Сторінка · с. 1сторінка оригіналу ↗
OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 46 (631), 17—23 listopada 2011 ZWIĄZEK MUSI BYĆ W EPICENTRUM WYDARZEŃ 19 listopada w Kijowie odbędzie się II etap VI zjazdu pisarzy TAJEMNICE ZAMKNIĘTYCH ARCHIWÓW
Слово Просвіти, №46 за 2011 рік
Czym dziś jest Związek Pisarzy? Z ideologicznej nadbudowy ma stać się pisarską twierdzą, aby w okresie kryzysów i zniszczeń utrzymać na powierzchni twórczą i wydawniczą działalność swoich pisarzy, wspierać starszych i chorych członków NSPU, zorganizować przejrzysty system grantów dla młodzieży, okazać siłę ducha i słowa, czynu i woli w imię literatury ukraińskiej.
PISARZ A SPOŁECZEŃSTWO Historia Związku Pisarzy rozpoczęła się nie dziesięć, a nawet nie dwadzieścia lat temu: mimo wszystkich wpływów ideologicznych, kontroli partyjnej i kar dyscyplinarnych, graniczących z represjami, ukraińscy pisarze w pełni dzielili los swojego narodu, sprzyjali rozwojowi i upowszechnianiu ojczystego języka, dbali o ciągłość pokoleń twórczych, tworzyli własną bazę wydawniczą. To dzięki pisarzom na cały głos zabrzmiały ostre kwestie społeczno-polityczne, związane z wolnością słowa, pamięcią historyczną, edukacją narodową, sytuacją ojczystego języka, kultury, wiary, prawdą o represjach i Hołodomorze, o Czarnobylu, Ogólnoukraińskim referendum 1991 roku. W Związku szybko rodziły się społeczne i polityczne ruchy na Ukrainie i rozwijały się nie tylko dzięki odważnemu czynowi poszczególnych pisarzy, których nazwiska są wszystkim znane, ale przede wszystkim dzięki samoofiarnej działalności twórczej każdego z członków Związku. Dlatego Związek dodał do swojej nazwy określenie Narodowy: pojawiły się nowe książki, rozprawy literacko-krytyczne, publicystyka, audycje telewizyjne i radiowe, które odsłoniły przed narodem, spragnionym prawdy, gorzką i krwawą prawdę, która nie obiecywała natychmiastowego szczęścia i dobrobytu, lecz wychowywała siłę ducha, budziła pamięć genetyczną, sumienie, troskliwość w stosunku do podstawowych duchowych wartości narodowych. Oto dlaczego „piąta kolumna” w ukraińskim społeczeństwie, jej przedstawiciele we władzy ustawodawczej i wykonawczej zrobili wszystko, aby ukraińska książka i ukraiński pisarz oddalili się od czytelnika, aby ukraińska przestrzeń informacyjna się zawęziła, a z ekranów TV i łamów gazet zniknęły nazwiska pisarzy. Bez wątpienia najtrudniej było kierować Związkiem w czasach przemian Jurijowi Muszkietykowi, lecz jego tolerancja, konsekwencja, samoofiarność stały się gwarantem jedności organizacji pisarskiej, która wybierała Jurija Michajłowicza trzykrotnie z rzędu (jako wyjątek) na stanowisko przewodniczącego. W. Jaworiwski objął to stanowisko w 2001 roku, uzyskawszy przewagę nad konkurentem o 2 głosy. Wydawałoby się, że to właśnie on, bliski W. Juszczence i J. Tymoszenko, przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej ds. kultury i duchowości, uczyni dla NSPU wszystko, co możliwe, jako prawodawca i
Fot. Ołeś Dmytrenko
przedstawiciel obowiązującej władzy. Natomiast nie zrobił nawet elementarnej rzeczy, tego, czym zawsze przejmowało się kierownictwo Związku: przez ostatnie dziesięć lat nie odbył się ani jeden (!) wieczór literacki z dużą publicznością, wszystkie akcje pisarskie nie miały należytego zabezpieczenia informacyjnego i nagłośnienia. Nawet międzynarodowe święto szewczenkowskie i dni szewczenkowskie zostały odcięte od bezpośrednich transmisji telewizyjnych i radiowych. Żadnych sprzeciwów z trybuny Rady Najwyższej w wykonaniu przewodniczącego NSPU Jaworiwskiego nie zabrzmiało. Zatem nie warto twierdzić, że jego mandat deputowanego był listem ochronnym dla działalności społecznej i twórczej NSPU albo służył socjalnej ochronie starszych pisarzy. Deputowany W. Jaworiwski zaproponował ustanowienie 40-procentowego dodatku do emerytur twórczych pracowników dziesięć dni temu — po tym, jak pisarskie stery zaczęły wymykać mu się z mocnych rąk. Ta propozycja jest skazana na porażkę, bo przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej W. O. Jaworiwski palcem nie kiwnął, aby zjednoczyć członków związków twórczych czy to w rozwiązywaniu kwestii socjalnych, czy na wsparcie i rozwój duchowości Ukraińców.
PISARZ A WŁADZA
Czy ukraińska władza wspiera ukraińskich pisarzy, malarzy, filmowców, ludowych mistrzów rzemiosła, działaczy teatralnych i innych twórców? Pytanie jest retoryczne, bo fakty są uparte. Ile ukraińskich książek, filmów i spektakli przypada na cierpiącą ukraińską duszę? Dziś artysta przetrwa nie dzięki temu zaczarowanemu kręgowi, w którym znalazła się ukraińska kultura, lecz wbrew niemu. Oczywiście w poszczególnych obwodach przedstawiciele władz, pod presją opinii publicznej i woli wyborców, są zmuszeni szukać współpracy z twórcami, gdy chodzi o znaczące wydarzenia i daty w życiu państwa ukraińskiego. Obwodowe związki twórcze współpracują z władzami, realizując wydawnictwa o znaczeniu społecznym (Hołodomor—33, ofiary wojny w Afganistanie, historyczne i regionalne kroniki i tym podobne). Czasem działalność obwodowych organizacji jest znacznie jaskrawsza niż ta, którą prowadzi W. Jaworiwski, ponieważ jest konstruktywna i nie zależy od osobistych stosunków z władzą. Czy też NSPU może pozostawać w głuchej, zamkniętej opozycji wobec władzy, gdy chodzi o kształtowanie programów wydawniczych, organizowanie państwowych świąt, dni piśmiennictwa i języka ukraińskiego, wreszcie – o państwowy wizerunek Ukrainy, jej języka i kultury? A jeśli kwestia „pisarz i władza” stoi tak ostro, to dlaczego w ciągu ostatnich dziesięciu lat w NSPU nie odbyło się ani jedno twórcze plenum poświęcone tym i innym najważniejszym zagadnieniom? Jeśli na początku lat dziewięćdziesiątych Związek był generatorem idei narodowej, a pisarze stali się i są liderami organizacji społecznych, ruchów, popularyzatorami idei i inicjatyw demokratycznych, a w 2004 roku – bastionem Pomarańczowej Rewolucji, to dziś milczy on głośno. Cały sprzeciw wobec tabaczników-szczyzny, innych antyukraińskich, antypaństwowych niepokojących przejawów sprowadza się do lamentów kierownictwa NSPU o zamachu na majątek i „niekończące się kontrole organów ścigania”. Nawet tegoroczne zamknięcie drzwi Związku na wielką kłódkę i głośny krzyk z plakatu nad tą kłódką „Władzo! Daj Związkowi żyć!” dotyczyły nie zamachów władzy na wolność słowa i twórczości, lecz… kar finansowych nałożonych na konta najemców Związku, którzy podzielili go na część, zawieszając na pancernych drzwiach obok sali konferencyjnej złotą tabliczkę z napisem „Przyjęcie posła”. Nie chodzi o W. Jaworiwskiego ani o kogokolwiek innego spośród posłów-pisarzy. Chodzi o przyjęcie dorobkiewicza, posła z frakcji BJuT Sencenki i o te kilkadziesiąt metrów kwadratowych, odebrane dla niego na dziesiątki lat przez Kryma i Jaworiwskiego w znakomitym domu pisarzy. Obcy ludzie i obcy język zajęli oficynę NSPU, inne pokoje Domu Pisarzy, na rogu którego jeszcze utrzymała się tablica „Chronione
Zakończenie na str. 10
ODPORNOŚĆ JĘZYKOWA
„PROŚWIATA” DZIŚ
KULTURA NA BARYKADACH
KOCHAĆ PIĘKNO
14–15
с. 10 · сторінка оригіналу ↗
ZWIĄZEK JEST KIEROWANY PRZEZ CZŁOWIEKA, A NIE PRZEZ JEGO MANDAT POSELSKI W różnych czasach pisarze byli (i są!) posłami różnych szczebli — nie będziemy wyliczać posiadaczy mandatów poselskich, bo można zacząć od I. Franki, można — od czasów radzieckich czy od Rady Najwyższej pierwszej demokratycznej kadencji, kiedy ponad dwudziestu pisarzy-posłów wchodziło do Rady Narodowej, sprawczyni brzemiennych w skutki decyzji. I obecnie wśród deputowanych ludowych są członkowie NSPU, którzy dostali się do RN właśnie dlatego, że są wyrazistymi osobowościami twórczymi. Potwierdzają oni, że NSPU daje więcej „dla mandatu”, aniżeli mandat dla Związku. Nawiasem mówiąc, w ostatnich latach szeregi Związku zasiliły nowe osoby, które najpierw zdobyły mandat poselski, a potem wykazały się także w twórczości. Czy ci i tamci posłowie wpływają na twórczą, organizacyjną i gospodarczą działalność Związku? Bez komentarza, bo Jaworiwskiemu wystarcza własny mandat: immunitet poselski służy do ograniczania dostępu zarówno członkom pisarskiej Komisji Rewizyjnej, jak i kontrolującym organom państwowym do dokumentów finansowo-majątkowych. Kiedy zaś mowa o państwowym rozwiązaniu już nazwanych problemów żywotności NSPU, to nie mandat tego czy innego posła je rozwiązuje, a kolektywna inicjatywa, wola, stanowisko. Jurij Muszketyk nigdy nie był posłem RN, ale regularnie doprowadzał do tego, by kierowany przez niego sekretariat NSPU spotykał się z najwyższymi przywódcami państwa, a w rezultacie — ukazywały się serie prozatorskie i poetyckie, gazeta, przydzielano mieszkania, uchwalano ustawy, w szczególności — Ustawę o językach. Zatem nie w każdych rękach mandat jest bronią, która chroni NSPU i autorytet pisarzy. Zwłaszcza gdy mowa o finansowej i gospodarczej działalności Związku. Uczciwy audyt jest o wiele skuteczniejszy i Wy, koledzy, przekonacie się o tym. “CHLUPNIJ NAM, MORZU, ŚWIEŻE FALE!”, czyli CZY ZWIĄZEK PRZYRASTA MŁODYMI TALENTAMI Nauczyć bycia pisarzem jest niemożliwe, bycie zaś literackim mentorem — to szczęśliwe ojcowskie prawo znanych pisarzy. Znamy mnóstwo przykładów, kiedy nie tylko indywidualna opieka, ale i systemowa praca z twórczą młodzieżą sprzyjała pojawieniu się w literaturze całych pokoleń. Rzecz nie tylko w obecności w Związku stanowiska sekretarza ds. pracy z młodymi, gabinetu młodego autora, wieczorów twórczych i prezentacji. To ten stosunek, nienachalne patronowanie, które otwiera drzwi Domu Pisarzy ludziom bardzo szczególnym, wrażliwym, czasem zamkniętym lub nawet zniechęconym na drodze do swojego pierwszego poetyckiego czy prozatorskiego debiutu. Bez końca zamartwiając się swoimi ekonomicznymi niepowodzeniami, znikomymi możliwościami, nieumiejętnością bycia “menedżerami i producentami” dla nowych nazwisk, NSPU faktycznie roztrwoniła i odstraszyła tych debiutantów. Obecnie oni po części debiutują bez jej udziału i wsparcia. Samodzielnie znajdując sponsorów i wydawnictwa, młodzi autorzy już nie wiążą swojej drogi twórczej z NSPU. Takich przykładów są dziesiątki, jeśli nie setki. I sprawa nie tylko w indywidualnym wyborze w każdym indywidualnym przypadku. Młode pisarskie nazwiska — to nowe idee, napełnianie starych bukłaków młodym winem, umiejętność znalezienia odpowiedzi na wyzwania epoki — od obecności ukraińskiej współczesnej literatury w przestrzeni internetowej do komunikacji z rówieśnikami literackimi innych krajów, nowe formy popularyzacji ukraińskiego słowa artystycznego, nie mówiąc o ciekawych pomysłach twórczych i ich realizacji. Właśnie “świeże fale” są zdolne przezwyciężyć wieloletnią rutynę, pewien biurokratyzm w pracy z twórczą młodzieżą, w samej działalności Związku. Zamiast tego obserwujemy to masowo-awaryjne przyjmowanie do NSPU literackich emerytów, to pospieszny nabór literackich pionierów — poprzez pobieżne rozpatrzenie pierwszych książek lub zapożyczenia ze smołoskipiwskich seminariów literackich, a ogólnie — absolutną nieuwagę i brak szacunku do młodych. Co w rezultacie? Obojętność wobec Związku jako organizacji twórczej, niespójność młodych artystów z tradycjami twórczymi i postawą obywatelską Związku, które, mimo wszystko, jeszcze tlą się w jego murach. Co proponujemy? Aktywną obecność młodych 20—35-letnich pisarzy w organach kierowniczych NSPU, nadanie im możliwości samodzielnego planowania i realizowania wydarzeń literackich dzięki celowemu finansowaniu z aktywów Związku. Młodzieżowe skrzydło Związku należy konsekwentnie uwydatniać, wspierać, propagować, bo tylko tak można utrzymywać zainteresowanie czytelnicze współczesną literaturą ukraińską. Obecnie mamy wspaniałe przełomy twórcze, dokonane przez literatów średniego pokolenia na Wołyniu, Zakarpaciu, Galicji, Słobożanszczyźnie. NSPU jest zobowiązana wynieść te nazwiska do tego poziomu, aby jawiły się one nie jako osiągnięcia regionalne, a ogólnoukraińskie, a stołeczne prezentacje otworzyły im drogę do szerokiego czytelnika, do bibliotek publicznych, do radia i telewizji. Nie tylko fora książkowe i targi mają być miejscem publikacji książek, bo wyrosło już całe pokolenie, które nie czyta, nie odwiedza księgarni literackich i nie zna nazwisk ukraińskich pisarzy. Nawet studenci licznych uczelni humanistycznych Ukrainy ich nie znają! Musimy odrodzić tradycje lat 60—70, kiedy młodzi poeci zbierali liczne audytoria. NSPU nie może być tłem dla jednego-trzech nazwisk, bo nie osobiste ambicje i możliwości PR-owe kierowników poruszają procesem literackim. Nie skandale majątkowe, a głośne ogólnoukraińskie wydarzenia literackie mają propagować Nasz Związek, uczynić go epicentrum wydarzeń artystycznych. Czy pamiętacie coś podobnego z Jaworiwskim na czele? JAWORIWSZCZYZNA Wygłoszony 19 października i zatwierdzony przez VI zjazd pisarzy raport sprawozdawczy W. Jaworiwskiego przy publikacji został przez niego znacząco przeredagowany: dodano niszczycielskiego negatywu pod adresem oponentów, płaszczącej się żałości w skruchach, patosu w ocenie sytuacji społeczno-politycznej, aluzji do podziemnej współpracy zwolenników W. Baranowa z utajnionymi przedstawicielami władzy i jeszcze wiele takiego, co mieści się w ludowym przysłowiu-diagnozie “To ta Sołoha, co kury płoszy”. W publicystyczno-politycznej manierze W. Jaworiwskiego to nie nowość: walcząc z pisarzami, używa on brudnych aluzji, półprawdę wydaje za czyste złoto prawdy, oszczerstwo — za wyrok, plotki — za sprawdzoną informację… I wszystko tylko po to, że bardzo chce pozostać na trzecią kadencję i dokierować Związkiem do pełnego i nieodwracalnego… Nawet, wbrew Statutowi, zgadza się nie na cztery lata, a na jeden roczek. Po co? Aby zdążyć ukryć końce w samodzielnie zmąconej wodzie? Rozprawić się z oponentami? “Uszczęśliwić” kolejnymi obietnicami i zastraszyć z trybuny Rady Najwyższej — nie byle jak, a — aż zapytaniami do Prokuratury Generalnej?.. Niech idzie z Bogiem. Być może napisze autowieść “Najdłuższa noc pretendenta” i wtedy — drżyjcie, pisarze, jeśli wierzycie w praworządność pisarskiego Statutu, który gwarantuje prawo wybierać i być wybranym… Nasz “niezłośliwy” Wołodymyr Ołeksandrowycz przysięga, że “nie wyrzuca jakichkolwiek kompromatów” i łagodnie namawia pisarzy, by “ochłonęli, przemyśleli, pomyśleli”, a tymczasem przeinacza i wykręca każdą krytyczną uwagę — nie, nie do jego osoby, a do
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
