Czym dziś jest Związek Pisarzy? Z ideologicznej nadbudowy ma stać się pisarską twierdzą, aby w okresie kryzysów i zniszczeń utrzymać na powierzchni twórczą i wydawniczą działalność swoich pisarzy, wspierać starszych i chorych członków NSPU, zorganizować przejrzysty system grantów dla młodzieży, okazać siłę ducha i słowa, czynu i woli w imię literatury ukraińskiej.
PISARZ A SPOŁECZEŃSTWO Historia Związku Pisarzy rozpoczęła się nie dziesięć, a nawet nie dwadzieścia lat temu: mimo wszystkich wpływów ideologicznych, kontroli partyjnej i kar dyscyplinarnych, graniczących z represjami, ukraińscy pisarze w pełni dzielili los swojego narodu, sprzyjali rozwojowi i upowszechnianiu ojczystego języka, dbali o ciągłość pokoleń twórczych, tworzyli własną bazę wydawniczą. To dzięki pisarzom na cały głos zabrzmiały ostre kwestie społeczno-polityczne, związane z wolnością słowa, pamięcią historyczną, edukacją narodową, sytuacją ojczystego języka, kultury, wiary, prawdą o represjach i Hołodomorze, o Czarnobylu, Ogólnoukraińskim referendum 1991 roku. W Związku szybko rodziły się społeczne i polityczne ruchy na Ukrainie i rozwijały się nie tylko dzięki odważnemu czynowi poszczególnych pisarzy, których nazwiska są wszystkim znane, ale przede wszystkim dzięki samoofiarnej działalności twórczej każdego z członków Związku. Dlatego Związek dodał do swojej nazwy określenie Narodowy: pojawiły się nowe książki, rozprawy literacko-krytyczne, publicystyka, audycje telewizyjne i radiowe, które odsłoniły przed narodem, spragnionym prawdy, gorzką i krwawą prawdę, która nie obiecywała natychmiastowego szczęścia i dobrobytu, lecz wychowywała siłę ducha, budziła pamięć genetyczną, sumienie, troskliwość w stosunku do podstawowych duchowych wartości narodowych. Oto dlaczego „piąta kolumna” w ukraińskim społeczeństwie, jej przedstawiciele we władzy ustawodawczej i wykonawczej zrobili wszystko, aby ukraińska książka i ukraiński pisarz oddalili się od czytelnika, aby ukraińska przestrzeń informacyjna się zawęziła, a z ekranów TV i łamów gazet zniknęły nazwiska pisarzy. Bez wątpienia najtrudniej było kierować Związkiem w czasach przemian Jurijowi Muszkietykowi, lecz jego tolerancja, konsekwencja, samoofiarność stały się gwarantem jedności organizacji pisarskiej, która wybierała Jurija Michajłowicza trzykrotnie z rzędu (jako wyjątek) na stanowisko przewodniczącego. W. Jaworiwski objął to stanowisko w 2001 roku, uzyskawszy przewagę nad konkurentem o 2 głosy. Wydawałoby się, że to właśnie on, bliski W. Juszczence i J. Tymoszenko, przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej ds. kultury i duchowości, uczyni dla NSPU wszystko, co możliwe, jako prawodawca i
Fot. Ołeś Dmytrenko
przedstawiciel obowiązującej władzy. Natomiast nie zrobił nawet elementarnej rzeczy, tego, czym zawsze przejmowało się kierownictwo Związku: przez ostatnie dziesięć lat nie odbył się ani jeden (!) wieczór literacki z dużą publicznością, wszystkie akcje pisarskie nie miały należytego zabezpieczenia informacyjnego i nagłośnienia. Nawet międzynarodowe święto szewczenkowskie i dni szewczenkowskie zostały odcięte od bezpośrednich transmisji telewizyjnych i radiowych. Żadnych sprzeciwów z trybuny Rady Najwyższej w wykonaniu przewodniczącego NSPU Jaworiwskiego nie zabrzmiało. Zatem nie warto twierdzić, że jego mandat deputowanego był listem ochronnym dla działalności społecznej i twórczej NSPU albo służył socjalnej ochronie starszych pisarzy. Deputowany W. Jaworiwski zaproponował ustanowienie 40-procentowego dodatku do emerytur twórczych pracowników dziesięć dni temu — po tym, jak pisarskie stery zaczęły wymykać mu się z mocnych rąk. Ta propozycja jest skazana na porażkę, bo przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej W. O. Jaworiwski palcem nie kiwnął, aby zjednoczyć członków związków twórczych czy to w rozwiązywaniu kwestii socjalnych, czy na wsparcie i rozwój duchowości Ukraińców.
PISARZ A WŁADZA
Czy ukraińska władza wspiera ukraińskich pisarzy, malarzy, filmowców, ludowych mistrzów rzemiosła, działaczy teatralnych i innych twórców? Pytanie jest retoryczne, bo fakty są uparte. Ile ukraińskich książek, filmów i spektakli przypada na cierpiącą ukraińską duszę? Dziś artysta przetrwa nie dzięki temu zaczarowanemu kręgowi, w którym znalazła się ukraińska kultura, lecz wbrew niemu. Oczywiście w poszczególnych obwodach przedstawiciele władz, pod presją opinii publicznej i woli wyborców, są zmuszeni szukać współpracy z twórcami, gdy chodzi o znaczące wydarzenia i daty w życiu państwa ukraińskiego. Obwodowe związki twórcze współpracują z władzami, realizując wydawnictwa o znaczeniu społecznym (Hołodomor—33, ofiary wojny w Afganistanie, historyczne i regionalne kroniki i tym podobne). Czasem działalność obwodowych organizacji jest znacznie jaskrawsza niż ta, którą prowadzi W. Jaworiwski, ponieważ jest konstruktywna i nie zależy od osobistych stosunków z władzą. Czy też NSPU może pozostawać w głuchej, zamkniętej opozycji wobec władzy, gdy chodzi o kształtowanie programów wydawniczych, organizowanie państwowych świąt, dni piśmiennictwa i języka ukraińskiego, wreszcie – o państwowy wizerunek Ukrainy, jej języka i kultury? A jeśli kwestia „pisarz i władza” stoi tak ostro, to dlaczego w ciągu ostatnich dziesięciu lat w NSPU nie odbyło się ani jedno twórcze plenum poświęcone tym i innym najważniejszym zagadnieniom? Jeśli na początku lat dziewięćdziesiątych Związek był generatorem idei narodowej, a pisarze stali się i są liderami organizacji społecznych, ruchów, popularyzatorami idei i inicjatyw demokratycznych, a w 2004 roku – bastionem Pomarańczowej Rewolucji, to dziś milczy on głośno. Cały sprzeciw wobec tabaczników-szczyzny, innych antyukraińskich, antypaństwowych niepokojących przejawów sprowadza się do lamentów kierownictwa NSPU o zamachu na majątek i „niekończące się kontrole organów ścigania”. Nawet tegoroczne zamknięcie drzwi Związku na wielką kłódkę i głośny krzyk z plakatu nad tą kłódką „Władzo! Daj Związkowi żyć!” dotyczyły nie zamachów władzy na wolność słowa i twórczości, lecz… kar finansowych nałożonych na konta najemców Związku, którzy podzielili go na część, zawieszając na pancernych drzwiach obok sali konferencyjnej złotą tabliczkę z napisem „Przyjęcie posła”. Nie chodzi o W. Jaworiwskiego ani o kogokolwiek innego spośród posłów-pisarzy. Chodzi o przyjęcie dorobkiewicza, posła z frakcji BJuT Sencenki i o te kilkadziesiąt metrów kwadratowych, odebrane dla niego na dziesiątki lat przez Kryma i Jaworiwskiego w znakomitym domu pisarzy. Obcy ludzie i obcy język zajęli oficynę NSPU, inne pokoje Domu Pisarzy, na rogu którego jeszcze utrzymała się tablica „Chronione
Zakończenie na str. 10
ODPORNOŚĆ JĘZYKOWA
„PROŚWIATA” DZIŚ
KULTURA NA BARYKADACH
KOCHAĆ PIĘKNO
14–15
Машинний переклад
„Te prowincje należy w najłatwiejszy sposób doprowadzić do tego, aby się zrusyfikowały i przestały patrzeć jak wilki do lasu… Kiedy w Małorosji hetmana nie będzie, to należy starać się, aby wiek i imię hetmanów zniknęło… Naród, dopóki zachowa wiarę, język, obyczaje i prawa, nie może być uważany za podbity” (Katarzyna II, caryca Rosji, 1764 r.). „Zastaliśmy w szkołach samego Charkowa nauczycieli, którzy tak i cięli po ukraińsku z uczniami; tak i my, to znaczy nowoprzybyli z seminarium nauczyciele, na polecenie władz złamaliśmy ich i przyuczyli mówić po rosyjsku” (T. Seliwanow, nauczyciel charkowskiej szkoły, 1807 r.). „Chcesz być urzędnikiem, znajdować się w służbie państwowej, proszę bardzo, musisz absolutnie swobodnie władać dwoma językami — ukraińskim i rosyjskim. Chcesz zajmować się prywatnym biznesem, chcesz po prostu zajmować się twórczością artystyczną? Ciebie nikt nie może zmusić na siłę do uczenia się jednego z języków [język państwowy znać, zatem, nieobowiązkowo! — I. Ju.]” (D. W. Tabacznyk, minister edukacji i nauki, młodzieży i sportu Ukrainy, 2011 r.). „Język narodu — najlepszy, niezwiędły i wiecznie odnawiający się kwiat całego jego duchowego życia, które zaczyna się daleko poza granicami historii. W języku uduchowia się cały naród i cała jego ojczyzna; w nim wciela się twórczą siłą ducha narodowego w myśl, w obraz i dźwięk niebo ojczyzny, jej powietrze, jej zjawiska fizyczne, jej klimat, jej pola, góry i doliny, jej lasy i rzeki, jej burze i grzmoty — cały ten głęboki, pełen myśli i uczucia głos rodzimej przyrody, który brzmi tak dźwięcznie w miłości człowieka do jego niekiedy surowej ojczyzny, który odbija się tak wyraźnie w rodzimej pieśni, w rodzimych melodiach, ustach narodowych poetów. Jednak w jasnych, przejrzystych głębinach języka narodowego odbija się nie tylko przyroda rodzimego kraju, ale i cała historia duchowego życia narodu. Pokolenia narodu przechodzą jedno po drugim, ale rezultaty życia każdego pokolenia pozostają w języku — w spadku potomnym. Do skarbca rodzimego słowa składa jedno pokolenie po drugim owoce głębokich poruszeń serca, owoce wydarzeń historycznych, wierzenia, poglądy, ślady przeżytego smutku i przeżytej radości, — jednym słowem, cały ślad swojego duchowego życia naród troskliwie przechowuje w słowie narodowym. Język jest najżywszym, najbogatszym i najmocniejszym związkiem, który łączy minione, żyjące i przyszłe pokolenia narodu w jedną wielką historyczną żywą całość. On nie tylko ukazuje sobą żywotność narodu, ale jest właśnie tym życiem. Kiedy znika język narodowy — narodu więcej nie ma!.. Dopóki żyje język narodu w ustach narodu, do tego czasu żywy jest i naród. I nie ma przemocy bardziej nieznośnej, jak ta, która chce odebrać narodowi spuściznę, stworzoną przez niezliczone pokolenia jego minionych przodków. Odbierzcie narodowi wszystko — i on wszystko zdoła zwrócić; ale odbierzcie język — i on nigdy więcej już nie stworzy go; nową ojczyznę nawet może stworzyć naród, ale języka — nigdy, i kiedy wyginął język w ustach narodu — umarł i naród” (K. D. Uszyński, wielki pedagog, 1861 r.). „Ukraińska SRR zapewnia narodowo-kulturalne odrodzenie narodu ukraińskiego, jego historycznej świadomości i tradycji, narodowo-etnograficznych osobliwości, funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego” (Deklaracja o suwerenności państwowej Ukrainy, 1990 r.). „Językiem państwowym na Ukrainie jest język ukraiński. Państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy” (Konstytucja Ukrainy, artykuł 10, 1996 r.). „Język ukraiński jako państwowy jest obowiązkowym środkiem komunikacji na całym terytorium Ukrainy przy wykonywaniu uprawnień przez organy władzy państwowej i organy samorządu lokalnego (język aktów, pracy, kancelarii, dokumentacji itp.), a także w innych sferach życia społecznego…” (Sąd Konstytucyjny Ukrainy, 1999 r.). „Zdrada stanu, czyli działanie, umyślnie dokonane przez obywatela Ukrainy na szkodę suwerenności, integralności terytorialnej i nienaruszalności, zdolności obronnej, bezpieczeństwa państwowego, gospodarczego lub informacyjnego Ukrainy: przejście na stronę wroga w warunkach stanu wojennego lub w okresie konfliktu zbrojnego, szpiegostwo, udzielenie obcemu państwu, obcej organizacji lub ich przedstawicielom pomocy w prowadzeniu działalności wywrotowej przeciwko Ukrainie, — karze się pozbawieniem wolności na okres od dziesięciu do piętnastu lat” (Kodeks karny Ukrainy, artykuł 111, p. 1). Cytaty zebrał prof. Iwan JUSZCZUK. Jewhen BUKET. Zaledwie 700 znaków (ze spacjami) ma niedawno uchwalony przez Radę Najwyższą w drugim czytaniu projekt ustawy regionalistki Ołeny Bondarenko (nr 6342) „O wprowadzeniu zmian do Ustawy Ukrainy „O telewizji i radiofonii” w sprawie doprowadzenia do zgodności z wymogami Europejskiej konwencji o telewizji transgranicznej do programowej koncepcji nadawania”. Od teraz część pierwsza artykułu 9 Ustawy Ukrainy „O telewizji i radiofonii” będzie sformułowana w następującym brzmieniu: „W ogólnej objętości nadawania każdej organizacji telewizyjno-radiowej nie mniej niż 25 procent musi stanowić narodowy produkt audiowizualny” (w poprzednim brzmieniu było 50%). Także z ustawy zniknie takie zdanie: „W programach radiowych utwory muzyczne ukraińskich autorów i wykonawców powinny stanowić nie mniej niż 50 procent ogólnej cotygodniowej objętości nadawania”. Zamiast tego pozostanie norma, że „programy produkcji europejskiej powinny stanowić nie mniej niż 80 procent, w tym nie mniej niż 50 procent — programy produkcji ukraińskiej”. Więc o co chodzi z całym hałasem, który podniósł się wokół tych 700 znaków? Myślę, że dla nikogo nie jest tajemnicą, że już dawno żadnej „ukraińskiej przestrzeni informacyjnej”, w sensie ukraińskojęzycznej, jak powinno być, nie ma. Wiadomo, że stacje radiowe FM „Russkoje radio”, „Jewropa plius”, „Nasze radio”, „Awtoradio”, „Retro FM”, „Biznes radio” i inne już dawno ignorują normy ustawy. W ukraińskim eterze telewizyjnym codziennie widzimy tylko domorosłe „rosyjskojęzyczne gwiazdy”, które, zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem, uważa się za „narodowy produkt audiowizualny”, a liczne „show” na Wołodymyr PROCENKO, m. Sewastopol. Społeczeństwo Ukrainy jest oburzone informacją Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza o przygotowywaniu zbrojnego przewrotu w państwie. Jeśli takie fakty rzeczywiście istnieją, to służby specjalne państwa muszą pilnie usunąć zbrojne ugrupowania w trybie ściśle tajnym. Ale szefowie SBU i MSW wzruszają ramionami, przytaczając nieznaczne przykłady rozkradania i handlu bronią. Wszystkim wiadomo, że wcześniejsze ujawnienie informacji operacyjnej ma negatywne skutki i jeśli ta informacja jest prawdziwa, podano ją Głowie państwa jako utajnioną, a Prezydent jest zobowiązany przestrzegać reżimu tajności.
Kilka dni po tej głośnej decyzji wielu artystów, polityków, działaczy społecznych i zwykłych blogerów wypowiedziało się przeciwko takim zmianom. Kompozytor Ołeksandr Złotnyk podczas przesłuchań parlamentarnych w Radzie Najwyższej Ukrainy nazwał niemoralną 25-procentową kwotę ukraińskiej muzyki w eterze telewizyjnym i radiowym. „Ukraińską muzykę — do eteru!” — takie było główne hasło artystów, którzy zebrali się we Lwowie, by protestować przeciwko ograniczeniu kwot na ukraińską twórczość w eterze. W czwartek, 10 listopada, na placu Rynok przeprowadzili akcję przeciwko projektowi ustawy nr 6342. W akcji wzięły udział zespoły „Pikkardijska Tercija”, „Korali”, „Choczu SZCZE!”, „Marwinok”, „Sokoły”, piosenkarze Nazar Sawko, Mychajło Macjałko, Sofija Fedyna, Łewko Bebeszko oraz inni (wybaczcie moją ewentualną niewiedzę, ale nie znam żadnej stacji radiowej FM w stolicy Ukrainy, gdzie można by posłuchać muzyki wspomnianych zespołów i wykonawców). Swoje oświadczenie uczestnicy akcji we Lwowie skierowali do Administracji Prezydenta. O niepodpisywanie ustawy poprosiła Prezydenta również Społeczna Rada Humanitarna Kijowa. Inicjatywę ogłosił 10 listopada przewodniczący komisji Rady Kijowskiej ds. kultury i turystyki Ołeksandr Bryhynets. Żaden członek Społecznej Rady Humanitarnej nie wystąpił przeciwko wspomnianemu oświadczeniu. Projekt poparli inni członkowie rady: poeta, Bohater Ukrainy Iwan Dracz, dziennikarz telewizyjny, dyrektor Kijowskiej Państwowej Kompanii Telewizyjno-Radiowej Ołeksandr Sawenko, historyk, prezes fundacji „Pamięć Babiego Jaru” Ilja Lewitas. 11 listopada na posiedzeniu rady humanitarnej uchwaloną przez Radę Najwyższą ustawę skrytykował Prezydent Ukrainy Wiktor Janukowycz, a przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy Wołodymyr Łytwyn oświadczył, że odłożył podpisanie ustawy do czasu usunięcia niespójności w tekście. zlokalizować opozycję. Wiadomo, że ranking Partii Regionów spadł o połowę i trzeba natychmiast „skryminalizować” autorytatywnych opozycjonistów, podrzucając broń i oskarżając o przygotowywanie zbrojnego przewrotu. Znajdzie się grupa wyrostków, która celowo, przed mediami odegra „wojenkę”, a oddani władzy dziennikarze trafnie skomentują „przewrót”. Wtedy zacznie działać represyjna machina władzy i będzie werbować opozycjonistów, aby po wyborach stali się kolejnymi „tuszami”. Niestety, obywatele Ukrainy nie wykluczają innej możliwości istnienia niepaństwowych formacji zbrojnych, podporządkowanych rodzimym oligarchom. Jednak takie formacje powinny być pod operacyjnym nadzorem SBU.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
Na wszystkich bez wyjątku wiodących kanałach telewizyjnych po prostu obrzydliwie jest oglądać, bo ich uczestnicy w najlepszym razie „swobodnie gadają po surżyku, mieszając rosyjskie i ukraińskie słowa”. Języka ukraińskiego tam nigdy nie słyszeliśmy, nie słyszymy go teraz i raczej nie usłyszymy w przyszłości. I jakoś wydaje mi się, że po przerozdzieleniu kwot nic się nie zmieni. W Ustawie Ukrainy „O telewizji i radiofonii” w rzeczywistości jak nie było, tak nie ma ani jednego słowa o języku ukraińskim. W swoim wystąpieniu przed głosowaniem autorka projektu ustawy Olena Bondarenko oświadczyła, że w pierwszym wariancie projektu ustawy mowa była o całkowitym zniesieniu kwoty na ukraińską produkcję w eterze, jednak później udało się jednak znaleźć kompromis i ustalono kwotę na poziomie 25 %. Deputowani opozycji zaproponowali aż 29 poprawek (zgodnie z tabelą porównawczą do projektu ustawy na stronie rada.gov.ua), ukierunkowanych na zwiększenie kwoty lub na zniesienie samej ustawy. Wszystkie zostały odrzucone. Ale żadna z zaproponowanych poprawek nie mówiła o tym, że pod pojęciem kwoty rozumie się procenty produkcji ukraińskojęzycznej! Jeśli już mowa była o kompromisie, dlaczego naszym prawodawcom nie zapisać w nim 25 % języka ukraińskiego w telewizji i radiu? Wtedy mielibyśmy przynajmniej jedną czwartą ukraińskiej przestrzeni informacyjnej… Ale mnie, jak i wielu moim rówieśnikom, od dawna nie interesuje nie tylko Alla Pugaczowa, lecz także Potap ze swoją Nastią. Wybieramy muzykę wysokiej jakości. Chodzimy na koncerty wykonawców śpiewających po ukraińsku, których w ukraińskiej telewizji i radiu jak nie puszczano, tak nie puszcza się do dziś, słuchamy ich płyt, oglądamy polskie, niemieckie, angielskie kanały muzyczne — to europejski poziom. Obecnej władzy bardziej podoba się Alla Pugaczowa, a nie Potap z Nastią. Dlatego wszelkie decyzje w kierunku zmniejszenia obecności „ukraińskiego produktu” oczywiście są negatywne. Kiedy kwota jest większa, nawet bardzo łagodnie sformułowana, przynajmniej tli się nadzieja na poprawę sytuacji w przyszłości. A dziś mamy do czynienia z kolejnym antyukraińskim atakiem, które w ostatnich dwóch latach już stały się normą. Właściwa komisja parlamentarna zarekomendowała poparcie projektu ustawy, a zarząd prawny wydał negatywną opinię. Po głosowaniu deputowany z BJuT Andrij Szewczenko oświadczył, że tę ustawę należy zlikwidować i wezwał Prezydenta Wiktora Janukowycza do weta. „To, co się stało, to próba oddania ukraińskiego rynku w ręce rosyjskiego show-biznesu… Wzywam prezydenta, by skorzystał z prawa weta wobec tej ustawy i zwrócił uwagę na 11 artykuł Konstytucji, który zobowiązuje do dbania o ukraińską kulturę” — zaznaczył Szewczenko. Następnie przewodniczący parlamentu Wołodymyr Łytwyn zauważył, że przy przedstawianiu ustawy prezydentowi do podpisu zostanie dołączona opinia zarządu prawnego.
Машинний переклад
Inna sprawa, gdy wpływowa siła polityczna potrzebuje odegrać scenariusz zbrojnego przewrotu. Wtedy autorytatywny działacz ujawnia informację, której obywatele uwierzą. Padła ona z ust Wiktora Janukowycza, co nadało tej informacji realność. Dziś żadna siła polityczna nie dysponuje wystarczającą liczbą wyszkolonych bojowników, by przeprowadzić przewrót — to rzeczywisty fakt i wiedzą o tym struktury siłowe państwa. Komentarze polityków i politologów na ten temat mają nazbyt ostrożny charakter. Najbliższy prawdy politolog W. Karasjow stwierdził: „Może to być związane z umocnieniem policyjnych funkcji państwa i legitymizacją ewentualnego przechyłu w stronę siły: jeśli są uzbrojeni ludzie, to musi być też zbrojny odpór. Nie sądzę, by istniał jakiś strach, a ten strach jest główny, choć go nie wykluczam”. Ale możliwy jest poważniejszy scenariusz, który sama władza może odegrać, aby całkowicie
Машинний переклад
Rozmawiał Petro ANTONENKO
Машинний переклад
Natalia ANTONIUK 9 listopada w centrum stolicy, w lokalu dawnej księgarni „Siajwo”, otwierano pierwszy sklep miejskiej sieci księgarskiej — „Siajwo knyhy”. Na ulicy Czerwonoarmijskiej 6 głośno grała orkiestra, przyciągając uwagę przechodniów. Wejście do nowej księgarni przyozdobiono wianuszkiem biało-błękitnych balonów. Księgarnię otwierał przewodniczący Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej (KMDA) Ołeksandr Popow. „Ten obiekt, który ukradziono kijowianom, zwracamy na własność miasta i dzisiaj rozpoczyna swoją pracę przedsiębiorstwo komunalne, które jest własnością Kijowa” — rozpoczął Popow, ale ulica przekrzykiwała przewodniczącego KMDA, skandując „Bandę precz! Bandę precz!”. „To była niełatwa droga, gdyż prywatne interesy przez pewien czas miały przewagę nad interesami kijowian. Tego więcej nie będzie. Gratuluję wam wszystkim zwycięstwa” — zaznaczył mer. Jednak adwokat spółki z o.o. „Knyharnia Siajwo” Ołeh Korol zaprotestował: „Ołeksandrze Pawłowiczu, wprowadzono pana w błąd. My walczymy o prawo najmu. Zespół przez 50 lat wynajmował ten lokal. Zgodnie z prawem prawo najmu pozostaje przy starym zespole. Nie rościmy sobie pretensji do własności. Jesteśmy za tym, aby lokal dożywotnio był własnością miasta, ale wyłącznym najemcą, zgodnie z prawem, jest spółka z o.o. „Knyharnia Siajwo”. Ołeksandr Popow, tolerując cywilizowaną dyskusję, udzielił mu głosu, ale prawnika nikt nie słuchał. „To, że dzisiaj ten obiekt prezentujemy jako własność wspólnoty terytorialnej — czy to godna rzecz?” — zapytał przewodniczący KMDA. „Tak” — odpowiedział Korol, ale… Wydarzenie musiało się zakończyć, dlatego repliki prawnika zignorowano. „To już 150. wstęga od czasu mojej pracy w administracji, ale chyba najprzyjemniejsza. Bardzo długo o to walczyliśmy” — zaznaczył przewodniczący KMDA, przecinając wstęgę wraz z pisarzem Iwanem Draczem. „Do tej księgarni chodzę już od 50 lat. Nie spodziewałem się, że znów zostanie otwarta. Niedawno wróciłem z Gruzji, gdzie budują sobory i cerkwie. A na Ukrainie rwą sobie nawzajem pióra i nic nie robią. Pomóżmy O. Popowowi pracować” — powiedział Bohater Ukrainy. Na koniec Ołeksandr Popow poinformował, że zostanie utworzona rada nadzorcza, która będzie kontrolować pracę „Siajwa knyhy”. Następnie odbyła się prezentacja maszyny drukarskiej Espresso Book Machine. Ta techniczna nowinka pozwala wybrać książkę z 3,5 mln zeskanowanych przez „Google” książek w ponad 40 językach. Książkę na 200 stron drukują w ciągu 5 minut. Takich maszyn jest tylko trzy w Europie: w Londynie, Amsterdamie i Danii. Koszt jednego egzemplarza drukowanej książki będzie wynosił 70–80 hrywien w zależności od objętości. Podczas gdy w lokalu sklepu rozmawiano i pito kawę, na ulicy protestowali: zespół dawnej księgarni, który przez ostatnie kilka lat wytrwale i uparcie walczył o istnienie historycznej placówki, oraz aktywiści organizacji społecznej „Forum ratowania Kijowa”. „Wstyd KMDA”, „Zwróćcie Siajwo”, „KMDA — główny rajder stolicy” — tak witali otwarcie sklepu. Do nowych gospodarzy dawni najemcy przyszli z podarunkami — przynieśli puszki po konserwach rybnych. To przejrzysta aluzja, bo księgarnią teraz opiekuje się przedsiębiorstwo komunalne, które wcześniej zajmowało się rybami. „Władze miejskie przemianowały przedsiębiorstwo z gospodarki rybnej na przedsiębiorstwo komunalne „Miejski sklep”. To przygotowanie do bankructwa. Potem sklep sprzedadzą tym, którzy go przejmowali” — przekonywał przedstawiciel organizacji „Forum ratowania Kijowa” Witalij Czerniachowski. Tego dnia do „Siajwa knyhy” nikt nie trafił — po uroczystym otwarciu sklep zamknięto. Dzień później w nowej księgarni było tłoczno — pierwsi odwiedzający oglądali ubogi asortyment: na dwóch piętrach sklepu ta sama literatura. Swoją drogą, na książkach nie było cenówek, pracownicy przyklejali je w godzinach pracy. Pracownica „Siajwa knyhy” Nadija Ołeksijiwna zajęta była rozwiązywaniem spraw organizacyjnych, rozmawiała z odwiedzającymi. Zanim odpowiedziała na pytania dziennikarza, zapytała o zgodę dyrektora. Jednak nawet po tym, jak „dano jej zielone światło”, nie spieszyła się z odpowiedzią. Obecnie opinia publiczna uważnie obserwuje sklep „Siajwo knyhy”, ktoś nieufnie, ktoś z ulgą: „Wreszcie”. Jaki los czeka nową księgarnię? Czy nie przekształci się ona w modny butik w centrum miasta? Jak odbiorą księgarnię kijowianie? Na wszystkie te pytania odpowie czas.
Машинний переклад
22 listopada — święto upamiętniające rocznicę rozpoczęcia Pomarańczowej Rewolucji, ustanowione Dekretem Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki. Święto, o którym obecna władza wolałaby nie wspominać ani nie przypominać. Bo to właśnie przeciwko tym politykom, „spadkobiercom” ponad dziesięcioletniego kuczmizmu, powstała ta ludowa rewolucja. Niestety, niedokończona. Bo rzekomo zmiecione rewolucją — znów są u władzy. Bo ci, których nazwano głównymi fałszerzami wyborów prezydenckich, nie tylko nie zostali ukarani, lecz także zajmują najwyższe stanowiska. Święto, o którym wiele osób, w tym również uczestnicy rewolucji, z jakiegoś powodu wspomina z goryczą, jeśli w ogóle wspomina. A właściwie dlaczego? Czy jesteśmy rozczarowani liderami Majdanu? Jego ideałami? Samą Wolnością, którą dopiero zaczęliśmy zdobywać? Czym jest dla nas to święto i to święte pojęcie — WOLNOŚĆ? Do uwagi czytelników — krótkie wywiady dla naszej gazety.
Jewhen SWERSTIUK, działacz polityczny i społeczny, szestydziesiątnik, dysydent, represjonowany przez komunistyczny reżim: — Nie sądzę, by można było zapomnieć o takiej dacie. Ale możemy ją „zamieść pod dywan” — zarówno z powodu zaniedbania, jak i z powodu braku tych, którzy przemyślają wielkie wydarzenia. To data, która jest zawsze z nami. Należy ją upamiętniać przede wszystkim na poziomie informacji, aby przypomnieć ludziom: dzień 22 listopada pozostał w historii. Nic nie może go zaśmiecić, żadną informacją ani dezinformacją. To jeden z ważnych momentów powstania ducha. I mimo że jest wielu zawodowych zaśmiecaczy, obojętnych i prymitywnych ludzi, którzy nie rozumieją, co jest czym, musimy myśleć o tej dacie i w miarę możliwości ją głośno przypominać. Natalia OSŁMAK, działaczka społeczna, córka Prezydenta Ukraińskiej Rady Wyzwoleńczej Kyryła Osmaka, represjonowanego przez komunistyczny reżim: — Kiedy zaczęły się wydarzenia na Majdanie, zajmowałam się sprawą dla mnie ważną — przeniesieniem prochów ojca z Włodzimierza (Rosja) do Kijowa. To było bardzo trudne. Wtedy nie od razu zwróciłam uwagę na wydarzenia jesieni 2004 roku. I myślę, że wielu jeszcze nie zdawało sobie sprawy, czym to będzie. Ale kiedy wspominam tamte wydarzenia, tamtych ludzi, tamte tygodnie Majdanu, to raz po raz przekonuję się, że ten Majdan i majdany w innych miastach były majdanami ludzi uwolnionych od rosyjskiej okupacji. Ludzie mieli rozjaśnione twarze, była w nich nadzieja, ludzie byli wolni. I to jest najważniejsze. Niestety, nie wszyscy to rozumieją. Może przyczyna tkwi w tym, że przywódcy Majdanu nie sprostali naszym nadziejom. Pewien mężczyzna kiedyś powiedział: „Wstyd mi, że tam byłem”. A ja mówię do niego: „Nie patrz na to, co robią ci czy inni politycy, przypomnij sobie, jak bardzo wtedy byłeś szczęśliwy”. Dlatego Majdan to szczęście. Przy okazji zaznaczę, że „Słowo Proświty” prenumeruję nie tylko dla siebie, ale także dla szkoły we wsi, przy której ranny został mój ojciec — to Oriw w rejonie skolskim na Lwowszczyźnie. Wołodymyr WJATROWYCZ, historyk, przewodniczący rady naukowej Centrum Badań Ruchu Wyzwoleńczego: — Z Pomarańczową Rewolucją wiążą mi się bardzo przyjemne skojarzenia, byłem jej aktywnym uczestnikiem. To bardzo jasne wspomnienie, które ma pomóc nam, Ukraińcom, przetrwać tę ciemną noc, jaka jest teraz, ma mobilizować wszystkie siły do walki. Dzień Wolności to naprawdę święto wolności. I musimy zrobić wszystko, by nie ograniczała się ona tylko do nas. Mustafa DŻEMILEW, deputowany Rady Narodowej Ukrainy, dawny dysydent, więzień polityczny komunistycznego reżimu: — Oczywiście, w porównaniu z dawnym Związkiem Radzieckim dokonano wielkiego kroku naprzód. Ale w ostatnich latach, niestety, cofamy się. Arsenij JACENIUK, deputowany Rady Narodowej Ukrainy, lider „Frontu Zmian”: — To święto jest dziś niezwykle aktualne, ponieważ jeśli wcześniej był to Dzień Wolności po prostu jako kolejna data, która niewiele znaczyła dla świadomości Ukraińców, to dziś święto stało się tak aktualne dlatego, że wolności praktycznie nie ma.
Машинний переклад
Ukrainki we Włoszech oburzone protestami Femen w Rzymie i Watykanie. 5 i 6 listopada ruch kobiecy Femen w ramach swojej trasy po Europie przeprowadził dwie akcje protestacyjne: w Rzymie i Watykanie. Pierwsza z nich była poświęcona polityce premiera Włoch Silvia Berlusconiego. Dziewczęta topless, pomalowane w barwy włoskiej flagi, domagały się jego dymisji ze stanowiska premiera Włoch. Szokowały także plakatami z wulgarnymi napisami. Następnego dnia Femen przeprowadził akcję „Młot na czarownice” na placu świętego Piotra w Watykanie. Według komunikatu prasowego ruchu aktywistki „wyruszyły krucjatą przeciwko jego nienawiści do kobiet”.
Aby zrozumieć, jak Włochy przyjęły przyjezdne z Ukrainy, wystarczy zajrzeć do komentarzy pod zdjęciami i nagraniami z akcji. Akcenty są w nich położone nie na treści, lecz na formie. Czytając opinie, nie sposób oprzeć się wrażeniu, że nagimi piersiami i szalonymi krzykami przyjezdnych całkowicie zniwelowano przyczyny protestu. Działania Femen nie wywołały żadnego politycznego echa. Nieadekwatne zachowanie dziewcząt uraziło chrześcijańskie uczucia katolików na całym świecie.
W niektórych doniesieniach mediów wspominano, że dziewczęta przyjechały do Włoch na zaproszenie szeregu europejskich koncernów medialnych, organizacji feministycznych oraz epatującej politycznej działaczki Ilony Staller, znanej pod pseudonimem Cicciolina. W komentarzu dla agencji Adnkronos była aktorka porno odcięła się od udziału w akcjach. Uważa, że takie doniesienia wyrządzają poważną szkodę jej reputacji (!). Ilona Staller powiedziała, że jej imienia dziewczęta mogły użyć „aby przyciągnąć uwagę społeczeństwa w celu autopromocji” lub z powodu „dziennikarskiej pomyłki”. „Pytam siebie: jak śmiały tak postąpić? Ta wiadomość obiegnie cały świat. Pozwę do sądu każdego, kto wykorzystuje moje imię w bezpodstawnych informacjach”, — oburza się Cicciolina.
Trasa Femen wywołała niejednoznaczną reakcję ukraińskiej społeczności we Włoszech. Przypomnę, że według danych dossier Caritas Migrantes za 2011 rok mieszka tu oficjalnie 200 tys. 730 Ukraińców. Spośród nich 79,8 % stanowią kobiety, zatrudnione głównie w sferze gospodarstw domowych. Sam fakt takiej statystycznej dysproporcji jest dla Włochów nienaturalny i budzi niezrozumienie. W świadomości tego patriarchalnego kraju „nienawiść do kobiet” polega właśnie na tym, że słaba płeć jest zmuszona opuszczać własne rodziny. Internetowy werdykt Ukrainek, które każdego dnia walczą o przetrwanie, nie gardząc czarną pracą dla swoich dzieci, sprowadza się do jednego słowa: „Wstyd”, a także do obaw przed stawaniem się obiektem upokarzających żartów i dwuznacznych aluzji ze strony ich pracodawców. Przyjezdne odjechały, zabierając ze sobą kolejną walizkę skandalicznej sławy, a za ich rachunki zapłaci reputacja Ukrainy i Ukrainek we Włoszech.
Marianna Soronewycz, www.gazetaukrainska.com
Машинний переклад
Jewhen CYMBALIUK, obw. rówieński
4 listopada minęło 100 lat od urodzin Głównego Dowódcy UPA-Północ Dmytra Kliaczkiwskiego (Klima Sawura). Z tej okazji w Równem przy pomniku znanego powstańca odbył się uroczysty wiec z udziałem mera miasta Wołodymyra Chomka. Mówcy mówili o roli Klima Sawura w organizowaniu i rozbudowie oddziałów UPA na Polesiu i Wołyniu, o odzwierciedleniu jego czynów i zrywów w obecnym pokoleniu, o tym, że gdyby nie było takich patriotów jak Dmytro Kliaczkiwski, nie byłoby państwa ukraińskiego… Dmytro Kliaczkiwski (1911–1945) urodził się na Tarnopolszczyźnie, zginął na Orżowskich Chutorach (na Równiczyźnie) podczas potyczki z oddziałem specjalnym NKWD.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
rosyjskiego bolszewizmu. Pierwszy z nich poniósł militarną i polityczną klęskę w konfrontacji — ukraińska państwowość w formie Ukraińskiej Republiki Ludowej została zlikwidowana. Lecz mówić o całkowitym zwycięstwie bolszewizmu na Ukrainie nie można było. Aby utrzymać swoje pozycje na tych terenach, bolszewicy, którzy napotkali szalony opór ludności, zmuszeni byli pójść na ustępstwa, jednym z których było stworzenie choć komunistycznej, ale jednak — przynajmniej w formie — narodowej republiki. Wielka część ustępstw dotyczyła sfery kulturalnej, a przekształciły się one w tak zwany proces ukrainizacji. Prowadząc go, władza radziecka stawiała sobie za cel zdobycie sympatii miejscowej ludności, która po raz pierwszy po setkach lat kolonialnej przeszłości otrzymała możliwości rozwoju własnego języka, literatury, teatru, sztuk pięknych. Niespodziewanie dla komunistów proces ten wywołał prawdziwy wybuch kulturalny wśród Ukraińców, powstała cała plejada pisarzy, artystów i działaczy sztuki teatralnej. Przedstawiciele ukraińskiej kultury tamtego czasu zdołali twórczo połączyć motywy narodowe z przodującymi tendencjami kulturalnymi Europy. Wśród nich, dla przykładu, założyciel najnowszej szkoły ukraińskiego malarstwa Mychajło Bojczuk, nowator sztuki teatralnej i założyciel teatru filozoficznego „Berezil” Łeś Kurbas, Mykoła Zerow, Wałerjan Pidmohylny, Jurij Kłen oraz dziesiątki innych poetów i prozaików, zrzeszonych w różnych ugrupowaniach literackich, którzy tworzyli najnowszą literaturę ukraińską i wpisywali ją w ogólnoeuropejski proces kulturalny. Zdaniem wielu badaczy, ukraińska kultura w ciągu jednej dekady (od 1921 do 1931 roku) zdołała nie tylko nadrobić spowodowane kilkusetletnim położeniem kolonialnym zacofanie, ale i stworzyć najlepsze wzorce światowego poziomu. Kulturowy rozbłysk lat 20. stał się swoistym rewanżem ukraińskiego ruchu narodowego, który, ponosząc klęskę w płaszczyźnie politycznej i wojskowej, zaczął aktywnie zwyciężać reżim w płaszczyźnie kulturalnej. Przy tym poglądy kulturalne poszczególnych działaczy tamtego czasu zaczęły nabierać cech politycznych. Jednym z kluczowych w ówczesnym ukraińskim dyskursie kulturalnym stało się sformułowane przez ukraińskiego pisarza Mykołę Chwylowego hasło „Precz od Moskwy!”. Dlatego bolszewicy w odpowiedzi zadali cios, praktycznie niszcząc fenomen ukraińskiej kultury lat 20., w szczególności poprzez fizyczną likwidację jego twórców
Машинний переклад
W Branżowym Archiwum Państwowym SBU znajdują się sprawy karne skazanych pisarzy oraz operacyjno-śledcze dotyczące tych twórców, którzy poszli na współpracę z reżimem. Dokumenty te są świadectwem tego, jak służby specjalne kontrolowały życie artystów. Wołodymyr Wiatrowycz, historyk, przewodniczący rady naukowej Centrum Badań Ruchu Wyzwoleńczego, dyrektor branżowego archiwum SBU (2008–2010). Wspólną cechą wszystkich reżimów totalitarnych jest pragnienie całkowitego kontrolowania procesów społecznych. Rozciąga się ono na sferę polityczną, przejawiając się w systemie jednopartyjnym i istnieniu policji politycznej. Na sferę socjalno-bytową, przejawiając się w różnych przepisach i instrukcjach, które brutalnie ingerowały w życie prywatne obywateli, reglamentując je. Oczywiście kontrola musiała rozciągać się także na kulturę, być może najniebezpieczniejszą dla reżimu sferę, ponieważ zakłada ona wolność wyrażania siebie i nie podlega sztywnej kontroli. Natomiast dla ideologów i praktyków totalitaryzmu kultura miała pozostawać jedynie narzędziem propagandy i wpływu na ludność. Taka „kultura” to swoisty piernik, który obok bata (represji) miał uśmierzać społeczne niezadowolenie, które okresowo się pojawiało. Z tego punktu widzenia stosunek reżimów komunistycznych do kultury i jej twórców, pomimo pewnych cech narodowych, był ogólnie jednakowy na całym terytorium objętym wpływami radzieckimi po II wojnie światowej. Największą cechą oporu reżimu przeciwko kulturze na Ukrainie była jego długotrwałość (ponad siedemdziesiąt lat) i zaciętość (dziesiątki, a nawet setki tysięcy fizycznie zniszczonych twórców kultury i niezliczona liczba okaleczonych duchowo). Ukraina stała się tym poligonem doświadczalnym, na którym reżim komunistyczny zdobywał doświadczenie w ujarzmianiu i niszczeniu kultury. Opór tutaj zaczął się na długo przed zakończeniem II wojny światowej, zaraz po likwidacji Ukraińskiej Republiki Ludowej w 1921 roku. Właśnie koniec lat 20. i lata 30. ubiegłego wieku stały się czasem najkrwawszych żniw w likwidacji ukraińskiej kultury. Początkowo cenzura i uciski twórczości, później zastraszanie artystów, ich duchowe łamanie, a następnie brutalna fizyczna likwidacja poprzez obozy i egzekucje. Metodologię, wypróbowaną na Ukrainie w latach 1920–1930, po 1945 roku wykorzystywano do ustanawiania reżimów totalitarnych w Polsce, Niemczech, na Węgrzech i w innych krajach obozu komunistycznego. Ukraińska SRR jako bardzo swoisty, quasi-państwowy twór stała się wynikiem swoistego kompromisu dwóch sił, które aktywnie walczyły między sobą w latach 1917–1921 — ukraińskiego ruchu narodowego oraz bolszewików. Tylko w 1934 roku represji doświadczyło 97 ze 193 członków Związku Pisarzy Ukrainy — to w czasie, gdy do szczytu terroru było jeszcze daleko. Swoistym ogniskiem tragedii ukraińskiej kultury tego okresu stał się 3 listopada 1937 roku, kiedy to na mocy wyroków organów pozasądowych rozstrzelano Łesia Kurbasa, Mykołę Kulisza, Matwija Jaworskiego, Wołodymyra Czechiwskiego, Wałeriana Pidmohylnego, Wałeriana Poliszczuka, Hryhorija Epika, Myrosława Irczana, Marka Woronego, Mychajła Jałowego i innych. Łącznie w ciągu jednego dnia stracono ponad 100 przedstawicieli ukraińskiej inteligencji. Zniszczenia nie ograniczyły się do tego dnia. Poszczególni twórcy kultury, tacy jak poeci Pawło Tyczyna, Maksym Rylski, Mykoła Bażan i inni, poszli na kompromis z władzą. Zachowano im życie, jednak pozbawiono wolności twórczej i wykorzystano w roli trubadurów reżimu. Pomimo ciągłych zapewnień o lojalności, władza radziecka nigdy im nie ufała, pozostawiając ich pod czujnym nadzorem służb specjalnych. Praktycznie na każdego z nich służby specjalne założyły specjalne teczki, w których gromadzono kompromitujące materiały, służące jako narzędzie wpływu na tego czy innego artystę, a czasem, jak to się stało na przykład ze znanym ukraińskim humorystą Ostapem Wysznią, podstawą do represji z powodu utraty lojalności wobec reżimu. Światowej sławy prawnik, autor terminu „ludobójstwo” Raphael Lemkin likwidację twórczej elity Ukrainy w latach 20. i 30. uważał za element szerszej polityki wyniszczenia, a mianowicie za radzieckie ludobójstwo Ukraińców. „Pierwszy cios — pisze o tym okresie — skierowany jest w inteligencję — mózg narodu, aby sparaliżować resztę organizmu”. Kolejnymi krokami ludobójstwa stały się likwidacja narodowego kościoła oraz masowe wyniszczenie głodem w latach 1932–1933 głównych nosicieli ukraińskiej tożsamości narodowej — chłopów. W ten sposób złamana duchowo i fizycznie Ukraina miała stać się integralną częścią imperium radzieckiego. W 1939 roku Związek Radziecki rozszerzył swoje posiadłości, między innymi kosztem przyłączenia zachodnioukraińskich ziem, które wcześniej należały do Polski. W ciągu dwóch lat (1939–1941) Zachodnia Ukraina przeszła przyspieszony kurs ustanawiania reżimu komunistycznego z właściwymi mu represjami wobec działaczy politycznych i społecznych oraz ludzi sztuki. Brutalna polityka okupacyjna ZSRR ostatecznie doprowadziła do wybuchu masowego powstania zbrojnego miejscowej ludności, które trwało do połowy lat 50. Walka Ukraińskiej Powstańczej Armii bardziej przejawiła się w kulturze ludowej (setkach pieśni ludowych, znanych do dziś), aniżeli w profesjonalnej. Jednak i wśród jej uczestników byli ludzie, którzy pisali utwory prozatorskie i poetyckie, podziemie nawet wydawało je w osobnych zbiorach. Mimo to okres ten był przede wszystkim czasem zbrojnej walki, a jak wiadomo, gdy mówią armaty, muzy milczą.
Po rozbiciu zbrojnego podziemia główną siłą oporu wobec totalitarnego reżimu w latach 60.—80. znów staje się elita twórcza. Masowe powstania więźniów politycznych w obozach koncentracyjnych GUŁAG-u w latach 1953—1954, rewolucja w Budapeszcie w 1956 roku oraz niepokoje w Polsce zmusiły radziecki reżim do pójścia na liberalizację i osłabienia nacisku. Dzięki temu ukraińska kultura znów stopniowo zaczęła się odradzać i szybko wychodzić poza ramy wyznaczone przez reżim pod nazwą „socrealizm”. Kolejny kulturowy rozbłysk przerodził się w zjawisko szistdesiatnyctwa (szczególnie wyraziste w literaturze, sztukach plastycznych, kinie), które bardzo szybko zaczęło doświadczać represji ze strony władz i zmuszone było przejść w zasadzie do podziemia, wydając własne utwory w tak zwanym samwydawie. W ten sposób reżim popychał wielu twórców, którzy nie stawiali sobie za cel żadnych celów politycznych, do opozycji politycznej, przekształcając ich w aktywnych działaczy ruchu dysydenckiego. I choć ogólnie rozmach represji lat 60.—80. nie osiągnął skali lat 20.—30., ukraińska kultura doznała bardzo poważnego ciosu. Represje przeciwko jej poszczególnym działaczom nie ograniczyły się do prześladowań w sferze twórczej (cenzurowanie, zakaz druku), lecz przerodziły się w poważny nacisk psychologiczny, nagonkę przez oficjalną prasę jako na zdrajców. Ogłaszano ich chorymi psychicznie i zamykano w specjalnych zakładach psychiatrycznych, w więzieniach i obozach, a nawet likwidowano fizycznie. Lecz w odróżnieniu od represji lat 30., nie chodziło o wyroki śmierci ogłoszone przez reżim, a o „ciche” fizyczne usuwanie niewygodnych. Tak, po kilkukrotnym brutalnym pobiciu przez nieznanych sprawców w 1963 roku zmarł poeta Wasyl Symonenko, w 1970 roku w niewyjaśnionych do dziś okolicznościach zamordowano artystkę Ałłę Horską, w 1979 roku znaleziono powieszonego kompozytora Wołodymyra Iwasjuka. Wymowny dla tego pokolenia jest los znanego ukraińskiego poety i dysydenta Wasyla Stusa. Prześladowań ze strony komunistycznej władzy doświadczył już w 1965 roku, kiedy przez Ukrainę przetoczyła się pierwsza fala represji przeciwko „szistdesiatnykom”, spowodowana między innymi nowym kursem władzy pod kierownictwem Leonida Breżniewa, która przeszła do wygaszania chruszczowowskiej liberalizacji. Zakaz publikacji utworów nie zatrzymał Wasyla Stusa, pisał on nadal, wiersze ukazywały się drukiem w samwydawie lub za granicą. Dlatego w 1972 roku nastąpiło pierwsze aresztowanie, wyrok — 5 lat pozbawienia wolności i 3 lata zesłania. Stus powrócił do Kijowa w 1979 roku, jednak na wolności był niedługo. W maju 1980 roku znów aresztowanie, uznano go za szczególnie niebezpiecznego recydywistę i we wrześniu skazano na 10 lat przymusowych robót i 5 lat zesłania. Przebywając w obozach, próbował przekazać na wolność własne wiersze, za co poddawany był surowym karom, zbiór około 300 jego wierszy zniszczyli obozowi strażnicy. 28 sierpnia 1985 roku wysłany do karceru Wasyl Stus ogłosił bezterminową suchą głodówkę. Zmarł w niewyjaśnionych do dziś dokładnie okolicznościach w nocy z 3 na 4 września 1985 roku. W tym czasie nowy radziecki przywódca Michaił Gorbaczow opowiadał całemu światu o „pieriestrojce” i „głasnosti” w ZSRR. Lata więzień i obozów nie złamały wielu dysydentów, którzy po wyjściu na wolność aktywnie włączyli się w ruch narodowo-demokratyczny, narastający na Ukrainie od końca lat 80. Z jednej strony był on kontynuacją poprzednich etapów ukraińskiego ruchu narodowego, z drugiej — echem ogólnego ruchu narodowo-demokratycznego, który objął kraje Europy Środkowej i Wschodniej pod koniec lat 80. Aksamitne rewolucje lat 1989—1990 zadały nieodwracalne ciosy reżimom komunistycznym w swoich krajach i w skali ogólnoświatowej. W końcu pod ich ciosami rozpadł się ZSRR, komuniści stracili władzę w innych państwach. Ostateczną kropką w tych procesach, która poświadczyła nieodwracalność upadku totalitaryzmu w Europie Środkowej i Wschodniej, stało się ogłoszenie niepodległości Ukrainy w sierpniu 1991 roku. Wszystko to przez długi czas było znane na Ukrainie i za granicą tylko dzięki wspomnieniom uczestników wydarzeń, tych niewielu, którym udało się wyrwać poza granice kontrolowane przez reżim. A na samej Ukrainie informacje o tym starannie ukrywano w archiwach służb specjalnych i okresowo niszczono. Dojście do władzy Chruszczowa oznaczało nie tylko pewną liberalizację reżimu, ale i próby całkowitego zniszczenia śladów jego zbrodni. W 1954 roku doszło do poważnego czyszczenia archiwów w celu zniszczenia dokumentów, które mogły rzucić światło na zbrodnie reżimu. To samo powtórzyło się w 1990 roku, kiedy kierownictwo KGB wydało rozkaz zniszczenia całych mas dokumentów, w szczególności materiałów 5. Zarządu KGB Ukraińskiej SRR, którego zadaniem była walka z inaczej myślącymi. Wśród zniszczonych znajdują się niezwykle interesujące dla literaturoznawców materiały recenzowania utworów artystycznych, które mogłyby ujawnić ślady ingerencji osób trzecich w autorskie oryginały, mechanikę zniekształcania pierwowzorów. Poszczególne unikalne dokumenty zachowały się do naszych dni przypadkowo. Na przykład niezwykle interesująca i nasycona informacjami sprawa-formularz dotycząca wybitnego reżysera i pisarza Ołeksandra Dowżenki zawiera rezolucję KGB: „materiały sprawy archiwalnej-formularza nr 836 dotyczące Dowżenki O. P. zniszczyć jako takie, które nie przedstawiają wartości operacyjnej i historycznej”. Na Ukrainie najciekawsze dokumenty dotyczące konfrontacji między działaczami kultury a radzieckimi służbami specjalnymi przechowywane są w Branżowym Państwowym Archiwum Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Tutaj znajdują się sprawy karne skazanych pisarzy Mykoły Zerowa, Jewhena Płużnyka, Mykoły Kulisza, Wasyla Stusa, Iwana Dziuby, Jewhena Swerstiuka i dziesiątek innych, sprawy operacyjno-poszukiwawcze dotyczące pisarzy, którzy
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
poszli na współpracę z reżimem — Andrija Małyszko, Wołodymyr Sosiura, Maksym Ryłśkyj, Pawło Tyczyna, Jurij Janowski, którzy znakomicie pokazują, jak służby specjalne kontrolowały życie artystów. Czasami w aktach znajdują się konfiskaty z utworami, zapiski dzienników, materiały epistolarne, różnorodne normatywno-zarządzające dokumenty oraz raporty służby specjalnej dla kierownictwa komunistycznej partii o tłumieniu dysydencji. Niezwykle interesujące są dokumenty dotyczące tak zwanej operacji „Blok”, które opowiadają o walce KGB z dysydentami w latach 70.–80. XX wieku. Niestety, są to jedynie informacyjne notatki służby specjalnej dla kierownictwa partii. Oryginały akt, na podstawie których je sporządzono (dziesiątki spraw operacyjno-śledczych dotyczących dysydentów, z których powinno być widać, jak prowadzono ich nadzór i prześladowania), zostały zniszczone. Mimo uzyskania przez Ukrainę niepodległości, rehabilitacji większości działaczy kultury skazanych przez władzę radziecką, a nawet wyniesienia niektórych z nich do rangi narodowych bohaterów, dokumenty opisujące walkę przeciwko nim pozostawały tajne. Wynikało to przede wszystkim z przyczyn politycznych, ponieważ na Ukrainie wydarzenia 1989–1991 lat, mimo rewolucyjnego charakteru, nie doprowadziły jednak do wyraźnego odcięcia się od radzieckiego dziedzictwa. Co więcej, nastąpiło tu płynne przejście dawnej komunistycznej elity do kierownictwa nowego państwa. I oczywiste jest, że ta nowa/stara elita polityczna nie była gotowa mówić ani o przewartościowaniu przeszłości, a tym bardziej o lustracji. Znacznie wzmocniła się ewolucja poglądów na ukraińską przeszłość po 2004 roku — najpewniej dzięki istotnym zmianom na politycznym Olimpie. Do władzy doszli ludzie młodszego pokolenia, mniej związani z radziecką przeszłością, zdolni ocenić ją obiektywniej. I co najważniejsze — doszli do władzy w wyniku protestu przeciwko „kuczmizmowi”, który nie krył swojego przywiązania do radzieckiej przeszłości. Tym samym u steru władzy znaleźli się ci, którzy mieli możliwość spojrzenia na historię w nowy sposób i rozumieli konieczność tego w skali społecznej. W latach 2008 — do początku 2010 roku na Ukrainie po raz pierwszy zapoczątkowano systematyczną pracę nad odtajnianiem wcześniej tajnych dokumentów. To przeniosło dyskusje wokół tych czy innych kwestii ukraińskiej przeszłości na zupełnie nowy poziom. I jednocześnie znacznie rozdrażniło Rosję, której kierownictwo wielokrotnie wydawało oficjalne oburzające oświadczenia w sprawie procesów na Ukrainie. Odtajnione dokumenty ujawniały bowiem straszliwe zbrodnie totalitarnego reżimu, którego rehabilitacją aktywnie zajmuje się obecna rosyjska władza. Publikacja dokumentów w Internecie, w osobnych zbiorach, tworzenie sieci elektronicznych archiwów udostępniły szerokie warstwy dotąd nieznanej historii, w tym historię konfrontacji reżimu z kulturą. Po raz pierwszy opublikowano sprawę operacyjno-śledczą dotyczącą Mykoły Chwylowego,
jedną z kluczowych postaci kultury ukraińskiej lat 20. i 30. ubiegłego wieku, która świadczy o tym, jak śledzono znanego ukraińskiego pisarza, ingerowano w jego życie i łamano jego los. Przygotowywano do druku analogiczną czterotomową sprawę o światowej sławy reżyserze Ołeksandrze Dowżence, zbiór dokumentów z już wspomnianej sprawy „Blok”. Dokumenty z archiwum służby specjalnej stały się podstawą szeregu filmów dokumentalnych. Odtajnionych dokumentów nie wykorzystywali jedynie zawodowi historycy i dziennikarze, stały się one także źródłem inspiracji dla współczesnych pisarzy. Wasyl Szkliar napisał powieść „Czarny kruk”. Na takich dokumentach opiera się także jedna z najlepszych współczesnych powieści ukraińskich — „Muzeum porzuconych sekretów” Oksany Zabużko, której centralna linia fabularna opowiada o archiwach i tajnych dokumentach KGB. Zmiana sytuacji politycznej na Ukrainie po wyborach prezydenckich w 2010 roku wstrzymała całą pracę. Polityka humanitarna nowej władzy ogólnie wyróżniła się gwałtownym zwrotem ku wzorcom radzieckim. Stała się radziecka pod względem treści (rehabilitacja wszystkiego, co radzieckie, łącznie z próbami usprawiedliwiania polityki Stalina) i pod względem formy (jest wynikiem nie dyskusji czy debat społecznych, lecz poleceń i zarządzeń możnych). Oczywiście nie mogło to nie wpłynąć również na pracę z archiwami, ponieważ dalsze ich otwieranie oznaczało dalsze potępianie radzieckiej przeszłości. Nowy szef Służby Bezpieczeństwa Walerij Choroszkowski w dniu swojego powołania oświadczył o zaprzestaniu pracy nad odtajnianiem i upublicznianiem dokumentów, uzasadniając to tym, że „cała prawda, którą trzeba było, już została upubliczniona”. Rozpoczęło się systemowe zwijanie pracy z archiwami, które wywołało potępienie ukraińskich i zagranicznych organizacji społecznych. Ograniczenie dostępu do informacji o totalitarnej przeszłości nie tylko wstrzymuje niezwykle ważny proces jej badania i potępiania, ale też stwarza możliwości jej rehabilitacji, a nawet więcej — możliwości wykorzystania jej metod i technologii w teraźniejszości. Jak pokazały działania SBU i nowego kierownictwa państwa, zamknięcie archiwów stało się jedynie początkiem szerszego natarcia na prawa i wolności obywateli. Po raz pierwszy od pięciu lat dziennikarze zaczęli mówić o cenzurze i ograniczaniu wolności słowa, obywatele zaczęli wychodzić na ulice, broniąc swojego prawa do pokojowych zgromadzeń. Oczywiście zarówno w kwestii ogólnych praw demokratycznych, jak i dostępu do archiwów zbyt wcześnie na podsumowanie wyników nowej polityki. Na Ukrainie trwa konfrontacja nowo ukształtowanego społeczeństwa obywatelskiego z władzą, która orientuje się na haniebne wzorce totalitarnej przeszłości. Jeśli władza, wykorzystując metodologię czasów KGB i odradzając przeszłość w teraźniejszości, jedynie wpędza samą siebie w ślepy zaułek, to aktywni obywatele natomiast czerpią z przeszłości inspirację do działania. Nasi poprzednicy, zwłaszcza twórcy kultury okresu radzieckiego, stawiali opór znacznie straszniejszemu systemowi. I kultura ostatecznie pokonała reżim.
Машинний переклад
29 października we wsi Litwica w rejonie dubrowickim obwodu riwieńskiego odbyło się otwarcie kompleksu pochówków żołnierzy UPA. W dalekim 1944 r. na terenie okręgu wojskowego „Zahrawa” toczyły się zacięte walki między oddziałami UPA a wojskami NKWD. W jednej z takich walk, 11 marca 1944 r., dowódca oddziału imienia M. Kołodzińskiego Mykyta Skuba-„Lajdak” został raniony bolszewicką kulą w lewe ramię. Dowodził walką dalej, dopóki nie padł od drugiej kuli, która trafiła go w głowę. „Lajdaka” wraz z dwoma innymi poległymi powstańcami (kulomiotem „Borą” i sanitariuszem „Krejserem”) pochowano 15 marca na wiejskim cmentarzu w Litwicy. Kilka miesięcy później, 16 listopada 1944 r., obok ich mogił pochowano jeszcze jednego upowca – setnika „Dawuna”, który także zginął w walce z bolszewikami. Wraz z odzyskaniem przez Ukrainę niepodległości miejscowi patrioci odnaleźli przybliżone miejsce pochówku „Lajdaka” na wiejskim cmentarzu i ustawili tam metalowy krzyż. Już w 2011 r., aby uczcić „Lajdaka”, wieś odwiedzili członkowie organizacji społecznej „Związek Młodzieży Ukraińskiej na Ukrainie”, którzy zwrócili się do inicjatywy charytatywnej „Heroika” z prośbą o ustawienie pomników na grobach powstańców. Ponieważ dokładne miejsce pochówku upowców było nieznane, do Litwicy zaproszono specjalistów Towarzystwa Poszukiwań Ofiar Wojny i Represji Politycznych „Pamiat”. Historycy przeprowadzili prace poszukiwawcze i badawcze oraz odkryli miejsce pochówku powstańców. Aby ustawić cztery kozackie krzyże, inicjatywa charytatywna „Heroika” przez ponad pół roku zbierała ofiary wśród nieobojętnych Ukraińców. Pomniki wykonał aktywista „Heroiki” z Czerkaszczyzny Oleh Sobczenko. Odmówił wynagrodzenia, ponieważ uważa, że jego praca jest wkładem w przywracanie sprawiedliwości historycznej. 29 października 2011 r. ksiądz Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi Kijowskiego Patriarchatu ojciec Mykoła odprawił nabożeństwo żałobne za żołnierzy UPA na litwickim cmentarzu. Po nabożeństwie głos zabrali Pawło Podobjed
(przedstawiciel charytatywnej inicjatywy „Heroika”), autor książki „Zahrawa” Petro Worobiej, litwicki poeta Anatolij Szczur (autor wiersza o „Lajdace”), krewna kureńnego pani Kateryna (dyrektor Byczalskiej szkoły ogólnokształcącej), weteran UPA Stepan Bakunec-„Kaczan” (żołnierz pierwszej setni UPA Hryhorija Perehinjaka-„Korobki”), Walentyn Dowżyk (wójt wsi Litwica). Honorową wartę przy mogiłach powstańców pełnili członkowie „Związku Młodzieży Ukraińskiej na Ukrainie”, Towarzystwa poszukiwania ofiar wojny i represji politycznych „Pamięć”, weterani UPA. Po zakończeniu uroczystości wójt wsi wraz z mieszkańcami zaprosił gości do stołu pamięci.
Nasz kor.
Машинний переклад
Jewhen CYMBALIUK, obw. rowieński
Po publicznej dyskusji i długich sporach — czy ma być, czy nie ma być pomnika przywódcy i ideologa OUN Stepana Bandery w mieście Zdołbuniw — kwestię rozstrzygnięto. Na sesji miejskiej rady Zdołbuniwa za ustawieniem pomnika zagłosowało 25 radnych, wstrzymało się 4, przeciw nie było nikogo. Zatem ustawieniu popiersia Stepana Bandery dano „zielone światło”. Trwa poszukiwanie sponsorów, którzy są gotowi włożyć własne środki w sprawę zaaprobowaną przez radnych.
Машинний переклад
2 listopada w Symferopolu utworzono Krymski Społeczny Komitet ds. przygotowania i przeprowadzenia działań związanych z uczczeniem pamięci ofiar Hołodomoru-ludobójstwa na Ukrainie w latach 1932—1933. Inicjatorami jego powstania są organizacje społeczne „Ukraińska Hromada Krymu”, „Ukraiński Dom”, Krymski Oddział Towarzystwa Naukowego im. T. H. Szewczenki, Krymska Organizacja Ogólnoukraińskiego Związku Weteranów, „Południowa Tarcza”, „Krymska Prawica”, „Demokratyczny Sojusz”, gazety „Krymska Switłycia” oraz „Krymskie Słowo”. Aktywny udział w pracach komitetu wzięli przedstawiciele Krymskiej Organizacji Ukraińskiej Partii Ludowej. Iryna KLUJEWA, służba prasowa Krymskiej Organizacji UPL. Członkowie Komitetu zatwierdzili plan przygotowań do wydarzenia, które rozpocznie się o godzinie 10:00 26 listopada w Symferopolu przy Soborze Katedralnym świętych Równych Apostołom książąt Włodzimierza i Olgi Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Kijowskiego. Uczestnicy zebrania zwrócili się do mieszkańców Krymu z apelem, aby „w 79. rocznicę Hołodomoru, zorganizowanego na Ukrainie przez bolszewików, uczcić pamięć Ukraińców, którzy zginęli oraz tych, którzy nie narodzili się w wyniku tej straszliwej komunistycznej zbrodni”. „Na terenach Krymu za reżimu komunistycznego wielokrotnie dochodziło do straszliwych wydarzeń, w szczególności do Hołodomorów w latach 1921—1923 i 1932—1933, kampanii rozkułaczania, deportacji grup etnicznych i narodów Krymu w latach 1941—1944 — zaznaczył przewodniczący Krymskiej Organizacji Ukraińskiej Partii Ludowej Ołeh Fomuszkin. — Dowodem na prawdziwe ludobójstwo narodu ukraińskiego w latach 1932—1933 jest to, że podczas tej stalinowskiej, antyukraińskiej akcji mieszkańcom Krymu nie pozwalano pomagać krewnym poza granicami półwyspu, a także nie wpuszczano umierających Ukraińców na terytorium Krymu — wystawiono specjalne kordony”. Przewodniczący Krymskiej Organizacji UPL uważa również, że na Ukrainie powinna zostać zakazana działalność partii komunistycznej, gdyż w wyniku zbrodniczej polityki komunistów zginęły miliony ludzi.
Машинний переклад
Zdjęcie: Oleś Dmytrenko
Pawło MOWCZAN
„Żeby dobrze żyć, trzeba być dobromyślnym” — w tej dawnej sentencji kryje się odpowiedź nie tylko na pytanie, jak żyjemy, lecz także po co, i czym wypełniamy swój życiowy tryb, o czym myślimy, do czego dążymy w codziennym życiu, oraz dlaczego słowo „moralność” utraciło swoją wysoką duchową orbitę, a jego miejsce zajęła inna leksema — „sukces”. Księgi święte ludzkości, wielkość kulturowych dóbr świadczą również o ludzkiej wielkości tych, którzy tworzyli, którzy wznosili się do niewidzianych dotąd duchowych wyżyn, do olśnienia, do czystości i głębi wyznań religijnych, którzy zachowywali w sobie boski sens, kosmiczne przyłączenie do jednego duchowego źródła. Nikt dziś nie zaprzeczy, że człowiek jest odbiciem objawionego Boga i że jego małe „ja” jest połączone z wszechświatowym „my”. Spodziewaliśmy się, że zmiany w ideologii nastąpią natychmiast wraz z ogłoszeniem niepodległości, lecz to złudzenie, bo pozytywne zmiany są możliwe tylko pod warunkiem zachowania i pomnażania fundamentalnych wartości, które w ciągu minionych dziesięcioleci komunistycznego eksperymentu zostały zdemontowane. Próbując zmodernizować wartości nadbudowy, byliśmy zobowiązani zachować fundamentalne, które wypracowała tysiącletnia chrześcijańska praktyka duchowo-moralna. Oczywiste jest, że rola czynnika ludzkiego w procesach modernizacji jest wielka, jednak nie sprowadza się on jedynie do przeciętnych wskaźników ekonomicznych. „Ludzkie w człowieku, — twierdził patriarcha Mstysław, — nie wynika z żadnych rachunków: to wewnętrznie niepodzielne uczucie właściwe każdemu i związane z głęboką motywacją ludzkiej aktywności życiowej”. Bez duchowego stężenia nie sposób pokonać jakichkolwiek trudności. Niemożliwa jest zarówno techniczna modernizacja społeczeństwa, jak i jego dobrobyt gospodarczy. Podniesienie poziomu moralnego jest konieczne, aby osiągnąć trwały rezultat. Doncow twierdził: „Kiedy pragnie się spełnienia jedynie zewnętrznych aktów bez odpowiedniego wewnętrznego nastawienia, czyli bez wiary, wszystko kończy się faryzejstwem”. I zupełnie logicznie pojawia się pytanie, jakimi wewnętrznymi nastawieniami kieruje się władza, gdy totalnie, na całym terytorium, zwalcza się ukraińskie słowo, najwyższą fundamentalną wartość, gdy wykorzenia się ukraińską kulturę, gdy całemu światu demonstruje się naszą niezdolność do własnego narodowego produktu telewizyjnego, gdy przyzwyczaja nas się do żebractwa, fizycznego i duchowego, do niedouczenia, gdy kultywuje się zło i agresję, zatruwając dusze młodych lichosłowiem, bluźnierstwem, profanacją sakralnego, poniżaniem wysokich narodowych symboli. Trucizna masowej antykultury jest agresywna wobec ludowej czystej i wzniosłej kultury. Ta antykultura przenika wszystkie informacyjne szczeliny, na naszych oczach rozgrywa się działanie, mające na celu sparaliżowanie narodowego organizmu. Proroctwo Jana Teologa zdaje się bezpośrednio dotyczyć nas: zło światowe, a takim ono jawi się w Ukrainie, jakby skoncentrowało się tutaj, upajając się swawolą, bezkarnością i bezmiarem. Siła diabelskiej entropii dziwnie jest skierowana właśnie przeciw wszystkiemu rodzimemu ukraińskiemu i ponownie przekonaliśmy się, że uruchomiony
Piętnaście lat temu projekt postmodernistyczny oczyszczania tradycyjnych przestrzeni, w których od wieków oddzielano zło od dobra, dobroczynność od przestępczości, piękno od brzydoty, wyniosłość od chciwości, prawdziwe od wątpliwego, nabiera coraz większego rozpędu i siły, by unicestwić reliktów narodowej tradycji, wiary, a następnie moralności, narodowej tożsamości, rozpanoszywszy się na całej przestrzeni ukraińskiej, by przygotować pole dla nowych internacjonalistów, dla których zasada zadowolenia jest decydująca, a rzeczywistość, zwłaszcza historyczna, zostaje zniesiona. Zasadę tę dość gruntownie przeanalizowano w pracy współczesnych ukraińskich filozofów Ołeksija Szewczenki i Andrija Makłakowa „Nieprzyzwoite rozkosze” (mając na myśli nieprzyzwoite rozkosze władzy). Cytuję: „Istota nieprzyzwoitego tkwi w niszczeniu symbolicznego (którym jest kultura narodowa. — P. M.). To niszczenie nie zawsze jest otwarte dla naszego spojrzenia. Rozlewanie się neoliberalizmu i globalizacja, skokowy wzrost mobilności kapitału, rozkład organizacji społecznych i rozdrobnienie partii politycznych, rozproszenie społeczeństwa i konsumpcjonizm wartości rynkowych, rozkwit przemysłu pornograficznego, terroryzm i psychoza antyterrorystyczna, rozwarstwienie społeczne i narastanie tożsamości grupowych, globalizacja, komercjalizacja, nielegalna imigracja — wszystko to dzieje się na tle wzrostu cynizmu, agresywności i nieufności, wplatając się w gęstą sieć wzajemnych zależności i powiązań…” Nas, Ukraińców, dość intensywnie formuje się w posthumanistyczne społeczeństwo — pozbawione pamięci, bezgłośne, bezgraniczne, ponieważ język jest najtrwalszą granicą, bezhistoryczne, bezwierne, a zatem także pozbawione moralności. Taka oto zindywidualizowana struktura, dla której wszystko, co religijno-historyczne, językowo-symboliczne, jest paranoją. Ukraina jako mało stabilny, niedoukształtowany twór, ideologicznie — zupełnie sztucznie — podzielony na Wschód i Zachód, na prozachodnią orientację i azjatycką pośredniość, doznaje właśnie tych deformacji, moim zdaniem z dwóch powodów. Pierwszy — jej terytorium i liczebność są wielkie. Drugi — jest ona spojona tradycjami i językowo-historycznymi więziami z krajobrazem, dlatego też wypłukuje się od wewnątrz wszystko, co narodowo-swoiste, znaczące, i, dostawszy się w strefę sztucznej turbulencji, opuszcza terytorium. Dlatego też zarobkowych emigrantów z naszych w Europie jest już ponad 5 milionów i właśnie dlatego, jestem przekonany, uruchomiono tu szatański mechanizm denacjonalizacji, który wzmacnia nekrofilskie nastroje, tutaj porządki symboliczne przekształca się w chaotyczne ruchy, rozczłonkowując, deformując, przekrawając. Można stwierdzić, że w naszym społeczeństwie nie rządzi prawo, kultura, moralność — tu bierze górę siła. Jak trafnie przestrzegał wielki Gruzin Merab Mamardaszwili, wystarczy rozluźnić spoiwa naszej moralności, a wyleje się żywioł zła, żywioł destrukcyjny, który może spowodować katastrofę antropologiczną. Siła staje się ślepa, bezsensowna, jest zuchwała, dumna i pewna siebie. I jak tu nie przypomnieć Jana Teologa, który przestrzegał nas przed ziemską siłą, która nie chce znać ani miary, ani umiaru: „I dosięgły grzechy jej nieba, a Bóg wspomniał na jej nieprawości… Ile się chlubiła i rozkoszowała, tyle też zadajcie jej udręki i męki”. Teraz, gdy ludzkość przekonała się, że zasoby energetyczne są ograniczone, gdy rozwiały się mity o nieskończonych dobrodziejstwach postępu, powstała ostra dylemat — albo zalegalizować elitarne przywileje „wybrańców”, czyli 10 procent, albo odmówić reszcie, która stanowi 90 procent ludności, perspektywy godnej ludzkiej egzystencji, czyli ich moralnego prawa do sprawiedliwości. Wszelkie uzasadnienia moralne mniejszość traktuje jako relikty czasów sowieckich, dlatego nas przyzwyczaja się faktycznie do rasizmu moralnego — to wolno, a tego zakazano, usprawiedliwiając swoją samowolę naturalną selekcją. Dlatego nie dziwi, że „odnoszący sukcesy” wyznają zasadę ekstrateryterialności, dla nich im przejrzystsze granice, tym słabsze suwerenności, tym łatwiej zmieniać ojczyznę, przerzucać walutę, szukając tymczasowych schronień poza granicami Ukrainy. Są pozbawieni elementarnego patriotyzmu narodowego, a w rzeczywistości wymiaru duchowego, gdyż dominującym bodźcem dla nich jest wyłącznie zysk. Być oddanym kruchemu ukraińskiemu państwu jest nieopłacalne, dlatego też nie weszli oni w ukraińską przestrzeń narodową, a zatem nie wiązali się z zasadami moralno-etycznymi, z odpowiednią tożsamością narodu twórcy państwa, jego historią i kulturą; idea wzbogacenia jest ich najwyższym priorytetem. Wszelkie próby budowania historii według własnego pojmowania i popychania społeczeństwa na kierunek korzystny dla mniejszości są daremne. „Historia ludzka jest zbyt poważną sprawą, aby należeć do człowieka; należy ona tylko do Pana, który na tablicach wypisał przykazania dla wszystkich istot”. I dobrze wiemy, że na zasadach zła nie da się zbudować niczego trwałego. Niedawno znany astronauta H. M. Hreczko zauważał, że przeraża go gwałtowny rozkwit nauki i techniki przy całkowitej degradacji, a jeśli nie degradacji, to stagnacji, gdy giną moralne drogowskazy, i jeśli w naszym życiu nie będzie religii z jej normami moralnymi od Boga, to tak zwany postęp doprowadzi do planetarnej zagłady ludzkości. Zatem bądźmy tego świadomi i odpowiedzialni za swoją historię, kulturę i ojczyste słowo, które pochodzi od Boga, a nie od Złego… Strzeżmy go, bo jest to nasze historyczne, geograficzne, duchowo-moralne pogranicze.
Машинний переклад
Wasyl CZEPURNYJ, przewodniczący Czernihowskiej „Proświty” im. T. Szewczenki
Dziwi, jak Rosjanie nie chcą znać ani języka ukraińskiego, ani kultury, a co do historii, to tym bardziej. Może dlatego też nie chcą, żeby nie jątrzyć starych ran historii. A ona u nas jest różna. Nazywają się braćmi, a braterskiego znać nie chcą… Znają chyba tylko to, jak jadł Majakowski, dwóch Tarasów, barszcz i słoninę. Ale nie znają nawet ukraińskiej nocy… Tym przyjemniej zauważać szczerą uwagę do literatury ukraińskiej, jaką stale okazuje wiodące moskiewskie czasopismo literackie «Nowyj Mir». Trzy numery bladoniebieskiego (żadnych aluzji, modernistów i pofigistów!) czasopisma publikują prozę Tani Malarczuk, Jurija Andruchowycza, Natalki Sniadanko, Oksany Zabużko oraz wspaniałe przekłady Wasyla Stusa, wykonane przez Dmytra Baka.
Oczywiście wybór współczesnych autorów obecnie sprzyja modernistom-pofigistom, i mnie jako czytelnikowi te elementy kafkowsko-domontowiczowskich fobii w ogóle nie przypadają do gustu. Ale to już wybór redakcji. Za to uderzyło mnie to, co napisano o Stusie: „Był i pozostaje nieosiągalnym szczytem, artystyczną i moralną zagadką i tajemnicą, najtrudniejszym i niemal nierozwiązywalnym zadaniem nie tylko dla tych, którzy istnieją poza kosmosem giętkiego, melodyjnego, wyrafinowanego i donośnego języka ukraińskiego, ale także dla rodaków Stusa”.
Tak pisze Dmytro Bak (urodzony w obwodzie kemerowskim), absolwent wydziału filologicznego Uniwersytetu Czerniowieckiego, profesor Rosyjskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego, autor książki wierszy w języku rosyjskim i ukraińskim, obecnie mieszkający w Moskwie. A przekłady – obok oryginałów. Wspaniale!
Tatiana Kochanowska i Michaił Nazarenko prowadzą w czasopiśmie kolumnę «Ukrainskij wiektor». I głębi ich analizy literatury ukraińskiej nie często demonstrują kijowscy badacze. Powiedzmy, fantastyczna proza od Ilczenki po współczesnych „bubabistów”, gdzie swobodnie czują się nazwiska Marqueza, Gogola, Szewczenki, dwóch Kulišów – Pantelejmona i Mykoły – jest analizowana w kontekście również fantastycznej powieści Haliny Pahutiak „Sługa z Dobromila” oraz zupełnie niefantastycznej powieści Wasyla Szkliara „Czarny kruk”. Tę ostatnią, nota bene, recenzenci w ogóle nie uważają ani za antysemicką, ani za ksenofobiczną.
Moskiewscy recenzenci oczekują od literatury ukraińskiej Dikanki XXI wieku, „gdzie kpina i ironia staną się najlepszą obroną przed złem, które z natury swojej jest nic nie warte i głupie. Czego Ukraińcy nigdy nie wątpili”. Otóż to, jak mówią w Czernihowie.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
w swoim ojczystym języku, żywi i napełnia tylko rozum, a serce w tej chwili śpi. Język ojczysty to ten, którym mówiła twoja matka. Właśnie onalny, co nie odpowiada istocie terminu i jest błędne. Przeważająca większość Zjednoczonej Europy po bardzo wielkich dyskusjach przyjęła Kartę, chociaż nie wszystkie kraje (przecież w każdym kraju jest po kilka języków — w jednym więcej, w innym mniej). Nie ratyfikowała jej także „demokratyczna” Rosja, na terytorium której żyje setki razy więcej mniejszości narodowych. Za to Kijów, nie pytając o drogę ukraińskich naukowców, wszedł do wody pod naciskiem Rady Europy. Dopiero później stało się wiadome, że do tego podjudzała Radę… Rosja. W Ukrainie „jedinonedielimcy” wykorzystali tę Kartę po to, aby zachować dominację języka rosyjskiego. Jeśli nie udaje się, wbrew zdrowemu rozsądkowi, wciągnąć go drzwiami, to „przyjaciele i słudzy” narodu ukraińskiego próbują wciągnąć „język” przez okno. Zwolennicy Karty przebiegle przemilczają, że sama Francja była kategorycznie przeciwko wprowadzeniu jej u siebie, bo rozpatruje to jako zagrożenie dla integralności kraju. Kilka lat temu ukazała się u nas ciekawa książka Bolmann „Wojny językowe w Europie”, gdzie oskarża ona Niemców, którzy rzekomo specjalnie ją wymyślili, dopuszczając się dywersji przeciwko Francji w celu odebrania Alzacji i Lotaryngii. „KROK” W TYŁ Rosyjskojęzyczna parada wschodnich regionów nie kazała na siebie długo czekać. Na przykład w decyzji Charkowskiej Rady Obwodowej z 3 czerwca 2006 roku stwierdzano: „Dzięki historycznym okolicznościom i warunkom, które określały i określają społeczno-kulturowy rozwój obwodu charkowskiego, język rosyjski zawsze był i pozostaje, jak świadczą spisy, badania i sondaże, bardziej używanym we wszystkich sferach życia społecznego”. Tutaj widzimy oczywisty fałsz, ponieważ w XVII—XIX w., kiedy na Słobożanszczyźnie przeważała ludność wiejska, był to region ukraińskojęzyczny. Nawet Charków w przededniu II wojny światowej pozostawał jeszcze miastem ukraińskojęzycznym. Zatem język rosyjski nigdy na wschodzie Ukrainy nie dominował. Łarysa Masenko przytoczyła jeszcze jedną ciekawą decyzję Ługańskiej Rady Miejskiej. W dokumencie zaznaczono, że zgodnie z informacją urzędu statystycznego w obwodzie ługańskim 91% mieszkańców uważa za ojczysty język rosyjski i swobodnie się nim posługuje. Z nich 38% to Rosjanie z narodowości i uważają język rosyjski za ojczysty. 31% to przedstawiciele innych narodowości, ale wskazali jako ojczysty język rosyjski. 22% oprócz ojczystego posługuje się rosyjskim. „Chcę zwrócić uwagę — powiedziała — że w tej definicji zniknęli Ukraińcy w ogóle, zostali zaliczeni, najwyraźniej, do tych „innych narodowości”. Swoją drogą, po przykład nie trzeba daleko chodzić samym kijowianom. W stolicy jest taki sobie instytut ekonomiczny „Krok”, który przygotowuje specjalistów z wyższym wykształcieniem, którzy rzekomo będą stanowić intelekt narodu. „Wyobrażacie sobie — poinformowała profesor Ł. Masenko — tam język ukraiński wykładają na katedrze języków obcych! I to jest uważane za normalne i nikt nie zwraca na to uwagi”. Co tu dużo mówić: dożyliśmy się!
Машинний переклад
Mykoła CYMBALUK PUŁAPKA NA JĘZYK Kamieniem węgielnym przez całą historię stosunków ukraińsko-rosyjskich była kwestia języka. W czasach imperialnych (zwłaszcza Piotra I i Katarzyny II) nie mogło być dwóch zdań — „ukraińskiego języka nie było, nie ma i być nie może”. Ale wbrew wielkomocarstwowej rosyjsko-szowinistycznej paranoi język ukraiński istniał, tak jak istniał jego spadkobierca i właściciel — naród. Ideowi następcy „jedinej i niedielimoj” — komuniści, uciekali się do innych metod. Tak, w szczególności w 1962 roku w Akademii Nauk ZSRR utworzono Radę ds. badania prawidłowości języków narodów socjalistycznych. Jej zadaniem stało się opracowanie „naukowo uzasadnionych” podstaw rusyfikacji republik związkowych. W prasie partyjnej, fachowym czasopiśmie „Woprosy jazykoznanija” zaczęto mówić o językach perspektywicznych i nieperspektywicznych. Do pierwszych zaliczono zaledwie pięć języków: łotewski, litewski, estoński, ormiański, gruziński. Reszcie języków bezkresnego Związku, których liczba sięgała dobrej setki, Moskwa podpisywała wyrok śmierci. Co ciekawe: po rozpadzie Związku właśnie narody, które uparcie broniły swoich praw językowych, od razu wkroczyły na drogę demokratycznego rozwoju. O krajach nadbałtyckich nie będziemy wspominać — ich niepodległość nie jest deklaratywna. Jeśli chodzi o Gruzję, to w ostatnim czasie ona, jako rzeczywiście niepodległe państwo, demonstruje zdumiewające sukcesy w obronie i umacnianiu interesów narodowych. Jaskrawym przykładem współzależności języka i procesów politycznych jest Białoruś. Od pierwszych dni niepodległości język białoruski zaczął odzyskiwać swoje prawa. Rodzice chętnie oddawali dzieci do szkół z białoruskim językiem nauczania. Procesy narodowe poszły w górę. Ale po dojściu do władzy Łukaszenki w 1995 roku odbywa się referendum. Na niepoprawnie i manipulacyjnie sformułowane pytanie, czy Białorusini zgadzają się, aby język rosyjski miał równe prawa z białoruskim, większość (54%), nie zauważywszy w nim psychologicznej pułapki, zagłosowała „za”. Na upadku języka odbija się nie tylko polityka państwowa Mińska, ale i lekceważenie przez „baćkę” języka swojego narodu, na wzór tego, że istnieją tylko dwa wielkie języki — rosyjski i angielski. JĘZYKOWA WYTRWAŁOŚĆ Kto bywał w czasach sowieckich w krajach nadbałtyckich, pamięta, że często gęsto, kiedy gdzieś w Tallinnie czy Rydze przyjezdny zwracał się do tamtejszych mieszkańców po rosyjsku, nie odpowiadano mu. Zachowanie Estończyków czy Łotyszy nie było przejawem niekulturalności, a demonstracją godności narodowej. W ten sposób zmuszali miejscowych rosyjskojęzycznych nie tylko do szanowania języka narodu, na którego ziemię przyszli, ale i uczenia się go. Bo przecież znana jest mądrość, że do cudzego klasztoru ze swoim statutem się nie chodzi. Taką pozycję zajmują wszędzie, gdzie ludzie szanują siebie. O tym pisał do Łarysy Terentiwny również znany slawista Jurij Szewelow, kiedy opowiadała, jakiego nacisku doświadcza język ukraiński ze strony zrusyfikowanego środowiska miejskiego. I zauważał on, że Ukraińcy muszą określić się, z kim chcą być — z tymi samymi Szwedami, Finami, Belgami, w ogóle Europejczykami, czy „czewo izwolitie”? To znaczy, Ukraińcy muszą wykazywać językową wytrwałość. Przy okazji, pani profesor przytoczyła również przykład Gruzji. 1978 r., kiedy zmieniano konstytucję związkową, w Moskwie zdecydowano: po co językowi gruzińskiemu status państwowego? Wydano polecenie usunięcia tej normy z ich Ustawy Zasadniczej. Następnego dnia tysiące protestujących studentów Tbilisi wyszło na ulice. Dotarli już do budynku rządowego, rozlew krwi wydawał się nieunikniony. Ale Eduardowi Szewardnadzemu, który był wtedy pierwszym sekretarzem KC Komunistycznej Partii Gruzji, udało się porozumieć z Moskwą. Wtedy wyszedł do studentów i zapewnił, że status języka gruzińskiego jako państwowego pozostaje niezmienny. Zatem to jeszcze jeden przykład językowej solidarności i zbiorowej wytrwałości w obronie języka ojczystego. NERWOWY SYSTEM NARODU Stanisław Lem powiedział kiedyś, że język dla kultury jest tym samym, co centralny układ nerwowy dla człowieka. Zatem język ojczysty, kultura — główny czynnik w kształtowaniu narodowej samoświadomości, narodowej solidarności. „Oczywiście, — powiedziała Ł. Masenko, — nasz problem polega na tym, że z opóźnieniem zaczęliśmy rozwijać się jako niepodległy naród, podczas gdy reszta państw europejskich dawno już — w XIX—na pocz. XX w. — zbudowała swoje państwa narodowe”. Kiedy one umacniały się jako państwa narodowe, na języki mniejszości narodowych nikt szczególnie nie zwracał uwagi. Twórcy państw uważali, że może to zaszkodzić integralności państwa. Ciekawe jest doświadczenie Francji, która w odróżnieniu od sąsiadki — Niemiec po Rewolucji Francuskiej tworzyła naród nie według przynależności etnicznej, a polityczny. Każdy obywatel republiki, niezależnie od pochodzenia etnicznego, jest obywatelem tego kraju. Każdy wychowywał się w jednorodnym francuskojęzycznym środowisku, uczył się i musiał znać język francuski, przebywał w atmosferze kultury francuskiej. Kultury i języki mniejszości narodowych nie były nauczane i faktycznie zostały wycofane z użycia (bretoński, baskijski, prowansalski, korsykański, kataloński). Jeszcze w pierwszej połowie XX w. w oficjalnych urzędach Bretanii we Francji były wywieszki: „Zabrania się pluć i mówić po bretońsku!”. „Wymowna jest sytuacja z językiem prowansalskim, — akcentowała pani Masenko, — że nawet bogata kultura, stworzona przez język, nie zabezpiecza go przed zniknięciem, jeśli jest on wycofany ze sfery edukacji, administracji, jako język komunikacji. Przez to, że języka prowansalskiego (nazywanego też oksytańskim), który w swoim czasie miał wpływ na kształtowanie literatury francuskiej i znany jest nawet ze swojego laureata Nagrody Nobla Frédérica Mistrala, nie uczono w szkołach, znalazł się on w bardzo zagrożonym stanie. Niektórzy językoznawcy uważają, że grozi mu całkowite zniknięcie”. Chociaż we Francji pozwolono uczyć języków mniejszości narodowych gdzieś w latach 1970., kiedy wiele z nich już wyszło z użycia. CZY WSZYSTKIE ŚRODKI SĄ DOBRE? W Europie choć późno, ale opamiętano się. Dla zachowania zagrożonych języków, które mają niewielką liczbę użytkowników, stworzono słynną Kartę języków regionalnych lub mniejszościowych. Przy okazji, języki mniejszościowe u nas przetłumaczono jako regio- Mykoła TABORYT „Apostoł Paweł mówił, że ten człowiek, który zwraca się w modlitwie do Boga nie Wielu z naszych obywateli nie rozumie, jak ściśle język i procesy językowe są związane z rozwojem społeczno-politycznym kraju. O znanych i nieznanych aspektach tego problemu opowiadała doktor nauk filologicznych, profesor NaUKMA Łarysa Terentiwna MASENKO w wykładzie publicznym „Konflikt języków: czy długo będzie istnieć dwujęzyczność na Ukrainie?”, który niedawno odbył się w kijowskiej księgarni „Je”.
Машинний переклад
Tego wieczoru, 11.11.2011 r., podczas prezentacji książki pani Semeniak-Sztangej w sali aktowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, radością z autorką podzieliło się wielu przyjaciół i wielbicieli jej niezwykłego talentu. Byli wśród nich m.in. kijowscy pisarze Jarosław Oros i Wołodymyr Ziemlany, zasłużony fotoreporter Ukrainy Ołeksandr Kłymenko, redaktor naczelna „Juwelir-pres” Liana Hrybanowa, a także wokalne trio „Żajwir”, kobziarz-pieśniarz Taras Syłenko i inni. Każdy z występujących promieniował ciepłem duszy rodzinnego słowa.
„[Ona, mowa] sprzyja harmonii i Boskiej miłości (agape), która żyje w sercowym centrum każdego człowieka. Tylko nie każdy jest zdolny ją przebudzić”… Tak kończy się jeden z szkiców „Dlaczego ukraińska mowa jest kalinowa?” z niedawno wydanej książki „Siła anielskiego piórka. Akwarelowa matryca” Walentyny Semeniak-Sztangej. Występując na prezentacji nowego dorobku autorki, znany ukraiński publicysta, pisarz, filozof, działacz społeczny i prezes Ukraińskiego PEN-Centrum Jewhen Swerstiuk nazwał panią Walentynę pionierką w pisarskim cechu Ukrainy, która swoim Słowem budzi każdego, kto bierze do ręki jej książkę czy artykuł i staje na duchową drogę. A pisarka Raisa Łysza porównała książki autorki do Arki Noego, do której trzeba już „wsiąść”, aby ocaleć we współczesnym, zpragmatyzowanym, a więc szybko deградującym społeczeństwie, i zdążyć każdemu z nas uratować własną duszę. Dusza zaś narodu, jego duchowość, zachowuje się w matczynej pieśni, wzajemnej miłości i dobroci oraz w pięknie rodzimej mowy. „Lecz gdyby ludzkość choć trochę zastanowiła się nad tym, — pisze ona w szkicu
„Kiedy odbiera się mowę — więdną uszy”, — bo Mowa (słowo) w swojej najgłębszej istocie jest naprawdę żywa. Rodzi wibracje, od których zależy nasz nastrój i nasze myśli, a także, znów, nasze poglądy. I tak samo jak człowiek, mowa może chorować. Dzieje się to wtedy, gdy ją… okaleczają”. Cóż, we wszystkie czasy było dość tych, którzy nie tylko ją okaleczali, ale i za wszelką cenę dążyli do jej zniszczenia. Lecz coraz więcej jest także tych, którzy, jak Walentyna Semeniak-Sztangej, swoją skromną, na pierwszy rzut oka, pracą nawracają nasze dusze ku progom ojcowskim, ku nim samym, podsycając tlący się ogień miłości do tego, co najbliższe…
Машинний переклад
Nadija KYRJAN
Fot. Ołesia DMYTRENKA
9 listopada w Kijowskim Domu Nauczyciela odbyło się święto literacko-artystyczne. Imprezę otworzył przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan, który pozdrowił wszystkich z okazji Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka. „Czym jest słowo? Czym jest znak? I dlaczego znaki są wieczne? Dlaczego zostały nam dane przez Boga Pana na początku? Dlaczego ukształtowały nasze myśli, powiązały je z określonymi treściami, przywiązały do określonych krajobrazów?” Na te pytania odpowiada prowadzony przez prosvityan wieloodcinkowy projekt krótkometrażowych filmów dokumentalnych „Logos” (współautorzy Pawło Mowczan oraz reżyser i producent Dmytro Łomaczuk). Dotąd nakręcono już 66 odcinków, do końca roku będzie ich 68, a w sumie zaplanowano 365. Wszystkie dotyczą naszego języka, kultury, obrzędów itd. Jeden z odcinków, „Słowo. Znak. Pismo.”, zaprezentowano zebranym. „Greckie słowo «Logos» — wyjaśnił Pawło Mowczan — obejmuje wszystko: i myśl, i treść, i stan emocjonalny człowieka. To jest to, co w znanej sentencji nazywa się Bogiem. Chcę was zapewnić, że wszystkie te diabelskie, szatańskie projekty, realizowane na naszych oczach i na naszym terytorium, są skazane na porażkę: jak może to, co dane jest przez Boga, zostać odebrane przez kogoś, jakąś siłę polityczną, jakąś ideologię, jak ludzkie może przeważać nad boskim?.. Nasze święto nie przypadkowo zbiega się z uczczeniem Nestora-kronikarza, człowieka, który wpisał nas w kontekst historyczny. Piśmiennictwo było wtedy tak samo ważne, jak jest dziś. Dlatego cieszy nas, że uczestniczymy w tych głębokich księgach, we wszystkich formach światopoglądów, które są wypełnione ukraińskimi treściami, słowami. Pozostaje życzyć, byśmy byli świadkami tego, jak zginie cały ten śmieć, który nie chce widzieć naszych narodowych treści, naszej historycznej wielkości. A tak będzie”. Poezje klasyków o ukraińskim języku przeczytała autorka scenariusza i prowadząca, zasłużona artystka Ukrainy Tetiana Niehrij, a własne wiersze — laureatka nagród literackich, członkini NSPU poetka Natalka Poklad oraz zasłużona pracownica kultury Ukrainy, przewodnicząca Organizacji Charytatywnej „Postęp kobiet-niosących mirrę” Zoja Ruzhyn. Wystąpiły znane zespoły pieśni ludowej „Borszczahiwoczka” (kierownik Ludmyła Radiuk), „Ridnia” (kierownik, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Jurij Czuprynka); dziecięce zespoły pieśni ludowej Kijowskiej Dziecięcej Szkoły Muzycznej nr 23 (kierownik artystyczny Walentyna Harkusza) oraz „Kijowskie słowiki” (kierownik Maria Wy, a redaktor czasopisma „Borysten” Fidel Suchonis — o wrażeniach ze spotkań z Ukraińcami z USA, Kanady, Brazylii. Młodzi prosvityanie z Pawłohradu Dmytro Haj, Maryna Puszkaruk, Tetiana Twerdochlib i Andrij Żukowski przeczytali humoreski Pawła Hłazowego i zagrali fragment ze spektaklu „Leśna pieśń”. W Muzeum im. Dmytra Jawornyckiego przeprowadzono imprezę „Proświta pieśnią”. Pracownica naukowa muzeum Jana Tymoszenko opowiedziała o powstaniu i rozwoju „Proświty” na Siczesławszczyźnie, a wykładowczyni Dniepropetrowskiej Konserwatorium Iryna Riabcewa — o życiu i działalności fundatorki „katerynosławskiej gałęzi” ukraińskiej szkoły wokalnej Zinaidy Małutiny. Serhij Dowhal przekazał informacje o bieżących sprawach prosvityan. Program zakończyły występy dniepropetrowskich mistrzów słowa na czele z przewodniczącą obwodowej organizacji pisarzy Lesią Stepowyczką. Studenci konserwatorium przygotowali program pieśni ukraińskich. Prosvityanie wzięli także udział w Dniu Ukraińskiego Słownika, który odbywał się na Dniepropetrowskim Narodowym Uniwersytecie Górniczym, w wieczorze świątecznym w Domu Nauczyciela, w imprezach w zakładach edukacyjnych miasta i obwodu.
Машинний переклад
Moroz). Wysoką kulturą wykonania zaimponowali studenci Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. Karpenki-Karego, którzy wykonali kompozycję literacko-muzyczną. Z Krzemieńczuka przyjechał wspaniały zespół taneczny „Kozaczata” (kierownik Switłana Moroz), w koncercie wzięli udział studenci Kijowskiej Miejskiej Ukraińskiej Akademii Tańca im. Serża Lifara (taniec według motywów choreografii Pawła Wirskiego). Student Kijowskiego Państwowego Uniwersytetu Kultury Ołeksij Zajeć podarował obecnym autentyczne pieśni Polesia Kijowskiego. Wszyscy uczestnicy otrzymali dyplomy, podziękowania, książki i płyty od „Proświty”, które wręczyli odpowiedzialny sekretarz towarzystwa Mykoła Nesterczuk oraz Dmytro Łomaczuk. Olena FESZCZENKO, przewodnicząca Czerkaskiego Zjednoczenia Obwodowego „Proświty”. W Czerkasach istnieje placówka oświatowa nowego typu — kolegium „Berehynia” Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Słowo ukraińskie jest tu w szacunku, ponieważ kolegianci wiedzą, że język ojczysty daje nam Bóg, a obcy — ludzie. W placówce pracują i uczą się proświcianie — zarówno starsi, jak i młodzi. Pielęgnują język ojczysty, na konkursach i olimpiadach miejskich, obwodowych oraz ogólnoukraińskich zajmują miejsca na podium. Oto i tym razem aktywnie wzięli udział w wydarzeniach z okazji Dnia Piśmiennictwa i Języka. 9 listopada było szczególnie tłoczno — uczniowie, rodzice i nauczyciele starannie przygotowywali się do święta. Jeszcze rano pospieszyli udekorować klasy, aulę i korytarze. Wybrali symboliczny statek dla dalekiej podróży kolegiantów. Wszyscy, którzy na niego trafiali, mieli możliwość pogłębienia wiedzy z języka ukraińskiego. Każdy musiał zapamiętać najbardziej treściwą wypowiedź. Większości uczestników przypadły do gustu takie: „Język to nasza cecha narodowa, w języku jest nasza kultura, istota naszej świadomości” Iwana Ohijenki oraz „Język to wielki dar natury, rozwinięty i udoskonalony przez tysiąclecia od czasu, gdy człowiek stał się człowiekiem” Pawła Mowczana. Tego dnia na wszystkich lekcjach mówiono o języku ukraińskim. Odbył się pierwszy etap XIII Międzynarodowego Konkursu Znawców Języka Ojczystego im. P. Jacyka. Uczniowie klas 2—11, w sumie około tysiąca osób, napisali dyktando jedności. Wydarzenia zakończyły się wielkim świętem „Słowo ojczyste, mowo ojczysta”. Dyrekcja kolegium nagrodziła zwycięzców pierwszego etapu konkursu dyplomami, a obwodowe zjednoczenie „Proświty” książkami.
Машинний переклад
W Dniepropetrowsku świąteczny dzień rozpoczął się w klubie prasowym obwodowej organizacji Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Przewodniczący obwodowej Proświty Serhij Dowhal oraz jedna z liderek „Młodej Proświty” Olena Watula wzięli udział w posiedzeniu okrągłego stołu na temat patriotycznego wychowania młodzieży. Dyskusja, do której przyłączyli się przedstawiciele innych organizacji społecznych, okazała się ciekawa i treściwa. Postanowiono organizować podobne okrągłe stoły także na inne palące tematy. Następnie odbyła się konferencja prasowa przewodniczącego obwodowej Proświty Serhija Dowhala oraz członkini rady naszej organizacji, kierowniczki laboratorium ukrainoznawstwa i ludoznawstwa Dniepropetrowskiego Obwodowego Instytutu Kształcenia Podyplomowego i Pedagogicznego Żanny Kryżanowskiej. Zaprezentowali oni unikalny projekt „Baśnie Naddnieprzańszczyzny”. Ponad 500-stronicowe wydanie stało się wynikiem bohaterskiej pracy. Najpierw uczniowie z całego obwodu zapisali od starszych ludzi baśnie, opowiadania demonologiczne i inne, a następnie ten materiał wydano jako osobną książkę. W „Baśniach Naddnieprzańszczyzny” podano nazwiska i imiona ludzi, którzy zachowali skarby ustnej twórczości ludowej, a także zamieszczono słownik rzadko używanych słów. Potem w bibliotece dla młodzieży, w ramach programu „Najpierw było słowo”, Serhij Dowhal opowiedział uczniom technikum montażowego i Szkoły Ogólnokształcącej nr 2 o początkach ukraińskiego piśmiennictwa i mo-
Машинний переклад
W obwodzie chmielnickim przeprowadzono szereg wydarzeń mających na celu popularyzację twórczości ukraińskich pisarzy oraz wychowanie młodego pokolenia, nieobojętnego wobec ojczystego języka. W przeddzień Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka w bibliotece Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 28 w Chmielnickim odbyła się prezentacja książki Niny Szmurikowej, przewodniczącej obwodowego zrzeszenia «Proświty», pt. «Julka przyjaźniła się z kotkiem». 9 listopada w Chmielnickim Muzeum Literackim proświtianie i pisarze obwodu chmielnickiego spotkali się z uczniami gimnazjum nr 17. Myślami i planami twórczymi podzielili się Wasyl Horbatiuk, Tamara Micinska, Nina Szmurikowa, Petro Sawczuk, Ołeksandra Wanżuła, Mykoła Mačkiwski, Ljubow Serdunycz, Lidia Jarochno i Raisa Mołczanowa. Dla uczniów przeprowadzono wycieczkę po salach muzeum.
W czytelni o profilu humanistycznym Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Naukowej Biblioteki im. Mykoły Ostrowskiego odbyło się literacko-artystyczne święto pt. «Jak rzeka z rodu w ród, tak język łączy naród». Podczas święta odbyło się twórcze spotkanie bibliotekarzy szkół Chmielnickiego oraz studentów Akademii Humanitarno-Pedagogicznej z Witalijem Michałewskim, zastępcą przewodniczącego Chmielnickiego Obwodowego Zrzeszenia «Proświty», poetą, laureatem miejskiej nagrody im. B. Chmielnickiego za działalność literacką, a także z pisarzami i dziennikarzami Piotrem Maliszem i Wołodymyrem Dmytrykiem. Podczas spotkania zaprezentowano wystawę książkową pt. «O słowo rodzime! Sławo Ukrainy! Mądrość Bohdana i testament Tarasa».
Nasz korespondent.
Машинний переклад
Dzień pisma i języka ukraińskiego dzięki wysiłkom działaczy od dawna przekształcił się na Ługańszczyźnie w świąteczną dekadę. Tak też i w tym roku odbyły się różnorodne imprezy we wszystkich rejonach i miastach obwodu. W placówkach oświatowych Ługańska 1 listopada odbyły się konkursy na najlepszy wiersz i piosenkę poświęcone językowi ukraińskiemu. Najbardziej udana impreza odbyła się na uniwersytetach narodowych imienia Tarasa Szewczenki i Włodzimierza Dala. Następnego dnia rozpoczęto konkursy na najlepszą gazetkę ścienną, rysunek i plakat pod hasłem „Spočatku bylo slovo…” (Na początku było słowo…). 2 listopada w sali proświatowej Ukraińsko-Kanadyjskiego Centrum „Widrodżennia” nie zmieścili się wszyscy chętni, którzy przyszli na wieczór autorski poetki Antoniny Lystopad z Krasnodonu. 3–4 listopada odbyła się V Ogólnoukraińska konferencja naukowo-praktyczna „Słobożanska besida — 5. Gwara jako zjawisko lingwokulturowe”, zorganizowana przez proświatan z Katedry Filologii Ukraińskiej i Językoznawstwa Ogólnego Ługańskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Tarasa Szewczenki oraz Wydział Dialektologii Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy. W forum wzięło udział 146 naukowców z Ukrainy, Rosji i Bułgarii, którzy omawiali aktualne problemy współczesnej dialektologii i językoznawstwa: potencjał heurystyczny współczesnych gwar; zawartość lingwokulturową frazeologizmów i paremii; mowę surżykową; dyskurs żargonowy; kreatywność językową jednostki; zagadnienia lingwistyki funkcjonalnej; współczesne technologie pedagogiczne w edukacji językowej. Forum kontynuowało pracę w szkole we wsi Smolianynowe w rejonie nowoajdarskim, na ojczyźnie ukraińskiego pisarza Mykyty Czerniawskiego. Goście i gospodarze odwiedzili Smolianynowski i Nowoajdarski Muzeum Etnograficzne. Naukowcy zapoznali miejscową społeczność z portretami ukraińskich dialektologów, których nazwiska wpisano do encyklopedii współczesnej Ukrainy, z antroponimią okolicznych wsi, studenckim slangiem itd. 5 listopada proświatanie i działacze obwodowej społeczno-patriotycznej organizacji „Wschodnie Kozackie Wojsko Ukrainy” (hetman Serhij Borysenko) wydali społeczno-oświatowy miesięcznik „Kozacka warta”, poświęcony Dniu pisma i języka ukraińskiego. 7 listopada w obwodowym teatrze lalek odbył się występ sprawozdawczy Wzorcowego dziecięco-młodzieżowego studia recytatorskiego „Natchnienie” (kierowniczka — znana ługańska proświatanka, zasłużona pracownica kultury Ukrainy Nina Hryhorenko), gdzie zabrzmiały wiersze Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki, naszego rodaka Mykoły Rudenki, Jewhena Dudara i innych. 8 listopada miłośnicy poetyckiego słowa naszego rodaka Iwana Nyzowego (w 40. dniu jego odejścia w wieczność) zorganizowali wieczór literacki ku jego pamięci — studenci Instytutu Kultury i Sztuki oraz Wydziału Filologii Ukraińskiej ŁUN imienia Tarasa Szewczenki czytali ulubione wiersze z bogatego dziedzictwa laureata nagród imienia Braci Lepkich i Ołeksy Hirnyka, posiadacza proświatańskiego medalu „Budowniczy Ukrainy”. Zasłużony artysta Ukrainy, członek zarządu obwodowego zrzeszenia proświatańskiego Iwan Szerbuł wykonał 7 autorskich piosenek o języku ukraińskim i rodzinnym kraju z dorobku Iwana Nyzowego. We wszystkich placówkach oświatowych Ługańszczyzny proświatanie obwodu wspólnie z organami oświaty zorganizowali pisanie ogólnoukraińskiego dyktanda radiowego jedności narodowej, a na Uniwersytecie Szewczenki w mieście — dyktando-konkurs „Wasza wielmożność, poprawność”. Przy tym pojawiły się pewne trudności — w wielu szkołach nie ma działającego radia. Konieczne jest odnowienie sieci radiowej. Tego samego dnia w Ukraińsko-Kanadyjskim Centrum „Widrodżennia” otwarto okrągły stół „Godność osoby ludzkiej i społeczeństwo obywatelskie jako chrześcijańskie cnoty na Ukrainie”. W wydarzeniu wzięli udział goście z Lwowa, Niemiec, Holandii itd. Czytano tu wiersze o języku ukraińskim, omawiano aktualne kwestie pisma i języka. 9 listopada, zgodnie z tradycją, zebrali się tu studenci Ługańskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Tarasa Szewczenki, kolegium politechnicznego, kolegium budownictwa, ekonomii i prawa, kolegium budowlanego, kolegium Wschodnioukraińskiego Uniwersytetu imienia Włodzimierza Dala, ługańskich szkół ogólnokształcących nr 42 i nr 48 oraz proświatanie starszego wieku. Wielu uczestników wydarzenia było w wyszywankach, co stworzyło świąteczną atmosferę. Na sali znajdowały się treściwe, jaskrawo opracowane plakaty i gazetki ścienne, które uczniowie i studenci przedstawili na konkurs „Paleta słowa ukraińskiego”. Swoje tematyczne plakaty przysłali także uczniowie szkoły metalistów w rejonie słowiańskosierbskim, którzy wykonali je pod kierunkiem nauczycielki-proświatanki Haliny Skosarewskiej. Przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Zrzeszenia „Proświty” Wołodymyr Semystiaha powitał wszystkich z okazji święta — Dnia pisma i języka ukraińskiego oraz otwarcia Międzynarodowego konkursu znawców języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka. Wręczył także Honorowy Dyplom Zarządu Kultury Ługańskiej Obwodowej Administracji Państwowej dawnemu sympatykowi „Proświty”, ługańskiemu artyście Wiktorowi Fedorowyczowi Minajewowi-Romanowskiemu, który regularnie spotyka się z młodzieżą podczas wystaw swoich licznych dzieł na temat ukraińskiego kozactwa. Błogosławieństwa uczestnikom święta udzielił i powitał je własnym wierszem o języku kapłan UPC KP o. Petro. Prowadzący — studenci kolegium budownictwa, ekonomii i prawa Roman Sawczenko, Kateryna Chochłowa, Anhelina Tkaczenko, Iwan Hohołiew pod kierunkiem wykładowczyni-proświatanki Tetiany Pietruszyny sprawnie przygotowali program imprezy. Wybrzmiały utwory o języku ukraińskim Tarasa Szewczenki, Wołodymyra Samijlenki, Wołodymyra Sosiury, Liny Kostenko, Wasyla Symonenki, Kateryny Motrycz, Pawła Hłazowego i innych. Następnie studentki i uczennice Diana Omelczenko, Kateryna Chochłowa, Wiktoria Machrewycz, Krystyna Myroszniczenko, Maryna Ternowska i Eліна Habarajewa, a także wykładowca kolegium budowlanego Wiktor Pleskun czytali własne wiersze na ten sam temat. Duet młodych śpiewaków z ługańskiego gimnazjum nr 42, dziewczęcy zespół szkoły nr 48 oraz solistka kolegium Wschodnioukraińskiego Uniwersytetu imienia W. Dala uświetnili wydarzenie pieśniami. Uczniowie i studenci, wśród nich laureaci tradycyjnego konkursu proświatańskiego „Idę z dzieciństwa do Tarasa”, którzy odwiedzili w Kanewie grób Kobzarza, czytali ulubione wiersze ukraińskich autorów. Profesor ŁUN imienia Tarasa Szewczenki Kateryna Hłuchowcewa i sekretarz odpowiedzialny obwodowej „Proświty” Dora Tymoszewska wręczyli uczestnikom i zwycięzcom konkursów twórczych dyplomy, książki, a wykonawcom plakatów i gazetek ścienny albumy o twórczości W. Minajewa-Romanowskiego. Na zakończenie święta wszystkich gości pozdrowił starszyzna ruchu proświatańskiego na Ługańszczyźnie Iwan Podrojko. Wzywał, by mówić wszędzie i zawsze językiem ojczystym, pielęgnować go, bronić przed wrogami i pamiętać o wyznaniu jednego z poetów-współczesnych: „O rodzinne słowo, kimże jestem bez ciebie?” Znamienne, że na Ługańszczyźnie starsi ludzie, którzy z obiektywnych przyczyn zostali odcięci od języka ojczystego, chcą, by ich dzieci znały ukraiński. Dekada zakończyła się 11 listopada w Stachanowie, gdzie z inicjatywy miejscowych proświatan wspólnie z radnymi rady miejskiej odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci znanego ukraińskiego humorysty Ostapa Wyszni, który mieszkał tu w 1951 roku. Proświatanie miasta rozpoczęli zbiórkę funduszy na postawienie pomnika Tarasa Szewczenki w Stachanowie, w miejsce zniszczonego przez wandali popiersia. A 13 listopada cały obwód w audycji radiowej „Czas ukraiński” wysłuchał relacji o tym, co wydarzyło się tych dni w Ukraińsko-Kanadyjskim Centrum „Widrodżennia”.
Centrum prasowe Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Машинний переклад
Marija Pelech, sekretarz odpowiedzialna Czerniowieckiego Obwodowego Zrzeszenia „Proświty”
Bukowina to kraj wielonarodowy. Żyją tu Rumuni, Polacy, Żydzi, Rosjanie. Oczywiście przeważają Ukraińcy. Wszyscy są wobec siebie tolerancyjni. Najczęściej słychać tu język ukraiński. Sprzyjają temu konferencje, okrągłe stoły, seminaria, które stale organizuje Czerniowieckie Obwodowe Zrzeszenie „Proświty”. W Dzień Ukraińskiego Pisma i Języka działacze Proświty zorganizowali szereg imprez, wśród nich najważniejsza – uroczysta akademia przy pomniku kronikarzy Rusi-Ukrainy, na który przez kilka lat z rzędu zbierali pieniądze studenci i uczniowie. Dzięki wsparciu władz w centrum miasta wzniesiono okazały pomnik. Składa się przy nim kwiaty, odbywają się tu wiece. W tym roku zebrali się tu uczniowie, studenci, wykładowcy, miłośnicy ukraińskiego słowa. Uroczystości otworzył przewodniczący obwodowego zrzeszenia „Proświty” Ostap Sawczuk, który opowiedział o znaczeniu i roli ukraińskiego pisma w budowie państwa. Następnie duchowni wraz z działaczami Proświty odmówili modlitwę za czcigodnego Nestora-kronikarza, następcę twórców słowiańskiego pisma Cyryla i Metodego, a także za Ukrainę. Majestatycznie zabrzmiały pieśni „Mowo rodzima, słowo rodzime…” oraz „Modlitwa za Ukrainę” w wykonaniu chóru Proświty „Ghomin Bukowyny”. O funkcjonowaniu języka ukraińskiego w naszym społeczeństwie, jego czystości, o uciskach ze strony władz, konieczności zmiany nazw ulic w mieście, kulturze reklamy mówili honorowy przewodniczący obwodowego zrzeszenia „Proświty” Wiktor Kosiaczenko, docent katedry literatury Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Ju. Fedkowycza Lidija Kowalec, przewodniczący obwodowego oddziału Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wasyl Waskan. Najlepszym działaczom Proświty wręczono dyplomy uznania od Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz medale „Budowniczy Ukrainy”. Miło, że niemal wszystkie media Czerniowiec szeroko relacjonowały obchody Dnia Ukraińskiego Pisma i Języka w mieście.
Машинний переклад
Natalia SYNYCIA, sekretarz odpowiedzialny Iwano-Frankiwskiego Miejskiego Zrzeszenia „Proświty”
Iwano-Frankiwskie Miejskie Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki zaprosiło pisarzy z obwodowej organizacji Związku Pisarzy Ukrainy. W Domu Ludowym „Proświty” zorganizowano uroczystości z okazji Dnia Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego. Salę wypełniła młodzież: uczniowie starszych klas wraz z przewodniczącymi oddziałów „Proświty” ze szkół ogólnokształcących i katolickiej szkoły, z liceów, gimnazjów, a także nauczyciele-metodycy z Zarządu Oświaty i Nauki przy miejskim komitecie wykonawczym. Przewodniczący Miejskiego Zrzeszenia „Proświty”, profesor, akademik Wasyl Bojko, powitawszy zebranych, opowiedział o historii święta, o przeszłości i teraźniejszości języka ukraińskiego, proklamowanego Konstytucją jako język państwowy, oraz o jego znaczeniu dla konsolidacji naszego społeczeństwa. Wieczór prowadziła członkini Związku Dziennikarzy Ukrainy Maria Sołodczuk. Ze swoimi twórczymi dorobkami wystąpili przewodniczący obwodowej organizacji Związku Pisarzy Ukrainy Jewhen Baran, prozaicy, poeci i humoryści Stepan Procjuk, Maria Wajno, Hanna Doroszenko, Wasyl Babij, Maria Tkaczowska,
Iwan Hawrylowycz i Jarosław Jasinski. Pieśni do słów naszych rodaków — pisarzy Stepana Puszyka, Romana Juzwy i wielu innych wykonali zasłużony artysta Ukrainy Myrosław Petryk, duet „Julian” — to Julia i Tetiana Barbanowe oraz Nastia Pawluk (wychowanki obwodowego Domu Ludowego „Proświta”, kierownik Ruslana Denega) oraz tercet „Ładо” (kierownik Ludmiła Obuch). Pisarze przypomnieli o dziewczętach i chłopcach, którzy w odległych dziś latach 1940–1950 nosili ze sobą ampułkę z trucizną, którą zaplatali w warkocz lub zszywali w ubraniu, na wypadek gdyby wpadli w ręce organów represyjnych. Wzywali obecnych, by kochali, szanowali i chronili język ukraiński przed atakami wrogów, przed zagrożeniem zawężenia jego użycia, które staje się coraz bardziej oczywiste. Na sali była wystawa książek pisarzy, chętni mogli się z nimi zapoznać i je nabyć, a także gazetki ścienne, wykonane przez uczniów ZOSzk nr 1, poświęcone ojczystej mowie i podarowane „Proświcie”. Naczelnik Zarządu Kultury miejskiego komitetu wykonawczego M. Petryk oraz przewodniczący miejskiej „Proświty” profesor W. Bojko w imieniu miejskiego głowy W. Anuszkewicjusa wręczyli dyplomy i podziękowania pisarzom i działaczom „Proświty”.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
prawem”. Szczególnie wrażliwym naturom, które lamentują nad zamiarami możliwego nowego kierownictwa, by sprzedać dom na Bankowej 2, radziłbym zajrzeć na podwórze naszego „świętego świętych” i na własne oczy przekonać się o nielegalnej przybudówce (do zabytku architektury!) letniego piwnego baru, w wyniku której zamurowano okna na parterze, oraz zobaczyć w miejscu „Eneasza” elitarną restaurację „Sad”. Pisarskiej biedocie wstęp za próg zabroniony, bo przeszkadza… władza: restauracja urządzona jest dla elity, wybranych i dobranych, zarówno z obecnie rządzących, jak i z opozycyjnych „śmietanek”. Czy Wołodymyr Jaworowski, „opozycjonista z dwudziestoletnim stażem”, nie czuje się w NSPU jak bohater dawnego radzieckiego filmu „Swój wśród obcych, obcy wśród swoich”? Zresztą lepiej wie on sam, jak czuje się we władzy, bo przecież ma ją, niemałą i nie byle jaką. NSPU finansowana jest z budżetu państwa — 3,7 mln hrywien rocznie, a władze nie pomijają też osobistego twórczego dorobku W. Jaworowskiego — chodzi o wydanie jego wielotomowego zbioru, na który państwo przeznaczyło 260 tysięcy hrywien. Zresztą stosunki NSPU z władzą to nie osobiste stosunki W. Jaworowskiego z prezydentami, posłami, ministrami kultury i tym podobnymi. To nie członkowie Związku najpierw wygłaszali panegiryki ku czci L. Kuczmy i W. Juszczenki, a potem listy otwarte, zdolne „rozedrzeć duszę”. Najwyraźniej nie do adresatów, lecz do zbitych z tropu czytelników, społeczeństwa. Nie partyjne namiętności, osobiste miłości i nienawiści, lecz ścisłe przestrzeganie praw państwowych, statutu NSPU, ustawy o twórczych związkach mają determinować stanowisko „Pisarz i władza”. Bo każdy z nas nigdy nie orientował się na władzę ani na swoją uniwersalną obecność. Miarą twórczej godności było, jest i będzie Słowo. Tylko Słowo zmusza władzę do liczenia się z etycznym stanowiskiem pisarza. Nie chcemy żadnych jałmużn od władzy, bo nie zgadzamy się na role jej sług. Ale żądamy, by władza szanowała nasze służenie słowu i służenie słowem.
jego działalności na stanowisku przewodniczącego NSPU! Narcyzm i zuchwałe przekonanie o własnej cynicznej umiejętności, by „brać przeciwników pojedynczo albo hurtem”, to poważna wada nie tylko dla przywódcy pisarzy, lecz także dla polityka, deputowanego-długowiecznego, którego dorobek obejmuje działalność w Ruchu Ludowym, kilku demokratycznych partiach, „Naszej Ukrainie”, „Batkiwszczyźnie”… Czy zatem ta mściwa osoba jest zdolna zjednoczyć pisarzy, za której rządów z Związku wykluczono więcej pisarzy, niż przez lata sowieckie? W końcu jeszcze nigdy na czele Związku nie stał człowiek, który tak otwarcie stawiałby się ponad dwutysięczną twórczą organizacją, uzasadniając to umiejętnością przekrzyczenia wielotysięcznego wiecu… NSPU to nie wiec, nie amorficzna siła polityczna i nie sekta jednego kaznodziei. Związek Twórczy istnieje wtedy, gdy wspólnota szanuje odrębność myśli, twórczości i osobowości. I odzyska tę zdolność. Tak samo jak majątek zgromadzony przez poprzednie pokolenia pisarzy. Czy zapomnieliście, jak udało się odzyskać „Kryworiżstal”?! Nie powierzajmy człowieka związanego osobistymi zobowiązaniami z dzierżawcami domów pisarzy, polikliniki pisarskiej i domów twórczości. Powierzajmy tym, którzy chcą służyć pisarzom i wzniosłej misji NSPU.
Michaił ANDRUSIAK, Wołodymyr BARNA, Wiktor BOJKO, Serhij BORSZCZEWSKI, Wiaczesław BRIUCHOWIECKI, Michaił WASYLENKO, Wasyl HERASYMIUK, Ljubow HOŁOTA, Serhij HRABAR, Hryhorij HUSEINOW, Wołodymyr DANYŁENKO, Witalij DONCZYK, Myrosław DOCZYNIEC, Dmytro IWANOW, Swietłana JOWENKO, Nadija KYRIAN, Iwan KORSAK, Wiktor KOSTIUCZENKO, Marian KRASUCKYJ, Hryhorij ŁUTYJ, Anna MALIHON, Paweł MOWCZAN, Kateryna MOTRYCZ, Ołeksij NIŻYWYJ, Wiktoria OSTASZ, Serhij PANTIUK, Michaił PASICZNYK, Tetiana POLIAKOWA, Wasyl PORTIAK, Wasyl PROSTOPCZUK, Taras SAŁYHA, Stepan SAPELIAK, Michaił SYDORŻEWSKI, Michaił SŁABOSZPYCKI, Wiktor TEREN, Michaił SZAŁATA, Michaił SZEWCZENKO, Wołodymyr SZOWKOSZYTNYJ, Paweł SZCZYRYCA, Pyłyp JURYK, Iwan JUSZCZUK, Mykoła JARMOLUK
Z poważaniem, Ołeksij NIŻYWYJ
Машинний переклад
Закінчення статті «OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 46 (631), 17—23 listopada 2011 ZWIĄZEK MUSI BYĆ W EPICENTRUM WYDARZEŃ 19 listopada w Kijowie odbędzie się II etap VI zjazdu pisarzy TAJEMNICE ZAMKNIĘTYCH ARCHIWÓW», с. 1
ZWIĄZEK JEST KIEROWANY PRZEZ CZŁOWIEKA, A NIE PRZEZ JEGO MANDAT POSELSKI W różnych czasach pisarze byli (i są!) posłami różnych szczebli — nie będziemy wyliczać posiadaczy mandatów poselskich, bo można zacząć od I. Franki, można — od czasów radzieckich czy od Rady Najwyższej pierwszej demokratycznej kadencji, kiedy ponad dwudziestu pisarzy-posłów wchodziło do Rady Narodowej, sprawczyni brzemiennych w skutki decyzji. I obecnie wśród deputowanych ludowych są członkowie NSPU, którzy dostali się do RN właśnie dlatego, że są wyrazistymi osobowościami twórczymi. Potwierdzają oni, że NSPU daje więcej „dla mandatu”, aniżeli mandat dla Związku. Nawiasem mówiąc, w ostatnich latach szeregi Związku zasiliły nowe osoby, które najpierw zdobyły mandat poselski, a potem wykazały się także w twórczości. Czy ci i tamci posłowie wpływają na twórczą, organizacyjną i gospodarczą działalność Związku? Bez komentarza, bo Jaworiwskiemu wystarcza własny mandat: immunitet poselski służy do ograniczania dostępu zarówno członkom pisarskiej Komisji Rewizyjnej, jak i kontrolującym organom państwowym do dokumentów finansowo-majątkowych. Kiedy zaś mowa o państwowym rozwiązaniu już nazwanych problemów żywotności NSPU, to nie mandat tego czy innego posła je rozwiązuje, a kolektywna inicjatywa, wola, stanowisko. Jurij Muszketyk nigdy nie był posłem RN, ale regularnie doprowadzał do tego, by kierowany przez niego sekretariat NSPU spotykał się z najwyższymi przywódcami państwa, a w rezultacie — ukazywały się serie prozatorskie i poetyckie, gazeta, przydzielano mieszkania, uchwalano ustawy, w szczególności — Ustawę o językach. Zatem nie w każdych rękach mandat jest bronią, która chroni NSPU i autorytet pisarzy. Zwłaszcza gdy mowa o finansowej i gospodarczej działalności Związku. Uczciwy audyt jest o wiele skuteczniejszy i Wy, koledzy, przekonacie się o tym. “CHLUPNIJ NAM, MORZU, ŚWIEŻE FALE!”, czyli CZY ZWIĄZEK PRZYRASTA MŁODYMI TALENTAMI Nauczyć bycia pisarzem jest niemożliwe, bycie zaś literackim mentorem — to szczęśliwe ojcowskie prawo znanych pisarzy. Znamy mnóstwo przykładów, kiedy nie tylko indywidualna opieka, ale i systemowa praca z twórczą młodzieżą sprzyjała pojawieniu się w literaturze całych pokoleń. Rzecz nie tylko w obecności w Związku stanowiska sekretarza ds. pracy z młodymi, gabinetu młodego autora, wieczorów twórczych i prezentacji. To ten stosunek, nienachalne patronowanie, które otwiera drzwi Domu Pisarzy ludziom bardzo szczególnym, wrażliwym, czasem zamkniętym lub nawet zniechęconym na drodze do swojego pierwszego poetyckiego czy prozatorskiego debiutu. Bez końca zamartwiając się swoimi ekonomicznymi niepowodzeniami, znikomymi możliwościami, nieumiejętnością bycia “menedżerami i producentami” dla nowych nazwisk, NSPU faktycznie roztrwoniła i odstraszyła tych debiutantów. Obecnie oni po części debiutują bez jej udziału i wsparcia. Samodzielnie znajdując sponsorów i wydawnictwa, młodzi autorzy już nie wiążą swojej drogi twórczej z NSPU. Takich przykładów są dziesiątki, jeśli nie setki. I sprawa nie tylko w indywidualnym wyborze w każdym indywidualnym przypadku. Młode pisarskie nazwiska — to nowe idee, napełnianie starych bukłaków młodym winem, umiejętność znalezienia odpowiedzi na wyzwania epoki — od obecności ukraińskiej współczesnej literatury w przestrzeni internetowej do komunikacji z rówieśnikami literackimi innych krajów, nowe formy popularyzacji ukraińskiego słowa artystycznego, nie mówiąc o ciekawych pomysłach twórczych i ich realizacji. Właśnie “świeże fale” są zdolne przezwyciężyć wieloletnią rutynę, pewien biurokratyzm w pracy z twórczą młodzieżą, w samej działalności Związku. Zamiast tego obserwujemy to masowo-awaryjne przyjmowanie do NSPU literackich emerytów, to pospieszny nabór literackich pionierów — poprzez pobieżne rozpatrzenie pierwszych książek lub zapożyczenia ze smołoskipiwskich seminariów literackich, a ogólnie — absolutną nieuwagę i brak szacunku do młodych. Co w rezultacie? Obojętność wobec Związku jako organizacji twórczej, niespójność młodych artystów z tradycjami twórczymi i postawą obywatelską Związku, które, mimo wszystko, jeszcze tlą się w jego murach. Co proponujemy? Aktywną obecność młodych 20—35-letnich pisarzy w organach kierowniczych NSPU, nadanie im możliwości samodzielnego planowania i realizowania wydarzeń literackich dzięki celowemu finansowaniu z aktywów Związku. Młodzieżowe skrzydło Związku należy konsekwentnie uwydatniać, wspierać, propagować, bo tylko tak można utrzymywać zainteresowanie czytelnicze współczesną literaturą ukraińską. Obecnie mamy wspaniałe przełomy twórcze, dokonane przez literatów średniego pokolenia na Wołyniu, Zakarpaciu, Galicji, Słobożanszczyźnie. NSPU jest zobowiązana wynieść te nazwiska do tego poziomu, aby jawiły się one nie jako osiągnięcia regionalne, a ogólnoukraińskie, a stołeczne prezentacje otworzyły im drogę do szerokiego czytelnika, do bibliotek publicznych, do radia i telewizji. Nie tylko fora książkowe i targi mają być miejscem publikacji książek, bo wyrosło już całe pokolenie, które nie czyta, nie odwiedza księgarni literackich i nie zna nazwisk ukraińskich pisarzy. Nawet studenci licznych uczelni humanistycznych Ukrainy ich nie znają! Musimy odrodzić tradycje lat 60—70, kiedy młodzi poeci zbierali liczne audytoria. NSPU nie może być tłem dla jednego-trzech nazwisk, bo nie osobiste ambicje i możliwości PR-owe kierowników poruszają procesem literackim. Nie skandale majątkowe, a głośne ogólnoukraińskie wydarzenia literackie mają propagować Nasz Związek, uczynić go epicentrum wydarzeń artystycznych. Czy pamiętacie coś podobnego z Jaworiwskim na czele? JAWORIWSZCZYZNA Wygłoszony 19 października i zatwierdzony przez VI zjazd pisarzy raport sprawozdawczy W. Jaworiwskiego przy publikacji został przez niego znacząco przeredagowany: dodano niszczycielskiego negatywu pod adresem oponentów, płaszczącej się żałości w skruchach, patosu w ocenie sytuacji społeczno-politycznej, aluzji do podziemnej współpracy zwolenników W. Baranowa z utajnionymi przedstawicielami władzy i jeszcze wiele takiego, co mieści się w ludowym przysłowiu-diagnozie “To ta Sołoha, co kury płoszy”. W publicystyczno-politycznej manierze W. Jaworiwskiego to nie nowość: walcząc z pisarzami, używa on brudnych aluzji, półprawdę wydaje za czyste złoto prawdy, oszczerstwo — za wyrok, plotki — za sprawdzoną informację… I wszystko tylko po to, że bardzo chce pozostać na trzecią kadencję i dokierować Związkiem do pełnego i nieodwracalnego… Nawet, wbrew Statutowi, zgadza się nie na cztery lata, a na jeden roczek. Po co? Aby zdążyć ukryć końce w samodzielnie zmąconej wodzie? Rozprawić się z oponentami? “Uszczęśliwić” kolejnymi obietnicami i zastraszyć z trybuny Rady Najwyższej — nie byle jak, a — aż zapytaniami do Prokuratury Generalnej?.. Niech idzie z Bogiem. Być może napisze autowieść “Najdłuższa noc pretendenta” i wtedy — drżyjcie, pisarze, jeśli wierzycie w praworządność pisarskiego Statutu, który gwarantuje prawo wybierać i być wybranym… Nasz “niezłośliwy” Wołodymyr Ołeksandrowycz przysięga, że “nie wyrzuca jakichkolwiek kompromatów” i łagodnie namawia pisarzy, by “ochłonęli, przemyśleli, pomyśleli”, a tymczasem przeinacza i wykręca każdą krytyczną uwagę — nie, nie do jego osoby, a do
Машинний переклад
Szanowny Wołodymyrze Ołeksandrowiczu!
Rozpoczynając ten list, a dokładniej — ogłaszając myśli, które pojawiły się po przeczytaniu Pańskiego referatu na zjeździe pisarzy, z jakiegoś powodu przypomniałem sobie Pańskie liczne listy do prezydentów z naleganiem, by podali się do dymisji… Przede wszystkim powiem, że list otwarty to nie jest mój gatunek, a po drugie uważam, że każdy człowiek sam powinien podejmować decyzję o dalszym pełnieniu jakiegokolwiek stanowiska, tym bardziej wybieralnego. Chciałbym tylko coś doprecyzować z tekstu referatu „Jesteśmy ostatnią ukraińską załogą”. Na przykład mówi się tam o nielegalności wyboru delegatów na zjazd z Kijowskiej Organizacji Pisarskiej. Przy tym podkreśla się: „Organizacje obwodowe nie pozwalają sobie na taki lekceważący stosunek do Statutu”. Chcę Panu zaprzeczyć na przykładzie Ługańskiej Obwodowej Organizacji Pisarskiej. Otóż w wyborach delegatów na zjazd, spośród 39 pisarzy, na zebraniu było tylko 16. Co więcej, ja odmówiłem udziału w wyborach na znak protestu przeciwko lekceważeniu Statutu NSPU przez Andrija Miedwiedenkę, który z jakiegoś powodu nazywa siebie przewodniczącym obwodowej organizacji, chociaż nikt go na to stanowisko nie wybrał. Przewodniczącym stał się natomiast tylko dlatego, że tak zapragnął Wołodymyr Jaworowski jeszcze w maju 2010 roku. Proszę przypomnieć sobie, jak Pan wtedy przyjechał do Ługańska na spotkanie z wyborcami i wyraził chęć spotkania się z pisarzami. Przyszło 14 osób, które były oburzone Pańską propozycją wybrania przewodniczącym organizacji obwodowej Andrija Miedwiedenki. Pański argument w ogóle nie był związany ze Statutem: „A jesienią i tak już się was więcej nie zbierze”. A potem jeszcze dziwniej: „Otóż jeśli na sprawozdawczo-wyborczym zebraniu nie będzie kworum, przewodniczącym pozostaje Andrij Miedwiedenko!”. Pamięta Pan, że do kworum wtedy zabrakło jednego głosu… W ciągu roku, który minął od tamtych zebrań, w Ługańskiej Organizacji nie odbyło się ani jedno posiedzenie zarządu (ostatecznie pisarzy Tetiany Dejnehiny, Hryhorija Połowynka i autora tych słów nikt nie zapraszał). Zebrań także nie było, podobnie jak żadnej imprezy literacko-artystycznej. Oczywiście imprezy literacko-artystyczne z udziałem pisarzy się odbywają: otwarcie literacko-krajoznawczego gabinetu na Ługańskim Narodowym Uniwersytecie im. Tarasa Szewczenki, spotkanie jubilatek Tetiany Dejnehiny i Antoniny Listopad z czytelnikami, wieczór pamięci Iwana Nyzowoho i tym podobne. Ale ani razu nie zobaczyliśmy wyznaczonego „przewodniczącego” Andrija Miedwiedenki. Komu więc opłaca się taka „niedźwiedzia spiączka” w Ługańskiej Organizacji Pisarskiej, skoro Wołodymyr Jaworowski z patosem ogłasza „Jesteśmy ostatnią ukraińską załogą”? Nawiasem mówiąc, skuteczną ukraińską załogą na Ługańszczyźnie jest obwodowa organizacja Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, którą od wielu lat kieruje Wołodymyr Semystiaha. Właśnie w auditorium zorganizowanym przez „Proświtę” w Ługańsku zawsze występował Wołodymyr Jaworowski.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
WRACAJĄC DO DRUKOWANEGO nie tylko znani na świecie liderzy Tymoszenko i Łucenko, lecz także wszyscy my jakby w strefie. Bezwstydna władza czyni także nas współwinnymi „bezprzedzielu”, ponieważ na to pozwoliliśmy: naruszenia na wyborach, naruszenia na sali Rady Najwyższej, naruszenia na sali sądowej przez obowiązujących sędziów. Nasze protesty przeciw bezprawiu są słabe i bezsilne, i oto Ukraina jest już prawie na kolanach! Co się z nami stało? Przecież to my jesteśmy tymi samymi, którzy dokonali Pomarańczowej Rewolucji, i to my ją zdradziliśmy, skoro pozwoliliśmy wtrącić naszych liderów za kraty… Wszystkim, którzy obserwowali i obserwują przebieg śledztwa, jasne jest, że obiektywnego rozpatrzenia spraw nie ma, zarzuty są wymyślone, a sam proces — zemstą możnowładców wobec przeciwników. Podnieśmy się z kolan, jednoczmy się przeciw złu, i niech te sądowe farsy staną się naszą ostatnią hańbą!
...skonanego, dalej we własnych działaniach nie poszedł. „To rażący przypadek!” — oświadczył on na naradzie państwowej, jakby to rzeczywiście był odosobniony przykład czarnego reiderstwa na Ukrainie, która tak długo już nie krzyczy, lecz tylko jęczy pod nowymi konkwistadorami. „Niestety, analiza obowiązującego ustawodawstwa wskazuje, że u nas jest ono bardzo niedoskonałe” — spohorował się prezydent. Oczywiście nie jest tajemnicą, że nasz system sądowniczy, jak i cały polityczny z jego demagogią, to ucieleśnienie kłamstwa i dwulicowości, to przekupstwa i zdrada, to lekceważenie zwykłych ludzkich praw i moralności. Lecz dalej takiej gorzkiej konstatacji prezydent sprawy nie posuwa. Tymczasem kapela im. L. Rewuckiego, która, jak się zdaje, bardziej jest znana poza granicami Ukrainy niż w ojczyźnie, której niezrównany śpiew sprawia, że świat bije brawo na stojąco, — obecnie nie ma pomieszczenia do prób; wyjazdy koncertowe odłożono na czas nieokreślony; uszkodzono niezwykle drogi fortepian „Steinway” (trwa ekspertyza w sprawie uszkodzenia tego kosztownego instrumentu w celu pokrycia strat). Rok temu, kiedy kapela spośród 23 chórów z różnych krajów świata zdobyła pierwszą nagrodę na Międzynarodowym Festiwalu Prawosławnej Pieśni Cerkiewnej „Chajnówka—2010” w polskim mieście Białymstoku, chórzyści długo nie mogli dojść do siebie od rezonansu duchowego, który sami wywołali. Nie mniej uderzyła ich uwaga Polaków wobec własnej kultury. Takich drogich samochodów, jak na Ukrainie, nie zobaczysz, opowiadali chórzyści, a natomiast piękno licznych teatrów i galerii obrazów zachwyca. Gorzko, bardzo gorzko, bo myśl w takich przypadkach zawsze przenosi się na nasze, ukraińskie realia. Kapela im. L. Rewuckiego oraz wydawnictwo dziecięce Iwana Małkowycza „A-BA-BA-GA-LA-MA-GA” w swojej sakralnej jedności — jak czarowna duchowa wyspa w czasie na wodzie. Bez nich dziś nie sposób wyobrazić sobie ukraińskiej przestrzeni kulturalnej. Nawet strach pomyśleć, jak bardzo skurczyłaby się ta przestrzeń… Wydawnictwo rozpoczęło działalność zaraz po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości, od słynnego „Abecadła”, które na literze „A” otwierało się nie rekinem, lecz — tak symbolicznie! — aniołkiem ze świeczką. Dziś „A-BA-BA-GA-LA-MA-GA” ustami poety i wydawcy Iwana Małkowycza zwraca się na swojej stronie internetowej do aniołka — obroń… „Dziś wiadomość o nowym reiderskim ataku obiegła całą Ukrainę, i nie tylko Ukrainę — mówi z przejęciem. — Do nas przychodzą i dzwonią, proponują stanąć w obronie. Mówią — to przecież nasze!..” Tak właśnie pojawia się poczucie barykady, poczucie świętego sprzeciwu. Iwan Małkowycz nie wydaje rosyjskich książek, bo jest kto je wydawać na Ukrainie i w Rosji, tymczasem ukraiński świat coraz szybciej traci swoje realne kontury. Jednak być może jedną książeczkę dla dzieci należało wydać — „Krokodyla” Korneja Czukowskiego. Może pamiętacie jeszcze o żarłocznym krokodylu, który był gotów pochłonąć cały świat: „Крокодил Солнце в небе проглотил! // Наступила темнота. // Не ходи за ворота: // Кто на улицу попал — //Заблудился и пропал”. Obecnie czytelnicy ulubionego wydawnictwa poznają ukraińskie realia z konkretnych wydarzeń. Jak mówił regionał Zubanow, „życie jest okrutne”.
Машинний переклад
Kateryna KAZAKOWA, wieś Horeniczi, obwód kijowski
Czytałam artykuł „Nieprzyzwoite rozkosze władzy” Ołeksija Szewczenki w „Słowie Proświty” (numer 41 z 2011 roku) i płakałam, że taki horror jest u nas możliwy, a jednocześnie cieszyłam się, że są ludzie, którzy walczą z tym mrokiem, i ci, którzy odważnie o tym piszą. O. Szewczenko w tym artykule nie tylko stwierdza cały brud i zło naszego poniżenia, ale też wzywa do walki. Tak żyć nie można, bo za kratami
Машинний переклад
Maria KUCZERENKO
„Rozumiem, że tacy ludzie jak nikt inny troszczą się o los państwa, jednak mają idealne wyobrażenie o świecie, a tak nie bywa”, — oto tak, po ojcowsku pouczał ukraińską inteligencję, „różnych tam pisatelów” (gazeta.ua), którzy stawiają „niewłaściwe akcenty” w dzisiejszej polityce, regionał Wołodymyr Zubanow (w tym konkretnym przypadku — Jurija Andruchowycza, który miał odwagę krytykować urzędującego prezydenta). I rzeczywiście, jak gorzko zauważył swego czasu Jewhen Pługnyk, „głupi ten, kto wciąż jeszcze jest poetą”. Cóż z tego, że objawienie pana Zubanowa brzmi jak niedorzeczna replika suflera, który przejął funkcje reżyserskie — specyfika Teatru Absurdu właśnie polega na tym, że każdy w nim gra cudzą rolę. „Życie jest okrutne. Przed tym nie da się uciec”, — filozoficznie podsumowuje pod reflektorami tego absurdalnego spektaklu pan regionał, przymierzając na siebie rolę wilka w owczej skórze. Jakby nic innego wam nie pozostało, jak pogodzić się z surowymi realiami. A zatem przyjąć reguły gry silniejszego, oswoić się z dwulicowością, z poczuciem, że każdy dzień twojego istnienia-przemijania jest niepełnowartościowy, że jesteś poniżająco zależny i twoje życie jest zagrożone… Dziś Ukraina dźwięczy pod triumfalnym krokiem Chama. Jego kroki są komendanckie. Nogą otwiera drzwi do „najwyższych” gabinetów, rozstrzyga o losach, wydaje rozkazy funkcjonariuszom państwowym, podporządkowuje służby siłowe, blokuje rachunki finansowe, rozdaje i przerozdziela… Słowem, pan życia. „Chamstwo — przede wszystkim poziom samoświadomości jaskiniowej, — słusznie zauważa „idealista” (według „regionalnych” życiowych miar) Wołodymyr Basyłewski w artykule „Syta gęba Chama”. — Chamstwo — po drugiej stronie kultury. Wirus chamstwa — wirus śmiertelny. Totalne chamstwo — to samowola. W warunkach nieobowiązujących praw — to katastrofa”. Od niedawna tak mocne pojęcie jak „totalne chamstwo” (tu, dokładniej — reiderstwo) będzie się dla mnie kojarzyć także z otworem (3х1) w podłodze sali znanej męskiej kapeli im. L. Riewuckiego, który wyżłobiło-wygryzło to „totalne chamstwo” w celu poszerzenia swoich restauracyjnych powierzchni. Taki swoisty model czarnej dziury w skali kosmicznej, która przy braku naszego z wami OPORU i demonstracyjnym nieingerowaniu struktur władzy zdolna jest w najbliższej perspektywie pochłonąć także nasz z wami przestrzeń duchową. Wybaczcie, że tak mówię, to nie poetycki obraz — to „życie jest okrutne”. Ta historia nieogłoszonej wojny w dziwny sposób wykracza poza ramy jakiejkolwiek strategii reiderskiej. A zaczęła się ona nie w tym roku, nie 20 sierpnia, kiedy chórzyści rano ze zdziwieniem zobaczyli w sali prób dużą dziurę w podłodze, — lecz pięć lat temu od wizyty przedstawiciela firmy „Tryglif”, która kupiła lokal na pierwszym piętrze. Wtedy Iwan Małkowycz, dyrektor znanego dziecięcego wydawnictwa „A-BA-BA-GA-LA-MA-GA”, które wynajmuje powierzchnię na jednym piętrze z kapelą im. L. Riewuckiego w organizacji „Kijowspecżyłłoeksploatacja”, otrzymał od nieoczekiwanego gościa propozycję zmiany pomieszczenia. Takie przeprowadzenie w żaden sposób nie wchodziło w plany Iwana Małkowycza — już wtedy znane i szanowane na europejskich terenach dziecięce wydawnictwo miało niezmienny dla czytelników adres, przychodzili tu rodzice z dziećmi, albo i same dzieci, artyści, pisarze; ten skromny lokal z dwóch pokoi (jeden zupełnie maleńki) był zagospodarowywany już 15 lat, obrastając obrazami i zabawnymi domowej roboty zabawkami — prezentami od czytelników. Minęło pięć lat, o tamtej wizycie zapomniano, a tu proszę! — przesłanie-przypomnienie od reiderów w tak oryginalny sposób mogło każdego powalić z nóg. Taka swoista piracka pieczęć. Wtedy milicja szybko zareagowała na wezwanie i, łagodnie mówiąc, bezczelna firma przerwała dalsze wtargnięcie. Choć telewizyjna wersja bezgłośnego ataku reiderskiego wywołała szok — sytuację w wiadomościach przedstawiono tak, jakby podłoga zgniła i zupełnie się zawaliła… I oto znowu po dwóch miesiącach — 8 listopada — atak reiderski. Jeszcze bardziej bezczelny i absurdalniejszy w swym charakterze. Tym razem sąsiedzi z dołu przedarli się, jak trafnie ujął wydawca, niczym szczury, przez dziurę w podłodze, wyrzucili z sali mienie i drogi fortepian i, zabarykadowawszy się od środka, zaczęli co sił, w biały dzień, demolować ściany i podłogę. Milicja zachowywała się wyjątkowo dziwnie: odpierała absurdalnymi wykrętami, że trzeba poczekać na upoważnionych, i nawet nie próbowała powstrzymać pogromu lokalu. Nikt — ani deputowany Wołodymyr Kyrylenko, ani miejski głowa Ołeksandr Popow, ani doradczyni prezydenta Anna Herman nie byli w stanie zatrzymać ataku reiderskiego. Pogromcy zachowywali się wyjątkowo bezczelnie, zdumiewająco pewnie we własnej bezkarności. Kiedy wreszcie obecni weszli do sali chóru, przed ich oczami ukazał się obraz na kształt „najazdu mongolsko-tatarskiego”. Reakcja urzędników na atak reiderski po ukraińsku również mieściła się w ramach tego Teatru Absurdu: Komisja ds. bezpieczeństwa technogenno-ekologicznego i sytuacji nadzwyczajnych KMPA, do której zwrócili się dyrektorzy wydawnictwa i kapeli, samousunęła się od problemu poszkodowanej strony, a służba MSW Kijowa poinformowała, że ataku reiderskiego jako takiego nie było (!). „Wezwanie do Pieczerskiego zarządu rejonowego było, — jednak przyznał później naczelnik wydziału kontaktów z opinią publiczną GU MSW w Kijowie Wołodymyr Poliszczuk, — i na miejsce wyjechano, ale nadzwyczajnych incydentów tam nie było”. (Oczywiście, nikogo nie zabito, i za to dzięki.) Jakby nic takiego, nieporozumienie między sąsiadami, różne rzeczy się zdarzają. Nie mniej interesująca była najpierw także reakcja „Kijowspecżyłłoeksploatacji”. „Cóż, — zupełnie poważnie powiedział jej przedstawiciel, — musieli przecież zbadać ściany”. Budynek, w którym dokonano ataku reiderskiego, wpisano do „Wykazu zabytków historii i kultury Ukrainy”. Obecnie dzięki staraniom wandali budynek doprowadzono do stanu awaryjnego. Zatem spóźnione zrywy ministra kultury Michaiła Kulynjaka, by w Radzie Najwyższej przeforsować ustawę o ekspertyzie archeologicznej przy przydziale ziemi pod budowę — nie inaczej jak walka z wiatrakami. Jak zauważył minister, ta ustawa obowiązuje w całym cywilizowanym świecie… Dalej nie warto kontynuować. Przeciwko firmie „Tryglif” w osobie biznesmena Artura Marguliesa (szerzą się plotki, że Margulies — „człowiek Czernowieckiego”, jednak dokładnie nie wiadomo, podobnie jak i to, kto w środku Kijowa kupił Andrijiwski Uzwiz), któremu tylko na Basiejnej należy jeszcze kilka budynków, otwarto sprawę karną. Pozew do sądu złożyło „Kijowżyłłospecekspłuatacja”, które liczy na odszkodowanie od firmy reiderskiej. Jednak czy sprawy nie zamkną wkrótce — to już inne pytanie. Tymczasem urzędujący prezydent, poza emocjonalnymi ocenami
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
drzewny popiół, węgiel z dębowego i lipowego drewna, mieszano z taką samą ilością niesolonego roztopionego smalcu, a następnie piórem do pisania nanoszono lekarstwo na ranę. Lepszego narzędzia medycznego trudno sobie wyobrazić. Przy składaniu swoich obowiązków pisarz generalny musiał przekazać pieczęć państwową nowo wybranemu pisarzowi. Tak, w 1660 roku na radzie w Korsuniu pisarz generalny Semen Hołuchynski musiał złożyć pieczęć, którą wręczono Pawłowi Teteri, który zajął jego stanowisko. Samijło Wełyczko opisuje, jak w 1700 roku Wasyl Koczubej zrzekał się urzędu pisarza generalnego: „Zdał z siebie ten urząd pisarski, kładąc publicznie przed hetmanem na oczach całej starszyzny, w hetmańskim pokoju stołowym, pieczęć wojskową, podziękował hetmanowi i całej starszyźnie”. Jeśli chodzi o pieczęć Wojska Zaporoskiego, to była ona okrągła, początkowo mniejszego, później większego rozmiaru. Pieczęcie Bohdana Chmielnickiego miały w średnicy 32—37 mm, jedna pieczęć Rozumowskiego — aż 87 mm. Pośrodku znajdował się herb: kozak w kontuszu, przepasany pasem, w czapce, lewa ręka podtrzymuje rusznicę, prawą oparł się o bok; na lewym boku wisi szabla. Tylko na pieczęciach Briuchowieckiego i Chanenki kozak w prawej ręce trzyma włócznię. Dookoła pieczęci biegł napis. Na najstarszych pieczęciach, do połowy XVII w. był napis „Kopyja Wojska Zaporozkoho”, pod władzą polską — „Pieczęć Wojska Jego Królewskiej Mości Zaporoskiego”, pod władzą moskiewską — „Pieczęć Carskiego Wieliczestwa Małoj Rosii Wojska Zaporozkoho” (czasami w innej kolejności). Zaporoże miało swoją pieczęć, również z kozakiem w herbie, z tą różnicą, że obok kozaka stoi włócznia, która „wojownika oznacza, który strzeże”. Napis: „Pieczęć Sławnego Wojska Zaporoskiego Niowego”. Palanki zaporoskie miały swoje pieczęcie z różnymi znakami, takimi jak konie, jelenie, ptaki, szable, włócznie, strzały itp. W sprawie zarządu lokalnego Kisz Siczy Zaporoskiej podlegał Kancelarii Generalnej. Od początku XVIII w. prawo państwa hetmańskiego i wspólnoty zaporoskiej w wyborze przez kozaków starszyzny wojskowej zaczął ograniczać rząd rosyjski. Stało się to po wystąpieniu Iwana Mazepy. Wiernym sprawie hetmana był jego pisarz Pyłyp Orłyk. Wychowanek Kolegium Kijowsko-Mohylańskiego, później zajmował stanowisko pisarza metropolii kijowskiej. Od 1700 roku pracował w Generalnej Kancelarii Wojskowej. Od 1706 roku został pisarzem generalnym i najbliższym pomocnikiem I. Mazepy. Poza granicami Ukrainy został wybrany hetmanem, stworzył pierwszą Konstytucję Ukrainy. Do ostatniej chwili życia z hetmanem nakazowym Pawłem Połubotkiem pozostawał jego pisarz generalny Semen Sawycz. W 1724 roku obaj zmarli po długich mękach i cierpieniach w Twierdzy Pietropawłowskiej, gdzie uwięził ich Piotr I. Kozacy zaporoscy niżowi, którzy mieszkali na Siczy, nie bardzo wsłuchiwali się w żądania rządu rosyjskiego i prawie do końca swojego życia politycznego samowolnie wybierali hetmana, sędziego, pisarza i inną starszyznę. No, a charakter pisma pisarza siczeńskiego był dobrze znany nie tylko carowi rosyjskiemu, ale i sułtanowi tureckiemu oraz chanowi krymskiemu. Właśnie epizod pisania listu do sułtana tureckiego przedstawił na swoim słynnym obrazie malarz Ilja Riepin, który wizerunek pisarza kozackiego malował z Dmytra Jawornyckiego. Ostatni pisarz, który był na Siczy, o nazwisku Hłoba, podzielił los koszowego Petra Kałnyszewskiego. Po zniszczeniu Siczy w 1775 roku wojska rosyjskie obu wzięły do niewoli i więcej nie zwróciły na Ukrainę. Takimi skomplikowanymi były życiowe ścieżki pisarzy kozackich — głównych pomocników hetmańskich, którzy nierzadko po kałamarzu i pieczęci otrzymywali do rąk buławę hetmańską. Od pisarza do hetmana — taką drogą szli B. Chmielnicki, I. Wyhowski, P. Teteria, P. Orłyk. Pisarzował Petro Doroszenko, który w rejestrze z 1649 roku figuruje jako pisarz armatni pułku czehryńskiego. Trzynaście lat pisarzem pułku czernihowskiego był Iwan Skoropadski. Dzięki doświadczeniu zdobytemu na stanowisku pisarza, wielu ze wspomnianych hetmanów udawało się rozwiązywać różne kwestie polityczne. Nierzadko trafnie napisane posłanie czy list miały większe znaczenie niż zwycięstwo na polu bitwy. Nieprzypadkowo zaporoscy twierdzili, że kozakom bez pisarza, jak bez hetmana.
Машинний переклад
Pisarz wojskowy (rys. S. Wasylkiwśkoho) // Iz ukrainskoj stariny. — S.-Petersburg, 1900. — Tab. VII
Oleksandr BUŁYHA, dyrektor Rówieńskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego
Zakończenie. Początek w nr 44, 45 za 2011 r.
KOZAKOM BEZ PISARZA — JAK BEZ HETMANA Jeśli znamy pierwszych kozackich hetmanów, to imiona pierwszych kozackich pisarzy zaginęły w wirze wydarzeń historycznych. Tłumaczy się to również tym, że niemal na wszystkich papierach wychodzących od pisarza wojskowego, który mieszkał na Siczy, nigdzie nie spotykamy jego podpisu czy imienia. Jedynie raz podczas polskiego sejmu w Ostrogu pisarz siczewski podpisał się na liście: „W imieniu całego towarzystwa, wojska jego królewskiej mości zaporoskiego niżowego, które przy nas jest, Andrij Tarasenko, pisarz wojska jego królewskiej mości zaporoskiego niżowego, własną ręką”. Zazwyczaj pisarz na końcu dokumentu pisał formułę: „Ataman Koszowy ze wszystkim starszym i młodszym niżowym Wojska Zaporoskiego towarzystwem” wraz z nazwiskiem koszowego, jeśli ten był niepiśmienny, jeśli zaś nie, formułę oraz nazwisko dopisywał koszowy. Zewnętrznym znakiem godności pisarza wojskowego była właśnie kałamarz w długiej srebrnej oprawie (kałamarz), który podczas zebrań wojskowych trzymał za pasem, a pióro zatykał za prawe ucho. Na Siczy przy każdym pisarzu wojskowym był pomocnik, wybieralny podpisarz wojskowy i czasami kilku „kancelaryjnych różnych urzędników”, ale prawdziwej kancelarii pisarz Siczy Zaporoskiej nie miał. Pojawia się ona już w czasach państwa hetmańskiego, gdzie cała władza administracyjna tworzyła się na przykładzie towarzystwa siczewego, w którym koszowy, osauł, sędzia i pisarz stanowili starszyznę wojskową. „Kiedy określił się skład władz zaporoskich — wskazuje Dmytro Jawornycki — nie można powiedzieć z powodu braku dokładnych danych”. Przypuszczają, że ranga koszowego istniała już w XVI w., a rangi pisarza wojskowego wtedy jeszcze nie było. Stanowisko pisarza wojskowego było również w rejestrowym wojsku kozackim. Jeszcze w latach 1637—1638 Bohdan Chmielnicki był pisarzem tego wojska i prowadził korespondencję w jego imieniu. Zostawszy hetmanem, wykorzystywał doświadczenie pisarskie w kierowaniu nowo utworzoną administracją i negocjacjach dyplomatycznych. Kozacki kronikarz Samowydeć charakteryzował Chmielnickiego jako „kozaka roztropnego w sprawach kozackich wojennych i w piśmie biegłego”. Z początkiem wystąpienia Chmielnickiego (1648) w szeregi jego armii obok mieszczan, chłopów, drobnej szlachty wstępowali również dawni kijowscy studenci, z których część zajmowała stanowiska pisarzy różnych pułków i kancelistów.
Możliwe, że właśnie takim studentem wcześniej był i Samijło Zorka, o którym jeszcze jeden kozacki kronikarz Samijło Wełyczko pisze, że był sekretarzem u Chmielnickiego, rodem z Wołynia. Właśnie jego diariusz, jak wskazywał Wełyczko, wykorzystywał przy pisaniu swojej kroniki. Postać Zorki jest dość zagadkowa. W ówczesnych aktach nie pozostały wzmianki o nim. Dlatego niektórzy z badaczy uważali go za wymysł Wełyczki, inni uważają, że imieniem Zorki ukrywał się inny autor. Kronikarz wyjaśnia, że diariusz Zorki przechowywał się u jego towarzysza Sylwestra Bychowca, kancelisty wojskowego, i właśnie go wykorzystał Wełyczko. W swojej kronice pisze, że kiedy Chmielnicki przybył z Czehrynia na Sicz, było na koszu dwóch bardzo dobrych pisarzy. Oboje w sprawie pisarskiej mistrzowie, władali doskonale językami słowiańskim i polskim. Starszy był Stefan Brasławski, a młodszy — Samuił Zorka z Wołynia. Starszego zostawili na koszu, a młodszego wypuścili z Siczy razem z Chmielnickim. Zorka przez całą wojnę kozacko-polską pozostawał jako pisarz i sekretarz przy Chmielnickim, „o wszystkich rozmowach i czynach dokładnie wiedział i wszystko prosto i doskonale opisał w swoim diariuszu” — wskazuje Wełyczko. Możemy więc przypuścić, że Zorka przebywał w etacie kancelarii Wojska Zaporoskiego, gdzie i napisał swój dziennik. Istnienie Zorki uznawali M. Kostomarow, M. Maksymowycz, W. Antonowycz, O. Łazarewski, D. Bahalij, W. Łypynśkyj i inni historycy. Aparat zarządzania kozackiego, w tym i kancelarii wojskowej, składał się w trakcie wojny wyzwoleńczej. Świadczy o tym rejestr Wojska Zaporoskiego. W nim odnotowano pisarzy poszczególnych pułków i sotni: pułk Kaniowski — „Herasym Sawycz pisarz”, pułk Korsuński — „Iwan Demkowycz Krechowecki pisarz”, sotnia Przyłucka — „Petro Konczycki pisarz”. W czasach wojny kozacko-polskiej została utworzona Generalna Kancelaria Wojskowa. Kierownictwo kancelarią sprawował w niej pisarz generalny. Utworzona w latach wojny wyzwoleńczej, według dawnych tradycji, które zachowały się od czasów Rusi Kijowskiej, a także na doświadczeniu Siczy Zaporoskiej, polskiego i litewskiego rządzenia, Generalna Kancelaria Wojskowa działała do likwidacji hetmańszczyzny (1764 rok). Przygotowywała dokumentację z różnych spraw życia państwowego i społecznego. Dokumenty miały różnorodne nazwy i były ściśle określone co do formy. Najbardziej rozpowszechnione — uniwersały, ugody, umowy, przywileje, instrukcje, artykuły. Na czele Generalnej Kancelarii Wojskowej stał pisarz generalny, którego często nazywano „hetmańskim kanclerzem”. Etat kancelarii składał się ze starszych kancelistów i sług (podpisków, protokolantów, rejestratorów, kopistów, tłumaczy, powitczyków). Jeśli u pisarza zaporoskiego oznaką władzy był kałamarz, to w państwie hetmańskim atrybutem pisarza, klejnotem, była pieczęć państwowa. Imienia pierwszego pisarza Siczy Zaporoskiej nie znamy, za to wiarygodnie wiadomo, że pierwszym generalnym w państwie hetmańskim był Iwan Wyhowski. Jeszcze pod koniec lat 30. — na początku lat 40. XVII wieku kierował sprawami ziemskiego sądu łuckiego, potem służył jako pisarz przy polskim komisarzu. Tutaj poznał czehryńskiego sotnika B. Chmielnickiego. W bitwie pod Żółtymi Wodami Wyhowski, który walczył po stronie Polaków, trafił do tatarskiej niewoli, skąd go wykupił B. Chmielnicki, czyniąc swoim pisarzem generalnym. To stanowisko Wyhowski zajmował dziewięć lat, aż do śmierci hetmana. Stanowisko pisarza generalnego w różnym czasie zajmowali także Stepan Hreczanyj, Karpo Mokrijewycz, Sawa Prokopowycz, Andrij Bazylewycz, Wasyl Koczubej i inni. Wysoko wykształconym pisarzem generalnym był Iwan Hrusza. Zachowało się ponad 30 listów, napisanych przez Hruszę w językach łacińskim i polskim. Charakter pisma Hruszy różni się od pisma innych pisarzy: jest bardzo staranny, schludny, kaligraficzny, łatwo go rozpoznać. Hrusza był nie tylko kancelistą, ale politykiem. Pisał na polecenie hetmanów, wnosił własną oprawę, dobierając odpowiednie wyraziste zwroty.
Listy, które wychodziły z kancelarii generalnej do różnych rosyjskich urzędów oraz poszczególnych działaczy państwowych, pisane były ówczesnym językiem ukraińskim, który w Rosji nazywano „białoruskim pismem”. Charakter języka i cechy graficzne pisma wymagały tłumaczenia tych listów na ówczesny język rosyjski, co zaznaczano w takich przypadkach słowami: „Odpis z listu białoruskiego pisma”. W czasach kozackich w Europie pisano sepią — barwnikiem pozyskiwanym z głowonogów (mątw). Dla niektórych możnych wyrabiano atrament z proszku drogich kamieni, a w kancelariach królewskich do płynu do pisania dodawano nawet złoto. Lekarz Anatolij Pasternak zbadał, że na Ukrainie w tamtym okresie najpopularniejszy był atrament z bzu czarnego. Wytwarzano go według następującego przepisu. Dojrzałe jagody gnieciono, zalewano wodą (najlepiej deszczową), gotowano, po 15—20 minutach płyn zlewano do innego naczynia, dodawano czystej wody i jeszcze raz gotowano. Tak cztery-pięć razy. Otrzymany roztwór odstawiano na noc, a następnego dnia przelewano do czystego kociołka i znów gotowano na małym ogniu, stale mieszając, aż farba nabierze konsystencji rzadkiej śmietany. Potem rozlewano ją do butelek, dodając do każdej (aby atrament dłużej się przechowywał) odrobinę zaprawy żelazowo-siarczanowej lub ałunowej. Przed użyciem farbę rozcieńczano w połowie wodą — i atrament był gotowy. Nie rozpuszczał się pod deszczem, nie blakł na słońcu. Jak świadczą kozackie kałamarze, w tym egzemplarz znaleziony w 1975 roku podczas ekspedycji archeologicznej Rówieńskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego (kierownik Ihor Swiesznikow) na miejscu bitwy pod Beresteczkiem (1651), Kozacy wytwarzali różnokolorowe płyny do pisania. Odnaleziony srebrny kałamarz, w odróżnieniu od znanych kozackich kałamarzy podróżnych, jest stacjonarny. Składa się z trzech cylindrycznych czarek z trójpłatkową pokrywką na zawiasie, ozdobioną od góry wypustką z pierścieniowatym zgrubieniem. Na odwrocie pokrywki znajdują się łacińskie litery „I” „O” „C”. Najprawdopodobniej, zdaniem Ihora Swiesznikowa, są to początkowe litery nazw poszczególnych rodzajów atramentu, które znajdowały się w cylindrach: In- caust (atrament czarny), Ocrae (atrament czerwony), Cynober (atrament koloru żółtego). Rozmiar kałamarza — 8,5x9,5 cm, wysokość — 6 cm. Kałamarz znaleziono wraz z pozostałościami kancelarii Wojska Zaporoskiego. Obok znajdowały się fragmenty dwóch ołowianych kałamarzy. W muzeach Ukrainy przechowywanych jest kilka kozackich kałamarzy podróżnych, przypominających długi wąski piórnik. Kozacki pisarz nosił je przy pasie. Egzemplarz berestecki znajdował się w jakiejś kancelarii i był używany do pisania dokumentów różnokolorowym atramentem. W szczególności ochra była używana do pisania początkowych liter dyplomów, uniwersałów i innych szczególnie ważnych dokumentów. Ihor Swiesznikow uważa, że znalezisko należało do wyposażenia kancelarii Wojska Zaporoskiego i wraz z innymi rzeczami zostało wyniesione z namiotu pisarza Wojska Zaporoskiego Iwana Wyhowskiego, którego w tym czasie wraz z Bohdanem Chmielnickim Tatarzy wzięli do niewoli. Również przy pisaniu różnorodnych dokumentów kozaccy pisarze używali innych kolorów. Zieloną farbę otrzymywano z liści bzu czarnego lub skrzypu polnego, niebieską — z łodyg widłaka, purpurową — z jagód kruszyny pospolitej, a brązową — z jej kory. Atramentem nie tylko pisano, używano go również w celach leczniczych. Tak więc najlepszym środkiem na różę była maź wykonana z żołędzi i borówek. Atrament z bzu pito, dodając łyżkę stołową miodu, przy przeziębieniach i katarze. Nim też usuwano porosty i różnorodne choroby skóry. Myjąc głowę, do wody Kozacy dodawali atrament z olchy i żołędzi, dlatego mieli mocne włosy. Swoją drogą, nie mamy informacji o łysych Kozakach, jedynie o golonych. Używali Kozacy pióra do pisania także przy leczeniu. Anatolij Pasternak wskazuje, że pisarz siczy w razie potrzeby swoje pióro wykorzystywał również jako narzędzie medyczne. Przy oparzeniach Zaporożcy brali de-
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
nauk Piotr Szkrabiuk, doktor nauk historycznych, profesor Katedry Krajoznawstwa Historycznego Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki, współprzewodniczący Komisji Szaszkiewiczowskiej we Lwowie, prezes Fundacji Naukowej im. A. Czajkowskiego — Bohdan Jakymowycz. Szanowni goście, oprócz serdecznych powitań, wzniosłych słów ku czci Budziciela, „Triady Ruskiej”, almanachu „Rusałka Dniestrowa”, zaprezentowali swoje nowe wydawnictwa na temat szaszkiewicziany, które podarowali do zbiorów Muzeum Książki. R. Łubkiwski przedstawił swój nowy zbiór „Kamerton Szaszkiewicza”, nad którym pracował z wielkim natchnieniem. Wzruszająco zabrzmiała w jego wykonaniu „Spowiedź na Białej Górze”. W tym dniu do spotkania dołączyli: wydawca o. Klimentij (wydawnictwo „Misjoner”, Lwów), historyk sztuki Chrystyna Berehowa, członkowie Komisji Szaszkiewiczowskiej, pisarze Lewko Riznyk, laureat Nagrody im. Braci Lepkich Roman Korytko, Jarosław Polowyj (Towarzystwo „Bracia-rohatyńcy”, Lwów), krajoznawca, rodak z Berezan Stepan Pachołko, dyrektor wydawnictwa „Dżura” Wasyl Wanczura (Tarnopol), dyrektor Muzeum Krajoznawczego w Denysiwie Bohdan Sawak, krajoznawca z Kozowej Wołodymyr Szkilnyj oraz inni. Zaprezentowano również nowe wydawnictwa Muzeum Książki — „Berezanka na wieniec Markijanowi” oraz zbiór J. Birkowej „Pieśniowy ogród Markijana”, do którego weszło 11 pieśni na słowa M. Szaszkiewicza. Muzykę do nich napisała sama autorka-redaktorka Jewhenija Birkowa — kierownik żeńskiego chóru kameralnego przy cerkwi Przenajświętszej Trójcy „Gloria”, wykładowca fortepianu w szkole sztuk pięknych, członkini Europejskiego Stowarzyszenia Pedagogów-Pianistów.
Машинний переклад
Tetiana BIDZIŁA, m. Bereżany, obwód tarnopolski
Postać wybitnego ukraińskiego Oświeciciela, Budziciela Galicji ojca Markijana Szaszkiewicza jest niezwykle bliska mieszkańcomBereżan, ponieważ to właśnie w tamtejszym gimnazjum kiedyś się uczył. Na długo w pamięci bereżan i gości miasta pozostanie wspaniały niedzielny dzień — 30 października, kiedy odbyły się jubileuszowe uroczystości z okazji 200-lecia urodzin Markijana Szaszkiewicza. Organizatorami wydarzeń były Bereżańska Rejonowa Administracja Państwowa, Wydział Kultury i Turystyki rejonowej administracji państwowej oraz Muzeum Książki. Świąteczna impreza rozpoczęła się na placu Rynek, przy ratuszu, gdzie zebrali się miłośnicy wielkiego Oświeciciela. Obecnych serdecznie powitał przewodniczący rejonowej administracji państwowej Jarosław Trynka. Słowo powitalne wygłosił znany poeta, tłumacz, naukowiec, dyplomata, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, nagrody im. P. Tyczyny, szaszkiewiczolog Roman Łubkiwski. Modlitwę żałobną odprawili proboszcz-dziekan Mychajło oraz kapłani UGKC. Następnie słowo powitalne miał ojciec Roman, który podkreślił znaczenie postaci Szaszkiewicza w życiu duchowym Ukraińców. Poruszająco ku niebu płynęły modlitwy i pieśni na słowa Oświeciciela, wykonywane przez śpiewaków cerkiewnych, kameralny chór kobiecy „Glorija”, zespół dziewcząt z pierwszej szkoły. „Tobie, Markijanie, nasza wdzięczność i pamięć” — pod takim tytułem w rejonowym domu twórczości ludowej odbyło się wydarzenie literacko-artystyczne z udziałem pisarzy, naukowców, regionalistów z Lwowa, Tarnopola, miejscowych władz i społeczności, amatorów sceny, zespołów artystycznych. Serdeczne słowa ku czci Budziciela Galicji wygłaszali dyrektor Muzeum Książki, organizatorka szaszkiewiczowskiej imprezy, redaktorka zbiorów Lilija Zinczuk, przewodniczący rejonowej administracji Jarosław Trynka, burmistrz Wołodymyr Muzyczka. Spośród zaproszonych gości delegacji lwowskiej i tarnopolskiej wystąpili znany pisarz Roman Łubkiwski, kandydat nauk filozoficznych, badacz twórczości M. Szaszkiewicza Wasyl Horyń, kandydat nauk historycznych, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, kierownik wydziału Instytutu Ukrainoznawstwa im. I. Krypiakewycza NAN Ukrainy Teodozij Steblij, praprawnuczka żony M. Szaszkiewicza Julii Kruszynskiej — Iryna Dutkowska, literaturoznawca, krytyk, pedagog, laureat nagrody im. Braci Lepkich Osyp Petrasz, pisarz, doktor histo-
Машинний переклад
Jurij KYSELOW, członek Zarządu Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Choć Słobożanszczyna jest hojna na talenty, niewielu jest prawdziwych osobowości, które nie tylko doskonale znają swoją sprawę, lecz także łączą ją ze służbą rodzinnemu narodowi, jego walce o lepsze życie, o duchowe i narodowe odrodzenie. Takim właśnie był nasz wybitny rodak Iwan Danyłowycz Nyzowyj — znany ukraiński poeta, dziennikarz, działacz społeczny, organizator procesu literackiego na Ługańszczyźnie. Iwan Nyzowyj urodził się 3 stycznia 1942 roku we wsi Markiwka w rejonie biłopilskim na Sumszczyźnie. Tam minęło jego sieroce (w wieku półtora roku stracił rodziców), nędzne kołchozowo-pańszczyźniane dzieciństwo. Jako nastolatek wyruszył w niebezpieczną drogę na „komsomolskie” budowy Północy. Pisać wiersze Iwan Nyzowyj zaczął wcześnie, i już w 1960 roku w wydawnictwach periodycznych ukazały się jego pierwsze utwory poetyckie. Aktywne życie literackie początkujący poeta kontynuował podczas służby wojskowej (najbardziej znaczącym wydarzeniem dla niego był seminarium młodzieży twórczej w Odessie w 1963 roku, gdzie poznał Wasyla Stusa, Wołodymyra Jaworywskiego i innych wówczas młodych, a w przyszłości — znanych pisarzy). A wkrótce po demobilizacji ukazał się pierwszy tomik wierszy młodego, utalentowanego autora „Народжуються квіти”. Wychodziły kolejne książki, była praca w prasie periodycznej Lwowszczyzny i Ługańszczyzny, w Ługańskiej Obwodowej Telewizji, a także studia na Wyższych kursach literackich przy Moskiewskim Instytucie Literackim imienia Gorkiego… Lecz prawdziwie literacki i publicystyczny talent Iwana Nyzowego rozbłysnął wraz z początkiem w Związku Radzieckim „pieriebudowy”, która dla Ukrainy przerodziła się w nowy etap narodowo-wyzwoleńczej walki. Niemal pierwszym wystąpieniem w obronie języka ukraińskiego na Ługańszczyźnie w tamtych czasach była publikacja w obwodowej gazecie „Młodogwardiejec” artykułu Iwana Daniłowycza „Być narodem”. Iwan Nyzowyj przez cały czas był na pierwszej linii walki o zdobycie i utrwalenie ukraińskiej państwowości narodowej. W latach 1992—1998 kierował Ługańską Obwodową Organizacją Związku Pisarzy Ukrainy. Właśnie wtedy ukazała się seria jego tomików poetyckich o tematyce patriotycznej — „Запрягайте, хлопці, коні”, „Нема переводу”, „Покотьоло”, „Вівтар”, „Це — мій вертеп” (i wiele innych, tu niewymienionych); a jako kierownik organizacji związkowej wiele zrobił dla młodzieży twórczej Ługańszczyzny, aktywnie pracując z początkującymi autorami, a najbardziej utalentowanych z nich przyjął do Związku (wśród nich — dziś znani literaci Olena Durowa, Nadija Koszel, Stanisław Łosiew, Oleksa Piweń, a także zmarli już Oleh Biszarow, Iwan Donycz, Oleh Orlenko i inni). Właśnie w tym okresie Iwan Nyzowyj był inspiratorem utworzenia przy obwodowej organizacji pisarskiej młodzieżowego studia literackiego imienia Mykyty Czernjawskiego, które stało się prawdziwą szkołą twórczą, warsztatem i laboratorium dla wielu młodych autorów — zarówno przyszłych członków Związku, jak i amatorów. Pod redakcją i ze wstępem Iwana Daniłowycza ukazał się zbiorowy tomik młodej ługańskiej poezji — „Niedike pole”. Odrębną kartą życia Iwana Nyzowego była jego działalność społeczno-polityczna. Wyrazistymi przykładami poezji, powstałej w latach niepodległości, są wiersze „Sobór”, „Pyszajmosia pochodżenniam swoim” oraz wiersze-dedykacje dla Lewka Łuk’janenki, Julii Tymoszenko, Wiktora Juszczenki i innych znanych współrodaków. Przez kilka lat Iwan Daniłowycz kierował Ługańskim Miejskim Zjednoczeniem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Bronił idei wolności i niepodległości Ukrainy, pracując nie tylko przy biurku, lecz także przemawiając do ludzi, siejąc słowo prawdy w duszach luganczan, jeszcze nieutwierdzonych w swojej narodowej samoświadomości. Występował na wielotysięcznych wiecach, a wraz ze swoją jednomyślną i współpracowniczką — córką Lesią był także na stołecznym Wielkim Majdanie pod koniec 2004 — na początku 2005 roku. Bo swój wybór obywatela pisarz już za młodu dokonał raz na zawsze — w każdych okolicznościach być Ukraińcem. Być narodem… Iwan Nyzowyj był artystą wielu gatunków. W jego twórczym arsenale są poezja i publicystyka, humoreski i wiersze dla dzieci, tłumaczenia poetyckie i miniatury wspomnieniowe, liryka oraz „antyliryka” (termin wymyślony przez Iwana Daniłowycza na oznaczenie poetyckiego rozwiązywania nadto prozaicznych problemów). Zapewne w tej różnorodności, a przede wszystkim w niewyczerpanej miłości do rodzinnego kraju, do narodu, do wszystkiego, co żyje na ziemi, kryje się tajemnica twórczego talentu ukraińskiego Mistrza Słowa. Zasługi Iwana Daniłowycza wobec literatury ukraińskiej wielokrotnie odnotowywano na Ukrainie i poza jej granicami — jest laureatem literackich nagród imienia Borysa Horbatowa i imienia Mykyty Czernjawskiego, międzynarodowych nagród literacko-artystycznych imienia Bohdana i Lewka Łepkich, imienia Oleksy Hirnyka, a także nagrody za najlepszy utwór nostalgiczny — oratorium „Lelecze”. Lecz najwyższym uznaniem prawdziwie wybitnej osobowości, patriotyzmu i przyzwoitości artysty była ludzka cześć dla niego. Iwana Nyzowego stale zapraszano do ługańskich zakładów edukacyjnych, często występował w kolektywach pracowniczych, czytając wiersze o treści obywatelsko-patriotycznej i lirycznej. W końcu nie wyodrębniał tych kierunków twórczych, o czym wspomniał w jednym ze swoich dawnych wierszy: „O liryko duszy! Ani na chwilę Ciebie na obywatelską i intymną Nie będę mógł ani nie zechcę rozdzielić!” Do ostatnich chwil życia pokój Iwana Daniłowycza w prywatnym domu na obrzeżach Ługańska służył mu jako laboratorium twórcze. W ciężkiej chorobie artysta odczuwał pomoc i wsparcie przyjaciół-współmyślników. Choć poety Iwana Nyzowego nie ma już wśród nas, jego poezja będzie żyć zawsze. Wieczna mu pamięć.
Odszedł w wieczność Wasyl Syrij. Odszedł okrutnie i niespodziewanie. Jeszcze kilka dni temu rozmawiano z nim, a gdy pytano o zdrowie, pan Wasyl odpowiadał, że u niego wszystko w porządku. A okazało się… Pół roku temu Wasyl Syrij pochował swoją wierną żonę, z którą przeżył ciężkie, pełne cierni życie. Dla niego był to cios tak dotkliwy, że nawet zewnętrznie się zmienił.
Rodem z obwodu odeskiego, gdzie przyszedł na świat 4 kwietnia 1926 roku, Wasyl Syrij po ukończeniu Odeskiego Instytutu Pedagogicznego uczył w szkole geografii. Ukochanemu zajęciu oddał 14 lat, dopóki nie zwolniono go z pracy za „niedopuszczalne” wypowiedzi o partii komunistycznej. Następnie Wasyl Syrij napisał książkę „Pagubność odnopartijnoj sistiemy i jejo posliedstwija”, w której zebrał antyludzkie wypowiedzi „wodza światowego proletariatu”, podpisane przez niego dokumenty o „czerwonym terrorze”. Jako wyrazisty przykład pan Wasyl przytoczył dane o rozstrzelaniu w ciągu dwóch dób 156 mieszkańców rodzinnej Kodymy. Za takie „wolnomyślicielstwo” oskarżono go od razu z pięciu artykułów Kodeksu karnego ZSRR, wśród których — „zdrada ojczyzny”, „agitacja i propaganda antysowiecka”…
Wasyl Syrij się nie przestraszył, obiecywał, że na procesie ujawni tych, którzy bezprawnie pozbawili go ukochanej pracy, a także odeskich wysokich funkcjonariuszy partyjnych. Z obawy przed takim rozgłosem Odeski Sąd Obwodowy skierował Syrija na badanie do Ogólnounijnego Instytutu Psychiatrii Ogólnej i Sądowej im. prof. W. P. Serbskiego, gdzie posłusznie postawiono mu diagnozę „schizofrenia paranoidalna”. Pozwoliło to sądowi rozpatrzyć sprawę pana Wasyla bez jego obecności, bez świadków. Zamknięto go w specjalistycznym szpitalu psychiatrycznym w Dniepropetrowsku, gdzie Syrij przebywał 13 lat i 3 miesiące. Pan Wasyl przeżył wyłącznie dzięki swojemu mocnemu organizmowi. W 1994 roku Stowarzyszenie Psychiatrów Ukrainy ustaliło, że nigdy nie cierpiał na choroby psychiczne.
Od 1989 roku Wasyl Syrij zaangażował się w aktywne życie społeczne. To on w latach 1993–1994 utworzył obwodowe organizacje Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych w Dniepropetrowsku, Zaporożu, Charkowie i Kirowohradzie. Dobrych czynów Wasyla Syrija w tej roli można wymieniać długo. Aktywnie pracował Wasyl Syrij w dniepropetrowskiej Proświcie, oddając się tej pracy aż do ostatniego tchnienia. Niech ziemia Panu będzie lekka, panie Wasylu!
Dniepropetrowska Obwodowa Organizacja Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych, Dniepropetrowskie Obwodowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Машинний переклад
Tetiana Pakaliuk
Utwór składa się z dwóch części — przygód chłopca podczas wakacji na wsi oraz opowieści dziadka o niełatwym losie języka ukraińskiego. Autorka napisała utwór w przeddzień Dnia Niepodległości: „Wiersz szedł za wierszem. Świąteczny nastrój z jednej strony, a z drugiej — rozmyślania nad problemami i nad tym, ile stracono możliwości w naszym rozwoju, skłoniły do pracy”. Podczas prezentacji w centrum uwagi były, jak wynika z nazwy, język i dzieci. Zdaniem T. Pakaliuk dzieci to posłańcy królestwa dobra, a dorośli to zepsuci dzieci. Więc nasuwa się rozsądne pytanie: po co pracować dla zepsutych dzieci? — Uważam, że współczesnym dzieciom trzeba opowiadać o złożonych problemach, one wewnętrznie są na to gotowe, a nie „chronić” je. Dotyczy to również złożonych kwestii naszej historii. „I tata z mamą zawsze zadbają o synka. I odgrodzą od biedy — w nich misja taka”. Tetiana Pakaliuk wydała już ponad dziesięć książek własnym sumptem, bez sponsorów, mecenasów, państwowych programów wsparcia. — Przeczytawszy mój pierwszy utwór (pracowałam wtedy jeszcze jako nauczyciel chemii), pomoc na wydanie książki zapewniła moja teściowa. Najważniejsze to zacząć. Obecnie zamysły, tematy, fabuły po prostu mnie przepełniają. Czuję, że potrzebny jest już pomocnik. W planach napisanie utworu dla dzieci, po prostu aktualnego na nasze dni, o… korupcji oraz fantastycznego opowiadania, gdzie będą przygody w podziemiach sieniowskich, podróże w czasie, przygody i spotkania współczesnych uczniów z Tarasem Szewczenką. Nieprzypadkowo na końcu książki podano wykaz dyrektyw z nazwami i datami, które „sprzyjały” rozwojowi języka ukraińskiego. Przecież i dzisiaj można usłyszeć od niektórych „mędrców” pytanie: niby po co pomagać, chronić język ukraiński? Prezentacja odbyła się 9 listopada, w Dniu Języka Ukraińskiego i Piśmiennictwa. Goście wydarzenia — studenci i uczniowie, którym wręczono prezenty od Tetiany Pakaliuk oraz KMC „Intermezzo”.
Switłana OREŁ, m. Kirowohrad
Artystom pozostało chyba tylko jedno skrzydło salonu plastycznego, którym opiekuje się obwodowa organizacja Narodowego Związku Artystów Ukrainy (NSCHU). Kilka lat temu otworzyło swoje eleganckie sale obwodowe muzeum sztuki, gdzie teraz również stale przeprowadzają różnorodne wystawy tematyczne i autorskie. Lecz jednocześnie wtedy przestrzeń wystawowa miasta nieco się zawęziła: artystom odebrano większą część pomieszczenia. Obwodowa organizacja NSCHU wynajmuje znany mieszkańcom i gościom miasta salon plastyczny już ponad 40 lat. Przez ten czas zdarzały się różne sytuacje, ale w końcu władze zawsze szły na rękę artystom. W ciągu ostatnich dziesięcioleci Gabinet Ministrów nie raz wydawał postanowienia o tym, że mienie, które wynajmują związki twórcze, ma być przekazane im na własność. Był w tej sprawie również Ukaz Prezydenta. Ale liczne apele przewodniczącego obwodowej organizacji Mychajła Nadieżdina nic nie dały (ta kwestia w Kirowohradzie nie jest rozwiązana również w odniesieniu do innych związków twórczych). Natomiast odpowiedzią na apel Mychajła Nadieżdina stała się decyzja komitetu wykonawczego o tym, że Związkowi przedłużono termin bezpłatnego wynajmu pomieszczenia salonu plastycznego (a to — w samym centrum miasta — S. O.), ale… o powierzchni 69,46 m kw. zamiast 170,6. Los pozostałej części pomieszczenia miało rozstrzygnąć miejskie zarząd mienia i prywatyzacji mienia komunalnego. I rozstrzygnęło. Przez jakiś czas działała tam kawiarnia „szybkiej” obsługi, teraz — sklep z odzieżą damską „Paryżanka”. Zdaniem Mychajła Nadieżdina, te lokale są bliskie prywatnemu biznesowi wieloletniego radnego rady miejskiej, jej byłego sekretarza Mykoły Cukanowa. Z ironii losu właśnie Mykoła Mykołajowycz na tyle zachwycił się malarstwem, twórczością plastyczną, że wiosną tego roku otworzył prywatną galerię obrazów „Jelisawetgrad”. Nazwa starego miasta, którą nazwano galerię, podkreśla ideę założoną przez jej właściciela: zachowanie tradycji ukraińskich szkół malarskich, demonstrację tego piękna, niepowtarzalności, duchowej pełności, którą dzisiaj czasami wypiera agresywny modernizm, wszelkie modne nurty w sztuce, kierujące się przeważnie koniunkturą.
