Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

POSTACIE

Слово Просвіти, №47 за 2007 рік

Jarosław LEWKUN, Wasyl SZENDEROWSKI W malowniczej pokuckiej wsi Czortowiec odsłonięto pomnik sławnego współmieszkańca Iwana Borkowskiego (autor pomnika zasłużony artysta Ukrainy, rzeźbiarz Mykoła Obeziuk, architekt Myrosław Kotenko, mecenas Roman Kałyn) oraz jego izbę-muzeum w miejscowej szkole, której urządzenie wsparł deputowany rady obwodowej Wasyl Kostiuk. Odbyła się także prezentacja książki Jarosława Lewkuna „Archeolog Iwan Borkowski — powrót w chwale na Ukrainę”. Iwan Borkowski należał do tej gałęzi ukraińskiej inteligencji, która po I wojnie światowej opuściła Ojczyznę i wyemigrowała w obce strony. Ze słynnej „Encyklopedii ukrainoznawstwa” Wołodymyra Kubijowycza dowiadujemy się, że „…Iwan Borkowski był nie tylko archeologiem, profesorem Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu w Pradze do 1945 roku, ale także badaczem ceramiki sznurowej na Ukrainie”. Imię uczonego z Czortowca wpisano do specjalistycznych wydawnictw i podręczników z archeologii. Dopiero dzisiaj to imię przywracamy Ukrainie. Kiedyś w każdej greckokatolickiej cerkwi w Galicji miejscowy proboszcz codziennie prowadził księgę metrykalną, gdzie zapisywał narodziny i śmierć mieszkańców wsi, którzy wyznawali wiarę greckokatolicką. Taką księgę od 1898 roku w Czortowcu prowadził ksiądz Julian Dworynyn. W obwodowym archiwum państwowym przechowywana jest księga metrykalna od 1873 do 1899 r. dla Czortowca, gdzie znajduje się także zapis o narodzinach Iwana Borkowskiego. Zatem czytamy: „Iwan Borkowski, 8 września 1897 roku urodzenia. Ojciec — Iwan Borkowski, nauczyciel cerkiewny, matka — Maria Borkowska (z domu Wasyłyk). 19 września chrzcili. Grekokatolik, chłopiec, prawowicie urodzony. Greckokatolicka cerkiew wsi Czortowiec”. 10. 07. 1898 r. — powtórny zapis. Kum Hryhorij Kopytniak, kuma Leokardia Starżowska. Iwan Borkowski, jak zaświadczono w tej samej księdze metrykalnej, uczył się w miejscowej szkole. W rodowodzie, który Iwan Borkowski napisał jeszcze jako student wydziału filozoficznego Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu w Pradze w 1922 roku, czytamy: „Urodziłem się 8 września 1897 roku we Wschodniej Galicji, na Zachodniej Ukrainie, język ojczysty — ukraiński, miejsce nauki — Uniwersytety Ukraiński i Czeski. Ojciec robotnik-kolejarz w Jamnicy powiatu stanisławowskiego, wykaz w sprawie służby wojskowej — obóz w Josefovie, trzecia brygada ukraińska, skierowany na naukę z czesko-ukraińskiego komitetu i obozu w Josefovie, mieszkam w Pradze, Smilov Karlova, 212”. Do Pragi Iwan Borkowski ukończył szkołę rzemieślniczą w Stanisławowie (świadectwo nr 869 z 28. 09. 1918). W książce „Postacie ukraińskiej archeologii” w artykule „Iwan Borkowski — wybitny archeolog z Podkarpacia” Wołodymyr Petehyrycz, uczony sekretarz Lwowskiego Instytutu Ukrainoznawstwa imienia I. Krypiakewycza NAN Ukrainy, wspomina: „Po I wojnie światowej wyemigrował do Czechosłowacji, gdzie w 1920 roku ukończył studia gimnazjalne oraz dwa semestry Wyższej Szkoły Pedagogicznej. Od 1922 roku Borkowski studiował na wydziale filozoficznym Uniwersytetu Karola, gdzie zgłębiał archeologię u światowej sławy slawisty Lubora Niederlego. Razem z nim słuchaczami seminarium byli J. Pasternak — najwybitniejszy badacz książęcego Halicza, czescy archeolodzy”. Nawiasem mówiąc, dzisiaj Petehyrycz jest jedynym autorem naukowych opracowań bibliograficznych o I. Borkowskim, którego imię z pewnych przyczyn przemilczano, a pisano jedynie jako o czeskim archeologu, nie wspominając o jego galicyjskich, ukraińskich korzeniach. Iwan Borkowski był żołnierzem Ukraińskiej Armii Halickiej w 1918 roku. Później w składzie armii austriackiej zmuszony był przejść na terytorium Czecho-Słowacji. Z ramienia dowództwa Ukraińskiej Armii Halickiej brał udział w rokowaniach w sztabie Nestora Machny. Na emigracji w Czechach — od 1920 roku. Przebywał w obozie dla uchodźców. Od 1921 roku — student wydziału filozoficznego Uniwersytetu Karola. Tutaj w latach 1922—1929 studiował archeologię, obronił pracę dyplomową na temat „O po-“

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин