycy i naukowcy, a zaprezentowano na nim książkę Oleksy Stefanowycza „Zachwiały się miary i wymiary”, wydaną wspólnym nakładem wydawnictw „Azalija” i Narodowego Uniwersytetu „Akademia Ostrogska”.
Dzięki staraniom ojca — zdobył wykształcenie duchowne, kończąc w 1914 roku szkołę duchowną w Kłewaniu na Rówieńszczyźnie, a w 1919 roku — Wołyńskie Seminarium Duchowne w Żytomierzu. Młodzieniec wciągnął się w wir rewolucyjnej walki, a po klęsce Armii UNR odszedł z ocalałymi oddziałami wojskowymi za granicę, do Czechosłowacji. Tu studiował, pracował, pisał wiersze.
W 1932 roku obronił doktorat „Ambroży Metlinski jako poeta”. Gdy w 1944 roku do Pragi zbliżyły się wojska radzieckie, Oleksa Stefanowycz przeniósł się dalej na Zachód. W Niemczech, w obozie dla ukraińskich przesiedleńców Mittenwald, przebywał do 1949 roku, a potem mieszkał w amerykańskim mieście Buffalo,
Машинний переклад
Iwan RIABCZIJ
GDZIEŻ PODZIAŁ SIĘ MIECZ ŚWIATOSŁAWA?
Stepowe Naddnieprze — magiczny kraj, na wieki zakorzeniony w każdym, kto choć raz odwiedził jego przestrzeń-iryj. Cóż dopiero mówić o tych, którzy się tam urodzili lub przez pewien czas żyli… Niestety, obecnie Stepu prawie nie ma w ukraińskim dyskursie kulturowym. W Kijowie słychać Lwowszczyznę, Bukowinę, Wołyń, Besarabię, Krym, Słobożanszczyznę, a Dniepropetrowsk-Siczosław pozostaje w cieniu. Ale czy można wyobrazić sobie Ukrainę bez jej centralnego regionu, bez centrum duchowego, którym bez wątpienia jest Step? Ten „przysadka mózgowa” państwa ukraińskiego za czasów rosyjsko-imperialnych i radzieckich doznała straszliwego spustoszenia, ale nie ucichła, nie ukorzyła się. I do dziś pulsuje mistycznymi tajemnicami, do dziś inspiruje potomków Scytów, Hunów i Kozaków do misteryjnego tworzenia… Ukazanie się w wydawnictwie „Smołoskyp” antologii „Porohy: Wybór” — to znakowe przypomnienie całemu ukraińskiemu „establishmentowi kulturalnemu”: gdzie podzialiście Ducha, panowie? Dlaczego zapomnieliście? Przejrzyjcie i wspomnijcie… Jedna z opracowujących książkę, poetka Raisa Łysza, we wstępie wspomina: „…Ktoś opowiadał, że oto grupa studentów-poetów, którzy szukali gdzieś we wsi nad Dnieprem mogiły księcia Światosława, znalazła tam, przy mogile, miecz księcia… Miecz ten prawdziwy. Bo oto jak pewnie powiedziano w wierszu poety: „I z mieczem Światosława nie rozstać się jemu”. Z opowieści wynikało, że młodzież ta i dalej zbiera się przy mogile Światosława, śpiewają tam ukraińskie pieśni, czytają ukraińskie wiersze… A w tym czasie — kiedy opowiadano wszędzie o nacjonalistach, którzy znaleźli miecz księcia, a na dodatek napisali jakiś list za granicę — w tym czasie sądzą ich zamkniętym sądem i wysyłają Iwana Sokulskiego (który był wśród nich — I. R.) do więzienia. A gdzież podział się miecz Światosława? — z jakiegoś powodu niepokoił mnie właśnie ten szczegół. Z kimś nawet zaczęłam o tym rozmowę. I usłyszałam w odpowiedzi: „Tak go milicja odebrała…” Ten zwrot w akcji mitu przeżywany był boleśnie. Lecz przemyślawszy, zrozumiałam, że miecza nie mogli zabrać. Chłopcy musieli go ukryć…” Prawieczny miecz Światosława — symbol niepokorności i siły, artefakt duchowej potęgi i szalonej, żywiołowej wściekłości. „Porohy” — czasopismo, które pod koniec lat 80. również stało się symbolem i artefaktem, a nawet egregorami, okazuje się, wciąż żywego stepowego ducha. Liczne składniki swoistego arealu kulturowego Naddnieprza — stepowa plastyka, kozackie cerkwie, mogiły, ikony, krzyże, połączenie historii kozactwa i imperium, książęcej i bizantyjskiej, huńskiej i pieczyńskiej, chtoniczna poezja Iwana Sokulskiego, poetyckie kody Tarasa Melnyczuka, mitologiczna poetyka Raisy Łyszy, zaświatowe malarstwo Serhija Alijewa-Kowyki i Opanasa Załywachy — wszystko to było skupione w skromnym zeszycie drugiego obiegu i jakby zimnym prysznicem (a jednocześnie gorącym życiodajnym źródłem!) wylane na głowy okaleczonej nekrozą pamięci tutejszej inteligencji. Miecz Światosława — straszne zagrożenie dla władzy — wreszcie wyjęto z pochew i wysoko podniesiono nad tłumem… „W Dniepropetrowsku, — pisze R. Łysza, — po „zwycięstwie komunizmu” przez dziesięciolecia ziała całkowita pustka i panowała straszliwa niwelacyjna sowietczyna”… „Porohy” były powołane, by zgrupować wokół niewielkiej grupy członków redakcji — redaktora naczelnego Iwana Sokulskiego, poetów Raisy Łyszy, Orysi Sokulskiej, historyk Lidii Jacenko, publicystów Jurija Wiwtasza, Jarosława Homzy, Petra Rozumnego, artysty Serhija Alijewa-Kowyki — progresywnie nastawioną część dniepropetrowskiej społeczności. „Cel, — zaznaczał I. Sokulski, — obrona i ratowanie Kultury przez duże K, wszystkiego, co czyni człowieka człowiekiem. Nasz głos — za człowiekiem, nasza pozycja — wyzwolona prawda”. W tych strasznych totalitarno-zastojowych warunkach, kiedy system już agonił, ale od tego szalał jeszcze bardziej, — to był prawdziwy wyczyn. „Wszystko to trzymało się na jakiejś cieniutkiej niewidzialnej niteczce”, — przyznaje R. Łysza. Jednak ideolodzy „Porohów” i artyści, których włączono do projektu (wśród nich Wasyl Stus, Borys Antonenko-Dawydowycz, Jewhen Swerstuk, Iwan Dziuba, Łewko Łukjanenko, Bohdan Bojczuk, Hałyna Hordasewycz, Kyryło Kuczuk-Koczynski, Jarosław Homza, Wasyl Barładianu-Byrładnyk), nie ograniczyli, jak to zawzięcie robią dzisiejsi licho-ideolodzy ukraińskości, sfery swoich zainteresowań ramami narodowymi. Przeciwnie: paraleli szukali w kulturach wielu narodów. Smutne zjawisko „zapomnienia” Naddnieprza było bodaj najbardziej przemyśliwanym. Według Jurija Wiwtasza, „przeklętość” sublimuje się i wciela w wysoką kulturę nowego wyrazu i nowoczesnego poszukiwania Boga.
Opanas Załywacha. „Los”
Poetycka fraza Sokulskiego „Porohy, jak zatopione dzwony, huczą” otrzymuje nowe tłumaczenie. Stare przekleństwa (porohy, dzwon na alarm) muszą znów wyjść na zewnątrz, niech nawet spod grubości mogilników-zbiorników wodnych, i przypomnieć o sobie. Tylko taką „terapią szokową”, być może, uda się przebudzić zagubioną pamięć.
POLOWANIE NA WIELKIE DRZEWA
Jeszcze dwa ważne tematy, które poruszały „Porohe”, to Kościół i stosunek do przyrody. Po zapoznaniu się z tymi tekstami odnosi się wrażenie, że przez dwadzieścia lat nic się nie zmieniło. Jak kościoły były podzielone i rozproszone, tak do tej pory się kłócą. Wtedy, na granicy dwóch er — doby totalitarnej i doby „demokratycznej” (zmuszony jestem, chcąc nie chcąc, stawiać cudzysłów) — Kościół miał jeszcze autorytet moralny, był jeszcze bezinteresowny, nieuprzedmiotowiony politycznie. I występując na zjeździe założycielskim Ludowego Ruchu Ukrainy na rzecz Przebudowy, ksiądz Jarosław Lesiw powiedział: „Pismo Święte dawno ustami proroków nam powiedziało, że dla człowieka istnieje tylko jedna droga rozwoju — pielęgnować w sobie Bożą cząstkę istoty, u podstaw której leżą miłość i miłosierdzie, bezgraniczna odpowiedzialność za wszystko, co nam powierzono: za ziemię i wodę, za powietrze i kosmos, za ciało, w którym tymczasowo mieszkamy, za braci naszych mniejszych”. W Związku Radzieckim, niemal w podziemiu, niczym w warunkach pierwszych chrześcijan, Kościół zyskał prawdziwość; i znów ją stracił, odzyskawszy wolność i bogactwa… Wiele przejrzań można wyczytać w tych tekstach. Tak, w artykule „Józef Stalin — supergwiazda?” J. Wiwtasz zauważa: „stalinizm to ciężka przewlekła choroba dziedziczna. A chorób się nie smakuje, nie degustuje, z nich się nie śmieje. Leczy się je długo, cierpliwie. I stalinizm trzeba leczyć, po kropli wyciskać z siebie niewolnika”. Nie wyciśnięto do tej pory. W Rosji Stalina znów nazywają „ojcem narodów”, sprawnie doklejają do niego epitet „mądry”… Na Ukrainie stawiają pomniki rosyjskim carom, którzy w niektórych kwestiach rzeczywiście byli wielcy, ale w stosunku do Ukrainy — ciemiężyciele… „Nie tylko ideolodzy imperializmu dążyli do rozszerzenia imperium — zauważa Ł. Łukjanenko. — Sam naród zaczął myśleć kategoriami imperialistycznymi”. Zapomnieli, że rozsypała się wieża Babel, że 300 Spartan pokonało perską hordę, że nie w rozmiarze szczęście. Naród rosyjski nie poradził sobie z zadaniem, które stanęło przed nim w epoce Przebudowy: „...zmienić orientację narodową, przejrzeć skalę wartości i priorytetów narodowych oraz, zamiast pchać się poza granice własnych granic etnicznych, skierować wysiłki narodowe na poprawę ładu we własnym domu” (Ł. Łukjanenko). Tematyka ekologiczna, która wielokrotnie pojawiała się na łamach „Porohów” (na przykład esej J. Wiwtasza „Polowanie na wielkie drzewa”), była typowa dla tamtego czasu, całkowicie wpisywała się w ogólnoświatowe tendencje. Właśnie w latach 80. nastąpił potężny przypływ tak zwanej ekokrytyki w krajach anglosaskich; uznanie w nauce znalazły nazwiska Williama Rueckerta, Karla Kroebera, Cheryll Glotfelty, Harolda Fromma, Kate Soper i wielu innych naukowców, którzy zastanawiali się nad pojęciem „przyroda” w kontekście kultury. Ciekawie, nawiasem mówiąc, zbadać dorobek dniepropietrowskich „porożan” i ogólnie ukraińskiej poezji według metody czterech stref ekologicznych. Ekokrytycy wyodrębniali takie: dziką przyrodę (pustynie, oceany, niezamieszkane kontynenty), malowniczy krajobraz (lasy, jeziora, góry, skały, wodospady), okolicę wiejską (wzgórza, pola, nasadzenia leśne), krajobraz okulturowany (parki, ogrody, aleje). I jeśli przeważająca większość naszych poetów zwracała się (i do tej pory zwraca) do drugiej strefy — wsi — to dla „porożan” bardziej charakterystyczne jest zwrócenie się do pierwszej i czwartej. Dziki żywioł stepu, nieujarzmiona potęga Dniepru — i obok industrialne miasto-potwór. Drzewa, które bezlitośnie wycinają (właśnie o tym pisze J. Wiwtasz), stają się sakralnymi symbolami na poziomie idoli i ikon. JA JESTEM WŁADCĄ KAMIENIA. OTO TUTAJ MOJE PROGI… I mimo wszystko drzewo jako symbol było mało właściwe poezji „porożan”. Jako główny obraz i motyw występuje ono jedynie w utworach poetyckich Orysi Sokulskiej. Wiersze z jej „Czystopolskiego zeszytu” pisane były w więzieniu, więc krytyk ponuro zażartował, nazywając je „kameralnymi”. Pewnie, siedząc za grubym, nieprzeniknionym dla przyrody i światła murem więziennym, jakoś szczególnie odczuwa się to, co za ścianą — drzewa, wiatr, deszcz, ptaki. Pod ręką nie ma „bodźców kulturowych” — i zanurzasz się w czyste rozmyślania nad przeszłością, nad sensem bytu, nad jego najprostszymi składnikami, nad treścią głównych symboli. Kaliny istota, ty w jesieni czy w słowie? (Kaliny liść powoli opada). Zatrzymał się dźwięk ciszy marmurowej, Pogłębiła się zasmucona woda. Kaliny most — na moście konie dzwonne. (Kaliny sens — w słońcu i ręczniku). I słychać w ciszy, w jesieni bezdennej — Melodię daleką i cierpką… Jeśli dla Orysi, córki, bliższe jest Drzewo, to dla Iwana, ojca — Kamień, materiał, z którego zrobione są progi i baby. W poezji Iwana Sokulskiego powstaje chtoniczny obraz „władcy kamienia” — demona-strażnika proto-ukraińskiej jedności etnicznej. Jego fizyczne wcielenie — kamienna baba, do której schodzą się „drogi ze wszystkich stuleci”. Kamień-etnos wytrwa. Kamienna cisza panuje nad stepem, i w tej ciszy błąka się, niczym żywa istota, noc. Nawet zatopione, zbrodniczo, podstępnie ukryte pod grubą warstwą zbiorników wodnych progi, niczym dzwony, dudnią. Progi! Progi!.. Posłuchaj — słychać pieśń szaloną (zamarłą)! Kamień kozackiego ducha — zatopione dzisiaj granitowe howerle… Poezja Orysi — jest inna. „Moja przykazanie Boże — jesień...”, pisze ona. Potężna w swojej ledwo słyszalności poezja-pieśń cichaczem wychodzi na wolność i spowija wszystko napotkane. „Nieba melodia niebna, nieba całościowe skrzydło...” Jeśli u Iwana Sokulskiego nieustanny, potężny Dniepr, straszny żywioł „płynie do Boga”, to u Orysi: Zatrzymał się Dniepr. Woda ciężka, milcząca. Nieruchoma cisza, zamyślony błękit… W bezradośnych wierszach Jarosława Lesiwa — samotność nieśmiertelnego Ducha, który skazany jest szybować nad polami Śmierci. Pole — czyż nie główny motyw. Totalna nekroza kultury i moralności (jako syndrom — hałaśliwe drapieżne wrony) wyziobała Ukrainę. Poeta — niczym Kasandra, która wszystko widzi, ale zmienić nie może. Poeta — „bardziej ptak, aniżeli człowiek”, poeta — ziarno, które kiełkuje w polu. Chcę być jak kiedyś Jak do słowa było Bez przekleństw i modlitw Pra-pradawnym ziarnem. W powiciu wieków Kiełkować dobrem Być istotą dla słów… Jak do słowa było!
W poezji Raisy Łyszy porusza się powolny kalejdoskop niewesołych, wilgotnych, jakby z pajęczyną z głębokiej piwnicy, obrazów. Każdy wiersz jest jak przytulne, ciepłe obejście, jak napalona chata, gdzie smakowicie pachnie bajkami. To nowy poziom mityzacji i uwspółcześniania folkloru. Swoją drogą, tendencja do postmodernistycznej folkloryzacji wciąż rozwija się w miejscowej poezji. Wspomnijmy choćby twórczość Wołodymyra Seliwanowa-Buriaka (niedawno w „Ukraińskim pisarzu” ukazał się jego nowy zbiór „Uniwersum”). Poezja Jurija Sztepy łączy dwie z czterech eko-stref — płomień, gwiazdy, śpiewy dźwięków żyją, roją się w krwiożerczym, widmowym mieście-grobowcu okrutnego Molocha. A Kamień obraca się w ciepły zielony Malachit, współbrzmiący z Molochem. To symbol okrutnych, lecz prawdziwych bogów ludzkości — temat, który mimo niezrozumienia większości, nie wygasł nigdy (pisali o tym Lovecraft, Poe, Baudelaire, Rimbaud, Bataille) i wyłania się teraz z nową siłą w najnowszych bioenergetycznych interpretacjach. O „Porohach” można pisać jeszcze wiele. I o nietradycyjnej prozie Jurija Wiwtasza (esej „Czarne mniszki”), i o stosunku „porożan” do Tyczyny i Szewczenki, i o cerkwiach w Kytajhorodzie, i o swoistym „kozackim feminizmie”, wcielonym w kult Świętej Barbary, patronki wojowników, i o Petrykiwce oficjalnej oraz prawdziwej, ukazanej w badaniach Lidii Jacenko. „Groby naszych przodków, jak ta setnia strażnicza, strzegą naszej ziemi i nas na niej. Bo dopóki są groby, dopóty żywa jest i pamięć narodu o samym sobie…” Grobów już prawie nie ma. Zniesione-rozsypane. Ryzykujemy utratę pamięci. „Porohy” odegrały swoją rolę — i, jak zatopione wiry, cicho huczą w głębinowej niepamięci. Nic się nie zmieniło. Drzewa tak samo niszczą, cerkwie kłócą się i dzielą wiernych, władcy lekceważą język, kasandr tak samo nie słyszą…
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
w dzisiejszym ukraińskim świecie, czy mają one należyty dostęp do czytelników? O naszych koryfeuszach nie wspomnę — choć i wobec nich uwaga społeczeństwa jest niewspółmiernie, niesprawiedliwie niska. Lina Kostenko, Borys Olijnyk, Dmytro Pawłyczko, Iwan Dracz, Wałerij Szewczuk, Jewhen Swerstiuk, Pawło Mowczan, Roman Iwanyczuk — to złoty fundusz współczesnej literatury ukraińskiej. A są jeszcze inni utalentowani pisarze starszego wieku, średniego pokolenia, młodzi i najmłodsi. Jednocześnie na powierzchni społecznej (masmedialnej) uwagi znajduje się zaledwie tuzin czy półtora „wypromowanych” nazwisk. Mnie, na przykład, ciekawie czyta się prozę Andruchowycza i Kurkowa. Jednocześnie uważać, że współczesną literaturę ukraińską prezentują Jurij Andruchowycz, Andrij Kurkow, Serhij Żadan, Irena Karpa oraz, powiedzmy, Lubko Deresz — to jak sądzić o domu, stojąc w najlepszym razie w ciasnej, półmrocznej sieni. Współczesna literatura ukraińska to zjawisko niezwykle skalowalne, wieloaspektowe, są w niej niepowtarzalni, wybitni mistrzowie. Oto Wasyl Herasymjuk — poeta dla mnie w czymś nieoczekiwany, a zarazem czarodziej-molfar, który posiada zdumiewającą zdolność ładowania, zdawałoby się, codziennych słów magiczną energetyką. Czy Jewhen Paszkowski — niesamowite semantyczne obciążenie jego słowa po prostu zniewala. Kiedy widzę niektórych „politologów” na ekranie telewizora czy spotykam ich nazwiska w mediach — nie tracę nawet sekundy, od razu „ścieram” ich z pola widzenia, bo znam cenę ich taniego, sprzedajnego mędrkowania. Kłamią, jak Sirko w nocy do księżyca. Bezwstydnie, bez zasad służą zleceniodawcy. Odrabiają pieniądze. (Nawiasem mówiąc, takich wielu jest też wśród dziennikarzy). Szczególnie obrzydliwe jest, gdy znalazłszy się za burtą jednej ekipy politycznej, taki oto komentator przeskakuje do przeciwnego obozu i od razu zaczyna szczekać na poprzedniego pana, któremu całkiem niedawno gorliwie usługiwał. Wstrętne. Jeśli chodzi o „polittechnologów”, to widzimy poziom ich kunsztu choćby na przykładach billboardów. Niesamowita kakofonia nieudolności, zarozumiałości, ograniczenia i niezrozumienia tego, czym żyje społeczeństwo! „On”, „ona”, „ono” — czyżby producenci takiej chałtury uważali nas za ślepych, głuchych i niemych? Myślą, że „lud to kupi” bez względu na wszystko, w tym także czerwonkowe pomyje od obecnych politycznych pigmejów?.. Niestety, proces społecznego przejrzenia i zdrowienia jest bardzo powolny. Jednak, na szczęście, trwa. Szczególna nadzieja pokładana jest w młodzieży. Ale droga młodych, którym przychodzi poruszać się nierzadko po omacku, musi być oświetlana pochodniami naszych światłych duchów. — „Stolica” i „prowincja” w literaturze. Skomentuje Pan to jako redaktor wydawnictwa literackiego. — Nie istnieje prowincja czy stolica w literaturze — w sensie geograficznym. Jeśli mówić o twórczym, to stolica — to wszystko co najlepsze, najbardziej utalentowane w literaturze. A prowincja, w końcu, też musi być. Przecież Pan Bóg dał każdemu tyle, ile ten zdoła udźwignąć — na swoich barkach, w swojej głowie, w swoim sercu. — Pańska osobista twórczość. Z reguły społeczność nie wierzy, że redaktorzy to też pisarze… Pańskie poezje? Proza? Kiedy wyjdą książki? — Oczy rozbiegają się — tyle planów. Zakres moich zainteresowań zawodowych jest obszerny — od literatury i historii po politykę i geopolitykę. Jednak czas jest nieubłagany. Bardzo dużo sił zabiera codzienna praca redaktorska, dziennikarska. Książki piszę — od razu kilka, ale bardzo powoli. Oprócz wszystkiego, jako redaktor jestem zbyt wymagający wobec słowa — przede wszystkim wobec własnego. Aby społeczność uwierzyła, że redaktor też może być pisarzem — oto mały fragment z tego, co pisze mi się niekiedy późnymi wieczorami: „Po obfitych lipcowych deszczach z burzami nastały dni błogiego ukojenia ziemi; budził się o świcie, przez jakiś czas leżał nieruchomo, raz po raz przewijając w pamięci wydarzenia ostatnich dni, a potem wstawał i wychodził boso do ogrodu, stąpając po zimnej rosistej trawie i gołymi stopami czując sprężystą poranną wilgoć; żółte zimne słońce dopiero co zaczynało wschodzić, niemrawo i niespiesznie wzdymając się nad sennym światem gdzieś pionowo nad polami za Rozkopaną Mogiłą; w takich chwilach panowała wyczekująca cisza, od jego nóg aż po wysokie niebo, zdawało się, wibrowały niewidzialne strumienie, które wiązały niebiosa z ziemią; bał się — zbędnym ruchem czy też próżną myślą — nieostrożnie naruszyć to sakralne milczenie wysokiej trawy i drzew w ogrodzie; zatrzymywał się i tak nieruchomo stał, nie śmiąc postawić choćby kroku dalej i przysłuchując się dźwiękom nasyconej zapachami luksusowej sierpniowej nocy muzyki świtowego intermezzo…” Rozmawiała Lubow HOŁOTA
Машинний переклад
— Witam Pana z okazji pojawienia się „Ukraińskiej gazety literackiej”. Jej pierwsze numery, podpisane przez Pana, napawają nadzieją. Kto jest rodzicami chrzestnymi noworodka? Jaka jest zasada pracy redakcji? Jaki jest bezpośredni udział założycieli i autorów w tworzeniu „aury” wydania? — Pomysł stworzenia nowego wydania literackiego (mam na myśli właśnie gazetę) nie jest nowy. Do jego realizacji, o ile mi wiadomo, przymierzał się już niejeden pisarz. W końcu, nie tak dawno zaczęła wychodzić „Literatura i życie” Stasa Bondarenki. Jeszcze wcześniej pojawił się „Przyjaciel czytelnika” braci Kapranowych. Były też inne, niestety, niezrealizowane projekty. Im więcej będzie pojawiać się wydań literackich, tym lepiej — wszak kilka tych, które istnieją, nie jest w stanie objąć i przemyśleć procesów, które zachodzą w dziedzinie literatury. W tym, że „Ukraińska gazeta literacka” się narodziła, znaczna zasługa poety-akademika, przewodniczącego Ukraińskiego funduszu kultury Borysa Olijnyka. Jego wsparcie, a także pomoc dobrych ludzi, nieobojętnych na kwestie rozwoju ukraińskiej kultury, dały mi możliwość zrealizowania dawnego marzenia, do którego dotychczas nie mogłem podejść z pewnych przyczyn. Nie chodzi tylko o realizację ambicji. Jestem pewien, że istnieje społeczne zapotrzebowanie na podobne wydanie. Mam nadzieję, że uda nam się je zmaterializować. W składzie redakcji gazety są pisarze spośród najlepszych dzisiaj. Jestem im wdzięczny za to, że poparli ten pomysł. Ich obecność to jeszcze jeden dowód wysokiego poziomu wymagań, które postawiliśmy przed sobą. Charakterystyczne jest to, że fakt pojawienia się nowego wydania środowisko literackie przyjęło ogólnie pozytywnie. Potwierdzeniem tego jest to, że od momentu rozpowszechnienia informacji o pojawieniu się nowej gazety zaczęli zwracać się do nas z propozycją druku pisarze, których nazwiska ozdobią strony każdego wydania literackiego. Talent mistrza i wysoki poziom napisanego tekstu — oto jest bazowa, głęboka aura naszego wydania. Reszta to „kwestia techniki” i doświadczenia tych, którzy tworzą gazetę. — Panie Mychajle! Kierował Pan „Literacką Ukrainą”. Zatem, co będzie Pan robił tak, jak w „LU”, a co po nowemu? Krąg pisarzy, których Pan obowiązkowo zaangażuje; czy są „swoi” i „obcy”? Kto jest „koniem”, a kto „drżącą łanią”? — Niestety, moje doświadczenie kierowania „Literacką Ukrainą” nie było długie — zaledwie rok. A jeszcze prawie cztery lata pracy jako zastępca redaktora naczelnego. Zatem, i znowuż, niestety, udało się zrealizować daleko nie wszystkie plany. Wprawdzie ból w sercu już dawno minął, a obrażanie się na kogoś to nieproduktywne emocje. Bez wątpienia „Ukraińska gazeta literacka” będzie inna niż „Literacka Ukraina”. Naiwny jest ten redaktor, który próbuje kopiować kogoś, czy też samego siebie. „LU” — to historia, tradycje, ścisłe powiązanie i zobowiązania wobec NSPU, pewna zależność od kierowników Związku. W końcu, to, jak dziś mówią, marka. Rozumiejąc obecne położenie „LU”, szczerze życzę naszej głównej gazecie pisarskiej pokonania raf i barier niełatwej teraźniejszości. Dla mnie zaś bycie związanym z tą gazetą to już przeszłość. Celem „Ukraińskiej gazety literackiej” jest przede wszystkim naświetlanie współczesnego procesu literackiego. To jest kluczem, czy też credo — „symbolem wiary” ludzi związanych z jej tworzeniem. Obecnie w rodzimej literaturze pracują utalentowani pisarze, ale jaka jest ich obecność w teraźniejszości, zadziwia. Albo Lubow Ponomarenko z jej głębokim, w czymś stefanikowskim psychologizmem… Listę, oczywiście, można kontynuować, ale brakuje miejsca w gazecie. Jednak w jakich nakładach wychodzą książki tych mistrzów? Czy dociera ich słowo do spragnionych prawdy? Czy ziarno pada w wilgotną rolę, by wyrosnąć kłosem?.. Bardzo chciałbym, aby na stronach „Ukraińskiej gazety literackiej” byli przedstawieni najlepsi, najbardziej utalentowani pisarze, aby nieobojętny czytelnik z tych, którzy dotąd błądzą w intelektualnych mrokach, mógł wyrobić sobie obiektywną opinię o współczesnej literaturze ukraińskiej, a nie posługiwał się narzuconą mu informacją najzręczniejszych i najbardziej bezczelnych rzemieślników od literatury. Dla mnie jako redaktora „swój” w literaturze to talent jako uniwersalna miara. „Obcy” to grafoman lub leniwy rzemieślnik. Niezależnie od „szkoły”, towarzystwa, kierunku, wieku, preferencji politycznych czy geografii. Co do wspominanej przez Pana puszkinowskiej frazy o „wozie”, do którego nie można zaprząc konia i łani, to nie do końca jasno rozumiem semantykę tej frazy w danym kontekście. Wszak koń — to nie drugorzędne; to piękno, doskonałość i siła. Może drżącej łani bardzo komfortowo jest czuć jego obecność obok?.. — Czy interesują Pana gazetę poglądy polityczne pisarzy? To, jak zarabiają na swój chleb powszedni? Ich powiązania społeczne i obywatelskie? — Polityką, zwłaszcza w wykonaniu wielu obecnych „działaczy” politycznych, społeczeństwo najadło się po same uszy. Nastąpiła katastrofalna dewaluacja słowa wypowiedzianego przez polityka — przede wszystkim dlatego, że słowo to zazwyczaj jest nieszczere, kłamliwe. Zgniła plewa, a nie doborowe ziarno — oto czym jest w większości dzisiaj słowo, obietnica polityka. Dlatego też słowo pisarza, zawinięte w polityczny papierek, nie ma wagi i zaufania tych, do których jest adresowane, jest ono przeważnie mdłe i zakalcowate, albo, co więcej, fałszywe, przypudrowane pseudo-słowiczym bełkotem hipokryty i faryzeusza. Dlatego jako dziennikarz, wcale nieobojętny na procesy polityczne, ideologiczne (wszak kontynuuję równolegle redagowanie gazety „Naród i państwo”), jako redaktor „Ukraińskiej gazety literackiej” odnoszę się do „poglądów politycznych pisarzy” zazwyczaj ostrożnie. Czasami, słuchając kogoś z „patriotów”, myślę: lepiej byś milczał, głupcze, i nie dyskredytował idei, którą swoimi ograniczonymi mózgami i długim językiem propagujesz, nie uświadamiając sobie tego, co naprawdę wygadujesz. Wszak „wróg nie śpi” i przy okazji wykorzystuje nasze błędy; mówiąc, że oni wszyscy tam tacy, przygłupi, pod kaliną i w szarawarach. Bądź silny i mądry — oto formuła Ukraińca-zwycięzcy, a nie zakompleksionego chochoła, który dotąd w sposób sztuczny walczy z „wrogami” — językiem. Przewiduję, że w miarę rozprzestrzeniania się inflacji kłamliwego słowa polityka w społeczeństwie będzie rosła waga uczciwego, utalentowanego słowa pisarza. W tym również upatruję perspektywy dla „Ukraińskiej gazety literackiej”. — Kieruje Pan stowarzyszeniem publicystów w NSPU. Proszę scharakteryzować obecną publicystykę i, jeśli można, zrobić dyskurs: ukraińska publicystyka. Co to jest? — Jako przewodniczący stowarzyszenia twórczego publicystów Kijowskiej organizacji NSPU, staram się być „w dyskursie” problematyki. Przeważnie uważa się, że publicystyka to coś pośredniego między literaturą a dziennikarstwem. W znacznej mierze tak jest. Jednak najlepsze przykłady publicystyki świadczą, że utalentowane słowo publicysty ma wielką siłę wpływu na rozum i serce obywateli. Proszę sobie wyobrazić: gdyby, na przykład, codziennie, o tej samej porze, na pierwszym kanale Ukraińskiego radia czy na którymś z kanałów telewizyjnych rozbrzmiewały publicystyczne pięciominutówki naszych najlepszych pisarzy! Jestem przekonany: takimi programami można realnie wpływać na zmianę i kształtowanie opinii publicznej obywateli całego kraju. Jednocześnie współczesna ukraińska publicystyka, jak dla mnie — to jak chwast przy drodze. „Śpię pod płotem, moknę pod deszczem”. O obojętności państwa nie warto mówić. Nie istnieje systemowe, kompleksowe podejście do jej akademickiego badania, naukowej analizy problematyki itd. W końcu, takie wrażenie, że bezcenny spadek poprzedników — Iwana Franki, Dmytra Doncowa, Wiaczesława Łypynskiego, a także dorobek naszych współczesnych — w szczególności Serhija Płaczyndy, Stepana Kołesnyka — zamiast wykorzystywać w celu przemyślenia nieprostych, dramatycznych procesów teraźniejszości, świadomie spychają na margines niezdolni urzędnicy od kultury i literatury. — Wybory i publicyści. Wydaje się, że tych ostatnich zastąpili politolodzy i technolodzy polityczni. A jednak — jak nasze słowo się odbije? — Nasze słowo jednak się odbije — jeśli będzie uczciwe i utalentowane. O tym już mówiłem. A co do politologów i technologów politycznych — to co tu na lustro zwalać, kiedy twarz krzywa. Jacy politycy — taka i ich-
Машинний переклад
Natalia HATALSKA, chórzystka, prowadząca programy koncertowe, członkini zarządu Wołyńskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki. Życie społeczno-polityczne oraz kulturalno-artystyczne Wołynia ostatnich dwudziestu lat trudno sobie wyobrazić bez ludowej amatorskiej kapeli chóralnej «Poswit» Łuckiego Miejskiego Domu «Proświta». Zespół, w którego repertuarze znajduje się ponad dwieście utworów, z koncertami (przez dwadzieścia lat — ponad tysiąc występów) odwiedził wiele zakątków Ukrainy i zagranicę. Organizatorem i kierownikiem chóru jest płomienny patriota Ukrainy i nieugięty bojownik o jej niepodległość, niestrudzony pracownik na niwie duchowości, wykładowca dyrygentury chóralnej Łuckiego Państwowego Kolegium Muzycznego Rostysław Kuszniruk. Dzięki naszym chórzystom przywrócono z zapomnienia cały pokład ukraińskiej kultury pieśniarskiej — pieśni powstańcze. I jest to naturalne: wszak Wołyń to kraina heroizmu, która zrodziła UPA, zachowała setki pieśni, stworzonych i śpiewanych w środowisku powstańców oraz ich rodzin. Ukraińska pieśń od dawna była nie tylko wyrazem mentalności, duszą narodu, — niosła ona informację o wydarzeniach historycznych, brzmiała wzywającym marszem, gdy nad Ojczyzną zawisało zagrożenie zniewolenia, jednoczyła obywateli w szeregi bojowników. Wyraźna postawa obywatelska, narodowo-patriotyczna uczestników zespołu określiła jego repertuar. Jeszcze w 1989 roku nad zamkiem Lubarta i łuckim ratuszem, a rok później na Zaporożu, w Nikopolu i Kapuliwce, wzleciały wolnym ptakiem pieśni-hymny «Szcze ne wmerła Ukrajina», «Oj, u luzi czerwona kałyna», «Ne pora, ne pora» w wykonaniu chóru pieśni patriotycznej «Poswit». Anatolij ZBOROWSKI, m. Irpień, obwód kijowski. Niedawno w Czerniowcach wydano książkę Nestora Myzaka, Iwana Bałana i Iwana Romańskiego «Sioło na naszij Ukrajini». Autorzy opowiadają historię wsi Striłkiwci w rejonie borszczowskim na Tarnopolszczyźnie na przestrzeni 600 lat (1409—2009). W książce w szczególności zaznaczono: «Każda obca władza na Ukrainie zawsze próbowała zaszczepić miłość do pijaństwa». Księża organizowali we wsiach bractwa trzeźwości, aby uratować Ukraińców od zagłady. Bractwa trzeźwości, które obejmowały pod kierownictwem Kościoła ponad 75 % wieśniaków, przygotowały grunt pod działalność towarzystwa «Proświta». 14 listopada 1909 roku z inicjatywy księdza Wiktora Czomkewycza i aktywisty Petra Czersaka w Striłkowcach założono «Proświtę». Na przewodniczącego wybrano księdza Czomkewycza. Proświcianie zbierali się w wiejskich chatach, czytali literaturę patriotyczną, przygotowywali przedstawienia i występowali z nimi w stodole księdza Czomkewycza. Kiedy rozpoczęła się I wojna światowa, wielu mieszkańców Striłkowiec zgłosiło się do Legionu Ukraińskich Strzelców Siczowych. Jeden z nich, Mychajło Juzwak, poległ śmiercią bohaterów na górze Makiwka. Mieszkańcy Striłkowiec szczycili się 18-letnim bohaterem, wychowanym w szeregach «Proświty». Najstarszy z «poswitowców» ma prawie dziewięćdziesiąt lat, najmłodsi — dwadzieścia. Prawie każdy chórzysta ma los typowy dla wołyniaków: krewni, przyjaciele, sąsiedzi zginęli podczas rozstrzeliwania przez enkawudzistów więźniów politycznych w łuckim więzieniu 23 czerwca 1941 roku, ktoś z rodziny walczył w UPA, czyjeś rodziny represjonowano i wywieziono na Sybir. Wszystko to było również w biografii kierownika chóru Rostysława Kuszniruka. Dlatego tak boleśnie odzywa się w naszych sercach tragiczna historia Ojczyzny i tak dumnie śpiewamy: «Sława Ukrajini i herojam sława!» Przez dwie dekady kapela ani razu nie zdradziła wybranej drogi, wiodące w repertuarze są pieśni patriotyczne. «Moja rodyna — Ukrajina» (słowa O. Bohaczuka, muz. A. Andruchowa), pieśni R. Kuszniruka do słów wołyńskich autorów «Proszczajte, lita mołodiji» (T. Muzyczuk), «Jasnozora Wołyń» i «Bil wołyńskoho lisu» (S. Kordunowa), «Zażurylis chłopci» (J. Struciuk), «Ukrajinśkym ditjam» (L. Kowalczuk), «Jak ne ja, todi chto?» (W. Kusznir), «Wranisznia mołytwa» (Je. Leszczuk) stały się wizytówkami chóru. Obok nich brzmią «Mołytwa za Ukrajinu» Mykoły Łysenki, pieśń ludowa «Kozaka nesut» i starodawny kant «Oj zijszła zorja» w opracowaniu Mykoły Łeontowycza, pieśni Romana Kupczynśkiego «Zasumuj, trembito» i «Łety, moja dumo», Bohdana i Lewka Łepkych «Chujesz, brate mij», pieśń ludowa «Jichaw kozak za Dunaj» w opracowaniu Hryhorija Dawydowśkiego i wiele innych. Jednymi z pierwszych pojawiły się w naszym repertuarze pieśni powstańcze, zapisane od chórzystki, byłej łączniczki UPA, wieloletniej więźniarki radzieckich łagrów Onisiji Stasiuk. Jest to hymn OUN-UPA do słów Olesia Babija «Zrodylis my wełykoji hodyny» (w wykonaniu «Poswitu» utwór ten zabrzmiał ze sceny stołecznego Pałacu Kultury «Ukraina» jeszcze w październiku 1992 roku), pieśni-requiem «Spit, chłopci, spit» i «Wysoka mohyła», liryczna «Za muramy cwitut kasztany» i inne. W walce o wolność Ukrainy zginęło trzech braci pani Onisiji Stasiuk, absolwentów Łuckiego Gimnazjum Ukraińskiego, ojciec, szwagier. Sama zaś, będąc jeszcze nastolatką, trafiła do więzienia, dziesięć lat tułała się po stalinowskich katowniach i osiedlach specjalnych, a kiedy wróciła do domu — nie miała gdzie mieszkać, bo cały majątek rodziców został skonfiskowany. Musiała pracować w Łucku w cegielni, aby zarobić sobie i rodzinie chorej siostry-wdowy na dom. Ale dusza tej kobiety nie stwardniała, a jedynie zahartowała się próbami. Onisija Karpivna była i pozostaje dla młodych wzorem służby Ojczyźnie. Obecnie w «Poswicie» śpiewa wnuk jej siostry. Repertuar zespołu szczególnie wzbogacił się dzięki pełnej poświęcenia działalności chórzysty Mykoły Kozara. Ten 88-letni śpiewak to nie tylko solista kapeli, ale także autor oryginalnych utworów muzycznych i licznych opracowań pieśni ludowych, hojnie obdarzony darem poetyckim. Uczestnik II wojny światowej, Mykoła Andrijowycz młodzieńczym zapałem skłania kolegów-chórzystów do rozwijania własnych zdolności twórczych, wlewa w każdego optymizm i zapał. Wśród weteranów «Poswitu» jest Wasyl Romanczuk, jeden z założycieli Ludowego Ruchu Ukrainy na gospodarz», «Ridna szkoła», «Łuh», «Widrodżennia», które walczyło z plagą alkoholową i tytoniową we wsi. Coraz więcej młodych ludzi rzucało picie, palenie. Przy czytelni «Proświty» funkcjonowało również przedszkole. Sekcja młodzieżowa na czele z przewodniczącym towarzystwa «Ridna szkoła» stworzyła drużynę piłkarską «Chortycia», która zasłynęła w zawodach sportowych na Borszczowszczyźnie. Prawie wszyscy członkowie tej drużyny zginęli w walce wyzwoleńczej OUN-UPA. Bolszewiccy najeźdźcy w latach 1939—1941 zaczęli prześladować prośwician. Niemieccy okupanci nakazali przemianować «Proświtę» na Ukraińskie Towarzystwo Oświatowe. Z czasem gestapo zaczęło aresztować aktywistów. Bolszewicy, powróciwszy do Galicji Wschodniej, kontynuowali wyniszczanie prośwician. Autorzy historii wsi wyciągają wniosek: «Towarzystwo „Proświta” w Striłkowcach dokonało ogromnego przełomu w świadomości narodowej wieśniaków, którego nie byli w stanie ostatecznie zniszczyć rosyjscy okupanci w ciągu czterdziestoletniego zniewolenia krainy». Po półwiecznym zakazie towarzystwo «Proświta» w Striłkowcach odrodziło się pod przewodnictwem nauczyciela języka ukraińskiego i literatury miejscowej szkoły Iwana Romańskiego.
Wołynia. Jego młodość minęła w okopach II wojny światowej, a po wojnie został nauczycielem języka ukraińskiego, literatury i historii, przez wiele lat pracował jako dyrektor szkoły. Mądrego i pełnego pasji patriotycznego słowa Wasyla Tymofijowycza słuchają zarówno przyjaciele, jak i wrogowie. Wierni „Poswitowi” przez dwie dekady starosta chóru Panas Kuszniruk, solista Petro Sadowski, śpiewaczki Hałyna Małynenko, Ludmyła Hrycaj, Anastasija Jaciuk, a także autorka tych słów zostali nagrodzeni pamiątkowymi odznakami z okazji 100-lecia urodzin Głównodowodzącego UPA Romana Szuchewycza. Wielu aktywnych uczestników kapeli chóralnej, niestety, odeszło już do wieczności. Niektórzy zasilili szeregi lub zostali kierownikami innych zespołów śpiewaczych. Organizatorem licznych podróży jest Rostysław Kuszniruk. Jest on pierwszym laureatem nagrody „Opętanie” oddziału obwodowego Ogólnoukraińskiego Funduszu Kultury oraz obwodowej nagrody imienia Mykoły Kudeli, odznaczony medalem „Za pracę i męstwo” oraz wieloma innymi wyróżnieniami. W 1998 roku R. Kusznirukowi przyznano tytuł zasłużonego pracownika kultury Ukrainy. Prowadzimy kronikę „Poswitu”, wydaliśmy dwie książki, które opracował kierownik chóru. …Stoją dumni i piękni w powstańczych mundurach na scenach wiejskich klubów i stołecznych pałaców, na placach podczas wieców i przy mogiłach w miejscach powstańczych kryjówek siwowłosi, lecz młodzi sercem uczestnicy „Poswitu”, wierni dewizie „Jeśli nie ja, to kto będzie niósł słowo, które do wolności naród wzywa?!”. Dla każdego z nas, uczestników kapeli, „Poswit” stał się częścią życia, jego duchową treścią. Silnego zdrowia wam i szczęśliwego losu w niepodległej Ukrainie, drodzy bracia i siostry! Z jubileuszem „Poswitu!”
Машинний переклад
W 1922 roku „Proświta” wznowiła działalność. Jej organizatorami zostali żołnierz Ukraińskiej Armii Galicyjskiej Oleksa Palinka, Hnat Charuk, Dmytro Czornyj, Mychajło Stećko. Czytelnia „Proświty” była ośrodkiem narodowego wychowania kulturalnego chłopów. Wieczorami wspominano tu drogi frontowe bojowników o wolność Ukrainy. Przy czytelni działał amatorski zespół dramatyczny. Na scenie ożywały postacie z „Niewolnika” Szewczenki, „Natałki Połtawki” Kotlarewskiego i innych. Gdy demonstrowano niemy film o życiu Jezusa Chrystusa, prąd dla filmu produkowała dynamo-maszyna. Ludzie z całej wsi spieszyli obejrzeć film, bo było to po raz pierwszy. Działacze „Proświty” zaprosili do wsi wędrowny teatr pod kierownictwem Kohutiaka z przedstawieniem „Batурyn” według powieści Bohdana Łepkiego. Podczas przedstawienia nawet strzelano z armaty. Co roku proświatanie obchodzili rocznice urodzin Tarasa Szewczenki, bitwy pod Krutami, Święta Broni, Listopadowego Czynu. Na Boże Narodzenie w czytelni kolędowano, śpiewano pieśni rewolucyjne. Do czytelni wieśniacy zapraszali szopkę betlejemską, kolędników-kozaków, a na Stary Nowy Rok — „malankę”. „Proświta” stale dbała o wychowanie narodowo świadomych kobiet, pielęgnowała w młodzieńcach i dziewczętach poczucie wysokich relacji. Byli tak czyści i szlachetni, że zdumiewali nawet okupantów. Bolszewicy zaś przynieśli do ukraińskich wsi pijaństwo, rozkład rodziny i brutalność. Te „miny o opóźnionym działaniu” działają do dziś. W szeregach OUN-UPA ukraińskie kobiety i dziewczęta ofiarnie pracowały: ukrywały broń, nielegalną literaturę, pełniły obowiązki sanitariuszek, łączniczek. Na początku lat 30. strzelkowianie zbudowali dwupiętrowy Dom Ludowy z kamienia. Takiego budynku nie było w żadnej wsi powiatu borszczowskiego. Na parterze umieszczono czytelnię „Proświty”, dużą salę zebrań, kancelarię towarzystwa. W budynku przydzielono miejsce spółdzielni „Budućnist”, filii mleczarni „Masłosojuzu”, gdzie zainstalowano urządzenia do produkcji produktów mlecznych. Do Domu Ludowego przeprowadziły się towarzystwa „Wiejski
Машинний переклад
Roman KOLODIJ, obwód zakarpacki
W Mukaczewie odbył się koncert sprawozdawczy miejskiego i rejonowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki oraz miejskiego oddziału organizacji społecznej „Związek Ukrainek”. Koncert rozpoczął chór „Widhomin”, założony przed dwoma laty, który zyskał popularność w mieście dzięki sumiennej i wytrwałej pracy kierownika artystycznego Natalii Dobrej oraz zdolnościom organizacyjnym przewodniczącej „Związku Ukrainek” Ludmyły Olenuszynec, która zawsze wspierała zespół. W koncercie wzięli udział solistka chóru „Lira” miejskiego domu kultury, kawalerka Orderu Księżnej Olgi, zasłużona pracownica ochrony zdrowia Ukrainy Jewhenija Derkacz, laureat Ogólnoukraińskiego konkursu „Zakarpacki edelweiss” Wasyl Teleczko, zespół wokalny „Edelweiss” (kierownik Wira Udwari, koncertmistrz Stepan Udwari), zespół kameralny Państwowego Uniwersytetu Mukaczewskiego (kierownik Serhij Dobosz), ludowy zespół wokalny humanitarno-pedagogicznego kolegium PUM „Lubistok” (kierownik Lesia Musijec), chór chłopców Mukaczewskiej Szkoły Chóralnej (kierownik Wołodymyr Wołontyr, zasłużony działacz sztuki Ukrainy). Własne wiersze przeczytały uczennica M. Cenbryk oraz poetka J. Komarnicka, a studentka Lwowskiego Uniwersytetu Medycznego im. D. Halickiego wykonała własną piosenkę „Wolny oddech”. Wrażeniami z koncertu podzielił się miejski głowa Mukaczewa Zoltan Lendel: „Takiego zapalnego ducha ukraińskości, takich wspaniałych ukraińskich pieśni scena mukaczewskiego domu kultury od dawna nie widziała”. Miejskie i rejonowe zrzeszenie Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki serdecznie dziękuje wszystkim zespołom i ich kierownikom, którzy odpowiedzieli na współpracę. Szczególne podziękowania prowadzącym koncert Ihorowi Bilykowi i Weronice Meszko, wydziałowi kultury miejskiego komitetu wykonawczego oraz osobiście Walentynie Moroz za pomoc.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Jewhen OSAULENKO, starszy pracownik naukowy Muzeum Sztuki im. Bohdana i Warwary Chanenków. Kiedy mowa o sztuce kultowej — nieważne, chrześcijańskiej czy buddyjskiej — przyjęło się uważać, że czas jej wielkich osiągnięć pozostał w przeszłości. Mozaiki Sofii Kijowskiej, freski z Adźanty, reliefy i posągi z Borobudur, ikony Andrieja Rublowa czy Jowa Kondzelewicza… Twórcy wszystkich tych arcydzieł są w równym stopniu oddzieleni od nas stuleciami. Tym ciekawiej jest zapoznać się w Muzeum im. Chanenków z dorobkiem współczesnego artysty, który na wysokim poziomie artystycznym i profesjonalnym rozwija tradycje tak egzotycznego dla nas rodzaju sztuki, jak tybetańskie buddyjskie malarstwo kultowe „thangka”. W odniesieniu do Mykoły Dudki określenie „obywatel świata” nie jest przesadą. Jego ojciec służył w radzieckich wojskach, więc przyszły artysta urodził się w 1962 roku w niemieckim mieście Dessau. Edukację artystyczną Dudko zdobywał w Kijowie, w pracowni akademika Tetiany Hołembiewskiej, oraz w Ułan-Ude. To właśnie w Ułan-Ude zafascynował się tradycjami wschodniej sztuki buddyjskiej. Znaczącą rolę odegrały w tym spotkania z buriackimi i tybetańskimi duchownymi. Jednego z nich — Czogjala Namkhai Norbu Rinpocze — artysta uważa za swojego duchowego nauczyciela. Dalsze zgłębianie zasad malarstwa „thangka” odbywało się podczas długich podróży po Buriacji, Mongolii i Nepalu. A oficjalny dyplom ikonografa artysta otrzymał po pracy w pracowni osobistego malarza Dalajlamy XIV — Gena Sangye Yeshe. W tłumaczeniu z tybetańskiego „thangka” oznacza „dokument na zwoju”. Zasady i kanony tej tradycji wykrystalizowały się w wyniku twórczego przetworzenia przez Tybetańczyków bogatego dziedzictwa artystycznego Indii i Chin. Z indyjską tradycją związane jest to, co w „thangka” najważniejsze — przedstawienie postaci buddyjskiego panteonu. Każda z nich uosabia określoną zasadę buddyjskiego światopoglądu, filozofii, etyki, a jednocześnie — którąś z zasad różnorodnych technik psychofizycznych, znanych nam jako „joga”. Wygląd postaci, precyzyjnie określony przez kanon, uobecnia dla widza wewnętrzną treść obrazu. Czczenie postaci jest przeznaczone do osiągnięcia określonego celu zarówno w życiu świeckim, jak i duchowym. W związku z tym należy wyjaśnić niezwykły dla europejskiego widza podział obrazów buddyjskiego panteonu na „łagodne” i „gniewne”. „Łagodne” postacie darzą nauką o drodze do Oświecenia, „gniewne” pomagają pozbyć się tego, co może przeszkadzać człowiekowi w podążaniu tą drogą — wad charakteru, fizycznych dolegliwości, zgubnych nawyków. Treści i emocjonalnemu brzmieniu odtworzonego na „thangka” obrazu odpowiada jego pejzażowe otoczenie. Pejzaż w tybetańskim malarstwie buddyjskim pojawił się dzięki chińskim wpływom. Jednocześnie tybetańskich mistrzów, w odróżnieniu od ich chińskich kolegów, interesowały nie konkretne, a uogólnione, typizowane obrazy przyrody, bliskie pejzażowym motywom pieśni ludowej lub utworów sławnego poety i ascety XI—XII wieku Dżetsuna Milarepy. Ponieważ „thangka” przedstawia świat z punktu widzenia oświeconej istoty, kolory muszą być tu jasne i nasycone, linie — kaligraficzne i dekoracyjne. Istnieją nawet techniki częściowo rysunku, częściowo malarstwa na złotym (sertan), czerwonym (martan) lub czarnym (nagtan) tle. Jest to nie lada wyzwanie dla wyczucia miary i taktu europejskiego artysty, gdyż zachodnia tradycja artystyczna jest znacznie „wstrzemięźliwsza” w tym sensie. Obecnie wielu ludzi z Europy Zachodniej, USA, obszaru poradzieckiego uczy się ikonografii „thangka” pod kierunkiem lamów. Jednak ani sami lamowie, ani ich inicjacje nie są w stanie nadrobić braku talentu i umiejętności spojrzenia na tradycję od wewnątrz. Dlatego też zdarzają się wśród współczesnych „thangka” dzieła bezbłędne z formalnego punktu widzenia, a wewnętrznie zimne i puste, albo też niezdarne próby połączenia umownej maniery tybetańskiego malarstwa z europejskim naturalizmem. W porównaniu z tym dzieła Mykoły Dudki przyciągają widza naturalnością, monumentalnym rozmachem, subtelnym wyczuciem koloru, harmonijnym stosunkiem części do całości. Postacie buddyjskiego panteonu i buddyjscy święci dla autora nie są dalekimi abstrakcjami, bo każdy obraz artysta jakby ogrzał własnym sercem. W związku z tym wśród dzieł Mykoły Dudki, prezentowanych na wystawie, szczególnie wyróżnia się „thangka” z wizerunkiem świętego Dżetsuna Milarepy. Twórcy wspaniale udało się pokazać, jak poetyckie natchnienie przemienia wychudzoną twarz ascety, który latami żył w wysokogórskich jaskiniach i żywił się jedynie zupą z pokrzyw. Wokół postaci poety spowite barwnymi chmurami góry, skały, lodowce, wodospady. Obok kwitnie i jednocześnie owocuje fantastyczne drzewo owocowe, rozkwitają kwiaty lotosu. A pośród całego tego rajskiego piękna pojawiają się małe figurki „łagodnych” i „gniewnych” bóstw, buddyjskich świętych… Mamy nadzieję, że zapoznanie się z wystawą Mykoły Dudki stanie się odkryciem dla koneserów sztuki. Hanna KOZACZENKO, członek zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury. Tak nazywa się wystawa dzieł buddyjskiego malarstwa kultowego „thangka” autorstwa naszego rodaka Mykoły Dudki, która jest obecnie prezentowana w Muzeum Sztuki im. Bohdana i Warwary Chanenków. Koneserzy sztuki, naukowcy-orientaliści i dociekliwi widzowie, dalecy jednak od analityki w postrzeganiu sztuk pięknych, zauważają zdumiewający harmonizujący wpływ dzieł namalowanych farbami mineralnymi na zagruntowanym płótnie i oprawionych w jasne, kosztowne tkaniny. Łatwo je zwinąć w zwój wokół drewnianego drążka i tak przechowywać w muzeum czy świątyni lub transportować. Poświęcone przez tybetańskich duchownych jako buddyjskie ikony, te dzieła Mykoły Dudki podróżują po świecie, a do Kijowa, gdzie do dziś mieszka matka artysty, wystawa przybyła z Sankt Petersburga. Towarzysząca jej nie mniej wysokiej klasy autorska dokumentacja fotograficzna poszerza horyzonty naszej wiedzy zarówno w sztuce, jak i w odwiecznym filozoficznym dążeniu człowieka do poznania otaczającego świata i doskonalenia siebie w nim. Więcej o twórczości Mykoły Dudki wie historyk sztuki Jewhen Osaulenko.
Машинний переклад
Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki w te ponure jesienne dni wita zwiedzających jasnymi barwami i pełnymi radości życia mistycznymi kompozycjami niedawno otwartej wystawy o intrygującym tytule „Spotkania z Salvadorem Dali” lwowskiego artysty Mychajła Demcu. Lesia SEŁECKA Zdjęcia Ksenii HŁADYSZEWEJ Samego mistrza można nazwać jeśli nie następcą, to przynajmniej naśladowcą maestro performansu — nieoczekiwanego i szalonego Dali. Czego warte są tylko takie jego „wybryki”, jak trzy-metrowy pejzaż, namalowany wprost pośrodku francuskiego miasta, jednodniowe warsztaty z tworzenia dziesięciometrowego płótna na żywo. Albo plotki o tym, że artysta ambitnie kupił sobie działkę na Cmentarzu Łyczakowskim niedaleko grobu Iwana Franki. Mychajło Demcu ma już pewną reputację wśród europejskich prywatnych kolekcjonerów i miłośników sztuki. Możliwe, że niektóre z jego nieoczekiwanych pomysłów i wesołych eksperymentów są dość ekstrawaganckie, ale dzięki nim twórca zdołał otrzymać niejedno zamówienie. Na przykład, pewnego razu artysta kupił biały porcelanowy wazon znanej firmy produkującej ekskluzywne przedmioty ze szkła, kryształu i porcelany, pomalował go i zaprezentował na niemieckiej wystawie. Po tym firma zaproponowała mu stworzenie autorskiej serii. Tak niespodziewanie stał się jedynym z Ukraińców, który dołączył do sławnych artystów współpracujących z tą firmą — Salvadora Dali, Andy'ego Warhola i innych. Ale płótna Mychajła Demcu niczym nie przypominają dzieł Salvadora Dali. Ekspresjonistyczne przedstawienia gór, miejskich uliczek, pejzaże z wybrzeżami Hiszpanii i Bretanii kojarzą się z płótnami Kandinsky'ego, a być może nawet są bliższe pędzlowi Van Gogha. Jednak kolorowa feeria, niepowtarzalna energetyka pełnych pragnienia życia obrazów przenikają „do kości”, nakrywają falą czystej radości, właściwej spotkaniu z prawdziwą sztuką. Artysta nie ogranicza się do jednego gatunku — martwe natury, portrety muzyków, Hucułów i Hucułek w strojach ludowych, dziki bieg ognistych koni… Na centralnym płótnie wystawy — obrazie z serii „Spotkania…” — tajemniczy fioletowy mężczyzna z wąsami, który może być i uosobieniem Dali, i autoportretem. Wygodnie usadowiony, tajemniczy nieznajomy siedzi w fotelu, który sam w sobie zdaje się zagadkowo mrugać, a na pierwszym planie trzepocze żółty ptaszek jako ucieleśnienie nieuchwytnego czasu. Sam artysta interpretuje ten obraz w stylu Dali: „Ptaszek odleci i wtedy wyjaśni się, kto tam siedzi”. Obok na płótnie — bukiet z żółtych kanarków w zielonookim wazonie, z drugiej strony — jeszcze jeden sympatyczny „kanarkowy bukiet”. Te obrazy pod względem tematyki i wykonania przypominają płótna Marii Prymaczenko z jej dziecięco-mądrymi obrazami. Choć, moim zdaniem, autorski styl najlepiej oddaje płomienna amazonka na koniu, pędząca wprost na widza — silna, nieokiełznana i wolna. Seria „Spotkań…” nie jest jeszcze zakończona — autor planuje przynajmniej 30 prac. Gotowa jest tylko połowa i większość z nich wciąż znajduje się za granicą. Ale nawet bez nich wystawa wywiera niezatarte wrażenie. Prace Demcu poruszają coś w duszy — być może jego jasne, optymistyczne kolory oczarowują nasze wewnętrzne dziecko, a może proste motywy budzą w każdym z nas mędrca-charakternika. Niepowtarzalny świat artysty, który wyrósł, dojrzał i uformował się na gruncie sztuki narodowej, ale zintegrował z zachodnioukraińskimi tradycjami malarskimi europejskie, nie pozostawia obojętnym nikogo.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Tetiana Żohalko. Petro ANTONENKO. Zdjęcie Walerija SENCZUKA. “Intermezzo” — centrum kulturalno-artystyczne w Czernihowie. Jest to rozszerzenie księgarni Proświty. Kiedy więc władze miejskie odparły “ataki” wszystkich chętnych do zajęcia tego lokalu, mer miasta Ołeksandr Sokołow zdecydowanie obronił go dla “Proświty”. I w niespełna rok księgarnia przekształciła się w wspaniałe centrum, przede wszystkim dzięki wysiłkom przewodniczącego obwodowej “Proświty” Wasyla Czepurnoja oraz małżeństwa działaczy – Tetiany i Ołeksandra Żohalków. Pani Tetiana od 11 lat jest właścicielką i dyrektorką proświtańskiej galerii sztuki “Kruti schody” (Kręte schody), która znajduje się na drugim piętrze budynku obwodowej “Proświty”. Galeria wzięła pod opiekę także KCA “Intermezzo”, a Ołeksandr został jego dyrektorem wykonawczym. Nazwy dla KCA nie trzeba było długo szukać, podsunął ją jeden ze wspaniałych utworów klasyka, wszak Mychajło Kociubynski był założycielem i pierwszym przewodniczącym czernihowskiej “Proświty”, więc “Intermezzo” ma kontynuować tradycje jednoczenia twórczej inteligencji, działaczy Proświty, wszystkich patriotów. Dlatego obecnie nie jest to tylko księgarnia, filia galerii “Kruti schody” i przytulna kawiarnia pod jednym dachem, ale miejsce twórczych spotkań czernihowian i gości miasta. Tego wieczoru gościem “Intermezzo” była redaktor naczelna “Słowa Proświty” Lubow Hołota, która przyjechała do Czernihowa wraz z niewielką delegacją pracowników redakcji na spotkanie autorskie, zorganizowane przez obwodową “Proświtę”. Przed spotkaniem logicznym punktem była wycieczka po książęcym mieście. Odwiedzono Czernihowskie Literacko-Memoriałowe Muzeum M. Kociubynskiego. Kierownik działu muzeum, działaczka Proświty Marija Moskałenko, przeprowadziła wycieczkę zarówno po domu pamięci pisarza, gdzie przeżył on ostatnie 15 lat, jak i po kompleksie muzealnym oraz słynnym ogrodzie rodziny Kociubynskich, który nawet o tej porze cieszy oko. Następnie odbyło się zwiedzanie Gór Bołdych – dawnej, jeszcze przedchrześcijańskiej nekropolii. Właśnie tutaj pochowani są Mychajło Kociubynski oraz jego żona Wira Ustimiwna, których pamięć uczcili goście. Odwiedzono także grób Opanasa Markowycza, jednego z wybitnych ukraińskich intelektualistów, którego życie i twórczość są nierozerwalnie związane z miastem. Byli również na grobie Leonida Hlibowa. Poeta pochowany jest pod murami majestatycznego Soboru Trójcy Świętej, który ponad 300 lat temu zbudował hetman Iwan Mazepa. A w “Intermezzo” na długo przed rozpoczęciem spotkania zaczęło gromadzić się towarzystwo: weterani Proświty – zasłużony lekarz Ukrainy Serhij Bohdan i zasłużona nauczycielka Ukrainy Inessa Wacznadze, których staż medyczny i pedagogiczny trwa już szóstą dekadę; studentka Wiktorija Krapywna, która na temat pracy dyplomowej wybrała powieść Lubow Hołoty “Epizodyczna pamięć”. Dziewczyna przyznała, że temat nie jest łatwy, ale dla niej, młodej czernihowianki, filozofia tej nieprostej powieści jest zrozumiała i bliska. Przybyli czernihowscy pisarze i dziennikarze: Dmytro Iwanow, Wałentyna Masterowa, Ołeksandr Olijnyk (redaktorzy gazet “Hart”, “Nasza kraina”, “Biła chata”), poeta Petro Kucenko, dyrektor obwodowej biblioteki państwowej Petro Hryszczenko, aktorzy, muzycy. Spotkanie prowadził przewodniczący obwodowej “Proświty” Wasyl Czepurnyj. Warto odnotować duże zainteresowanie mediów tym proświtańskim wydarzeniem. Na wieczorze były trzy studia telewizyjne, dwie rozgłośnie radiowe, do dziesięciu gazet. A ponadto Lubow Hołota nagrała w studiu rozmowę dla programu “Tydzień” telewizji obwodowej oraz duży wywiad dla programu “Świtłycia” radia obwodowego. Podczas wieczoru gość wystąpiła od razu w kilku rolach: jako pisarka, redaktor naczelna gazety, autorka i prowadząca programy Ukraińskiego Radia, członkini Rady Głównej “Proświty”. Dlatego choć główny akcent w tej dwugodzinnej rozmowie położono na nagrodzoną Narodową Nagrodą Ukrainy im. T. Szewczenki powieść “Epizodyczna pamięć”, rozmowa wybiegła daleko poza jej ramy. Była to rozmowa dobrych ludzi, ciepła i szczera. A jeśli chodzi o samą powieść “Epizodyczna pamięć”, to podczas wieczoru wykupiono ostatnie egzemplarze książki, które pozostały z poprzedniej sprzedaży, a właściciele otrzymali autografy. Przy okazji przekazuję prośbę i propozycję czytelników oraz bibliotekarzy o dodruk nakładu powieści. W wydarzeniu wzięła udział jeszcze jedna gościni z Kijowa – pisarka Hałyna Tarasiuk, która reprezentowała nowe ogólnoukraińskie wydawnictwo – “Ukraińską gazetę literacką”. Mówiono więc także o tym wydawnictwie, jak i o naszym “Słowie Proświty” oraz gazetach obwodowego Towarzystwa – “Siwierszczyzna” i “Biła chata”. Wszak trwa kampania prenumeraty i któż, jeśli nie inteligencja, działacze Proświty, ma wesprzeć te wydawnictwa. A centrum kulturalno-artystyczne “Intermezzo”, wspaniałe ognisko duchowości, które warto mieć w każdej obwodowej “Proświcie”, gościnnie zaprasza na światełko. Wpadajcie!
Машинний переклад
0 9 0 4 6
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta" im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
50 hrywien 34 kopiejki 25 hrywien 77 kopiejek 13 hrywien 71 kopiejek
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Redaktor naczelna Ljubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Zastępca redaktora naczelnego
Petro ANTONENKO 279-49-47
Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcji
Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Sekretarz odpowiedzialna
Iryna SZEWCZUK
Машинний переклад
W przypadku korzystania z naszych publikacji powoływanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Wydział kultury Serhij KLYMKO 279-49-47 Wydział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57 Wydział korekty Ołena SZuŁHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Nadija KYRIAN Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301246 Nakład w listopadzie — 12 000 4 820095 780016 I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,77 UAH. na 3 miesiące — 13,71 UAH. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów.
Машинний переклад