Centrum prasowe KMC „Intermezzo”
Kolejną książkę do czytania rodzinnego „Rozmowa o języku”, a zdaniem redaktora czasopisma „Literaturnyj Czernihiw” Mychasia Tkacza, najlepszą z poprzednich, zaprezentowała w proświtańskim Centrum Kulturalno-Artystycznym „Intermezzo” (Czernihów) pisarka dziecięca Tetiana Pakaliuk. Książka ukazała się drukiem w mieńskim wydawnictwie „Dominant”, z którym autorka z powodzeniem współpracuje już kilka lat.
Машинний переклад
— Pewnego razu trafiłem do pewnego kolekcjonera — opowiada Mykoła Cukanow — i byłem wstrząśnięty tym, co zobaczyłem, przez dwie noce nie spałem. Myślałem. Przez kilka miesięcy przeglądałem wydawnictwa artystyczne, różnorodne płótna, w każdy weekend jeździłem do innych miast, poznawałem artystów, kolekcjonerów. Być może to właśnie w tych rozmyślaniach i podróżach dojrzała koncepcja przyszłej galerii. Przecież to wszystko trzeba pokazywać ludziom! Lokal przy ulicy Paszutina (centrum miasta) Cukanow kupił — wynajem byłby na tyle ekonomicznie uciążliwy, że stawiałby pod znakiem zapytania samo istnienie galerii. Swoją drogą, o galerii sztuki jako o biznesplanie w Kirowohradzie nie ma co mówić — środki ze sprzedaży biletów czy obrazów nawet w przybliżeniu nie mogą pokryć wydatków na utrzymanie takiej placówki. „Jelysawethrad” mimo wszystko stopniowo toruje sobie drogę do samowystarczalności — praktykuje sprzedaż magnesów z wizerunkami różnych obrazów, pocztówek, puzzli, plakatów. Jeśli chodzi o te ostatnie, to Mykoła Cukanow jest pewien — tutaj Ukraińcy muszą odzyskać rynek, który dzisiaj jest zalany chińskim niskiej jakości badziewiem. Oni wywożą obrazy naszych artystów, a nam oferują już niskiej jakości plakaty. Te, które oferuje „Jelysawethrad”, są o wiele wyższej jakości. Chce się wierzyć, że to zjawisko tymczasowe, nasze społeczeństwo mimo wszystko musi stać się bogatsze, z czasem ogół będzie przedkładał oryginalną sztukę. Ale gdyby nie inny rodzinny biznes, przyznaje Mykoła Cukanow, istnienie takiej galerii byłoby raczej niemożliwe. Tak samo jest z galerią obrazów, a dokładniej, stale działającą wystawą Andrija Kadchroba na trzecim piętrze sklepu „Mrija”, który znajduje się na sąsiedniej ulicy. Rodzice Andrija są właścicielami sklepu, dlatego on, młody artysta, ma możliwość wspierania takiej wystawy. Jego celem jest jednoczenie twórczej młodzieży miasta. To właśnie galeria Kadchroba (tak ją nazywają w Kirowohradzie) wraz z młodzieżową grupą medialną „Wese Kirowohrad” przeprowadziła kilka aukcji charytatywnych, a za uzyskane środki zakupiono sprzęt dla jednego z domów dziecka, dla obwodowego szpitala dziecięcego. Przy wejściu do „Mriji” stoi ogromna metalowa ważka, którą wykonał artysta pracujący w metalu Jewhen Wasylewski. Jego twórczość jest oryginalna i niepowtarzalna, choć póki co nie została należycie doceniona. Tak samo jeszcze nie ma mowy o zyskach w niedawno otwartym salonie artystycznym „Apollo”, który oferuje zarówno wyroby sztuki ludowej, jak i obrazy oraz antyki. Tutaj pracują ludzie zakochani w swojej pracy, w tym absolwentka wydziału artystycznego Kirowohradzkiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego Ołena Bachmacz. Niestety, prywatna inicjatywa czasem graniczy z niekompetencją: ten sam „Apollo”, mając całkiem dobre intencje, wydał niewielki przewodnik po mieście. Ładna poligrafia jeszcze bardziej podkreśliła nieudolność tekstów, w których jest wiele błędów faktycznych, nieścisłości, po prostu nieprawdziwych danych. Mykoła Cukanow uważa, że w kraju zaistniała paradoksalna sytuacja, kiedy mamy sztukę najwyższej próby, niemało wykształconych, a nawet zamożnych ludzi, ale nie ma ogniwa, które by ich łączyło. Jednym z nich jest galeria „Jelysawethrad”. Odwiedzający przyznają: wystawy w prywatnej galerii zmieniają nasze miasto w swoiste centrum sztuk pięknych. Mykoła Mykołajowycz nimi jakby próbuje zjednoczyć Ukrainę, prezentując artystów ze szkół artystycznych odeskiej, dniepropietrowskiej, zakarpackiej, charkowskiej. Marzy o wcieleniu w życie potężnego projektu, który zebrałby prace artystów ze wszystkich zakątków Ukrainy i namacalnie zademonstrował: nasze państwo łączy piękno, twórczość, przywiązanie do tradycyjnej sztuki realistycznej. Andrij Kadchrob, choć reprezentuje twórczą młodzież, też skłania się ku realizmowi w sztuce. — Modernizm to raczej część wnętrza, plama, która wypełnia określoną przestrzeń — rozmyśla artysta. — Kupują go, żeby nie obciążać mózgu, a realizm to coś, co jest drogie, bliskie, to, co porusza, co jest potrzebne duszy. Czy często mieszkańcy Kirowohradu odwiedzają nowe, być może nieco niezwykłe placówki kulturalne? U Andrija Kadchroba to osobne akcje, na które schodzą się ludzie o podobnych poglądach lub specjalnie zaproszeni goście. A „Jelysawethrad” jest stale otwarty dla odwiedzających. Według słów pracownika galerii Serhija Karakulina, średnio odwiedza ją 20 osób dziennie. W galerii organizowane są również wycieczki dla uczniów. I bardzo miło, gdy po ogólnym zwiedzaniu dzieci przychodzą grupami lub pojedynczo, aby lepiej przyjrzeć się temu, co je zainteresowało, co zapadło w duszę. W naszym mieście istniały dawne tradycje masowego zainteresowania malarstwem. Sto lat temu wśród największych miast Imperium Rosyjskiego, do których przyjeżdżali artyści-pieriedwiżnicy ze swoimi słynnymi wystawami, obowiązkowo figurował Jelysawethrad. Wtedy codziennie przychodziło obejrzeć prace artystów około dwustu zwiedzających. Takie zainteresowanie tłumaczy się tym, że w tamtych czasach w mieście działały słynne klasy rysunkowe, zorganizowane przez akademika Petra Krestonoscewa, które dały sztuce niemało znanych nazwisk. Dzisiaj sytuacja jest odwrotna: w Kirowohradzie z powodzeniem działa dziecięca szkoła artystyczna (dyrektor — Łeonid Bondar), a oto w jednym z dużych miast rejonowych — Switłowodśku — rada miejska już po raz kolejny próbuje zamknąć szkołę sztuk, chociaż wydatki na jej istnienie w porównaniu z innymi wydatkami budżetowymi są po prostu znikome. Kiedy państwo zachowuje się w ten sposób, szczególnie cenne są prywatne, społeczne inicjatywy, których zalążki widzimy w naszym mieście. Chciałoby się, aby Kirowohrad nie stracił szansy na odzyskanie sławy jednego z centrów sztuk pięknych, gdzie kocha się to, co piękne… Jeszcze dziesięć lat temu w naszym mieście nie było ani jednej mniej więcej przyzwoitej sali wystawowej. Kiedy na początku lat 90. dawna galeria obrazów powróciła do swojego pierwotnego statusu — stała się cerkwią Przemienienia Pańskiego, artystom i innym mistrzom gatunku użytkowego nie było właściwie gdzie zaprezentować społeczności swojej twórczości. Prawda, otwarto muzeum artystyczno-pamięciowe Ołeksandra Osmiorkina, gdzie regularnie odbywają się wystawy. Oczywiście, są one podporządkowane planowi i tematyce placówki.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
...demii imeni P. I. Czajkowskiego Anatolij Mokrenko, solista Narodowej Opery Ukrainy Hennadij Waszczenko, soliści Narodowej Zasłużonej Kapeli Bandurzystów Ukrainy Roman Pochodnia i Maksym Kuczenko, pisarz, aktor teatralny i filmowy Wasyl Dowżyk, inni wykonawcy. Ponieważ festiwal „Ziemlackie zorze” odbywa się dwa razy w roku: z prezentacją w Sumach najlepszych przykładów sztuki ziomków, rodaków Sumszczyzny, oraz w Kijowie — talentów Sumszczyzny, wierzy się, że stanie się on tradycyjny i z roku na rok będzie gromadził ziomków wokół swojego rodzinnego kręgu, skupiał utalentowanych mistrzów sceny, sławnych artystów, profesjonalistów swojego fachu — kijowskich sumian.
Машинний переклад
Iryna RODCZENKO, dyrektor wykonawcza organizacji społecznej „Sumskie Ziemiaństwo w Kijowie” Pod koniec października w placówce komunalnej Rady Obwodowej Sum „Sumska Filharmonia Obwodowa” odbył się festiwal „Ziemskie gwiazdy” z udziałem znanych mistrzów kultury, naukowców, działaczy społecznych, rodowitych mieszkańców ziemi sumskiej, którzy obecnie mieszkają i pracują w stolicy oraz utrzymują ścisłe więzi z rodzinnym krajem. Masowe wydarzenie kulturoznawcze przeprowadzono wspólnie z Sumską Obwodową Administracją Państwową oraz Sumską Radą Obwodową. W tym świątecznym dniu uczestników zgromadzenia w imieniu korpusu deputowanych ziemi sumskiej oraz wspólnot terytorialnych powitali: przewodniczący rady obwodowej Hennadij Mychajłenko, zastępca przewodniczącego Sumskiej Obwodowej Administracji Państwowej Wiktor Czerniawski, zastępca przewodniczącego Rady Miejskiej Sum Serhij Panczenko. „Zainicjowany festiwal to rezultat aktywnej współpracy Sumskiego Ziemiaństwa oraz władz obwodowych. Przecież zjednoczenie wszystkich rodowitych mieszkańców ziemi sumskiej, rozsławianie swojej małej Ojczyzny to główny cel działalności ziemiaństwa. Dzisiaj odczuwa się wsparcie ze strony władz obwodowych w zakresie wzmacniania relacji między ziemią sumską a rodowitymi mieszkańcami regionu, którzy mieszkają poza jego granicami. Mam nadzieję, że festiwal będzie miał kontynuację i co roku będzie gromadził wokół siebie coraz więcej utalentowanych ziomków” — podkreślił przewodniczący organizacji społecznej „Sumskie Ziemiaństwo w Kijowie” Iwan Riszniak. Odbyły się twórcze spotkania znanych ziomków ze studencką młodzieżą miasta. Studenci Sumskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. S. M. Makarenki spotkali się z akademikiem Ukraińskiej Akademii Nauk, przewodniczącym zarządu Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu czasowej niezdolności do pracy, Ambasadorem Światowej Federacji Pokoju na Ukrainie, przewodniczącym Sumskiego Ziemiaństwa Iwanem Riszniakiem, kierownikiem sektora ds. kontaktów ze społeczeństwem Narodowej Rady ds. Telewizji i Radiofonii Ukrainy, poetą, prozaikiem Mykołą Hrycenką, poetą, humorystą, tłumaczem, laureatem nagród literackich im. Łesi Ukrainki, Mychajła Stelmaha, Stepana Olijnyka, Ostapa Wyszni — Wasylem Dowżykiem, poetką, laureatką Ogólnoukraińskiej Nagrody Literackiej im. O. Ołesia Antonią Cwit. Treściwą i szczerą stała się rozmowa studenckiej młodzieży Sumskiego Uniwersytetu Państwowego z zasłużonym wynalazcą Ukrainy, laureatem Nagród Państwowych ZSRR i Ukrainy, akademikiem Akademii Nauk o Transporcie Podnoszącym Ukrainy, akademikiem Akademii Budownictwa Ukrainy, członkiem korespondentem Akademii Nauk Ukrainy Mykołą Sytnykiem, wiodącym pracownikiem naukowym Instytutu Szkolnictwa Wyższego Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, kandydatem nauk ekonomicznych, profesorem, zasłużonym ekonomistą Ukrainy nu — Ukrainę tak, jak i inni ludzie. Władze uważały, że więźniów trzeba zniszczyć w każdy sposób, wydano takie rozporządzenie i to robiono. Jeden z poetów niedawno w ukraińskim radiu powiedział, że Swidziński nie jest poetą, a estetą. I dodał: „Swidziński — to przecież nie Błok”. Rzeczywiście, on nie jest Błokiem, Ukraina — to nie Rosja, ale nam bliższe jest swoje, jak powiedział kiedyś Mykoła Chwylowy. Może Syriusz jest jaśniejszy od Słońca, ale nie od niego dojrzewa nasz winogron. Nasz winogron może trochę jeszcze zielony, bo to dopiero pierwsze spotkanie, ono jest bardzo ważne dla nas”. W spektaklu wzięli udział nie tylko aktorzy, ale i muzycy rockowi, studenci, dziennikarze telewizyjni. Teatr poezji „Muszla” ściśle współpracuje z akademicką pracownią sztuki teatralnej „Suzirja”. Właśnie z inicjatywy artysty ludowego Ukrainy, kierownika artystycznego pracowni Ołeksija Kużelnego zainicjowano tutaj cykl spektakli „Suzirja poezji”. W nowym sezonie — to pierwszy spektakl. Zostanie powtórzony 22 listopada, a 23-go — premiera spektaklu „Windy dla powrotu” według poezji Iwana Kozaczenki, 24-go — siostry Jurijem Witrenkiem. Młodzież Ukraińskiej Akademii Bankowości (NBU) z zachwytem słuchała zasłużonego działacza nauki i techniki Ukrainy, doktora nauk prawnych, profesora, akademika Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, zagranicznego członka Rosyjskiej Akademii Nauk Ukrainy, dyrektora Instytutu Państwa i Prawa im. W. Koreckiego Jurija Szemszuczenki. Wyższą Szkołę Kultury i Sztuki im. D. Bortniańskiego odwiedzili: zasłużony działacz sztuki Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy, wykładowca Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa, założyciel Międzynarodowego festiwalu orkiestr wojskowych „Surmy Ukrainy” Wołodymyr Derkacz, soliści Narodowej zasłużonej kapeli bandurzystów Ukrainy Maksym Kucenko i Roman Pochodnia, duet wokalny Kijowskiego Akademickiego Teatru Ukraińskiego Folkloru „Berehynia” — Kostiantyn Fastiweć i Antonina Bryhynieć, kierownik Stałego Przedstawicielstwa Obwodu Sumskiego w Kijowie Hanna Serhijenko. Świąteczny, podniosły nastrój darowali ze sceny członkowie Sumskiego Ziemiaństwa w Kijowie: laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, aktor Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki, artysta ludowy Ukrainy Ołeksij Bohdanowycz, artysta ludowy ZSRR i Ukrainy, profesor Narodowej Akademii Muzycznej...
Машинний переклад
Nadija KYR’JAN
W październiku urodził się, a w tym samym miesiącu tragicznie zginął jeden z najwybitniejszych ukraińskich liryków, Wołodymyr Swidzinski (1885–1941). Za życia wydał trzy zbiory poetyckie: „Liryczne poezje” (1922), „Wrzesień” (1927) i „Poezje” (1940), choć jego dorobek jest znacznie większy. Spektakl „Trzy radości” Kijowskiego Teatru Poezji „Muszla” jest poświęcony właśnie jemu.
„Trzy radości mam niezbywalne: // Samotność, pracę, milczenie. Złośliwej tęsknoty // Już nie ma…” Tymi wersami poeta zdołał wyrazić bardzo wiele – o sobie i o tamtej epoce. Niezwykle trafnie o nim powiedział literaturoznawca Jurij Szewelow: „Został zniszczony za swój uniwersalizm, za swoją wszechludzkość, wybraność, duchową arystokratyczność. Nie za to, że był przeciwko władzy, lecz za to, że nie zwracał na nią uwagi”. Reżyser-realizator, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Serhij Archypczuk przed spektaklem powiedział widzom: „Po raz pierwszy mamy inscenizowane utwory Wołodymyra Swidzinskiego. Bardzo smutne wydarzenie skłoniło nas do stworzenia tego spektaklu. Minęło siedemdziesiąt lat od chwili, gdy sowiecka władza zniszczyła wybitnego poetę Wołodymyra Swidzinskiego razem z setką innych aresztantów (spalono ich w baraku pod Charkowem). Ta władza, która uważała się za „najbardziej humanitarną”, nie dopuszczała myśli, że tak zwani zeki mogą kochać swoją ojczy-
Машинний переклад
W Dnieprze zaprezentowano film dokumentalny „Rozstrzelane Odrodzenie. Walerian Pidmohylny”. Telniuk przedstawią poezję Oksany Zabużko. Obecny projekt odbył się dzięki krytyczce literackiej, literaturoznawczyni, doktor nauk filologicznych Eleonorze Sołowiej, której staraniami wydano dwutomowe dzieło Wołodymyra Swidzińskiego, a w tym roku w wydawnictwie „Smołoskyp” ukazały się jego „Wybrane”, a w „Grani-T” — „Bajki”. Sala teatralna jest niewielka, ale przepełniona widzami. Bez wątpienia spektakl rozbudził najdelikatniejsze liryczne uczucia, poczuliśmy radości i bóle poety, który żył w tej trudnej epoce, gdzie „słońca, słońca napłynęło,//Aż ciecze po rękach”, a jednocześnie „zawaliny śniegu, zawaliny czasu,//Zawaliny lat i śmierci…”. Ale, według słów Liny Kostenko, „Jeszcze nie było epoki dla poetów, ale byli poeci dla epok”. Jednym z nich jest Wołodymyr Swidziński, którego rolę zagrał utalentowany młody aktor Wasyl Hoćko, lider grupy „Chołodne sonce”, reżyser, dyrektor kanału telewizyjnego „Tonis”. Pomogli mu prowadząca serial telewizyjny „Gra doli” Natalka Sopit, redaktor „5 kanału” Ołena Stepanenko, aktorki Iryna Bondarenko i Daryna Krywoszej, popularna piosenkarka Ilarija. Ta nieprzeciętna uroczystość w życiu kulturalnym centrum obwodowego odbyła się w nowym lokalu miejskiego „Teleteatru”, który działa już od wielu lat i wyróżnia się niebanalnymi twórczymi, artystycznymi przedsięwzięciami. Film dokumentalny „Rozstrzelane Odrodzenie. Walerian Pidmohylny” bez wątpienia stanie się znaczącym wydarzeniem. Przecież po raz pierwszy o oryginalnym pisarzu, któremu tyrański stalinowski reżim nie pozwolił rozwinąć skrzydeł w pełni, stworzono film. I choć nie ma mowy o żadnych kadrach wideo, na których można zobaczyć samego Pidmohylnego, obecni przyjęli obraz na jednym wdechu. Bo nigdy wcześniej o autorze powieści „Miasto” nie tworzono filmów dokumentalnych. Do tego projektu dołączyli również proświcianie. Przede wszystkim Mykoła Czaban, dziennikarz, pisarz, krajoznawca, który całkiem słusznie uważany jest w Dnieprze także za biografa Waleriana Pidmohylnego. — Nie może nas nie cieszyć pojawienie się filmu o Walerianie Pidmohylnym — zaznaczył w swoim wystąpieniu na prezentacji przewodniczący obwodowej „Proświty” Serhij Dowhal. — Bo to właśnie jest oświata — odkrywać dla potomnych zapomniane nazwiska. Tym bardziej cieszy, że jeden z pionierów „Proświty” w naszym kraju, autor fundamentalnej pracy „Działacze Siczosławskiej „Proświty” Mykoła Czaban wziął aktywny udział w stworzeniu filmu o Walerianie Pidmohylnym. A ukierunkowanie miejskiego „Teleteatru”, kierowanego przez prawdziwą działaczkę Ołhę Wołoszynę, na odrodzenie mało zbadanych postaci w historii literatury, kultury obecnej Dniepropietrowszczyzny, otwiera nowe horyzonty dla współpracy z naszą organizacją społeczną. Film nikogo nie pozostawił obojętnym, o czym świadczyła jego ożywiona dyskusja. Widzowie zebrali się nie tylko po to, by obejrzeć obraz, ale także by uczcić pamięć ofiar Sołowieckiego Obozu Specjalnego Przeznaczenia, gdzie 3 listopada 1937 roku na mocy postanowienia Specjalnej Trójki UNKWD obwodu leningradzkiego rozstrzelano 1111 więźniów politycznych, wśród których było około 300 przedstawicieli pokolenia literacko-artystycznego lat 20. i początku lat 30. XX wieku na Ukrainie. Włas. kor.
Машинний переклад
Natalka POKŁAD Zdjęcia autorki Nie pomylę się, jeśli powiem, że takie miejsca w Kijowie, jak Narodowy Ogród Botaniczny im. M. M. Hryszki, zna prawie każdy kijowianin. I nie tylko dlatego, że jest to największy ogród botaniczny ukraińskiej stolicy (zajmuje ponad 130 ha na prawym brzegu Dniepru) oraz jeden z 12 największych ogrodów botanicznych świata, centrum ukraińskiej myśli naukowej, — unikalność jego tkwi także w tym, że zanurzywszy się w królestwo roślin, można tu pięknie pospacerować i odpocząć o każdej porze roku („powoli-powoli drzewa rosną, abyśmy nauczyli się je słyszeć”, — powiedział poeta). Na terenie ogrodu stworzono specjalne strefy geograficzno-przyrodnicze, które odtwarzają roślinność określonych krain, ich rzeźbę terenu oraz poszczególne typowe krajobrazy, i każdy z odwiedzających ma, oczywiście, swoje ulubione zakątki. Ogród posiada unikalne kolekcje roślin kwiatowo-dekoracyjnych, leczniczych, owocowych, warzywnych, przyprawowych, pastewnych i technicznych ze wszystkich botaniczno-geograficznych regionów świata, a jedna z najlepszych w Europie kolekcja roślin tropikalnych i subtropikalnych, w szczególności 600 gatunków, form i odmian storczyków, została zaliczona postanowieniem Rządu Ukrainy do obiektów naukowych stanowiących narodowe dziedzictwo państwa. 25 października w Narodowym Ogrodzie Botanicznym im. M. M. Hryszki NAN Ukrainy otwarto jeszcze jedną ekspozycję o poetyckiej nazwie „Trojandowyj strumok” („Różany strumień”) — połączyła ona rozarium oraz aleję sakur i wraz z nimi, ogrodem górskim oraz działką sztuki topiarycznej stała się częścią wspaniałego zespołu krajobrazowego. Od teraz jeden z najbardziej malowniczych zakątków ogrodu botanicznego będą zdobić 600 krzewów unikalnych róż okrywowych oraz 160 krzewów jałowca. Jak opowiedzieli dziennikarzom pracownicy tego rajskiego miejsca stolicy, róż okrywowych na zimę nie trzeba przycinać, nie wymagają one wielkiej pielęgnacji, są zdolne wytrzymać do trzydziestu stopni mrozu i zostały sprowadzone do nas z Kanady. Okres ich kwitnienia trwa od maja aż do listopada. A stworzyć ten cud specjalistom ogrodu botanicznego pomogli mecenasi — Stowarzyszenie Dobroczyńców Ukrainy oraz firma „Imperial Tobacco” na Ukrainie: za 220 tysięcy hrywien zakupili unikalne rośliny i siłami swoich pracowników pomogli je zasadzić, a także ocieplić grunt działki przed nadejściem zimowych chłodów (sadzili „strumień” nawet w deszczu — bardzo chcieli zdążyć przed otwarciem). Ogółem stworzenie ekspozycji zajęło 4 lata i oto wreszcie — zwycięstwo. „Dla ogrodu botanicznego niezwykle ważne jest ciągłe odnawianie się, — mówi jego dyrektor, doktor nauk biologicznych Natalia Zaimenko. — Mamy w planach wiele projektów, jednak z powodu niedostatecznego finansowania, niestety, zrealizować ich własnymi siłami nie możemy. Dlatego jesteśmy niezwykle wdzięczni naszym przyjaciołom-dobroczyńcom, którzy pomagają odkrywać dla współczesnych Ukraińców bogactwo świata roślin i darować radość z obcowania z naturą”. A dyrektor generalny „Imperial Tobacco” na Ukrainie Eugene Walsh jest zachwycony ukraińską stolicą. „Nasza fabryka znajduje się w Kijowie, prowadzimy tu biznes, więc rozwój miasta i lokalnej społeczności to nasza odpowiedzialność społeczna”. W tym roku Kijowska Fabryka Tytoniowa kończy 150 lat i z tej okazji firma rozpoczęła program społeczny „Kijów — nasze miasto”, który jest ukierunkowany na zachowanie dziedzictwa historycznego i kulturowego, wybitnych miejsc i znanych obiektów naszej stolicy. „Różany strumień” to jeden z punktów programu. W kolejce — zamysł posadzenia w ogrodzie botanicznym szkockiego ogrodu wrzosowego… Stowarzyszenie Dobroczyńców Ukrainy, do którego weszło 19 organizacji społecznych i charytatywnych, fundacji, a także społecznie odpowiedzialny biznes, dopiero co się uformowało. Jego prezes Ołeksandr Maksymczuk na otwarciu nowej ekspozycji w ogrodzie botanicznym zaznaczył, że połączonymi siłami mogą oni dzisiaj znacząco pomóc i już pomagają instytucjom, które potrzebują wsparcia. A do takiego zjednoczenia skłonił narodowy konkurs „Dobroczyńca roku”. …Wiosną w ogrodzie botanicznym zakwitną różnymi kolorami róże — na zawołanie słońca popłynie „różany strumień” i nie tylko będzie skłaniał ludzkie dusze do otwierania się na piękno i dobro, ale też, wierzę, będzie wzywał je do tworzenia piękna i dobra. PRZEDPŁATA — 2012 Wartość przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Машинний переклад
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KB nr 4066 z 02.03.2000 r.
Kod pocztowy – 30617, strona 68 w „Katalogu”: na 11 miesięcy 9 hrywien 37 kopiejek; na 3 miesiące 27 hrywien 51 kopiejek; na pół roku 53 hrywny 37 kopiejek; na rok 105 hrywien 54 kopiejki.
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Redaktor naczelny
Ljubow HOLOTA
Kolegium redakcyjne
Ljubow HOLOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Zastępcy redaktora naczelnego
Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji
Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Sekretarz redakcji
Iryna SZEWCZUK
Машинний переклад
Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział literatury Marija KUCZERENKO 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondenci Natalija ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 1 1 0 4 6 Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301246 Nakład w listopadzie — 23 500 S z e f – r e d a k t o r Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Машинний переклад