Fot. Ołeksandr Łytwynenko
W LICZBACH
Ukraina dąży do międzynarodowego uznania Hołodomoru za ludobójstwo. Fakt historyczny Hołodomoru w latach 1932—1933 na Ukrainie uznano w oficjalnych dokumentach ponad 70 krajów świata. Aktem ludobójstwa Hołodomor nazwali prezydenci, szefowie rządów i parlamentów 26 krajów świata. Parlamenty 12 krajów (nie licząc Ukrainy) swoimi rezolucjami lub deklaracjami uznały Hołodomor w latach 1932—1933 za akt ludobójstwa. Senat Parlamentu Australii 31 października 2003 r. uchwalił Rezolucję nr 680, która uznała wydarzenia na Ukrainie za jeden z najstraszliwszych przejawów ludobójstwa w dziejach ludzkości. Senat Australii uznał Hołodomor na Ukrainie za akt ludobójstwa w swoim dokumencie już 28 października 1993 r. z okazji 60. rocznicy Hołodomoru. 20 października 1993 r. padło Oświadczenie Riigikogu (parlamentu) Estonii potępiające komunistyczną politykę ludobójstwa na Ukrainie. Izba Deputowanych Parlamentu Republiki Włoskiej przyjęła 24 lutego 2004 r. Rezolucję Komisji Spraw Zagranicznych i ds. Wspólnoty Europejskiej ku pamięci ofiar Hołodomoru. Ale do dziś czeka ona na zatwierdzenie przez Senat. Rezolucja Senatu Kanady z 19 czerwca 2003 r. zawiera wezwanie do rządu Kanady, by uznał Hołodomor na Ukrainie w latach 1932—1933 za ludobójstwo i potępił wszelkie próby ukrycia prawdy historycznej o nim. Dokument przewiduje także ustanowienie ostatniej soboty listopada dniem żałoby w kanadyjskich szkołach. Sejm Republiki Litewskiej w Oświadczeniu „W sprawie upamiętnienia ofiar represji politycznych i Hołodomoru na Ukrainie w latach 1932—1933” z 24 listopada 2005 r. stwierdził, że stalinowski reżim komunistyczny dokonał świadomego, starannie zaplanowanego ludobójstwa narodu ukraińskiego. Parlament Gruzji w dokumencie z 20 grudnia 2005 r. „W sprawie utrwalenia pamięci o zmarłych na Ukrainie w latach 1932—1933 wskutek represji politycznych i Hołodomoru” zaznacza, że totalitarny reżim bolszewicki dokonał zamierzonego ludobójstwa narodu ukraińskiego. Senat Rzeczypospolitej Polskiej w Uchwale z 16 marca 2006 r. o rocznicy Wielkiego
Ludobójstwo to celowo zorganizowany przez komunistyczny totalitarny reżim sztuczny głód, czyli Hołodomor na Ukrainie w latach 1932–1933, który doprowadził do śmierci od 7 do 10 milionów niewinnych mężczyzn, kobiet i dzieci, co stanowiło wówczas 25 % ludności Ukrainy. Ten numer gazety poświęcamy pamięci ofiar Hołodomoru. POZNAJ PRAWDĘ
Wieczna pamięć niewinnym i cicha świeca łez naszych...
CZYTELNICZE VIECHE
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
…kogo Hołodomoru w Ukrainie solidaryzuje się z pozycją Ukrainy dotyczącą potrzeby uznania Hołodomoru 1932–1933 za akt ludobójstwa. Rezolucja Izby Reprezentantów Kongresu USA z 20 października 2003 r. nr 356 uznała Hołodomor 1932–1933 w Ukrainie za akt terroru i masowego mordu, skierowany przeciwko narodowi ukraińskiemu, i wezwała do poparcia inicjatyw Rządu i Rady Najwyższej Ukrainy, mających na celu oficjalne uznanie Hołodomoru i jego ofiar, a także uczczenie pamięci milionów ofiar sztucznego głodu w 70. rocznicę tej tragedii. Rezolucja Senatu (izby wyższej Kongresu USA) nr 202 uznała sztuczny Hołodomor 1932–1933 w Ukrainie za akt ludobójstwa. Uchwała Zgromadzenia Państwowego Republiki Węgierskiej z 26 listopada 2003 r. nr 129/2003 (XI.26) z okazji 70. rocznicy Hołodomoru w Ukrainie w latach 1932–1933 potępia przejawy dyskryminacji, skierowane na zniszczenie i ludobójstwo grup narodowych. Ponadto Izba Senatorów Narodowego Kongresu Republiki Argentyny 23 września 2003 r. oraz 7 listopada przyjęła deklaracje o uczczeniu pamięci ofiar Hołodomoru w Ukrainie w latach 1932–1933, zorganizowanego przez totalitarny reżim sowiecki. W dokumentach wyrażono współczucie całemu narodowi ukraińskiemu, a także potępiono wszelką politykę państwową lub decyzje i działania władz, które poniżają i naruszają prawa człowieka. 28 listopada 2006 r. do tych dziesięciu krajów ostatecznie przyłączyła się także Ukraina. Ustawa Ukrainy nr 376–V „O Hołodomorze 1932–1933 w Ukrainie” w pierwszym artykule proklamuje: „Hołodomor 1932–1933 w Ukrainie jest ludobójstwem narodu ukraińskiego”. Publiczne zaprzeczanie Hołodomorowi 1932–1933 w Ukrainie uznaje się za zniewagę pamięci milionów ofiar Hołodomoru, poniżenie godności narodu ukraińskiego i jest czynem zabronionym prawem. Decyzja została podjęta 233 głosami. Z Partii Regionów zagłosowało 2 deputowanych, z BJuT – 118, z „Naszej Ukrainy” – 79, od
Socjaliści — 30, posłowie niezrzeszeni — 4. Frakcja komunistów w pełnym składzie nie głosowała za projektem ustawy. 21 czerwca tego roku Kongres Republiki Peru przyjął rezolucję z okazji 75. rocznicy Hołodomoru na Ukrainie. W dokumencie, oprócz uznania ludobójstwa, wyrażono przestrogę przed tym, aby podobne wydarzenia nie powtórzyły się w historii. Peruwiańscy deputowani potępiają w nim również totalitaryzm i zbrodnie przeciwko ludzkości. Peru stało się pierwszym krajem w Ameryce Łacińskiej, którego parlament nazwał ukraiński Hołodomor ludobójstwem. 25 czerwca podobną decyzję przyjął Kongres Deputowanych Królestwa Hiszpanii, 25 października — Paragwaj, a 31 października — Narodowy Kongres Republiki Ekwadoru. W październiku z okazji 75. rocznicy Hołodomoru Francuskie Zgromadzenie Narodowe zarejestrowało projekt ustawy o uznaniu Hołodomoru 1932–1933 za ludobójstwo narodu ukraińskiego. Projekt ustawy o uznaniu ukraińskiego ludobójstwa zaproponował deputowany z Północy Christian Vanneste. Francuski deputowany o prawicowej orientacji politycznej uważa, że wszystkie zbrodnie ludobójstwa popełnione w ciągu XX wieku należy oficjalnie potępić. 1 listopada br. 34. sesja Generalnej Konferencji UNESCO jednomyślnie przyjęła rezolucję o uczczeniu pamięci ofiar Hołodomoru na Ukrainie, ale nie dokonała żadnej oceny politycznej ani prawnej tego wydarzenia, ponieważ to „nie wchodzi w jej kompetencje”. UNESCO stało się pierwszą organizacją międzynarodową, która przyjęła podobne oświadczenie. Przedstawiciel Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy Petro Doczenko po raz kolejny wezwał także ONZ do uznania Hołodomoru 1932–1933 aktem ludobójstwa narodu ukraińskiego. Uważa, że taki krok wniesie znaczący wkład w zapobieganie zbrodniom ludobójstwa i innym zbrodniom przeciwko ludzkości w przyszłości.
Przygotował Jewhen BUKET
BATURYN: BYĆ TWIERDZĄ!
WASYL BORODAJ ZAPRASZA
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Wołodymyr Łytwyn przypuszcza, że jego frakcja nie będzie popierać żadnej kandydatury na stanowisko Przewodniczącego Rady Najwyższej. „Jeśli nie będziemy uczestnikami tworzenia koalicji, chcę podkreślić — tworzenia, a nie wchodzenia w tę czy inną koalicję, to najprawdopodobniej nie będziemy popierać żadnej kandydatury, ponieważ nie musimy brać na siebie odpowiedzialności za pracę sił politycznych, które podzieliły stanowiska i chcą, aby ktoś swoimi głosami poparł ich pozycje” — oświadczył na antenie kanału telewizyjnego NTN. W. Łytwyn uważa, że „już dzisiaj trwa brutalna walka o stanowisko Prezydenta” i przypomniał o precedensie przedterminowego rozwiązania parlamentu na Ukrainie. „Zrozumiałe, że będzie próba lub znów da o sobie znać pokusa zademonstrowania +silnej ręki+, a ją można zademonstrować poprzez przedterminowe zakończenie pełnomocnictw Rady Najwyższej” — powiedział były speaker RN. LUCENKO UWAŻA, ŻE PREZYDENTA I NUNS DYSKREDYTUJĄ Lider NUNS Jurij Łucenko uważa, że odmowa niektórych deputowanych bloku podpisania umowy o utworzeniu demokratycznej koalicji dyskredytuje nie tylko NUNS, ale i Prezydenta. „Dzisiaj ta gra zaszła daleko, ona dyskredytuje sam blok, ona dyskredytuje Prezydenta, ona dyskredytuje naszą odpowiedzialność przed wyborcami, którzy wątpią w naszą stabilność, odpowiedzialność za wzięte na siebie zobowiązania” — podkreśla J. Łucenko, który jest pewien, że grupa deputowanych NUNS, która ciąży ku autorytetowi Wiktora Bałohy, demonstruje niezgodę z ogólnopolityczną linią bloku i swoje ambicje. Łucenko przypomniał, że Prezydent Ukrainy wielokrotnie mówił: jedyna możliwa koalicja w parlamencie — na podstawie sojuszu NUNS i BJuT. Jednocześnie Głowa państwa wymagała od wszystkich deputowanych bloku „Nasza Ukraina—Ludowa Samoobrona” pilnego podpisania umowy o zobowiązaniu stworzenia właśnie takiej koalicji. „Uważam, że nikt nie ma prawa grać w swoje ambicje w warunkach, kiedy demokratom tak ciężko przyszło zwycięstwo zaledwie trzema głosami. Niedopuszczalne jest dzisiaj granie w swoje osobiste ambicje komukolwiek: ani Wiktorowi Bałodze, ani Jurijowi Łucence, ani Wiaczesławowi Kyryłence — nikomu” — powiedział. Łucenko zapewnił również, że ten, kto nie wykona wziętych przed wyborcami zobowiązań, nie może liczyć na wejście do następnej potężnej partii demokratycznej, która będzie reprezentowana w następnym parlamencie. „NASZA UKRAINA” NAJPIERW WEJDZIE DO KOALICJI, A POTEM ROZPATRZY KWESTIĘ WSTĄPIENIA DO NIEJ? Rada Polityczna partii Ludowy NARODOWA TRAGEDIA
Машинний переклад
23 LISTOPADA ODBĘDZIE SIĘ POSIEDZENIE NOWO WYBRANEJ RADY NAJWYŻSZEJ Centralna Komisja Wyborcza zarejestrowała wszystkich 450 deputowanych Rady Najwyższej. Swoją decyzją zakończyła tym samym kampanię wyborczą. Na posiedzeniu 19 listopada komisja zarejestrowała jako deputowanego przedstawiciela bloku „Nasza Ukraina – Ludowa Samoobrona” Jurija Hrymczaka. Komisja uznała również rezygnację z mandatu deputowanego przedstawiciela NUNS, prezesa Narodowego Banku Wołodymyra Stelmacha. „SZEROKA” KOALICJA MOŻLIWA, CHOCIAŻ OFICJALNE NEGOCJACJE NIE SĄ PROWADZONE „Partia Regionów nie prowadzi negocjacji w sprawie utworzenia koalicji z blokiem „Nasza Ukraina – Ludowa Samoobrona” — oświadczył kandydat na deputowanego Rady Najwyższej z ramienia Partii Regionów Borys Kołesnikow w wywiadzie dla tygodnika „Kontrakty” z 19 listopada. Według niego rozmowy o koalicji PR i NUNS prowadzone były jedynie na poziomie osobistym. Jednocześnie przedstawiciel PR nie wyklucza możliwości utworzenia takiej koalicji — przypomina, że na Ukrainie wszystko jest możliwe. Wśród kwestii, w których stanowiska PR i NUNS są rozbieżne, Kołesnikow wymienił status języka rosyjskiego oraz przystąpienie Ukrainy do NATO. „Nie wykluczam, że w przypadku utworzenia koalicji z NUNS rozwiązanie tych kwestii trzeba będzie odłożyć” — uważa Bo-
Машинний переклад
Związek „Nasza Ukraina” rozpatrzy kwestię koalicji BJuT oraz NUNS na swoim posiedzeniu 26 listopada. Posiedzenie Rady Politycznej Ludowego Związku „Nasza Ukraina” zaplanowano na 26 listopada. Taką decyzję podjęto podczas posiedzenia Prezydium partii. Informuje o tym służba prasowa NSNU. Na razie nie podano, o czym dokładnie „naszoukraińcy” będą rozmawiać w kontekście koalicji demokratycznej. Wcześniej przewodniczący Rady Politycznej Wiaczesław Kyryłenko jako datę prawnego podpisania umowy koalicyjnej wskazywał 23 listopada, kiedy to rozpocznie pracę Rada Najwyższa. Do porządku obrad Rady Politycznej wniesiono kwestię koalicji sił demokratycznych oraz utworzenia jednolitej partii. Rada partii planuje również omówić wyniki przedterminowych wyborów parlamentarnych. Przypomnijmy, że 15 października liderzy Bloku Julii Tymoszenko oraz bloku „Nasza Ukraina—Ludowa Samoobrona” w obecności prasy parafowali umowę o utworzeniu koalicji demokratycznej w Radzie Najwyższej VI kadencji, a 17 października opublikowali jej tekst. Zgodnie z umową, fotel premiera ma objąć Julia Tymoszenko, a przewodniczącego parlamentu — Wiaczesław Kyryłenko. Na podstawie materiałów z sieci Internet przygotował Andrij Iłłenko. W niedzielę, 18 listopada, o godzinie 03:11 w kopalni imienia Zasiadki na poziomie 1078 metrów podczas prowadzenia prac doszło do wybuchu mieszanki metanowo-powietrznej. Według danych Ministerstwa ds. Sytuacji Nadzwyczajnych, w momencie awarii pod ziemią przebywało 456 górników, w tym na zagrożonych odcinkach — 186. Zginęło co najmniej 90 górników. 10 osób trafiło do szpitala. Ratownicy próbują odnaleźć jeszcze 28 górników, których los pozostaje nieznany. 19—21 listopada na Ukrainie ogłoszono dniami żałoby po zmarłych górnikach. Obecna tragedia w kopalni imienia Zasiadki to już szósta awaria w tej kopalni w czasach niepodległości. Oto chronologia katastrof. Rok 1996 — wybuch metanu, zginęło sześciu górników. Trzy lata później — znów wybuch. 50 górników zginęło, a 49 odniosło obrażenia. Historia powtórzyła się w 2001 roku — 55 ofiar śmiertelnych. 2002 — wybuch mieszanki metanu i powietrza zabrał życie 20 górników. Ostatnia awaria w kopalni imienia Zasiadki miała miejsce 20 września ubiegłego roku — 13 ofiar śmiertelnych. Już w tym roku w ukraińskich kopalniach zginęło 80 osób, a w ubiegłym — 170. Ten wybuch w kopalni im. Zasiadki nazywany jest największą awarią w latach niepodległości. Kopalnię eksploatuje się od 1958 roku i uważa się ją za niebezpieczną ze względu na wyrzuty węgla i metanu. Prace prowadzi się w niej na głębokości 1304 metrów. Kondolencje oraz po 100 tysięcy hrywien dla rodzin zmarłych górników, plus środki na likwidację pożaru — tak na kolejną tragedię w kopalni imienia Zasiadki zareagował rząd. „Środki będą przydzielane w zależności od potrzeb. Wstępna suma — siedem i pół miliona, którą wskazali specjaliści, została już przekazana. Komisja będzie rozwiązywać wszystkie kwestie socjalne, przewidziane przez ukraińskie ustawodawstwo oraz umowę o pracę w kopalni Zasiadki” — oświadczył Premier Wiktor Janukowycz. Po kolejnej tragedii w kopalni im. Zasiadki do Doniecka przybyli premier, członkowie rządu odpowiedzialni za sektor energetyczny oraz sekretarz Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy. W celu zbadania przyczyn katastrofy powołano komisję rządową. W poniedziałek Donieck odwiedził Prezydent. Wiktor Juszczenko przeprowadził naradę dotyczącą przezwyciężenia skutków tej tragedii oraz udzielenia pomocy rodzinom zmarłych. Mówiono o reorganizacji branży węglowej, w szczególności o środkach dotyczących bezpiecznego prowadzenia prac górniczych. Schemat działań w przypadku awarii w kopalni im. Zasiadki jest dopracowany w najdrobniejszych szczegółach — w ciągu ostatnich ośmiu lat zginęło tu 138 górników. Są oni pochowani na cmentarzu Szczegłowskim, obok którego na powierzchnię wychodzi system wentylacji kopalni. Tutaj wydobywa się ciała zmarłych, ale obecni są przy tym tylko ratownicy i lekarze medycyny sądowej. Wzdłuż obwodu ustawiono kordon milicyjny. Zdaniem przewodniczącego Niezależnego Związku Zawodowego Górników Mychajła Wołyncia, jedną z przyczyn wysokiej śmiertelności w ukraińskich kopalniach jest nieodpowiedzialność urzędników: „U nas system pracy jest nie tylko niewygodny. Prowadzi on również do tego, że giną górnicy. Ponieważ z jednej strony dochodzi do naruszania technologii, ale też sami górnicy są zmuszeni łamać zasady bezpieczeństwa i technologie, aby zarobić. Pierwszą przyczyną tego, że na Ukrainie giną górnicy, jest to, że wydobycie prowadzi się na dużych głębokościach, na cienkich pokładach. Oprócz tego, przestarzała technologia, brak inwestycji w rozwój działających i budowę nowych kopalń. Oraz nieodpowiedzialność. Państwo nie wykonuje swoich funkcji, nie zapewnia należytej kontroli nad bezpieczeństwem technicznym”. Ukraina zajmuje drugie miejsce na świecie pod względem liczby zgonów w kopalniach. Na pierwszym miejscu są Chiny, na trzecim — Rosja. Na podstawie materiałów z sieci Internet przygotował Jewhen Buket
Машинний переклад
Niedawno minęło 90 lat od dnia rozpoczęcia tak zwanej „rewolucji październikowej”, a w rzeczywistości – przewrotu, którego skutkiem stało się utworzenie bezprecedensowego w historii świata reżimu terrorystycznego, którego największa zbrodnia polegała na zniszczeniu ponad 20 milionów Ukraińców. Andrij ILLENKO. Na początek mała dygresja o wydarzeniach, które miały miejsce w Kijowie 7 listopada 2007 roku. Tego dnia w mieście swobodnie, bez żadnych sprzeciwów władz, odbywały się wiece komunistów. Jedynym względnym pozytywem było to, że w przeddzień sąd zakazał KPU przeprowadzania akcji na Majdanie Niepodległości, tym samym nie pozwalając komunistom przekształcić go ponownie w „plac rewolucji październikowej”. Stało się tak dzięki wnioskowi „Swobody” o przeprowadzenie antykomunistycznych akcji w tym samym miejscu i o tym samym czasie. Ale ponieważ sąd odbywał się wieczorem i nie było czasu na powiadomienie ludzi, że akcja „Swobody” zostaje przeniesiona, przewodniczący Kijowskiej organizacji miejskiej WS „Swoboda” Andrij Mochnyk wraz z partyjnym kolegą Mykołą Martynenką rano 7 listopada prowadzili na Majdanie nikim niezakazaną pikietę informacyjną, której celem było kierowanie ludzi na plac Mychajłowski, gdzie oczekiwano wiecu sił patriotycznych. Nacjonaliści stali pod państwową flagą, ale milicja zareagowała na to jak na sygnał do ataku. Podczas gdy komunistów, którzy włóczyli się po Kijowie z portretami Lenina i Stalina, nikt nawet nie myślał zatrzymywać, wręcz przeciwnie, władza jedynie na wszelkie sposoby im sprzyjała. Komunizm to zaciekły wróg Ukraińców, ale do tej pory nie postawiono wszystkich kropek nad „i” w rozumieniu istoty tego zjawiska. Państwo do tej pory w żaden sposób nie potępiło komunizmu, a większość tych środowisk politycznych i społecznych, które pozycjonują się jako „antykomunistyczne”, zaprzecza tej ideologii i praktyce bardzo powierzchownie, obawiając się szczerych sformułowań i wniosków. Aby zrozumieć zjawisko całościowo, należy spojrzeć na nie historycznie, bez sztywnego powiązania ze współczesnością. Przewrót październikowy (który potem bolszewiccy kłamcy-propagandyści przedstawili jako żywiołową i „ludową” rewolucję) – to raczej skutek, a nie przyczyna. Przyczyny leżą znacznie głębiej i należą do tej warstwy historii, dostęp do której do dziś jest problematyczny. Komunizm, jak i liberalizm – to projekty ideologiczne, stworzone do niszczenia tradycyjnych społeczeństw, do zniszczenia idealistycznej, organicznej cywilizacji i zbudowania w zamian materialistyczno-mechanistycznego, kosmopolitycznego, bezbożnego społeczeństwa konsumpcyjnego. Europę Zachodnią podbito drogą „rewolucji burżuazyjnych” i liberalizmu z jego złotym cielcem wolnego rynku i pseudodemokracji. Dla Europy Wschodniej (przede wszystkim Ukrainy) trzeba było użyć komunizmu, który drogą niesłychanego terroru niszczył całe narody. Komunizm i liberalizm różnią się głównie metodami. Jeśli metoda liberalizmu budowana jest na analogii do nowotworu, który powoli i skrycie, ale pewnie zabija organizm, to komunizm idzie drogą bezpośredniego i brutalnego terroru. Większość „antykomunistów” w rozległych rozważaniach zawsze unika kilku zasadniczo ważnych, kluczowych momentów. Po pierwsze, nie podkreślają oni głębokiego pokrewieństwa, wspólności pochodzenia komunizmu i liberalizmu, ich służenia wspólnemu celowi. Po drugie, mówiąc o zbrodniach komunizmu, zawsze przedstawiają go bardzo rozmycie i abstrakcyjnie, bojąc się jak ognia precyzji sformułowań, jakby komunizm nie miał całkiem konkretnej etnicznej i społecznej podstawy. Komunizm w ZSRR dzielił się na dwie fazy. Od 1917 r. do II wojny światowej Związek Radziecki był masońskim, terrorystycznym tworem państwowym, którego głównym celem było całkowite zniszczenie rdzennych narodów, przede wszystkim Ukraińców jako takich. Metodami była fizyczna likwidacja narodowej elity i kręgosłupa narodu – chłopstwa oraz duchowa wojna przeciwko narodowi, narzucanie degenerackiej moralności, niszczenie rodziny, tradycyjnych wartości, religii, wypaczanie pamięci historycznej itp. Po stalinowskich czystkach i przejściu na „patriotyczną” retorykę podczas wojny ZSRR transformuje się w specyficzny wariant Imperium Rosyjskiego z dominacją „słowiańskiego” mitu państwowego, gdzie Ukraińcom wyznaczają rolę „drugich wśród równych”, a „pierwszymi” staje się syntetyczny euroazjatycki naród „ruskich”, wymodelowany na podstawie trzech grup etnokulturowych: Słowian (głównie Ukraińców), ugrofinów i elementu turkijskiego. Ta historyczna dygresja jest ważna, aby zrozumieć, czym są współcześni komuniści. Oni w znacznej mierze są ideologicznymi naśladowcami właśnie drugiej fazy istnienia ZSRR, dlatego mają więcej wspólnych cech z tradycyjnymi rosyjskimi szowinistami. Dzisiejsi komuniści sami w sobie nie stanowią jakiegoś poważnego zagrożenia. KPU znajduje się pod kontrolą kapitału oligarchicznego i jest w pełni zintegrowana z liberalnym systemem politycznym. Realnym zagrożeniem są dawne komsomolsko-komunistyczne kadry, rozrzucone po wszystkich wpływowych fotelach w aparacie państwowym i biznesie. Właśnie dlatego wśród współczesnej „elity” dominują lizusy, konformiści, merkantyliści, złodzieje i kłamcy, bo właśnie taki typ człowieka kultywowano w tamtym środowisku. Komunistów w ich pierwotnym, „masońskim” rozumieniu prawie nie pozostało, chyba że spotyka się ich w marginalnych środowiskach młodzieżowych i… na europejskich uniwersytetach, okupowanych przez lewacką profesurę. Teraz na ich miejscu stoją liberałowie. Wnukowie komisarzy i enkawudzistów już nie chodzą pod czerwonymi sztandarami, a kontynuują dzieło swoich poprzedników pod sztandarami liberalizmu, demokracji, „praw człowieka”, globalizacji i kosmopolityzmu. I skutki ich działalności nie są mniej niszczycielskie niż poprzedników. Wymieranie, wyjazd zdolnych do pracy Ukraińców za granicę, napływ milionów migrantów z trzeciego świata, katastrofa kulturowa – to wszystko kontynuacja ludobójstwa, którego mechanizm uruchomiono jeszcze w październiku 1917 roku. Komunizm – to forma, całkowicie wypełniona ukrainożerczą treścią. A my żyjemy w komunoliberalnej republice, gdzie można swobodnie chodzić pod krwawymi czerwonymi sztandarami, a za podniesienie państwowej flagi na Majdanie Niepodległości (!) władza karze aresztem. Nie wierzycie? To przyjdźcie na Majdan z ukraińską symboliką i przekonacie się, w jakiej republice żyjemy.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
samorealizacji. Podstawą odtworzenia wzorcowego genofondu jest organiczna, ekologicznie czysta żywność, do produkcji której trzeba skupić podstawowy potencjał narodowy w trójjedności ukraińskich czarnoziemów, nauki i chłopstwa.
MECHANIZM REALIZACJI IDEOLOGII TRZECIEJ DROGI Ten mechanizm jest prosty, jak wszystko w przyrodzie, i nie wymaga środków z budżetu. Pierwszym krokiem na Trzeciej drodze jest zmiana metody gospodarowania na ukraińskich czarnoziemach oraz stosunków produkcyjnych na wsi. Perspektywiczną metodą gospodarowania na ziemi, która zapewnia dalszy ruch, jest System Uprawy Buriwskiej (BSZ), który odpowiada wymogom współczesności i warunkom prywatyzacji ziemi. Na BSZ opiera się państwowy program „Stabilizacja i rozwój sił wytwórczych Ukrainy” (zatwierdzony Uchwałą Rady Najwyższej z 24.02.1994 r. nr 4029-XII). BSZ zaaprobowało Ministerstwo Polityki Agrarnej Ukrainy oraz Ukraińska Akademia Nauk Rolniczych i zaleciło ją do wdrożenia próbnego. Ramy prawne pozwalają na takie testowanie, które zostało częściowo przeprowadzone w 2001 roku. Przeszkodą na drodze do ostatecznego wdrożenia BSZ stali się urzędnicy, którzy zajmują się biznesem związanym z technologiami mutagennymi. Należy pilnie, do końca 2007 r., na szczeblu państwowym zorganizować próbne gospodarstwa rolne według ideologii BSZ — po jednym w każdym obwodzie — oraz przewidzieć w budżecie państwa na 2008 r. po 10 mln hrywien na każde gospodarstwo jako kapitał startowy dla doświadczalno-naukowych gospodarstw rolnych nowego typu. Wdrożenie gospodarstw próbnych z dalszym przejściem na ten system uprawy całego kompleksu agrarnego przekształci w ciągu 10 lat terytorium Ukrainy w ogromny plac budowy z ogromną liczbą miejsc pracy. Powstanie potężny wewnętrzny rynek zdolny do wchłonięcia całej produkcji przemysłu oraz małego i średniego biznesu. W ciągu 15 lat warto całkowicie przebudować ukraińskie wsie: wybudować do 10 milionów nowoczesnych siedlisk chłopskich według projektu „Praca”, stworzyć sferę socjalną, obiekty zaopatrzenia komunalnego, a także dokonać pełnej relokacji przemysłu spożywczego przetwórczego na wieś. Cała ta gigantyczna przebudowa wsi jest finansowana z pozabudżetowych źródeł w wysokości do 5,0 bilionów hrywien. Realizacja Trzeciej naturalnej drogi rozwoju wymaga nowego systemu zarządzania, zarówno rozwojem samym, jak i procesami społecznymi w kraju. Ukraińscy uczeni opracowali taką teorię zarządzania, która nie ma analogii, i przygotowali do wydania pracę „Teoria i praktyka zarządzania procesami życiowymi i społecznymi dla najwyższej kadry kierowniczej Ukrainy”. Taka książka powinna stać się podręcznikiem dla wszystkich kierowników.
PRAWNE I POLITYCZNE ZABEZPIECZENIE TRZECIEJ DROGI
Skuteczne reformy w Ukrainie na rzecz społeczeństwa wymagają odpowiedniego zabezpieczenia prawnego i politycznego. Parlament nie powinien uchwalać ustaw bez uznania idei narodowej oraz odpowiedniej ideologii państwowej i strategii rozwoju społeczeństwa. Jeśli Rada Najwyższa nie przyjmie podstaw ideologicznych i strategii rozwoju, Ukraina straci swoją szansę, pozostając kolonią. Deputowani muszą zjednoczyć się wokół idei naturalnego odrodzenia Ukrainy dla ratowania swoich dzieci i całego narodu. To ma stać się pierwszym, startowym krokiem do uświadomienia sobie przez deputowanych parlamentu swojej historycznej misji. Ideologią Trzeciej Drogi powinni przejąć się parlament, prezydent, władza wykonawcza i całe ukraińskie społeczeństwo. Należy określić szczególną rolę Ministerstwa Zdrowia i Ministerstwa Polityki Rolnej podczas wdrażania założeń Trzeciej Drogi rozwoju Ukrainy. Stają się one kluczowe w kraju, wyznaczają parametry pracy i rozwoju innych ministerstw i urzędów. Bardzo ważne jest, że zgodnie z ideologią Trzeciej Drogi MZ Ukrainy będzie miało nową funkcję — zarządzanie procesem reprodukcji człowieka, kształtowanie pełnowartościowej puli genowej narodu. I wszystkie inne organy władzy państwowej, zgodnie z art. 3 Konstytucji Ukrainy, muszą przede wszystkim zapewniać życie i zdrowie człowieka.
Машинний переклад
Hennadij DMYTRENKO, doktor nauk ekonomicznych, profesor, Kijów. Iwan BUDZAJ, akademik Ukraińskiej Akademii Nauk, autor Budziwskiego systemu rolnictwa, Mikołajów. PRZYCZYNY NIEPOWODZEŃ Dlaczego niezwykle utalentowanemu narodowi ukraińskiemu udało się bez rozlewu krwi zdobyć niepodległość kraju, który przez 350 lat był kolonią, a tak nie poszczęściło się z liderami? Po pierwsze, utalentowana, uczciwa, patriotycznie nastawiona elita narodowa została fizycznie zniszczona przez reżim bolszewicki. Po drugie, cała radziecka nomenklatura komunistyczna ze swoją lewicową ideologią przeniosła się do niepodległej Ukrainy i zaczęła zarządzać ukraińskim społeczeństwem w warunkach „wolnego świata” z gospodarką rynkową, próbując połączyć komunistyczną ideologię z kapitalizmem, opierając swoją władzę na sile kapitału. Według dogmatów ideologa kapitalizmu K. Marksa, ludźmi, krajami, światem rządzi nie rozum ludzki, a bezduszny kapitał — wirtualny ekwiwalent realnych wartości materialnych. Wartości duchowych nie mierzy się kapitałem, dlatego w „wolnym świecie” panuje bezduchowość, gdzie ludzie wierzą bardziej w pieniądze niż w Stwórcę, gdzie wielkość człowieka mierzy się jego majątkiem, a nie godnością moralną. Najbardziej zagraża to młodym pokoleniom, które, orientując się na nowobogackich, upatrują sensu swojego życia w dobrach materialnych. Ukryta cyniczna ideologia kapitału stała się właściwa większości przedstawicieli obecnej elity, liderom partii, a nawet tak zwanym liderom narodowym, którzy nie przyjmują ideologii narodowej i nie zalegalizowali jej w Konstytucji Ukrainy, ponieważ to właśnie władza kapitału daje im największe możliwości osobistego wzbogacenia się i zwalnia z odpowiedzialności moralnej przed narodem. Dlatego na Ukrainie zachodzi nie postęp, a regres, zamiast budowy — niszczenie, społeczeństwo nie rozwija się, a degraduje, naród ukraiński w niepodległej Ukrainie zaczął po prostu wymierać — liczebność populacji corocznie zmniejsza się o ponad 300 tysięcy osób, przedwcześnie wymiera produkcyjna i reprodukcyjna część społeczeństwa. Najcięższy los spotkał ukraińskie chłopstwo — w latach niepodległości liczebność chłopów zmniejszyła się o 15 milionów osób. Czyż to nie nowoczesne ludobójstwo, podobne do Hołodomoru lat 1932—1933? Na Ukrainie doszło już do rozwarstwienia ludności na zbyt bogatych i zupełnie biednych. Biedować zaczęła ta część społeczeństwa, która kiedyś swoją pracą stworzyła rozwinięty kraj, a co najbardziej paradoksalne — biedują ludzie, którzy pracują. Około 8 milionów intelektualnej, zdolnej do pracy, reprodukcyjnej części społeczeństwa wyjechało z Ukrainy za pracą. Po świecie błąka się widmo „złotego miliarda” (taka ma być pozostałość populacji na Ziemi), jak kiedyś po Europie błąkało się widmo komunizmu. Zachodni „doradcy” poprzez przekupywanie elity różnymi grantami skłaniają do rujnowania kraju, zwłaszcza sektora rolnego, niszcząc potencjalnie potężnego konkurenta. POCZĄTEK PRZEŁOMU Ukraina może i powinna rozwijać się swoją szczególną drogą z priorytetem interesów narodowych, w centrum których powinien być naród, nawet w warunkach światowej globalizacji. Jak każda wielka rzeka zaczyna się od małego źródełka, tak wszystkie wielkie wydarzenia mają swój początek. Przełom Ukrainy zaczyna się od zdefiniowania idei narodowej — jedynego podstawowego programu rozwoju społeczeństwa. Dziś na Ukrainie ile partii, tyle idei narodowych. Doszło do absurdu, gdy za ideę narodową uważa się integrację europejską lub mistrzostwa świata w piłce nożnej 2012 r. Idea narodowa wyznacza optymalny kierunek rozwoju i jego początek. Realizacja idei narodowej wymaga od elity wprowadzenia nowego systemu zarządzania społeczeństwem na podstawie praw natury i zasad moralnych. Na Ukrainie nie ma systemu przygotowania specjalistów-zarządców, który bazowałby na prawach przyrodniczo-moralnych. Naukowcy i, odpowiednio, urzędnicy nie korzystają z praw rozwoju społeczeństwa, które określają rozwój gospodarki kraju. A rozwój społeczeństwa powinien być pierwotnym, głównym czynnikiem działalności państwa. Bo tylko społeczeństwo ma niewyczerpany potencjał do samorozwoju. Droga odwrotna — najpierw gospodarka, a potem społeczeństwo — jest niszczycielska dla kraju. Dziś Ukraina „rozwija się” w sposób nienaturalny, drogą odwrotną. Jak taki „wzrost” wpływa na stan społeczeństwa? Przy braku wewnętrznego rynku wypłacalnego prawie całą produkcję surowcową przemysłu (metal, ruda, nawozy mineralne, energia elektryczna i inne) eksportuje się dla rozwoju innych krajów. Śladem za produkcją „eksportowane” są zasoby pracy, potencjał intelektualny i reprodukcyjny społeczeństwa. Konkurencyjność produkcji surowcowej osiąga się kosztem maksymalnego zmniejszenia głównego składnika kosztów własnych — wynagrodzenia, co również powoduje migrację ludności, pogłębienie kryzysu demograficznego i zubożenie reszty pracujących ludzi. Taki „rozwój” okrada nasze przyszłe pokolenia, tak jak okradli obecne nasi poprzednicy. Przy odwrotnym „rozwoju” znacznie rośnie koszt odtworzenia zasobów ludzkich, co pogłębia kryzys demograficzny. Na Ukrainie zwija się tradycyjna działalność — rolnictwo, z czego zawsze byliśmy dumni, i staczamy się do nietradycyjnego rodzaju podstawowej działalności — handlu wszystkim, co wpadnie w ręce, włącznie z handlem ludźmi, dziećmi, ich organami, narkotykami, szaleńczo rosnącą ilością napojów alkoholowych. Już sprzedano za bezcen, w tym za „czarną gotówkę”, prawie całe bogactwo narodowe. Pozostały jeszcze ukraińskie czarnoziemy — ostatnie bogactwo narodu i ostatnia nadzieja chłopów. I to ostatnie przygotowuje się do sprzedaży. Jaki rozwój społeczeństwa może być przy takiej polityce państwowej „wzrostu gospodarczego”? Jeśli grabieżcza prywatyzacja obiektów przemysłowych i wprowadzenie ludobójczej doktryny państwowej „zbędnego chłopstwa” zniszczyły gospodarkę kraju, odrzucając jej możliwy rozwój o 20—25 lat wstecz, to rynek ziemi, pod którym rozumie się tylko sprzedaż ukraińskich czarnoziemów, zniszczy Ukrainę jako niepodległe państwo z wymieraniem rdzennej ludności w ciągu 15—20 lat. Ukrainę zasiedlą obcokrajowcy, a kraj znów przekształci się w czyjąś kolonię. Wprowadzenie w obecnych warunkach rynku ukraińskich czarnoziemów, w którym nie ma żadnej celowości ekonomicznej, to zdrada narodowa i zbrodnia państwowa.
Ukraińska Trzecia droga opiera się na prawach natury i cechach narodowych. Narodowa ideologia państwowotwórcza Trzeciej drogi, alternatywna wobec komunistycznej i kapitalistycznej ideologii totalitarnych, rozpoczyna się od uznania idei narodowej oraz dwóch podstawowych aksjomatów, bez uwzględnienia których o niezależnym tworzeniu Ukrainy nie może być mowy. Pierwszy aksjomat. Ukraińska cecha narodowa — całkowita zależność poziomu życia i dobrobytu całej ludności kraju, życia, zdrowia i długowieczności każdego człowieka w społeczeństwie, pełnowartościowości puli genowej narodu od stanu, liczebności i zamożności chłopstwa. Dlatego zachowanie i odrodzenie chłopstwa, przywrócenie w ciągu 15 lat jego liczebności do 30 mln osób, maksymalne wzbogacenie chłopów kosztem intensyfikacji ich pracy na własnej ziemi powinno stać się podstawą strategii społeczno-ekonomicznej państwa. Dla realizacji założeń tego aksjomatu potrzebna jest całkowita wymiana stosunków produkcyjnych na wsi i metody gospodarowania na ukraińskiej ziemi, gdzie pełnoprawnym gospodarzem musi stać się chłop. Drugi aksjomat. Główny cel rolnictwa na planecie — produkcja białka roślinnego i zwierzęcego — środka, który zapewnia narodziny i życie całego świata biologicznego. Dla człowieka białko dodatkowo zapewnia przekazywanie dziedzicznej informacji intelektualnej (zdolności), pełnowartościowość potomstwa, należyte zdrowie i długowieczność. Wskutek naruszenia naturalnej technologii rolnictwa poprzez zastąpienie nawozów organicznych mineralnymi oraz stosowanie pestycydów znacznie zmniejszyła się produkcja białka, a na świecie powstał jego deficyt, który przekracza już 100 mln ton i osiągnął granicę krytyczną. Na Ukrainie deficyt białka wynosi 3 mln ton, a ludność spożywa go jedynie w 40—60 % dziennej normy fizjologicznej, przez co znacznie pogorszył się stan zdrowia ludzi i pojawiły się ciężkie choroby. Nie będąc w stanie pokonać deficytu białka, kraje zaczęły wprowadzać nowe technologie zastępowania go żywnością modyfikowaną genetycznie oraz paszą dla zwierząt i drobiu. Niestety, także Ukraina weszła na tę błędną drogę, wprowadzając technologie mutagenne (w przemysłowej hodowli drobiu już zostały wprowadzone). „Ogólnopaństwowy kompleksowy program rozwoju ukraińskiej wsi do 2015 roku”, który opracowały na zlecenie rządu Ukrainy Ministerstwo Polityki Rolnej oraz Ukraińska Akademia Nauk Rolniczych (UANR), nawet nie wspomina o białku i pokonaniu jego deficytu na Ukrainie. Niestety, Rada Najwyższa Ukrainy V kadencji, lobbując interesy biznesu, w 2007 r. przyjęła ustawę, która zezwala na produkcję żywności modyfikowanej genetycznie i spożywanie jej przez ludność. W tym czasie w USA ustawowo zabroniono uprawiać modyfikowaną genetycznie soję jako główne źródło białka dla własnej ludności. Zachowanie na Ukrainie naturalnych technologii produkcji żywności — to właśnie jest Trzecia naturalna droga tworzenia Ukrainy. Jej głównym strategicznym celem jest zachowanie naturalnej, pełnowartościowej ludzkiej puli genowej i zapewnienie możliwości jej
Машинний переклад
Nina HNATIUK Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKI W Pałacu Sztuki „Ukraiński Dom” odbyło się uroczyste posiedzenie z okazji 15-lecia Stowarzyszenia Badaczy Hołodomorów w Ukrainie. Z referatem wystąpił założyciel i wieloletni przewodniczący tej szacownej organizacji społecznej, obrońca praw człowieka, deputowany ludowy Ukrainy kilku kadencji, Bohater Ukrainy Łewko Łukjanenko. Na zgromadzeniu wystąpili wybitny ukraiński poeta, Bohater Ukrainy Iwan Dracz, deputowany ludowy Ukrainy Iwan Zajeć, doktor nauk historycznych Wasyl Maroczko, naukowiec Arsen Zinczenko oraz inni szanowani działacze społeczni, uczeni, artyści, którzy podkreślili konieczność wydawania książek o tragicznych kartach z historii narodu ukraińskiego (hołodomory, wyniszczenie milionów Ukraińców, lekcje komunistyczno-bolszewickich represji, lingwocyd) w masowych nakładach, aby współczesna młodzież więcej wiedziała o tych ciernistych drogach, którymi Ukraina szła do wymarzonej przez wiele pokoleń niepodległości. Należy również stworzyć Memoriał pamięci ludobójstwa narodu ukraińskiego (Memoriał pamięci narodowej), w którym uczczono by miliony ofiar hołodomorów, represji, deportacji, rusyfikacji. Stowarzyszenie Badaczy Hołodomorów w Ukrainie to naukowo-badawcza i oświatowa organizacja społeczna. Setki patriotów Ukrainy, którzy do niej należą, są przekonani: dla szybszego uwolnienia obywateli Ukrainy od antyukraińskiej proimperialnej ideologii niezwykle ważne jest poznanie całej prawdy o naszej historii, strasznych zbrodniach reżimu bolszewickiego. A do tego potrzebne są książki, filmy, programy telewizyjne, ekspozycje w muzeach, pomniki, szacunek członków społeczeństwa dla tych, którzy przeżyli te straszne czasy. Nasza myśl, nasza pieśń nie umrze, nie zginie Stowarzyszenie zwracało się z prośbą o włączenie publikacji o hołodomorze do państwowego planu wydawniczego, ale nie otrzymało odpowiedzi od Państwowego Komitetu ds. Radia i Telewizji. Nie jest to dziwne, gdyż niektórzy urzędnicy państwowi, jakkolwiek by to nie było przykre, nie dbają o umacnianie autorytetu państwa ukraińskiego, języka. Czy nie dlatego w 17. roku niepodległości Rada Miejska Odessy decyduje się „ozdobić” centrum miasta pomnikiem Katarzyny II, która zniszczyła Sicz Zaporoską i wprowadziła poddaństwo? A deputowani Rady Miejskiej Połtawy podejmują decyzję o demontażu znaku pamięci głównego atamana wojsk Ukraińskiej Republiki Ludowej Symona Petlury. Uczestnicy zgromadzenia w swoim apelu do Prezydenta Ukrainy zażądali od Głowy państwa stanowczości i wytrwałości w walce o ukraińską Ukrainę, prowadzenia takiej polityki państwowej, która sprzyjałaby wychowaniu świadomych obywateli, zachowaniu i pomnażaniu duchowości rodzimego narodu, jego kultury i języka jako nieodłącznych czynników narodu ukraińskiego.
Машинний переклад
W liście podpisanym przez profesora Tabaczníka Iwana Mazepę nazywa się „podstępnym intrygantem” i drwi się z tego, że część ukraińskiego społeczeństwa stawia jego rząd w rzędzie bohaterów narodowych. Rozważania Tabaczníka na temat Mazepy przypominają zemstę muchy na słoniu. A jeśli chodzi o wyrzuty o „podstępność” i „intrygowanie”, to nie Tabaczníkowi o tym mówić. Tym bardziej że to właśnie jemu, urzędnikowi państwowemu najwyższej rangi, należy się zabójcze zdanie: „Państwo to nie ikona”. Tabaczník trzymał się zasady „Państwo to nie ikona” nie tylko wtedy, gdy był głównym kanclerzem Leonida Kuczmy, ale także później, gdy jego nazwisko pojawiło się w tajemniczym zniknięciu cennych zabytków z Lwowskiego Archiwum Państwowego, a w swoich wywiadach kierował pouczenia do Ukraińców, którzy są „niekonkurencyjni” w Ukrainie!
Trudno znaleźć w świecie kraj, w którym urzędnik na stanowisku mógłby nie tylko pouczać, ale wprost lżyć głowę państwa. W Ukrainie, niestety, obecny urzędnik może to robić. Władza udaje, że niczego nie zauważa. A pojedyncze listy protestacyjne ukraińskich intelektualistów nie zmieniają sytuacji. Jaskrawym przykładem jest przedstawienie ze skandalicznymi wybrykami Danyłki w dniu święta Tarasa Szewczenki. Aby nadać pismu podpisanemu przez Dmytra Tabaczníka większej „naukowej” wagi, autorzy tego paszkwilu powołują się na pracę amerykańskiego politologa Samuela Huntingtona „Zderzenie cywilizacji”, licząc na to, że niewiele osób w Ukrainie ją przeczytało.
Rzecz w tym, że w chwili wydania tej książki w Ukrainie wiele jej prognoz dotyczących Ukrainy i Europy Środkowej się zdezaktualizowało. Ciekawsze jest jednak co innego. Powołując się na pracę Huntingtona, opisuje on sytuację językową w USA: rzekomo w miastach południowego zachodu USA można znaleźć pracę, nie znając angielskiego, lecz praktycznie nie da się tego zrobić bez znajomości hiszpańskiego. A o niedawno uchwalonej w USA ustawie o ochronie języka państwowego nie wspomina ani słowem. Poza tym, nie nazywając rzeczy po imieniu, autorzy pouczeń Tabachnyka piszą o artystycznej akcji w Ukrainie „Zróbmy z Ukrainy Ukrainę”: „Misjonarze”, którzy dopiero wczoraj zeszli „z połonin”, tłumnie jadą do Doniecka i Ługańska, na Krym i do Odessy, by „uczyć” miejscową ludność ukraińskości. Politycy najwyższego szczebla bez cienia wątpliwości dowodzą, że kiedy wszyscy przebierzemy się w „wyszywanki”, pokochamy UPA (…), to wszystkie rzeki w kraju natychmiast zaczną płynąć miodem i mlekiem”. Tę tezę można uznać za przejaw narodowej pogardy i kłamstwa, bo w akcji „Zróbmy z Ukrainy Ukrainę” biorą udział przedstawiciele różnych obwodów. Jeśli według wersji wicepremiera rządu Wiktora Janukowycza Ukraińcy, którzy według danych spisu ludności stanowią trzy czwarte mieszkańców kraju (użytkownicy języka ukraińskiego — ponad dwie trzecie), są mniejszością w państwie Ukraina, to jest to albo paranoja, albo prowokacja. To samo dotyczy języka państwowego, który według wersji Tabachnyka ma być ludowy. Czyli w Ukrainie mają być tysiące odcieni językowych? Myślę, że takiej mądrości nie „udźwignąłby” nawet „profesor” Tabachnyk, nie mówiąc już o urzędniku o przeciętnych zdolnościach umysłowych. A być może Tabachnyk w ten sposób dąży do wprowadzenia w Ukrainie dwujęzyczności i nazywa zbrodnią dążenie do państwowego wsparcia funkcjonowania języka państwowego. Chcę tu przytoczyć przykład naszego sąsiada Polski, która zdecydowanie w połowie lat 90. zmusiła zagraniczny biznes do mówienia po polsku. Dosłownie w ostatnich dniach cały kraj się poruszył, gdy dowiedział się, że w jednym z niemieckich przedsiębiorstw w Szczecinie menedżerowie próbowali zmusić pracowników do mówienia po niemiecku. Dlaczego zatem w Ukrainie podobne zamiary (a nie czyny!) Tabachnyk uważa za straszliwą zbrodnię i działania, które stawiają państwo na krawędzi rozłamu i wojny domowej? Jedynym wyjaśnieniem tego jest celowa prowokacja. Aby znacznie łatwiej przeprowadzić jeszcze jedną prowokację — trzymać naród w posłuszeństwie pod strachem przed rozłamem Ukrainy. Rzekomo już się o niego domagają we wschodnich obwodach Ukrainy w odpowiedzi na „обучение местного населения украинству”. Spośród „perełek” przytoczonych przez Tabachnyka chcę zwrócić uwagę na jeszcze jedną: proponuje on odłożenie uznania Hołodomoru i narodowo-wyzwoleńczych zmagań o sto lat, rzekomo wtedy będzie mniej emocji. Biorąc pod uwagę namiętność Tabachnyka do starożytności, bardzo prawdopodobne, że wtedy będzie znacznie mniej dokumentów.
Машинний переклад
W mediach i Internecie pojawiły się informacje o bezprawiu i zniewadze, których dopuścili się członkowie „Eurazjatyckiego Związku Młodzieży” na wystawie dokumentów archiwalnych SBU, poświęconej tematowi Hołodomoru lat 1932—1933 w Ukrainie, który pochłonął życie około 10 mln Ukraińców (z czego jedną trzecią stanowiły dzieci). Tym bezprecedensowym aktem zniewagi EZM, organizacji, którą według informacji mediów stworzyło FSB i którą wspiera obecny prezydent Rosji W.W. Putin, kręgi rządzące dzisiejszej Rosji pokazały swój strach przed przerażającą prawdą antyukraińskiego ludobójstwa. Strach przed perspektywą nie tylko moralnego, ale i ogromnego odszkodowania materialnego dla ofiar Hołodomoru i ich potomków, analogicznie do tego, które przez wiele lat wypłacały powojenne Niemcy za zbrodnie nazizmu ofiarom tych zbrodni. Przecież Rosja uznała się po rozpadzie Związku Radzieckiego w 1991 roku za jedynego następcę prawnego ZSRR. Oświadczamy: wykonawcy tej zuchwałej zbrodni, dokonanej przez zwolenników EZM przy faktycznym przyzwoleniu organów ścigania Rosji, muszą zostać surowo ukarani, a władze Rosji muszą publicznie przeprosić Ukrainę za tę haniebną akcję swoich obywateli. Zwracamy się w dniach 75. rocznicy wielkiego Hołodomoru do Prezydenta Ukrainy, Rady Najwyższej oraz Gabinetu Ministrów Ukrainy z żądaniem: złożenia pozwu do Międzynarodowego Trybunału Europejskiego o odszkodowanie materialne od Rosji dla Ukrainy jako państwa oraz jej obywateli, którzy stali się ofiarami Hołodomoru-ludobójstwa, zaplanowanego i przeprowadzonego w Ukrainie przez stalinowski reżim w latach 1932—1933. Stowarzyszenie Badaczy Hołodomorów
Występuje poeta, Bohater Ukrainy Iwan Dracz
Halyna ŁEWYCKA, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy
W 1995 roku ukraiński poeta pisał: Żyli w Ukrainie jak letnicy, ukraińską znieważywszy istotę. Dziś tam tabacznicy, gdzie tytoniowcy być powinni. Jaskrawym tego potwierdzeniem są ostatnie wywiady i komentarze póki co wicepremiera rządu Ukrainy ds. humanitarnych Dmytra Tabacznyka. Prawda, wygłasza je nie jako urzędnik, a jako profesor, choć w prasie były już materiały w sprawie drogi tego „gospodina” do profesorskich stanowisk. Dlatego nie będę się przy nich zatrzymywać. Jednak pozwala to zrozumieć naturę cynizmu tej postaci, którym przesiąknięte są wszystkie jego komentarze, od zeszłorocznych rekomendacji dla Prezydenta Ukrainy, by się powiesił, przez wszystkie insynuacje pod adresem ukraińskiej inteligencji, kończąc na jego sentencjach wyłożonych na łamach „Kijewskogo tielegrafa” z 9 listopada. Ludzie, z którymi miałam okazję wymieniać poglądy w sprawie ostatnich sentencji Tabacznyka, byli zgodni, że od czasu upadku imperium jeszcze tak cynicznych rzeczy nie przyszło im czytać. Nie będę przytaczać wszystkich „idei” członka rządu, jednak na niektórych z nich mimo wszystko się zatrzymam. I zacznę od nie najważniejszej, lecz kluczowej. „Doktor historii” przyłącza się do tych, którzy łają Iwana Mazepę, zalicza go do epoki średniowiecza. I ten szczegół pozwala mi wysnuć przypuszczenie, że Tabacznyk jedynie nakreślił ideologiczny szkielet, a mięsiwo emocji pochodzi od najemnych autorów brudnych wypocin.
Więzień polityczny, Bohater Ukrainy Łewko Łukjanenko — w prezydium zebrania
Машинний переклад
Ołeksandr Kramarenko, m. Ługańsk
Aby lepiej zrozumieć ogólny poziom świadomości narodowej i europejskości obywateli Ukrainy, wystarczy zapoznać się z wynikami badań socjologicznych dotyczących perspektyw wstąpienia naszego kraju do NATO. Według tych badań zwolenników euroatlantyckiej integracji w Ukrainie jest nie więcej niż jedna czwarta ogółu dorosłej ludności. Z tego można wyciągnąć dwa wnioski. Pierwszy: mimo wszystkich deklaracji naszych prezydentów, urzędników rządowych i parlamentarzystów o twardym kursie Ukrainy ku Europie, są oni w najlepszym razie wyrazem politycznego romantyzmu, a w najgorszym – otwartego cynizmu polityków. Drugi wniosek, niestety, jest jeszcze smutniejszy. Bo, mówiąc w ogólnym zarysie, europejską mentalność w naszym państwie mają te same 20–25% jego obywateli.
Odrzućmy 20 % przedstawicieli mniejszości narodowych, a okaże się, że mentalność euroazjatycką ma co najmniej 55 % naszych współobywateli pochodzenia właśnie ukraińskiego. Oznacza to, że dziś około 70—75 % Ukraińców utraciło swój tradycyjny europejski światopogląd i nabyło euroazjatycki, co powoduje ogólnie negatywny stosunek do Ukraińców w krajach europejskich. Jeśli do tego dodać, że owe 20—25 % zwolenników integracji europejskiej na Ukrainie to w zdecydowanej większości mieszkańcy regionów przyłączonych do URSR na mocy paktu Mołotow—Ribbentrop z 1939 roku, to można przypuszczać, że właśnie ta okoliczność jest główną przyczyną ich mentalnych różnic w stosunku do ludności pozostałych regionów Ukrainy. Dla wszystkich obiektywnych badaczy przyczyn Hołodomoru i jego skutków nie ma żadnych wątpliwości, że gdyby Zachodnią Ukrainę przyłączono do ZSRR w 1929 roku (przed bolszewickim ludobójstwem Ukraińców w 1933 roku), zwolenników wstąpienia do NATO na Ukrainie byłoby dziś nie więcej niż 5 % (tak samo w Rosji). A składaliby się oni wyłącznie z owej „wąskiej warstwy ukraińskiej inteligencji” (według określenia wicepremiera ds. humanitarnych Dmytra Tabacznyka), która jedynie dzięki swojemu poziomowi intelektualnemu i erudycji zrozumiała całą obłudę sowieckiej i postsowieckiej propagandy dotyczącej głodu 1932—1933 lat. Największe w dziejach ludzkości ludobójstwo na ziemiach ukraińskich zostało zaplanowane właśnie po to, by przestały one na zawsze być ukraińskie, a ludzie — bezpośredni potomkowie jego ofiar — stracili pamięć historyczną o Hołodomorze wraz z narodową samoświadomością i europejską mentalnością. Można z pewnością powiedzieć, że diabelski zamysł ideologów Hołodomoru udał się niemal w całości — potomkowie zniekształconego narodu w swojej zdecydowanej większości rzeczywiście utracili własną genetyczną i historyczną pamięć i, mimo że rzekomo mają państwo, tracą dziś także ostatnią cechę narodową — język praojców. O tym, jak bardzo ten proces jest sprzeczny z naturą, jaskrawo świadczy choćby takie porównanie. Komunista Petro Symonenko, który jak sam przyznaje, stracił podczas Hołodomoru dwie ciotki, odczuwa tę tragedię i pamięć o niej znacznie mniej dotkliwie niż lwowski profesor Wasyl Łyzanczuk, który nie stracił w czasie ludobójstwa 1933 roku nikogo ze swoich krewnych. Pierwszy zak-
Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki wzywa do traktowania tragedii własnego narodu jak błędów kolektywizacji, od których ucierpiały wszystkie narody dawnego ZSRR, i do niepolityzowania jej dzisiaj. Drugi natomiast nie ma spokoju z powodu tego, że państwo ukraińskie dziś nie czci należycie pamięci o milionach niewinnie zamordowanych głodem przedstawicieli swojego narodu tytularnego: „Można było się spodziewać, że po zdobyciu niepodległości Ukraina będzie kontynuować badania nad ukraińskim ludobójstwem, stworzy ośrodki badawcze do studiowania wszystkich trzech głodów i uwieczni pamięć licznych ofiar tych oraz innych zbrodni „sowieckiego” imperium muzeami i pomnikami. A tu nadeszło rozczarowanie…” Skąd ta rzucająca się w oczy różnica w stosunku do Hołodomoru? Przecież Symonenko najpewniej uważa się za Ukraińca, a szanowny pan Łyzanczuk najprawdopodobniej w swoim czasie był w szeregach KPU-KPZR. Chodzi o to, że jednego z nich wychowano w ukraińskiej rodzinie, a drugiego – w rodzinie ludzi, których sztucznym głodem bolszewicy przewychowali z Ukraińców na sowieckich obywateli. Właśnie w wyniku tego Wasyl Łyzanczuk jest za przystąpieniem Ukrainy do NATO, podczas gdy Petro Symonenko jest konsekwentnym bojownikiem przeciwko temu. Ponieważ potomków Ukraińców przewychowanych w ten sposób w naszym państwie jest kilkakrotnie więcej niż świadomych Ukraińców, to mamy też tak negatywny stosunek do wstąpienia Ukrainy do NATO. Sam Hołodomor zaś wśród historycznych atrybutów pamięci w naszym postgenocydalnym społeczeństwie zajmuje miejsce gdzieś między Czarnobylem a wojną w Afganistanie, znacznie ustępując społecznej pamięci o tak zwanej Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej czy, powiedzmy, „wielkiej” rewolucji październikowej. A to jest nienaturalne z punktu widzenia każdego innego narodu. Bo nawet podczas II wojny światowej Ukraińców zginęło znacznie mniej niż podczas Hołodomoru. A ukraińskich dzieci i kobiet w pierwszym półroczu 1933 roku zginęło kilkunastokrotnie więcej niż w latach 1941–1945. Ale należyta pamięć o ofiarach Hołodomoru jest dziś Ukrainie potrzebna nie tyle dla przywrócenia sprawiedliwości historycznej, ile jako gwarancja jej odrodzenia narodowego i wejścia w europejskie instytucje. Bez przywrócenia tej pamięci Ukraińcom budowa społeczeństwa obywatelskiego w naszym państwie jest wysoce wątpliwa, choć właśnie na takim wariancie europejskiej integracji Ukrainy upiera się dziś większość krajowych polityków i politologów. Społeczeństwo obywatelskie bez wątpienia jest gwarancją takiej integracji, lecz mimo wieloletnich wysiłków na rzecz jego budowy na Ukrainie podejmowanych przez bezlik zagranicznych grantodawców, u nas z tym społeczeństwem, zgodzicie się, wcale się nie układa. Właśnie dlatego, że nasze społeczeństwo jest postgenocydalne, Ukraina, mając lepszą jakość edukacji i zawodowe umiejętności swojej ludności (przynajmniej średniego pokolenia) oraz lepsze zasoby naturalne niż tacy nasi sąsiedzi z postkomunistycznej przeszłości, jak Polska, Węgry, Słowacja, Rumunia i Bułgaria, pod względem jakości życia swoich obywateli wlecze się daleko w tyle za wymienionymi państwami, nie mówiąc już o porównaniu naszego poziomu integracji europejskiej z nimi. Ten paradoks można wyjaśnić następująco. W przeciwieństwie do Ukrainy, te państwa mają zdrowe narody tytularne, na których fundamencie po rozpadzie obozu socjalistycznego szybko odbudowały swoje państwa narodowe i rozbudowały społeczeństwa obywatelskie. Dla tych, którzy nie widzą związku między tymi wydarzeniami, przytoczę wypowiedź jednego z „ojców” francuskiego nacjonalizmu Charles’a Maurrasa: „Naród stanowi najbardziej z istniejących zbiorowości obywatelskich, potężną i samowystarczalną. Rozbijcie go, a obnażycie jednostkę. Straci ona wszystko – ochronę, wsparcie, pomoc”. Powszechnie wiadomo, że jednym z filarów, na których trzyma się każdy naród, jest wspólna pamięć historyczna, wspólne traumatyczne doświadczenie, którym dla nas właśnie jest Hołodomor. I dopóki wszyscy nie będziemy się do niego należycie odnosić, dopóty nie odrodzimy się jako pełnowartościowy naród. A konsekwencją tej narodowej niepełnowartościowości będzie nadal niemożność budowy społeczeństwa obywatelskiego i realnej integracji Ukrainy z Europą. Dziś wszystko to, ku wielkiemu żalowi, lepiej rozumieją szare eminencje antyukraińskich sił politycznych, które dość często znajdują się dziś we władzy na Ukrainie. Dlatego to właśnie próbują na wszelkie sposoby narzucić ciężko choremu narodowi ukraińskiemu obce mu święta historyczne, obcych bohaterów i pokutę za obce narodowe tragedie, przemilczając i oczerniając pamięć o naszej narodowej Golgocie – Hołodomorze. Jednak na długiej i cierniste drodze odradzania pamięci historycznej Ukraińców chciałbym przestrzec przed skrajnościami, które mogą wyrządzić znaczną szkodę tej świętej sprawie. Tak, wszystkie gadaniny niektórych naszych ura-patriotów o odszkodowaniach dla Ukrainy od Rosji za straty spowodowane ludobójstwem są z istoty swojej pustosłowiem. We współczesnym świecie takie odszkodowania byłyby możliwe tylko wtedy, gdyby za Ukrainą stała znaczna potęga wojskowa, siła pieniędzy lub siła prawa w kontekście międzynarodowym. Najwyraźniej z tego wykazu nasze przez prorosyjskich oligarchów ograbione państwo dziś nie ma i w najbliższej przyszłości nie będzie mieć niczego. Autor nie uważa się za wynalazcę tego know-how, dzięki któremu odrodzenie pamięci historycznej Ukraińców doprowadzi do powrotu ich naturalnej europejskiej mentalności. Do tego wniosku doszli niezależnie od siebie tacy giganci współczesnej myśli humanistycznej, jak Papież Jan Paweł II i powszechnie znany uczony Francis Fukuyama. Pierwszy, mówiąc o lekcjach Hołodomoru dla Ukraińców, bardzo trafnie zauważył kiedyś: „Doświadczenie tej tragedii powinno dziś kierować uczuciami i działalnością narodu ukraińskiego na drodze ku zgodzie i współpracy”. Dziwne, że żaden z naszych współczesnych „jednoczycieli” Ukrainy (a ich wśród ukraińskich polityków jest pod dostatkiem) nie zastosował się do tej rady jednego z najmądrzejszych obywateli świata. To jest, moim zdaniem, dowodem na to, że „jednoczyć ojczyznę” ta (w porównaniu z Papieżem) intelektualna drobnica stara się jedynie z korzyścią dla siebie, a nie dla Ukrainy. Francis Fukuyama w swoim zeszłorocznym kijowskim wykładzie podszedł do tej nagłej ukraińskiej problematyki w sposób bardziej systemowy. Według niego budowa społeczeństwa obywatelskiego na Ukrainie powinna rozpocząć się od przyswojenia przez naród ukraiński „wspólnego traumatycznego doświadczenia” jako fundamentu budowy narodu politycznego. Taktowny Fukuyama nie powiedział wprost, co rozumie pod sformułowaniem „wspólne traumatyczne doświadczenie”, ale i bez tego jest jasne, że budować ukraiński naród polityczny można tylko na historycznym doświadczeniu Hołodomoru, tak jak kiedyś Żydzi na pamięci o Holokauście zbudowali swój naród polityczny w Izraelu, wyposażywszy go w ówcześnie martwy język – hebrajski. W ukraińskich realiach budowa narodu politycznego na podstawie dwujęzyczności jest a priori niemożliwa. Jeden z klasyków filozofii, Anglik John S. Mill, w tej sprawie już w XIX wieku słusznie zauważył: „Wśród ludzi, którym brak poczucia solidarności, zwłaszcza jeśli czytają i mówią różnymi językami, nie może istnieć wspólna opinia publiczna, potrzebna do działania przedstawicielskiego rządu. Wpływy kształtujące opinię publiczną – a więc określające podejmowanie decyzji politycznych – będą różne w różnych częściach kraju. W jednej części będą ufać zupełnie innej kategorii przywódców niż w drugiej”. Cóż tu dodać, biorąc pod uwagę obecny stan rzeczy na Ukrainie? Chyba tylko to, że w przeciwieństwie do naszych intelektualistów z obozu patriotycznego ci ideolodzy „zjednoczenia” Ukrainy za pomocą konstytucyjnej dwujęzyczności dobrze znają prace Milla?.. Ale według Fukuyamy do budowy społeczeństwa obywatelskiego na Ukrainie wspólna pamięć historyczna jej obywateli nie wystarcza. Nowo powstały ukraiński naród polityczny będzie musiał jeszcze stworzyć własny jednolity kościół miejscowy. Bo można z jednakowym szacunkiem odnosić się do pamięci o narodowej tragedii swojego narodu, ale jeśli przy tym chodzić modlić się do wzajemnie zwaśnionych wyznań jednego kościoła, to wtedy o jedności obywatelskiej nie ma co marzyć. I dopiero po utworzeniu jednolitego kościoła miejscowego Ukraińcy będą mogli wreszcie zbudować w swoim państwie prawdziwe społeczeństwo obywatelskie z takimi, niedostępnymi dla nas dziś, instytucjami, jak telewizja i radiofonia publiczna. Wtedy nie tylko Ukraina będzie miała ochotę wejść do NATO i Unii Europejskiej, ale i te poważne organizacje międzynarodowe będą dążyć do naszego członkostwa w swoich szeregach. Podobnie, oceniając rolę uświadomienia sobie wszystkich skutków dla Ukrainy ludobójstwa z 1933 roku, uważa także światło współczesnej myśli nacjonalistycznej, więzień polityczny Jewhen Swerstiuk: „Celem naszych badań jest uzbroić sam naród w samoświadomość i miecz duchowej samoobrony, wyprowadzić go z niewoli złudnych pojęć i dróg prowadzących do pogodzenia się z władzą bezbożników”. Wszystko to prawda, ale i Papież Jan Paweł II, i Fukuyama, doradziwszy nam, co robić, najpewniej przez swoją taktowność cudzoziemców nie powiedzieli nic o tym, jak dokładnie to wszystko zrobić. O tym, moim zdaniem, powinni zadbać już ukraińscy intelektualiści, przynajmniej ta część, która pretenduje do miana elity narodowej. Po pierwsze, należy dążyć do uznania Hołodomoru za bolszewickie ludobójstwo narodu ukraińskiego na poziomie międzynarodowym, przez całą wspólnotę światową. Stanie się to możliwe tylko wtedy, gdy gromadzenie dowodowej bazy ludobójstwa zamiast społeczeństwa będą wykonywać takie instytucje państwowe, jak prokuratura, sądowo-medyczna ekspertyza, SBU i archiwa państwowe. Międzynarodowe uznanie Hołodomoru za ludobójstwo prawdopodobnie zmieni dzisiejszy lekceważący stosunek do Ukrainy na świecie na bardziej obiektywny, co z kolei poprawi pozycję naszego państwa na arenie międzynarodowej. Po drugie, powinniśmy przejąć doświadczenie Izraela w wychowywaniu należnego stosunku młodego pokolenia do Holokaustu i wprowadzić odpowiedzialność karną (a nie administracyjną, jak obecnie) za zaprzeczanie faktowi bolszewickiego ludobójstwa Ukraińców w 1933 roku, tak jak dawno zrobiono to w Izraelu i w wiodących krajach Unii Europejskiej w odniesieniu do Holokaustu. Jeśli wszystko to zrealizować, to pojawienie się ukraińskiego narodu politycznego, zgodzicie się, nie będzie już wydawać się tak nierealnym marzeniem, jak wydaje się dziś. Kolejne zaś kroki (zgodnie z zaleceniami Fukuyamy) dotyczące budowy społeczeństwa obywatelskiego jako gwarancji wejścia Ukrainy do struktur europejskich, według mojego przekonania, nie będą już tak trudne, jak poprzednie.
Машинний переклад
Walentyna DAWIDENKO “Połączyły się dwie rodziny — Ukraińców z Kropywnycczyzny, wtedy jeszcze Jelizawetgradszczyzny, i Chełmszczyzny. Pierwsza z nich podczas reformy stołypinowskiej przeprowadziła się do guberni samarskiej na chutor Aleksiejewka w powiecie buzułuckim. To rodzina mojego ojca. Miała duże gospodarstwo, chutor. Ludzie nazywali go chutorem Wojtenków — od nazwiska tego rodu. Zachowało się u mnie zdjęcie ich gospodarstwa. Rosjanie przyjeżdżali nawet z okolicznych powiatów, żeby popatrzeć, co potrafią, jak to mówili, wyhodować chochoły na suchych nadwołżańskich ziemiach. A ta rodzina uprawiała wszystko: zboża, rośliny dyniowate i inne. Wojtenkowie mieli ogromną bibliotekę, pragnęli dać dzieciom wykształcenie. Przez to nazywano ich potocznie „papiernikami”. Biblioteka rzeczywiście była bezcenna: książki nie tylko dotyczące gospodarstwa (jak hodować pszczoły, uprawiać tytoń), ale także dzieła Puszkina, Lermontowa, ukraińskich pisarzy. Niestety, kiedy w 1921 roku nastał głód w Powołżu, rodzina przeprowadziła się na Ukrainę, ratując dzieci, niektóre książki trzeba było zostawić. Na jednym ze starych zdjęć mój dziadek gra na skrzypcach pośrodku pola melonów. Bardzo pięknie śpiewali, znali mnóstwo ludowych pieśni i zachowywali ukraińskość nawet wtedy, gdy mieszkali w guberni samarskiej. Wszyscy byli piśmienni, a dziadek ukończył szkołę nauczycielską, jest zdjęcie z jego promocji, wszyscy pedagodzy, nawet ksiądz. Dziadek chciał kontynuować naukę w Petersburgu, zdał egzaminy, ale w komisji rekrutacyjnej powiedziano mu: „Od pługa przyszedłeś, do pługa wracaj”. Ale był bardzo utalentowany, sam nauczył się grać na gitarze i mandolinie, został fotografem. Dziadek prenumerował wiele czasopism, zachowały się u nas numery „Wsemirnyj sledopyt” z 1928 roku. Według schematów z czasopism sam skonstruował odbiornik radiowy i cała wieś przychodziła go słuchać. Kiedy przeprowadzili się na Mikołajowszczyznę do krewnych mojej babci, dziadek początkowo był dy-
Машинний переклад
Rodzina ojca, Waleriana Artemowicza Wojtenki, była związana ze szkołą. Rodzinę wysyłano z wioski do wioski, bardzo biedowała, bo miała sześcioro dzieci. Dziadek zapisywał ukraińskie pieśni ludowe, przechowywał wiele albumów z tymi pieśniami. Ale podczas represji 1937 roku w rodzinie wielokrotnie przeprowadzano rewizje, albumy zabrano, a jeszcze nie zapomniano zabrać worków z suszonymi gruszkami, które ratowały całą rodzinę przed głodem. Podczas wojny rodzina mieszkała w Wareniwce w obwodzie mikołajowskim. Dziadka ze względu na wiek do armii nie wzięto, a po przyjściu Niemców aresztowano. Zachował się dom i ta piwnica, w której siedział. Pilnowali go Rumuni i dziadka udało się wykupić: córka wymieniła u strażników na swój pierścionek. A aresztowali go dlatego, że na strychu w tym czasie dziadek słuchał przez swój odbiornik „komunikatów sowinformbiura”, a w domu mieszkali dwaj niemieccy oficerowie. Niedaleko naszej wioski, w wiosce Krymka, działała grupa „Partyzancka iskra”. Później nam opowiadano, że wszystko, co słyszał w radiu, przekazywał w jakiś sposób tam. Dziadek nauczył się dobrze fotografować, pamiętam jeszcze starodawny aparat fotograficzny na trzech nogach: wielkie pudło. Kiedy zmobilizowano go w 1916 roku na I wojnę światową, był fotografem wojskowym, zachowało się nawet zaświadczenie. Wtedy dopiero pojawiły się aeroplany, on z tych aeroplanów robił zdjęcia niemieckich pozycji. Ale na starych fotografiach jest nie tylko życie codzienne żołnierzy, ale i niemieckie pozycje, ruiny dawnej twierdzy Wenden. Jeszcze sfotografowano wszystkie roty, muzyków, piekarzy, karabinierów, rotę konną, nawet cmentarz żołnierski. Zachowały się fotografie pierwszych żołnierskich rozruchów, są dwa unikatowe zdjęcia — na nich żołnierze-Tatarzy podczas modlitwy. Oni też walczyli w rosyjskiej armii, ale najwięcej było Ukraińców. Dużo zdjęć z życia Łotyszy, bo dziadek bardzo przyjaźnie odnosił się do ludzi innych narodowości. To już według opowieści mojego ojca, bo dziadka nie zastałam żywego. Niektóre zdjęcia z czasów wojennych podpisał dziadek, fotografie bliskich też są podpisane. Aparat fotograficzny przeszedł w spadku do innej gałęzi rodziny, a oto fotografii zachowało się ponad sto. Było bardzo dużo negatywów, ale my ich nie wzięliśmy ze sobą, przeprowadzając się z obwodu mikołajowskiego. — Czy dziadek prowadził dziennik? Są i zapisy dziennikowe, mają one także charakter obyczajowy. Po pierwsze, dziadek bardzo interesował się medycyną, zostawił wiele przepisów przygotowania leków. Zachowały się skrzypce, na których grał. Mają ponad sto lat. Napisano, że to skrzypce Guarneriego, ale ja tak nie myślę, bo w tamtym czasie było wiele podróbek wielkiego mistrza. Na nich potem grał ojciec, teraz mój wnuk gra na gitarze, być może zwróci się i do skrzypiec. A druga gałąź mojego rodu — Ukraińcy z Chełmszczyzny, którzy latami żyli we wsi Słobodin koło Zamościa. Nazwisko ich to Morokiszko. W I wojnę światową całą rodzinę przesiedlono tutaj, w strefę południową. Potem wróciła w rodzinne strony. Rodzina była zamożna, do tej pory przechowuję zaświadczenie o ich gospodarstwie. Morokiszkowie przeżyli ciężkie czasy, kiedy zaczęły się prześladowania band na terytorium Polski — to były zaplanowane z radzieckim rządem akcje, żeby wysiedlić Ukraińców. O tym można wyciągnąć wniosek, sądząc po tym fakcie, że wywożono ich z całym majątkiem, z bydłem, sprzętami domowymi, a tutaj wszystko zabrano do kołchozów, czyli dla władzy było to korzystne — ograbić i tych Ukraińców. Ucisk zaczął się w 1939 roku, trwał podczas wojny. Napadali w nocy, rabowali, zabijali, zmuszali do opuszczenia Polski. Wywozili w „bydlęcych” wagonach na południe obwodu mikołajowskiego, a ci ludzie wyrośli w strefie leśnej, ciężko przeżyli przeprowadzkę, utratę kultury. Mama zawsze wspomina rodzinny dom, czereśnie, które rosły na podwórzu, porzeczkę czarną, czerwoną, lipy. A kiedy przyjechali tutaj, miejscowi komuniści zaczęli prześladować nowe ofiary. Kazali całe bydło oddać do kołchozu; to bydło, nieprzyzwyczajone do kołchozowej paszy i braku opieki, zginęło. Rodzinie było bardzo ciężko zaadaptować się, była stale zastraszana i oszukiwana. Na pewien czas zwolniono ją z płacenia podatków i obligacji, ale i tak okradano, wszak nie orientowali się w miejscowych prawach, na tym właśnie dorabiała się władza. I jak tylko okazywali jakieś niezadowolenie, mówili: „My was wywieziemy do białych niedźwiedzi”. Niektórzy z naszej rodziny wrócili na Zachodnią Ukrainę, teraz tam mieszka mój 90-letni wujek. A w wojnę ukrywali czerwonoarmistów, którzy uciekali z obozu koncentracyjnego, który był niedaleko wioski, uratowali 15 osób, ale od nich też zarazili się tyfusem, ciężko chorowali. Po wojnie jeszcze długo korespondowali z uratowanymi z okolic Moskwy, a potem wszystko zaginęło. Myślę, że nie jeden taki ród jest na Ukrainie, z którego można by napisać całą historię narodu”. Zoja Walerianowna SZAŁIWSKA przyjechała do redakcji „Słowa Proświty” z Konotopu w obwodzie sumskim, żeby pokazać album starych zdjęć, które zrobił jej dziadek. Jest biochemikiem z zawodu, a z powołania dziennikarką, zbiera wspomnienia o Hołodomorze, przyjeżdża z Konotopu do Kijowa na każdy występ chóru „Homin” i zrobiła już niemal fotokronikę tego zespołu od czasu znajomości z nim. To u niej, najwyraźniej, rodzinne zamiłowanie, wszak jej dziadek Artem Hryhorowycz Wojtenko był fotografem pułkowym jeszcze w 1914 roku. Historia dwóch gałęzi jej rodu w zdumiewający sposób odzwierciedla historię Ukrainy od zaporoskich kozaków, wygnańców i deportowanych do Rosji Ukraińców, a także z Polski na Ukrainę, Hołodomor, represje, wojny. A jeszcze najjaskrawiej przedstawia charakterystyczne cechy ukraińskiego kwiatu — pracowitość, rozum, gospodarność, pociąg do edukacji. Oto jaką opowieścią zilustrowała fotografie swojego dziadka.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
NKWD w obwodzie żytomierskim o godzinie 3 w nocy zostawiał pustą beczkę, a zabierał pełną ludzkiej krwi. Woził tę krew za miasto i rozlewał na pola kołchozowe Klityny, Lewkowej, Kaliniwki, Smakiwki i Teteriwki. Iluż niewinnych ludzi trzeba było rozstrzelać, żeby pół tony krwi się nalało! A zabijano ich każdej nocy setkami. Ale nie wszystkich rozstrzeliwano, bo żałowano naboi i wrzucano do dołów żywcem, a z góry przykrywano trupami i ziemią. Rozstrzeliwano tylko szczególnie niebezpiecznych „wrogów ludu”. Za takich uważano wojskowych, kierowników przedsiębiorstw, nauczycieli, pisarzy, inżynierów, księży, lekarzy, młodzież studencką oraz inną inteligencję. Właśnie tę elitę, żeby nie uciekła i nie męczyła się pod ziemią, rozstrzeliwano, a reszcie wiązano ręce i żywcem zrzucano do dołów. Oni krzyczeli, a ich zasypywano ziemią, która potem jeszcze długo się poruszała…” Maria Bojko, zapisano 2 lipca 1962 roku, m. Żytomierz: „W młodych latach pracowałam w Żytomierskiej fabryce muzycznej jako palaczka. Wstawałam wczesnym rankiem, rozpalałam w piecach, żeby przed rozpoczęciem dnia pracy w halach było ciepło i robotnicy nie marzli. Kiedy spieszyłam się do pracy, to kilka razy widziałam, jak między trzecią a czwartą godziną rano ciężarówki woziły represjonowanych na cmentarz żydowski, który znajduje się w rejonie Smolanki. Czasami związani żywi lub martwi ludzie na zakręcie wypadali z paki na szosę i wtedy uciekałam, cho”
Машинний переклад
Zdjęcie O. Łytwynenki. Moja babcia (piękna Polka) w 1933 roku zmarła w drodze od jednego syna do drugiego (szła ze Swatowego do Maryniwki), i nie wiemy, gdzie jest pochowana. A jeszcze mówią, że nie było żadnego Hołodomoru! Dziadek miał czterech synów. Byli „wrogami-kułakami”, ale wszyscy zginęli na froncie w 1941 roku. Pamiętam, jak wyprowadzali z naszego podwórka krowę za nieopłacone podatki — podatek ten był bardzo wysoki. Mama uczepiła się powroza, krzyczała w histerii przekleństwa pod adresem „rodzimej” władzy: „Męża zabrali i zabili, a teraz — głodowa śmierć mnie i moim dzieciom!”. Dziadek krzyczał, żeby natychmiast zamilkła, inaczej za takie słowa i ją wsadzą, zostaną dzieci całkiem sierotami. Nie wsadzili, jednak… Pewnie nikt nie doniósł. I ci, którzy krowę zabierali, zamilczeli… Pamiętam także, jak rozpaczała mama, kiedy przynosili rentę za ojca: na siostrę — 6 rubli, na mnie — 8. Mama płakała i mówiła: „Przecież on był u mnie złotym gospodarzem, jakże tanio wycenili jego główeczkę…”. Dziadek czekał na synów z wojny jeszcze trzy lata. I kiedy zrozumiał, że żaden nie wróci, pod koniec 1947 roku zmarł. Mama mówiła, że dziadek zmarł z tęsknoty. Przecież zdrowy był jak dąb! Do siódmej klasy chodziłam w bluzce zamiast żakietu — ze zwykłego perkalu w brązowym kolorze; była cieniutka i było w niej bardzo zimno. Idę do ósmej klasy, a mama mówi, że trzeba będzie jeszcze rok chodzić w tej bluzce — na inną pieniędzy nie ma, trzeba zapłacić podatek. Płaciliśmy wtedy duże pieniądze za sad — dziadek jeszcze przed wojną posadził duży wiśniowy sad. Płaciliśmy podatek za każde drzewo. I wyciąć nie można było — wsadziliby do więzienia. Poszłam do ósmej klasy w tej nieszczęsnej bluzce. Mama mówiła mi: „Mniej trzy łokciami o ławkę, bo one i tak już świecą. Przetrą się — naszyję łaty, będziesz wiedziała, jak szanować odzież…”. Jeśli mama mówiła, że „tam w łatach chodzą”, to oznaczało, że żyją ludzie — gorzej być nie może… Grzechem byłoby narzekać na los — miałam dobrego męża, przeżyłam z nim jak za kamiennym murem, tylko zmarł wcześnie. Często myślę, że gdybym miała możliwość, co roku jeździłabym na grób ojca (dopiero po 58 latach dowiedziałam się, że mój ojciec zginął 28 grudnia 1941 roku i jest pochowany we wsi Percewo w obwodzie kałuskim), posadziłabym tam ukraiński lubczyk i barwinek… I w swoim liście wcale nie szukam współczucia, a napisałam tak, jak wszystko pozostało w mojej pamięci. „Przeżyłam, jak od pieca do progu przeszłam…”. Niech Panu, Wołodymyrze, wszystko wiedzie się dobrze. Zdrowia Panu!”. Szanowna Pani Ałło! Pani pełen człowieczeństwa list z wyrazistymi szczegółami życiowymi, przepełniony ludową prawdą, która odtwarza historię Donbasu, głęboko mnie poruszył. Więc jak tylko zostaną uznane pełnomocnictwa deputowanych ludowych nowej kadencji i otrzymam pensję deputowanego (od kwietnia dobrowolnie zrezygnowałem z statusu deputowanego i wypłaty wraz z wieloma osobami o podobnych poglądach) — pomogę Pani pojechać na grób ojca, opłacę drogę od Perwomajskiego w obwodzie donieckim do wsi Percewo w obwodzie kałuskim w Rosji.
Машинний переклад
Wołodymyr JAWORIWSKIJ
Wasyl Liwandowśkyj, miasto Sokiriany na Bukowinie: „Urodziłem się w 1941 roku. Głód z lat 1946—47 pamiętam bardzo dobrze, na Bukowinie pod względem „technologii wprowadzania” raczej nie różnił się on od głodu na Ukrainie w 1933 roku. Tak zwani „agenci” zabierali wszystko, do ostatniej skórki chleba, ludziom, którzy wahali się, czy wstępować do kołchozu, czy nie. Mój ojciec wrócił z Robotniczej Armii Czerwonej w 1946 roku. Pamiętam, jak mama czekała na jego powrót, żeby pomógł przeżyć rodzinie z trojgiem dzieci, a na dodatek na rękach mamy była sparaliżowana babcia. Ojciec rzeczywiście wrócił i bardzo dobrze pamiętam jego straszne opowieści o tych mękach, których doznał w armii robotniczej — karmili ich bardzo źle, kadebiści prowadzili na przesłuchania i żądali przyznania się, czy nie służyli Niemcom, bo w młodości mój ojciec-Bukowińczyk służył w armii rumuńskiej (Bukowina była pod Rumunami). Kilka dni po powrocie z wojny tata wszedł na jabłoń, żeby zerwać jabłka, które jeszcze nie spadły na ziemię, i wtedy gałąź pod nim się złamała, na moich oczach spadł. Przybiegli ludzie, zanieśli go do chaty, gdzie z uszkodzonym kręgosłupem przeleżał wiele lat… W tym czasie przyszedł „agent od skupu” i, nie zważając na nieruchomego ojca, zaczął żądać od matki normy dostaw chleba. Ta, płacząc, dowodziła, że w tej chacie nic nie ma i troje dzieci puchnie z głodu, że sparaliżowana matka leży na piecu, lecz to nie wzruszyło mężczyzny. Zajrzał pod łóżko, na którym leżał ojciec, i tam znalazł pół worka kukurydzy w kolbach, którą zabrał, brutalnie odpychając mamę, która próbowała uczepić się tego worka. To dobrze pamiętam… Lecz dzięki nadludzkim wysiłkom matki cudem przeżyliśmy, chociaż ponad połowa moich współmieszkańców jednak zmarła z głodu. Wychowałem się za władzy radzieckiej, uczyłem się na traktorzystę, odsłużyłem w Armii Radzieckiej, tam przyjęto mnie w szeregi KPZR, której członkiem byłem od 1962 roku aż do jej rozpadu. Przekonano mnie, że w państwie wszystko jest w porządku, a komuniści bardzo słusznie żyją i budują świetlaną przyszłość. Wierzyłem w to i swój „patriotyzm” zachowywałem aż do momentu, gdy prezydent Wiktor Juszczenko zaproponował Radzie Najwyższej uznanie Hołodomoru na Ukrainie za ludobójstwo. I kiedy zobaczyłem, jak komuniści na czele z Symonenką uparcie nie chcieli tego uznać, byłem tak wstrząśnięty, że w gniewie podarłem tę legitymację partyjną i sam siebie teraz karcę, jak mogłem tak długo ślepo wierzyć komunistycznej propagandzie. Z winy komunistów zginęło ponad 10 milionów Ukraińców w 1933 roku, a oni teraz nie uznają tego, mimo to znów pchają się do parlamentu. Ale o tym trzeba krzyczeć na cały świat, a partię komunistów zakazać!”. Jestem bezgranicznie wdzięczny ludowemu historykowi Petrowi Syrocie z Żytomierza za jego pracę, przesłaną mi do opublikowania. Oto co pisze: „Wysyłam Panu, odważnemu i mężnemu człowiekowi, swoją skromną pracę — wspomnienia ludzi (zapisane z ich ust) o Hołodomorze i represjach. Potajemnie zapisywałem to jeszcze wtedy, gdy mówienie o Hołodomorze było zabronione”. Iwan Horećkyj, zapisano 24 grudnia 1961 roku, m. Żytomierz: „Przed wojną pracowałem jako furman. Podjeżdżałem do zarządu, wałęsała się między budynkami, bo świadków rozstrzeliwano. Doły, do których zrzucano żywych i martwych, pilnowali w dzień i w nocy enkawudziści, tam nikogo nie przepuszczali. Ale my, młodzi, w nocy przekradaliśmy się między mogiłami i choć blisko nie podchodziliśmy, widzieliśmy, jak żywych ludzi bito kolbami i zepchnięto do dołów. Potem słyszeliśmy, jak spod ziemi płakali i krzyczeli jeszcze żywi ludzie. To straszne widowisko i o nim wcześniej wspominać było straszno. A teraz za Chruszczowa nastała „odwilż”, to można opowiedzieć…”. Frania Lasćkiwska, zapisano 3 lutego 1961 roku, wieś Kruta rejonu żytomierskiego obwodu żytomierskiego: „Jesienią 33-go poszłam do szewca dowiedzieć się, czy uszył nam świtkę. A on zobaczył mnie i zaczął ostrzyć wielki nóż. Przestraszyłam się i zaczęłam uciekać. Szewc wyskoczył za mną, ale zdążyłam wskoczyć na podwodę, która przejeżdżała drogą. Furman i jeszcze trzech mężczyzn złapali szewca, zabrali nóż, związali ręce i weszli do jego chaty. A w mieszkaniu w przypiecku przykryte dwie głowy, ręce i nogi ludzkie leżą. Wtedy tego „ludożercę” sądzono. Hołodomor był sztuczny, bo dotąd żyliśmy choć nie zamożnie, ale chleb, słonina i ziemniaki były, ale z Rosji przysłali specjalne brygady pełnomocników, do których włączyli i naszych miejscowych bandytów. Takie brygady działały jak karne, wchodziły do każdego mieszkania i zabierały całe zboże, mięso, ziemniaki, bydło, siano, odzież i obuwie. Pełnomocnicy byli uzbrojeni, przystawiali do człowieka rewolwer lub karabin, zabierali wszystko znalezione. Niektóre rodziny okradali, potem wyganiali z chaty, a tam wprowadzał się ktoś z bandytów-pełnomocników. A ludzie ginęli na mrozie albo szli żebrać. Trupy zmarłych z głodu leżały na drogach, przy budynkach, w lasach i polach. Nasi sąsiedzi Zaniewscy mieli trzy córki. Starsza poszła latem do lasu po jagody, tam i zmarła. Jej do domu nie wieźli, wykopali mogiłę i przy drodze pochowali. W Żytomierzu działał grabieżczy punkt wymiany. Powiedzmy, za złoty pierścionek czy kolczyki dawali zaledwie dwa bochenki chleba albo kilogram kaszy. Ale głodni ludzie oddawali ostatnie ozdoby, żeby zjeść i przedłużyć swoje głodne życie…”. Wałerij Stolerman, zapisano 20 lutego 2007 roku, m. Żytomierz: „Moja matka opowiadała, że w Żytomierzu w latach 1932—33 był straszny głód. Ludzie chodzili głodni, opuchnięci… Łapali psy, szczury, koty i jedli je. Żebracy stali na każdym skrzyżowaniu, przy sklepach, bazarach i w cerkwiach. Opuchnięci nie mogli się ruszać, leżeli obok martwych na drogach. Ich zbierali na wozy i samochody. Częste były przypadki, że razem z martwymi i opuchniętymi zabierali żywych, którzy przyszli z innych miast i wsi, usiedli odpocząć i zasnęli. Ci ludzie błagali, żeby ich nie zabierali, bo oni nie są opuchnięci i są zdrowi. Kiedy żywi prosili, żeby ich wypuścili, to w odpowiedzi słyszeli: „Wszystko jedno, nie dzisiaj, to jutro zdechniesz, lepiej teraz cię pochowamy, żebyś nie jadł za dużo i nie jechać po ciebie drugi raz…””. Jeszcze raz chcę serdecznie podziękować Petrowi Syrocie z Żytomierza za jego obywatelski czyn — zachował dla nas pamięć innych ludzi, których być może już nie ma na świecie, o ludobójstwie narodu ukraińskiego w latach 30. XX wieku. A oto jeszcze jedno uczciwe świadectwo o ówczesnych zbrodniach komunistów na Doniecczyźnie. Ałła Prosnikowa, osiedle Pierwomajśke rejonu jasynuwackiego obwodu donieckiego: „…Wspominając swoje życie, myślę, ileż w nim uraz się nagromadziło: za dziadka z babcią, za ojca z mamą, za siebie… Dziadka rozkułaczyli w 1930 roku. Cudem nie trafił na Sołowki: sąsiad pracował w radzie wiejskiej i ostrzegł, że rodzina dziadka jest na liście ludzi, których jutro będą tam wywozić. Przez noc cała rodzina rozbiegła się i ukryła kto gdzie, ze sobą wzięli tylko to, co mogli unieść w rękach. Wszystko dorobione (spichlerze zboża, żywy inwentarz) — zostawili…”. W listach czytelników i radiosłuchaczy do mnie nakreślił się temat, który nie wymaga wyjaśnień czy komentarzy. Straszny i niewyczerpany, do niedawna jeszcze zabroniony, ukryty jak tajemnica państwowa, której ujawnienie groziło więzieniem czy Syberią. Musimy o niej mówić przynajmniej dzisiaj. Musimy.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
…, o czym napisano wiele, to fakt historyczny. Uznaję to za ludobójstwo. Wszystko to zostało zaplanowane przeciwko narodowi ukraińskiemu. Głód był bronią, tym naciskiem na naród, który stawia opór systemowi. Wymyślił to Lenin i powiedział: „Kto ma w rękach chleb, ten będzie miał i władzę”. Stalin był wtedy „Leninem dzisiaj”. 2) Sądzę, że świat jednak uzna to za ludobójstwo, ponieważ istnieje wiele niezaprzeczalnych faktów. Głód 1933 roku w Ukrainie to przede wszystkim cyniczna forma politycznego terroru, którym powinni zajmować się historycy, socjolodzy, prawnicy i politycy.
Nadia, lekarz: 1) Hołodomor 1932–1933 w Ukrainie rzeczywiście był ludobójstwem narodu ukraińskiego. Głód był sztuczny. Nikt nie wyciąga z tego wniosków. Materiałów nie odtajniają, propagandy potępiającej stalinowski reżim się nie prowadzi… I jeśli nie ukarano tych, którzy ukrywali zagładę moich i waszych dziadów, to przynajmniej trzeba, by o tym pamiętano.
CZYTELNICZE WIECE
Машинний переклад
Iwan MASUR, Iwan RUDENKO, m. Kijów. Urodziliśmy się we wsi Skrypaji w rejonie zmijewskim w obwodzie charkowskim. W 1933 roku skończyliśmy odpowiednio 10 i 11 lat, dlatego wszystko, co działo się w naszej wsi w latach 1932—1933, dobrze pamiętamy. Właśnie w 1932 roku po raz pierwszy we wsi rozpoczęło się kolektywne gospodarowanie. Część gospodarstw nie poszła do kołchozu i nazwano je „jednoosobowymi”. Miały one swoje oddzielne działki ziemi. W 1932 roku, pierwszym roku kołchozowym, każdy kołchoźnik za cały rok pracy otrzymał na dniówki po 1—1,5 puda ziarna. Faktycznie cały kołchozowy urodzaj wywieziono do punktu skupu zboża. Jednoosobowym dostawy zboża dla państwa naliczano na każdy hektar ziemi ornej i mnożono przez liczbę hektarów. Taką metodę naliczeń nazywano „planem do gospodarstwa”, a plan oddania zboża państwu równał się w przybliżeniu 70 procentom całego zebranego urodzaju. Jednoosobowi zaczęli narzekać: duże rodziny (3—5 dzieci), trzeba je karmić, a i na siewy wiosną 1933 roku należy zostawić pewną ilość ziarna. Z rejonu przyjechał pełnomocnik w mundurze z naganem, który surowo pilnował oddawania zboża. Oddawanie zboża wykonano, tylko na tym się nie skończyło. Nadeszła na miejsca wskazówka z rejonu, aby dodatkowo oddać jeszcze mniej więcej tyle samo. Aby jakoś się ratować, przeżyć, jednoosobowi zaczęli zakopywać ziarno w beczkach. Pojawili się miejscowi „aktywiści”, uzbrojeni w żerdzie z metalowymi ostrymi końcówkami. Skrytki znaleziono. Wszystko zakopane i niezakopane zabrano do ostatniego ziarnka, a gospodarzy aresztowano. Pod koniec 1932 roku rozpoczął się głód, a wiosną 1933 — Hołodomor. Umierali i jednoosobowi, i kołchoźnicy, i dorośli, i dzieci. Puchliśmy, ale przeżyliśmy. Wielu naszych kolegów z klasy zmarło. Widzieliśmy, jak umierali cierpiąc. Kiedy człowieka rozstrzeliwują, jego śmierć jest natychmiastowa, kiedy wieszają, męczy się dwie-trzy minuty. A śmierć z głodu, kiedy nie ma co jeść, — to nie doba, nie tydzień, to miesiące takich mąk, takich cierpień, że nie daj Boże, aby nigdzie i nigdy takie coś się nie powtórzyło. Choć po 50 latach zdjęto tabu z pamięci o Hołodomorze, jednak dopiero po Pomarańczowej Rewolucji z inicjatywy i przy bezpośrednim udziale Prezydenta Wiktora Andrijowycza Juszczenki w 2005 roku na szczeblu państwowym obchodzono 72. rocznicę tej tragedii narodu ukraińskiego. Komuniści, oczywiście, na wszelkie sposoby próbują pomniejszyć tragedię Hołodomoru, bo prawda negatywnie wpływa na ich wizerunek. Jako reakcja na obchody na szczeblu państwowym 72. rocznicy Hołodomoru, w gazecie „Komunist” (z 09.12.2005 r.) wydrukowano artykuł pod tytułem „Głód na Ukrainie 1932—1933 gg. Kto winowat?”. W artykule jest sześć rozdziałów, jeden z nich nazywa się „Ujmities, falsyfikatory!”. W nim oskarżają o fałszowanie skutków Hołodomoru media, historyków, polityków, naukowców nie tylko na Ukrainie, ale i za granicą. Tak, przytoczono dane, że znani na Zachodzie działacze Dale Dalrymple nazywał liczbę zmarłych z głodu 5,5 mln osób, a Hosley Grant — nawet 15 milionów. Przyjmijmy, że zmarło „tylko” 5,5 mln, to czy to mało, czy to nie tragedia, nie Hołodomor? To już prawie groźba — milczcie! Nie, nie można ani milczeć, ani zapominać o zbrodni, bo nawet w państwowych, obecnie odtajnionych dokumentach z tamtego czasu mówi się, że na Ukrainie wymierały całe wsie, które potem zasiedlali przesiedleńcy z Rosji, i że zdarzały się przypadki ludożerstwa. Przykro, że na Ukrainie do dziś znajduje pewne poparcie antyukraińska w swojej istocie partia, która, będąc polityczną spadkobierczynią bolszewików, stawia szalony opór obiektywnej ocenie tragicznych stron naszej historii. Stawia, zamiast tego, by odpokutować: wszak historyczne oceny przewidują także odpowiedzialność za dokonane czyny. …Nasza wieś była duża i wielodzietna. Do szkoły poszliśmy w 1931 roku, pierwszoklasistów było 88. Podzielono nas na dwie grupy. Ponad połowa zmarła śmiercią głodową i we wrześniu 1933 roku resztę żywych połączono w jedną grupę. Tak było we wszystkich klasach naszej siedmioletniej wiejskiej szkoły. O skutkach Hołodomoru na Ukrainie świadczą dane statystyczne wszechzwiązkowych spisów ludności. Według materiałów spisu z 1926 roku, Ukraińców liczono 31,2 miliona, Rosjan — 77,8 miliona, czyli stosunek ilościowy Ukraińców do Rosjan wynosił 40%. Na początku XX wieku Ukrainę pod względem szybkości wzrostu populacji porównywano z Chinami. Drugi wszechzwiązkowy spis zakończył się w 1939 roku, jednak jego danych nie opublikowano. Najwyraźniej obraz, który wyłonił się z liczb, był zbyt przerażający. Następny spis w ZSRR przeprowadzono dopiero w 1959 roku. Od 1926 roku, czyli przez 33 lata, liczba Ukraińców wzrosła zaledwie o 0,48% (w liczbach — o 1 milion 500 tysięcy), podczas gdy liczebność Rosjan w ZSRR w tym czasie wzrosła o 56,9% i stosunek liczby Ukraińców do Rosjan zmniejszył się do 27%. I to przy tym, że w okresie 1930—1940 lat Ukraina otrzymała znaczny napływ ukraińskiej ludności w wyniku włączenia w jej skład Galicji, Zakarpacia i Bukowiny. A to około 6 milionów. Nie ma wątpliwości, że we wskazanym przedziale czasowym (1926—1959 rr.) wydarzyła się ukraińska katastrofa narodowa. Takie demograficzne wyrwy odbijają się na liczbie przedstawicieli następnych pokoleń. W Zachodniej Ukrainie, która sama niemało ucierpiała w wyniku deportacji i represji, ale którą mimo wszystko ominął Hołodomor, de-
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
mograficzna sytuacja jest znacznie lepsza niż na pozostałym terytorium kraju. Potwierdzeniem tego, że był to zaplanowany głodowy ludobójstwo właśnie Ukraińców, jest przesiedlenie do Syberii całych stanic Kubańskich, zamieszkanych głównie przez Ukraińców. Hołodomor prowadzono równolegle z masową eksterminacją ukraińskiej inteligencji. Dlatego nie jest przypadkiem, że jeszcze za istnienia ZSRR 10 krajów świata (USA, Kanada, Australia, Szwecja, Polska, Węgry itd.) uznało ten głód za ludobójstwo, czyli akt zniszczenia narodu ukraińskiego. Było ludobójstwo narodów ormiańskiego i żydowskiego, i wystąpiły one z apelem do społeczności światowej o uznanie tego ludobójstwa. Z Ukrainą stało się inaczej. W roku 50-lecia Hołodomoru komunistyczni przywódcy republiki ostrożnie przyznali, że w 1933 roku rzeczywiście był głód na Ukrainie. Ukraina wreszcie odzyskała niepodległość, stała się suwerennym państwem. Naród deleguje swoich przedstawicieli do parlamentu. I hańba tym „narodowym wybrańcom”, z których prawie połowa nie poparła ustawy o historycznej tragedii narodowej swojego własnego narodu. W roku 70-lecia Hołodomoru, 14 maja 2003 roku Rada Najwyższa Ukrainy na swoim specjalnym posiedzeniu przyjęła Orędzie do narodu ukraińskiego, w którym uznała Hołodomor za akt ludobójstwa narodu ukraińskiego, ale za taką decyzją zagłosowała minimalna liczba deputowanych — 226. Trzeba myśleć, że reszta — 224 deputowanych — pozostała po drugiej stronie. To orędzie trzeba było usankcjonować, i Prezydent Wiktor Juszczenko wniósł projekt odpowiedniej ustawy. 18 grudnia 2006 roku Rada Najwyższa rozpatrzyła ten projekt i przyjęła go. Za ustawą zagłosowały trzy frakcje z pięciu, a mianowicie: „Nasza Ukraina”, Blok Julii Tymoszenko i socjaliści (233 deputowanych). Nie poparły frakcje komunistów i regionalistów. Jeśli chodzi o komunistów, wszystko jest jasne. Jednak stanowisko regionalistów budzi zdziwienie, ponieważ właśnie w obwodach, w których w wyborach parlamentarnych w marcu 2006 roku wyborcy potężnie poparli Partię Regionów, dzięki czemu doszli oni do władzy, był Hołodomor i są żywi świadkowie, w tym także my na naszej Charkowszczyźnie. Wzdłuż całego obwodu przedwojennej zachodniej granicy Ukrainy, od Żytomierszczyzny do Ługańszczyzny, rozmieszczone są liczne ukraińskie wsie, w których śmiercią głodową umierały setki i tysiące. A kilka kilometrów dalej, za granicą Ukrainy, ludność innych republik — Rosji i Białorusi — nie odczuwała pogorszenia sytuacji. Dziwna jest także pozycja Rosji, która przez swoje Ministerstwo Spraw Zagranicznych nazwała Hołodomor na Ukrainie w latach 1932—1933 „tak zwanym „hołodomorem” i nie uznaje go za ludobójstwo na tle etnicznym. To jest właśnie przyczyna, dlaczego regionaliści nie głosowali za ustawą o Hołodomorze, czyli w geście solidarności z Rosją, tylko że to nie jest ten przypadek do okazywania solidarności. Co więcej, Ukraina nie oskarża Rosji jako następcy prawnego ZSRR, a oskarża stalinowski reżim, który dokonał tego ludobójstwa. Śmierć milionów Ukraińców, którzy odeszli na tamten świat jako męczennicy, nie może zniknąć w niepamięci. Wszystko to musimy rozumieć i pamiętać. Tylko rozum i dobra pamięć mogą uchronić Ukrainę przed fatalnymi błędami. Bez uświadomienia sobie tragedii Hołodomoru niemożliwe jest zrozumienie wielu wydarzeń XX wieku. li, co działo się w kraju o nazwie ZSRR, aby w przyszłości podobne rzeczy się nie powtórzyły. Roman, kierownik firmy sprzątającej: 1) Miliony ludzi zniszczył, torturował, zagłodził zbrodniczy komunistyczny reżim i przy tym nikt nie jest winny. Jak można nie uznać tego za ludobójstwo? Bezpośredni spadkobiercy KPZR mają czelność nie uznawać faktu ludobójstwa. 2) Moim zdaniem, przede wszystkim uznać Hołodomor 1932—1933 za ludobójstwo przeciwko narodowi ukraińskiemu powinna właśnie Europa. A potem także inne kraje świata. Po co wspominamy o zbrodniach popełnionych w tamtych czasach? Tylko po to, żeby takie rzeczy się nie powtórzyły. Historię trzeba pamiętać, a jeśli się ją zapomni, to ona niechybnie zatoczy koło i się powtórzy. Rozmawiała Maria SKRYNNYK Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKI
Машинний переклад
VOX POPULI Jewhen, ekonomista: 1) Oczywiście, że uznaję, zginęło tyle ludzi. Sytuacja paradoksalna — na najżyźniejszych ziemiach na świecie, przy braku kataklizmów klimatycznych i naturalnych, wojen, przy systemie politycznym „ochrony mas pracujących” giną miliony ludzi. Przy czym giną wybiórczo w rejonach zamieszkania chłopów-rolników, którzy byli w stanie zapewnić sobie chleb i byli dość niezależni od centralnego kierownictwa. Była to część ogólnego planu wyższego radzieckiego kierownictwa na stopniowe niwelowanie opinii publicznej, na likwidację oporu najbardziej zaciekłego wroga władzy radzieckiej. 2) Nie wiem, jak inne kraje, ale Rosja na pewno nigdy tego nie uzna. Próbuje ignorować tę kwestię, wszak nikt nie chce być winny. I nasi komuniści są z nimi solidarni. Rosja ze swoim „braterstwem” do dziś wisi nad ukraińską głową, bo przez całą historię drwiła i gwizdała o „słowiańskim braterstwie”, tymczasem próbując zetrzeć z powierzchni ziemi wszelkie przejawy ukraińskiej niezależności. Leonid, emeryt: 1) W pełni uznaję. Ludzie ginęli nawet nie dziesiątkami tysięcy, a milionami, zwłaszcza na wsiach. Mój ojciec opowiadał, że w Kijowie Dnieprem płynęły trupy — zamorzeni głodem ludzie. Jak można nie zważać na wszystkie ofiary i skutki tamtych strasznych wydarzeń? 2) Muszą uznać. Kongres Stanów Zjednoczonych już to zrobił, więc inne demokratyczne państwa uznają. Gardzę komunistami, którzy ukrywają ten fakt. Jewhenija, projektantka: 1) Sam fakt Hołodomoru, jak i to, że celowo zorganizowało go kierownictwo Sta- 2) Mam nadzieję, że świat uzna Hołodomor za ludobójstwo i potępi reżim radziecki oraz partię komunistyczną. Najpierw należy zaprzestać marszów z portretami Stalina i Lenina ulicami, wykluczyć partię komunistyczną z organów władzy ustawodawczej i wykonawczej. Oczywiście, obecnym funkcjonariuszom KPU nie w głowie dawne komunistyczne idee, oni po prostu w ten sposób zarabiają pieniądze, spekulując na nostalgicznych ideach i uczuciach ludzi starszych. Nina, emerytka: 1) Uznaję, bo od Hołodomoru ucierpiała też moja rodzina. Matka opowiadała o tych strasznych czasach, kiedy codziennie chowano zmarłych śmiercią głodową. I ilu nas takich, ze strasznymi historiami?! 2) Dopóki są komuniści, dopóty będą robić wszystko, aby ludobójstwa nie uznano. A jednak, myślę, że światowa wspólnota wyciągnie właściwe wnioski. Nikomu nie zostanie przedstawiony żaden pozew. Trzeba po prostu uznać to za ludobójstwo po to, żeby zna- Masowe fizyczne wyniszczenie ukraińskich rolników sztucznym głodem — świadomy akt terrorystyczny systemu politycznego przeciwko pokojowym ludziom, w wyniku czego zniknęły całe pokolenia, zrujnowano społeczne podstawy narodu, jego tradycje, kulturę duchową i odrębność. Uczeni kontynuują badanie źródeł archiwalnych, wyjaśniając absolutne i względne dane liczby ofiar Hołodomoru. Oczywiście, kryterium skali tragedii — to nie tylko cyfry, ale i zdolność każdego człowieka do odbierania cudzego bólu jak własnego. Wszechogarniający charakter katastrofy narodowej lat 1932—1933 można zrozumieć tylko głębią wewnętrznego wstrząsu każdego, kto uważa się za cywilizowanego człowieka. Jak przeżywamy my, Ukraińcy, tę tragedię narodu, o której powinien wiedzieć cały świat, „Słowo Proświty” dowiadywało się na ulicach stolicy. 1) Czy uznaje Pan/Pani Hołodomor lat 1932—1933 za ludobójstwo narodu ukraińskiego? 2) Czy świat uzna tę zbrodnię przeciwko ukraińskości?
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
skierowana przeciwko władzy centralnej. Prowincjusze nie myśleli już o sobie jako o ludziach drugiej kategorii, których przeznaczeniem było ślepe wykonywanie rozkazów Kremla i praca na rzecz Moskwy. Co więcej, w kradzieży jako formie oporu prowincjusze odnajdywali swoją godność, uzasadnienie separatyzmu, dążenie do niezależności gospodarczej, regionalnego i narodowego samostanowienia. Moralno-polityczny skutek scentralizowanego zarządzania ekopolityką w warunkach niedoboru towarów jest znany — to rozpad Związku Radzieckiego. Naród ukraiński formalnie powrócił do gospodarki rynkowej, ale do tych fundamentalnych tradycji, które umożliwiają ład rynkowy, będzie musiał dążyć jeszcze długo. Dzięki rozszerzeniu więzi z Zachodem nasze środowisko gospodarcze w znacznym stopniu się zmieniło, jednak nawyki ludzi, ich poglądy i nastawienia, na przykład nastawienie na cieniowy redystrybucję zasobów, wciąż się utrzymują, odbijając się w dziwacznej legislacji posłów wywodzących się z biznesu. W czasach radzieckich u nas na wszystkich szczeblach kwitł i panował rozkradacz-komunojad, który ukrywał się pod maską zarówno przełożonego, jak i podwładnego. Właśnie z takim kompleksem psychologicznym podszedł on do procesu prywatyzacji własności państwowej i włączył się w niego, dlatego w procesie przejścia do gospodarki rynkowej nie dało się uniknąć licznych nadużyć. Podmioty stosunków gospodarczych muszą jeszcze nauczyć się postępować uczciwie, co oznacza, że potrzebna jest ewolucja moralności społecznej niejednego pokolenia. Tysiące nieudolnych biznesmenów musi zbankrutować, upaść i w końcu odejść w niebyt, aby w środowisku przedsiębiorców i w społeczeństwie zapanowało proste przekonanie: na oszustwie, fałszerstwie, korupcji, łapówkarstwie, cieniowym podziale zasobów nie da się zbudować konkurencyjnej gospodarki, a wraz z nią — konkurencyjnego państwa. bilizowali do industrializacji, w połowie pożerał wielki, niepotrzebny aparat. Do aktywu i aparatu przeniknęli ludzie, których może wykorzystywać każda władza w dowolnym celu. Chłopstwo (zarówno biedni, jak i średniacy) jest bezprawne. Chłopów za niepłacenie podatków w środku zimy wyrzucają z domów. Normy oddawania zboża obliczano nie od hektara ziemi ornej, a mechanicznie spuszczano z góry. Specjalna narada przy kolegium GPU USRR 4 lipca 1933 roku orzekła: Iwana Ostapowicza Dolherta, Kyryła Opanasowicza Nedaszkiwskiego i Hnata Jakowycza Skuratiwskiego uwięzić w obozach koncentracyjnych na okres trzech lat. Kyryło Nedaszkiwski powiedział Iwanowi Dolhertowi: “I tak zdechniemy bez czci, bez podziękowania, utrwalmy na stronach historii swoje imiona”. Właściwie tak właśnie się stało. Ci młodzi romantycy nie mogli nic zrobić. Jedynie zachowali swoją godność i pokazali, że Ukraińcy protestowali i próbowali prowadzić walkę. Ale za to zapłacili bardzo drogo. Hnata Skuratiwskiego aresztowano w 1937 roku, a w następnym roku rozstrzelano. W tamtym czasie był żonaty i miał dwoje dzieci. Prześladowania dotknęły także dzieci kierownika skuratiwskiej “Proświty”. WIEC CZYTELNICZY
Машинний переклад
Jewhen JASZCZENKO, m. Korosteń W Związku Radzieckim miliony ludzi były szczerze przekonane, że postęp gospodarczy opiera się na materialnej podstawie, a kultura i moralność to nadbudowa, coś pochodnego od osiągnięć gospodarczych. Tak uczyła partia, choć w dziedzinie rozwoju społeczeństwa wszystko dzieje się na odwrót. Postęp gospodarczy jest niemożliwy bez przestrzegania przez jednostki określonych norm moralnych i tradycji. Jeśli absolutna większość obywateli unika spłaty długów, nie mówi prawdy, rozkrada własność państwową, nadużywa stanowiska służbowego, bierze łapówki — od razu staje się oczywiste, że takie społeczeństwo długo nie przetrwa. Zdumiewającym wydaje się, że ci podmioty, mimo całej swojej przebiegłości, nie uświadamiają sobie związku między własnym niemoralnym zachowaniem a upadkiem konkretnej wsi, miasta, rejonu, całego państwa. Zarosłe chwastami pola, rozbite drogi i wyludnione wsie — to niezaprzeczalny dowód degradacji naszego społeczeństwa. Pojawienie się negatywnej normy zachowania w społeczeństwie staje się zagrożeniem dla jego istnienia. Weźmy taką niemoralną normę jak łapówkarstwo. Pierwszym oczywistym jej wzorcem w okresie radzieckim była polityka bolszewików wobec chłopstwa. Aby przyciągnąć chłopstwo na swoją stronę, komuniści podpuścili je na obszarników, czyli ogłosili brak szacunku do własności obszarniczej normą. Skutkiem było całkowite zniszczenie klasy obszarniczej. Z czasem pogłębienie pogardy dla własności prywatnej pozwoliło bolszewikom podpuścić wiejskich biedaków i średniaków na zamożnych chłopów. Tych ostatnich ograbili do cna i wywieźli na Syberię, gdzie prawie wszyscy oni, setki tysięcy pracowitych ludzi, zginęli od zimna i głodu. W istocie partia komunistyczna dała chłopom łapówkę w postaci ziemi obszarniczej i kułackiej, a także ich majątku. I chłopstwo „połknęło haczyk”, chwyciło „przynętę”. Ale dawno wiadomo, że darmowy Anatolij ZBOROWSKI, krajoznawca, m. Irpień obwodu kijowskiego Wspominam swoje dzieciństwo we wsi Skuraty w rejonie malińskim na Żytomierszczyźnie. Moja babcia Zofia Iwanowna Skuratiwska jakoś powiedziała: „Chcesz wiedzieć, co bywa z tymi, którzy przeciw władzy występują — zapytaj Cyryla!”. Kim był Cyryl Nedaszkowski i jego przyjaciele, dowiedziałem się, przeczytawszy ich sprawę w Centralnym Państwowym Archiwum Organizacji Społecznych Ukrainy. To sprawa młodzieży, która uwierzyła w idee komunistyczne, pomagała utwierdzać władzę komunistów, brała aktywny udział w kolektywizacji, ale wystąpiła przeciwko dyktaturze komunistycznej. Bo ci ludzie przekonali się, że władza komunistyczna wyniszcza ukraińskie chłopstwo. Oni zabrali się do tworzenia Partii Chłopskiej. Cyryl Nedaszkowski urodził się w 1905 roku w Skuratach w wielodzietnej biednej rodzinie. Od małego musiał pracować. Wstąpił do komsomołu, potem do partii, był i komsorgiem, i partorgiem. Pracował w oddziale ds. rozkułaczania w rejonach białocerkiewskim, rokitniańskim, wołodarskim i uzińskim. Wstąpił do Kijowskiego Instytutu Elektryfikacji i ser — tylko w pułapce. Wkrótce bolszewiccy pełnomocnicy podeszli do chłopów z takimi argumentami: „Brałeś udział w grabieży i rozkułaczaniu swoich współmieszkańców? Brałeś. Dzisiaj my cię nie okradamy, a dajemy taką radę: odstaw krowę do kołchozowej obory i wychodź na pole pracować za dniówki i pomyje, inaczej znajdziesz się tam, gdzie Makar cieląt nie ganiał”. Chłop musiał się podporządkować, bo stracił moralne prawo stawiać opór przemocy — jeszcze wczoraj sam występował w roli grabieżcy, gwałciciela i odbiorcy łapówek. Kto nie mógł psychologicznie przystosować się do kołchozowej równości, temu siłą zabrano całą żywność, wszystko jadalne wymieciono z chaty, nawet fasolę z woreczków wysypano i zabrano. W tym zawiera się geneza Hołodomoru. Zrób masę ludową lub nawet jedną klasę społeczną współuczestnikiem zbrodni, jak to uczynili komuniści — a społeczeństwo jest skazane na zagładę. Teraz zwróćmy się do wszystkim znanych współczesnych faktów. Klasa społeczna, która wzięła łapówkę od państwa lub od grupy finansowo-oligarchicznej, staje się ich dłużnikiem. Oni będą traktować ją jak sprzedajny element i odpowiednio będą się z nią obchodzić: będą zwracać sobie koszty łapówek podwyżką, powiedzmy, taryf za usługi komunalne, wzmocnieniem presji podatkowej, podwyższeniem cen na nośniki energii. Zamożniejsza warstwa elektoratu, wychowana w tradycjach pogardy dla instytucji państwowych, stara się chronić osobiste interesy unikaniem płacenia podatków, ukrywaniem dochodów, przenoszeniem biznesu do sfery cienia, wywożeniem waluty za granicę… Obopólna ustawka na łapówki wyobcowuje człowieka od państwa, między nimi powstaje przepaść. Wpływ niemoralności na procesy społeczno-gospodarcze trudno zrozumieć obywatelowi, którego w warunkach systemu socjalistycznego przyuczono uważać za niemoralność jedynie rozwiązłość seksualną. A co do złodziejstwa, kłamliwości, lenistwa, pasożytniczych nawyków, to społeczeństwo radzieckie nie widziało w nich oznak niemoralności. Przeciwnie, kto umiał unikać pracy, oszukiwać kierownictwo lipnymi raportami, dawać obietnice i zapominać o nich, rozkradać własność państwową — ten zazwyczaj jeszcze się chwalił swoją „umiejętnością”. Tego nie uważano za niemoralne, bo było normą zachowania. Nietrudno wyobrazić sobie, do jakich skutków prowadzi podobny system „wartości”, kiedy rozprzestrzenia się na kolektyw przedsiębiorstwa, oddzielną gałąź gospodarki narodowej i na państwo ogółem. Łapówkarstwo i pogarda dla własności prywatnej, kiedy stają się normą, powodują upadek i w końcu uniemożliwiają cywilizowane życie. Zabójcza dla społeczeństwa niemoralna norma pojawiła się i zakorzeniła w warunkach władzy totalitarnej i scentralizowanej gospodarki. W tym łatwo się przekonać na takim przykładzie. W miasteczku rejonowym działał kombinat mięsny. Produkty wywożono do dużych miast i przede wszystkim — do stolicy państwa, a w miejscowych sklepach zostawały puste półki. Czyli dostatek w stolicy tworzono sztuczną drogą, kosztem deficytu na miejscach. Ludzie z prowincji zmuszeni byli jechać do stolicy po żywność, którą im zabrano w sposób scentralizowany. Prowincjusze rozmyślali i dochodzili do prostego wniosku: władza czyni niesprawiedliwie, bo kombinat mięsny pracuje na pełną moc, a w miejscowych sklepach produktów mięsnych nie ma. Co robić? Wychodzić z protestami na demonstrację? Bezsensownie, bo władza centralna rozstrzela demonstrantów, w najlepszym przypadku wtrąci do więzienia. Wtedy z niezadowolonymi, oburzonymi ludźmi zachodziła transformacja, której oni sami nie uświadamiali sobie: reagowali na nienaturalną sytuację zmianą moralnej normy zachowania na niemoralną, kiedy kradzież produkcji w rodzimym przedsiębiorstwie rozpatrują i jego pracownicy, i inni obywatele, w tym miejscowe organy ścigania, jako sprawę honoru, bohaterstwa, co
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
mechanizacji rolnictwa. Przekonawszy się, że komuniści dokonują rozprawy z chłopstwem, Niedaszkiwski doszedł do wniosku o pilnej potrzebie utworzenia Partii Chłopskiej. Ta organizacja miała bronić chłopstwa. Jednak pierwszym, z którym Niedaszkiwski podzielił się swoimi myślami jesienią 1931 roku, okazał się tajny agent Państwowego Zarządu Politycznego. Był nim także skuratowiecki Iwan Dołhert, który pochodził z biednej chłopskiej rodziny. I. Dołhert pracował w pracy komsomolskiej, ukończył letnie kursy pedagogiczne i w latach 1926–1930 pracował jako kierownik siedmioklasowych szkół w rejonie hryciwskim. W 1930 roku został zmobilizowany do przeprowadzenia powszechnej kolektywizacji. Iwan Dołhert w ciągu trzech miesięcy zorganizował osiem kołchozów, zapewniając stuprocentową kolektywizację. O rezultacie tej swojej pracy Dołhert napisał: „Cały rejon zorganizowanie wystąpił przeciwko tej powszechnej kolektywizacji”. Rejon odwiedził nawet wszechukraiński starosta H. Pietrowski. Był to okres, gdy masowy opór chłopstwa zmusił Komunistyczną Partię do chwilowego odwrotu. Jeszcze w lutym 1930 roku Dołherta wezwano do Kijowskiego Wydziału GPU i zwerbowano do pracy jako sekot („sekretnyj sotrudnik”) o pseudonimie „Zorkij”. W kwietniu 1932 roku Kyryło Niedaszkiwski, wracając z rejonu potijiwskiego, gdzie był pełnomocnikiem do przeprowadzenia kampanii siewnej, wstąpił do redakcji rejonowej gazety malińskiej „Za bolszewickie tempa”. Tam sekretarzem pracował jego przyjaciel z dzieciństwa i towarzysz pracy społeczno-politycznej Hnat Skuratowski. Wracając z Malina do Skuratów, Niedaszkiwski i Skuratowski rozmawiali o ciężkim położeniu chłopstwa i o potrzebie zorganizowania Partii Chłopskiej. Latem 1932 roku Kyryło Niedaszkiwski przyjechał do Skuratów i na zebraniu kołchozu „Czerwony chleborob” oraz na posiedzeniu biura partyjnego ostro wystąpił przeciwko planowi zaopatrzenia państwa w zboże; członkowie partii Petro Łutsenko i Jakiw Czernenko poparli Niedaszkiwskiego. Sekretarz komórki partyjnej Drabynjastyj w rozmowie z Dołhertem groził napisaniem o postępowaniu Niedaszkiwskiego do obwodowej komisji kontrolnej. Śledztwo zdołało udowodnić jedynie utworzenie przez trzech skuratowców „kontrrewolucyjnej organizacji Związek Chłopski” w celu zerwania zaopatrzenia państwa w zboże pod hasłem ocalenia ludzi przed nadciągającym głodem. Były członek Partii Komunistycznej Pawło Skuratowski powiedział: „Dlatego ja zrezygnowałem z przewodniczenia radzie wiejskiej, że nie chcę dusić wujka na wsi, nie chcę przywracać sobie członkostwa w partii”. Hnat Skuratowski przygotowywał program Partii Chłopskiej. Umówiono się na spotkanie 24 listopada. Ale nie zebrali się. 25 listopada 1932 roku aresztowano Iwana Dołherta, a 28 listopada — Kyryła Niedaszkiwskiego i Hnata Skuratowskiego. Przesłuchania prowadzili pomocnik naczelnika Wydziału Specjalnego Wojskowego Okręgu Kijowskiego GPU Gołdman oraz oficerowie operacyjni Borisow, Beszczyński, Jampolski i Fiodorow. Niedaszkiwski i Skuratowski otwarcie mówili o upadku rolnictwa, zrujnowanego przez Komunistyczną Partię. Zmniejszały się areały zasiewów, plony, liczba bydła rogatego i pociągowego. Środki, które mo-
Машинний переклад
Zdaje się, że zbytecznie pytać, czy wszyscy dzisiaj rozumieją, co oznacza Baturyn dla Ukrainy. Jednak pytanie to brzmi daleko nie retorycznie. Tak, bycie Baturynem — hetmańską twierdzą wtedy i miastem-muzeum jutro — wcale nie jest proste. Ale jeszcze trudniej jest być Baturynem dzisiaj, kiedy jest on póki co jedynie wielką, po strasznych listopadowych wydarzeniach 1708 roku, mogiłą zbiorową, o której nie tak dawno nawet zabraniano wspominać — bo i dla caratu, i dla bolszewizmu zmagania Ukraińców o wolność, o państwo były straszną herezją. A niedawno zebrane niemałe środki na odrodzenie hetmańskiej stolicy nie zmieniają póki co psychologii różnego szczebla władzy konformistów, którzy swoją przestępczą bezczynność potrafią „na gorąco” szybko przykryć w jedną noc postawionymi pokazowymi rusztowaniami wokół pałacu Rozumowskiego: niby to pracujemy w pocie czoła…
Natalka POKŁAD
„Poprzez Baturyn Prezydent Ukrainy Wiktor Andrijowycz Juszczenko pragnie przekazać rodakom zrozumienie osiągnięć przeszłości, abyśmy głębiej pojęli siebie jako naród, pragnie rozbudzić ducha narodowego w tej części naszego społeczeństwa, która jeszcze mocno trzyma się wielkomocarstwowej przeszłości. Niemało jest tych, którzy patrzą z boku, obserwując, czy uda się Prezydentowi i jego zwolennikom odrodzenie Baturyna, czy też nie — i zacierają ręce, kiwając: „Wątpliwe…” Ściska serce z tego powodu. Opanujcie się — to sprawa nie prywatna! To sprawa przede wszystkim odrodzenia naszej historii, wielkości, sławy — tylko tak zdobędziemy szacunek sami do siebie oraz wśród narodów świata. Lecz, na szczęście, więcej jest tych, którzy z głębi serca podzielają ideę odrodzenia hetmańskiej stolicy, chociaż z różnych przyczyn nie wszyscy patrioci jeszcze przyłączyli się do jej realizacji” — pisze dyrektor Baturzyńskiego Rezerwatu „Hetmańska stolica” pani Natalia Rebrowa w gazecie „Słowo”, którą od niedawna wydaje rezerwat. Coroczne wykopaliska, które prowadzą w miasteczku jeszcze od 1995 roku (prawdę mówiąc — przeważnie za środki naszej diaspory), otwierają coraz to nowe strony krwawej rozprawy oszalałego carskiego satrapy Mienszykowa i jego pijanych strzelców z obrońcami wolnościowej hetmańskiej twierdzy, a także jej mieszkańcami i tymi, którzy szukali ochrony za mocnymi murami twierdzy. Zdobyty zdradą 2 listopada (według starego stylu) 1708 roku, promienny dumny Baturyn został wściekle starty z powierzchni ziemi, a 20 tysięcy ofiar i piekielność ich uśmiercenia przeraziły cały świat. „Panie, zmiłuj się i daj odpoczynek duszom sług Twoich, baturynian, zastrzelonych, pokłutych, pociętych, potopionych, uduszonych, zgwałconych, zamordowanych, zamęczonych, którzy przyjęli niewinnie męczeńską śmierć podczas moskiewskiego najazdu 1708 roku, kiedy wszystkich mieszkańców Baturyna, nie zważając na wiek i płeć, zniszczono…” — błagają w te smutne listopadowe dni nasze cerkwie. Trzeba powiedzieć, że każdego roku (od zapoczątkowania w 1991 roku, kiedy na Honczariwce — miejscu zamiejskiej rezydencji hetmana I. Mazepy — społeczność ustawiła drewniany krzyż i tablicę pamiątkową) obrzęd upamiętnienia miał swoje niuanse: był bardziej lub mniej skromny czy liczny, odbywał się z władzą lub bez władzy itd. Ale to już historia, w której zapisały się swoje postacie i antypostacie i która, oczywiście, musi nas uczyć. Dzisiejsze upamiętnienie ofiar Baturzyńskiej tragedii — smutna data obchodziła 299 lat — po raz pierwszy przygotowywało całe osiedle, i ten pozytywny fakt o wiele czym świadczy, a nawet napawa nadzieją. Do komitetu organizacyjnego weszli przedstawiciele rady osiedlowej, rezerwatu „Hetmańska stolica”, szkoły oraz Cerkwi Świętej Pokrowy, która w swoim czasie była spowiednicą Iwana Mazepy i której obecny ksiądz ojciec Roman Krywko w 2000 roku po raz pierwszy na baturzyńskiej ziemi wspomniał te niewinne ofiary, i wtedy z jasnego słonecznego nieba zaczął kropić drobny deszczyk: zmarłe dusze usłyszały modlitewne słowo!.. 11 listopada tego roku akt upamiętnienia niewinnie poległych z rąk mienszykowskich katów baturynian wreszcie odważyła się sprawować (i to nie tyle sensacja, co nasz wspólny ból, a może i wstyd) Cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego Patriarchatu Moskiewskiego, w której spoczywają prochy ostatniego ukraińskiego hetmana Cyryla Rozumowskiego. Jednak Monaster Mikołajsko-Krupicki, który również należy do Patriarchatu Moskiewskiego i również jest na bilansie rezerwatu „Hetmańska stolica”, do tej pory jest w imperialnym odurzeniu i nie tylko nie wspomina hetmana Mazepy, który hojnie fundował budowę jego cerkwi — ale, zamiast uczyć miłości do bliźniego, wykonuje polityczne karne funkcje, zieje nienawiścią do wszystkiego, co ukraińskie: opowiedziano mi, że latem grupę lwowian, którzy przyjechali do monasteru na wycieczkę, ihumenia i jej córka, zamykając swoimi ciałami ambrazurę drzwi wejściowych, nie wpuściły do świątyni tylko dlatego, że… goście byli w wyszywankach. Zatem 13 listopada obrzęd uczczenia pamięci poległych rozpoczął się poranną panichidą w cerkwi Opieki Najświętszej Bogurodzicy Patriarchatu Kijowskiego, którą odprawili ojciec Roman razem z ojcem Ołeksandrem, proboszczem cerkwi wsi Pidlypne, która jest pod Konotopem. Przypomnę: wielkomęczeńska wspólnota Świętej Pokrowy gnieździ się póki co w wyremontowanym pomieszczeniu byłej szkoły parafialnej. Jeszcze 14 października 2003 roku na święto świątynne został położony „kamień węgielny” pod nową świątynię, i wszyscy wstrzymali oddech w nadziei: oto dokąd powróci duch Mazepy… Jednak R. Bezsmertnyj, który opiekował się budową, teraz rozkłada ręce. A tymczasem dobrzy ludzie — Ukraińcy z USA — na wezwanie urodzonego w Baturynie pana Mykoły Koczerhy, który mieszka za oceanem, lecz często bywa w Ojczyźnie, zebrali niemałe środki, kupili w centrum miasteczka ziemię pod
Pomarańczowa jesień. 2004 r.
świątynia, i oto od maja wprost w oczach rośnie-wznosi się nowa świętość, na którą z niecierpliwością czeka nie tylko Baturyn, ale i cała Ukraina, cała światowa społeczność ukraińska. W przyszłym roku na Dzień Niepodległości mamy nadzieję na poświęcenie nowej cerkwi Świętej Pokrowy. Potem rozpoczął się poruszający pochód krzyżowy licznej kolumny gości i mieszkańców Baturyna do pamiątkowego krzyża na Cytadeli, gdzie w tamte straszne dni 1708 roku padło najwięcej ofiar. Pierwszą stację święci ojcowie odczytali jeszcze w cerkwi, kolejne 10 — na krótkich przystankach (uczniowie starszych klas w tym czasie stawiali na ziemi świece, znacząc żałobną drogę), a ostatnią stację — przed Krzyżem Boleści, ustawionym w Wielkanoc 2004 roku (autor — Anatolij Hajdamaka). Wiatr targał chorągwiami i sztandarami, kobiety ocierały łzy, które mimowolnie napływały do oczu, a na mogiłę przed krzyżem, dokąd przeniesiono odnalezione podczas wykopalisk szczątki ofiar rzezi z 1708 roku, złożono żywe kwiaty… Liczny wiec-requiem odbył się w pięknym domu kultury, którego rekonstrukcja trwała dwa lata (na nią wydano 5,445 mln hrywien, z nich charytatywnych — 1600 hrywien). Znów podczas panichidy płonęły świece w chlebie ofiarnym, znów rozbrzmiewały wzruszające słowa modlitwy i wydawało się, że dusze poległych-zamęczonych: i baturyńskiego sotnika Dmytra Nesterenki, i baturyńskiego komendanta, pułkownika serdiuckiego i nakaznego hetmana Dmytra Czeczelia, i generalnego pisarza artyleryjskiego Fryderyka Kenigseka oraz wielu, wielu tysięcy zabitych wiernych współpracowników i sympatyków hetmana Mazepy — razem z nim słuchają nas. Oczywiście, powiedziano wiele pięknych słów pod adresem Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki, akcentowano wielkie zmiany, które zaszły w ostatnich latach w Baturynie, nie pomijano też tego, jak wiele jeszcze trzeba w nim i w ogóle w państwie zrobić. Przemawiali wysocy urzędnicy z Czernihowa i Bachmacza, muzealnicy, literaci, artyści i naukowcy z Hadziacza, Kijowa, Doniecka, Perejasławia Chmielnickiego, goście z zagranicy, kozacy i po prostu miłośnicy tej ziemi. Baturyn był zagrożeniem dla Rosji i dlatego musiał zostać zniszczony. My, broń Boże, nie świętujemy tragedii — my wyciągamy z niej wielkie lekcje. Jedna z nich: Ukraina musi być silna i dumna — aby zawsze mogła przeciwstawić się najeźdźcom, umiała obronić siebie. Pod koniec Dnia Pamięci podsumowano akcję „Podaruj Baturynskiemu rezerwatowi eksponat”, która rozpoczęła się 18 maja i trwała do 13 listopada. Podarunków było niemało — z ziemi macierzystej i z zagranicy, i wszystkie one są niezwykle cenne: i prawdziwa kozacka fajka-wąsogrzejka, i wyszywane obrusy-serwetki, i autorskie książki oraz obrazy, a nawet nowiutka błyszcząca szabla, którą przekazał od darczyńców z USA Mykoła Koczerha… Wszystko zostanie zarejestrowane, a czas zachowa i darowiznę, i imiona. Całość zakończył ciekawy film dokumentalny (autorzy — archeolodzy: doktor Wołodymyr Mezencew z Kanady oraz pan Wołodymyr Kowalenko z Czernihowa), nakręcony jeszcze w 2002 roku. Pomyślałam: a dlaczego takich filmów nie widzimy w naszej „nie naszej” telewizji? Powinny trafić do każdej szkoły, a my nie myślelibyśmy, kogo wybierać na Wielkich Ukraińców. Żeby wybierać, trzeba WIEDZIEĆ. I to nie tylko o obecnych piłkarzach i tancerzach, jak nam podsuwają, ale i — dogłębnie, jeszcze od czasów, gdy kuła się sława, mężniał ból, ostrzyła się myśl i szabla. Przez ten rok, kiedy nie byłam w Baturynie, odkopano sławny sobór Trójcy Świętej-twierdzę: właśnie w nim, kamiennym, i w jego dzwonnicy w dni zaciętej walki o hetmańską stolicę stały armaty i biły w wroga, który napierał od strony Sejmu. Na sobór Trójcy Świętej, długo i bezskutecznie go szukając, natrafiono w ostatnim dniu wykopalisk w 2006 roku — mówią, że jakiś chłopak podpowiedział: „A kopnijcie tutaj…”. Tego samego lata kierownik wykopalisk doktor W. Mezencew odkrył przed światem solidne fundamenty zburzonej w 1708 roku świętości. Do wielu legend-przekazów dzisiejszego Baturyna dołączyła i ta, świeża i niemal realna: znalazł się sponsor, który był gotowy wykupić ziemię, na której znajdują się unikalne fundamenty, chciał obecnym właścicielom ziemi kupić mieszkania, a same fundamenty albo wziąć pod sarkofagi, żebyśmy my i nasi potomkowie mogli podziwiać świętość, albo w ogóle — odbudować cerkiew Życiodajnej Trójcy… Jednak dalej poszła proza życia: właściciele ziemi, pomyślawszy lub posłuchawszy doradców, wystawili nierealną cenę za nią, a niektórzy z wpływowych w miasteczku ludzi zaczęli uporczywie mówić: „A po co nam JESZCZE JEDNA cerkiew?…”. Na tym ucichło. Póki co. „Bez Baturyna trudno zrozumieć Ukraińców”, — mówi Serhij Pawłenko. Powstaje nowa cerkiew Świętej Pokrowy. 2007 r. Baturyn kryje jeszcze wiele tajemnic, które czekają na swoje odkrycie. W 2008 roku minie 300 lat od czasu Baturynskiej tragedii. To znaczące wydarzenie dla każdego świadomego Ukraińca. Już opracowano wielki program obchodów tych dni pamięci. Wśród listy wielu działań — także wzniesienie w Baturynie pomnika hetmana Iwana Mazepy, który prawie 12 lat najpierw mieszkał tu u hetmana I. Samojłowicza, a potem 21 lat rozbudowywał swój ukochany Baturyn, już sam hetmanując. Właśnie baturynska ziemia jest jego memoriałem. W rumuńskim mieście Gałacz, gdzie Iwan Stepanowycz znalazł swój wieczny spoczynek, stoi pomnik ukraińskiego przywódcy. Jest pomnik i we wsi Mazepynci. A oto Baturyn — czeka… Więc państwowy historyczno-kulturowy rezerwat „Hetmańska stolica” rzuca hasło: „Zbudujmy w Baturynie pomnik hetmana I. Mazepy!”. Jeszcze taki niuans: Rosyjski patriarchat raz w roku przeklinał I. Mazepę aż do lat 80. XIX w. Przy czym, jak pisze znany badacz Baturyna S. Pawłenko, w soborach, które zostały zbudowane kosztem ukraińskiego hetmana, razem z tym przekleństwem stale podczas nabożeństw wspominano i jego dobrodziejstwa. Taki paradoks. W styczniu 1918 roku Symon Petlura zainicjował zdjęcie anatemy z I. Mazepy, jednak odpowiednia panichida w soborze Sofijskim nie odbyła się, bo do Kijowa weszli bolszewicy. Dopiero 27 czerwca (według starego stylu lub 10 lipca — według nowego) 1918 roku, w dniu obchodów bitwy pod Połtawą, który siły narodowe uważały za dzień żałoby, odbyła się liczna panichida za Iwana Mazepę, z udziałem ostatniego naszego hetmana Pawła Skoropadskiego, i zniesienie anatemy. Jak opowiada w swoich wspomnieniach o metropolicie Antonim (Chrapowickim) arcybiskup Nikon (Rklicki), — Antoni, ówczesny władyka na ukraińskich ziemiach, który „cenił Mazepę za jego cerkiewno-prawosławną działalność narodową i nie współczuł Piotrowi I za antykanoniczne i antycerkiewne reformy w Rosji”, zwrócił się wstępnie telegramem do rosyjskiego „patriarchy Tichona z prośbą o zdjęcie z Mazepy anatemy jako niesłusznie nałożonej nie za herezję, a za politykę”. Patriarcha zdjął zakaz… Dlaczego tego faktu nie chce znać ihumenia monasteru św. Mikołaja w Krupiu? I nie tylko ona. …Jeszcze jeden paradoks Baturyna: nie zdążyli rozjechać się goście, nie zdążyły opaść emocje po dniu wspomnień, jak do dyrektora szkoły średniej dwoje solidnych rodziców przyniosło swoje oświadczenia-protesty, — że niby, my posyłamy do was dzieci uczyć się, a nie na panichidach stać. Oto tak. Bezpośrednie wypadnięcie z czasu. Wypadnięcie ze wszystkiego. I spróbuj mówić o patriotyzmie. Ale mówić TRZEBA. Obowiązkowo.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Mykoła Dorosz, we wsi Woroniwci odnotowano w tamtym czasie trzy przypadki kanibalizmu. Byli tacy „ludzie”, którzy zabijali własne dzieci, gotowali z nich jedzenie, a czasami robili kiełbasę i sprzedawali na targu. Oto wspomnienie mieszkanki wsi Pahurci, Hanny Kindratiwny Slipuk, urodzonej w 1909 roku: „Podczas głodu jedliśmy wszystko: trawę, chwasty, korę z drzew, zwierzęta (koty, psy). Były przypadki ludożerstwa. Jedna kobieta z Pahurci zarżnęła swoje dziecko. Ja na targu w Pykowie kupiłam za ubranie kiełbasę, przyniosłam do domu, a ona była z ludzkiego mięsa. Jakże ją jeść? Wyrzuciłam…”. Lud, spożywając chwasty, żołędzie, korę, trawę, puchł, męczył się od strasznego bólu i umierał w nieznośnych męczarniach. Dlatego ludzie nazywali jesień 1932 roku „harbuzień” (dyniowa), zimę 1932—1933 — „puchkutień” (opuchnięta), a wiosnę 1933 — „kaputień” (koniec). Lecz nigdzie w środkach masowego przekazu nie było ani słowa o wymieraniu całych wsi. W 1932 roku gazetę obwodową „Bilszowyk” za wyniki ogólnozwiązkowego konkursu nagrodzono przechodnim czerwonym sztandarem i premią w wysokości 20 tysięcy karbowańców. A Stalin w styczniu 1933 roku mówił: „My, bez wątpienia, osiągnęliśmy to, że położenie materialne robotników i chłopów poprawia się u nas z roku na rok. W tym mogą wątpić tylko zaprzysięgli wrogowie władzy radzieckiej”. Jakże „poprawiło się” położenie materialne robotników i chłopów? Skąpe dane archiwalne donoszą: w rejonie ułanowskim (obecnie wchodzi w skład chmielnickiego) w 36 radach wiejskich głodowało 11 806 gospodarstw. O rejonie chmielnickim dane się nie zachowały. Ale nawet niedokładne wyliczenia, dokonane przez krajoznawcę M. Dorosza na podstawie skąpych danych statystycznych, zaświadczają, że w głodnych latach 1932—1933 w ułanowskim i chmielnickim (teraz to terytorium jednego rejonu) zmarło nagłą śmiercią nie mniej niż 24 tysiące ludzi. NASZA KSIĄŻKA
Машинний переклад
Nina HNATIUK Książkę swojego ziomka Mykoły Dorosza „Czarne pokosy” przyniósł do redakcji Wołodymyr Maruszczak, kandydat nauk ekonomicznych, starszy pracownik naukowy Instytutu Gospodarki Światowej i Stosunków Międzynarodowych Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Ta publikacja jest świadectwem niezagojonego bólu i żałoby po Hołodomorze lat 1932–1933 na żyznych czarnoziemach rejonu chmielnickiego w obwodzie winnickim. Ponad 24 tysiące dorosłych i dzieci zabrał w niebyt straszny Hołodomor tylko w tym jednym rejonie. Na podstawie wieloletniej pracy w archiwach oraz przesłuchania setek naocznych świadków tamtych strasznych wydarzeń autor ujawnia jedną z najstraszniejszych zbrodni systemu komunistyczno-bolszewickiego. Jeszcze w dzieciństwie krajoznawca i literat Mykoła Dorosz słyszał od swojej babci Hanny oraz jej szwagierki, babci Maryny, o tym, jak puchły dzieci, nie mając ani krzty chleba, jak gotowano we wsi barszcz z łobody, pieczono placki z żołędzi. A za kilka kłosów, zerwanych na kołchozowym polu, ludzi albo bito batami na miejscu „zbrodni”, albo wysyłano na Sybir. O tamtych strasznych latach na głos nie mówiono, w szkolnych podręcznikach też o nich nie wspominano. Ale ci, którzy przeżyli tę tragedię XX wieku, gromadzili w komórce, w piwnicy mąkę i warzywa na „czarną godzinę”. Ile tych czarnych godzin było w życiu ukraińskich chłopów?! Trudno od razu zliczyć… W ustawie Ukrainy „O Hołodomorze lat 1932–1933 na Ukrainie” zaznaczono: „…sprzyjać rozpowszechnianiu informacji o Hołodomorze wśród obywateli Ukrainy oraz społeczności światowej, zapewniać nauczanie o tragedii Hołodomoru w placówkach oświatowych Ukrainy”. Właśnie to robi nauczyciel szkoły w Woroniwcach w rejonie chmielnickim, Mykoła Nykyforowycz Dorosz. „Czarne pokosy” to jego nowa praca, logiczna kontynuacja pierwszej książki „Złamane kłosy”. W przedmowie naczelniczki wydziału oświaty chmielnickiej rejonowej administracji państwowej Tamary Saszko podkreślono, że pamięć i pomnik to słowa z tego samego rdzenia. W każdej wsi należy odsłonić pomnik ofiar stalinowskiego Hołodomoru, tak jak zrobili to mieszkańcy Tereszpola, Woroniwiec, Marianówki, Morozówki, Czesniówki, Poryka, chutorów Krzywoszynskich, Podorożyna, Petrikiwiec oraz innych wsi rejonu chmielnickiego. Amerykański badacz hołodomorów na Ukrainie Robert Conquest pisał: „Ukraińskich chłopów niszczono nie dlatego, że byli chłopami, ale dlatego, że byli Ukraińcami…”. Przecież głód czynił człowieka posłusznym, uległym, niszczył świadomość, odbierał wszelką chęć protestowania przeciwko przymusowej kolektywizacji. Choć Winnicczyzna była spichlerzem Ukrainy, śmierć kosiła rolników. Przerażające były straty zarówno w rejonie chmielnickim, jak i ułanowskim. Jeden z długowiecznych mieszkańców wsi Czesniówka, 91-letni Iwan Fyłymonowycz Tkaczuk, pozostawił zapisy zmarłych w wyniku ludobójstwa. Tylko w tej wsi zamorzono 552 osoby. Ludzie ginęli całymi rodzinami. Na wieki zniknęli Błaszczukowie, Hryńczukowie, Bielscy, Witiukowie, Bojkowie, Witkowscy, Hramarczukowie, Baczynscy, Kuriwscy, Maherkowie – w sumie ponad 40 pracowitych rodzin chłopskich. Pierwszymi od głodu umierali mężczyźni. Po nich opuszczały ten świat dzieci. Opłakując swoich bliskich, przeklinając okrucieństwo nieludzi, odchodziły w niebyt kobiety. Często wozami na cmentarz wywożono nie tylko trupy, ale i na wpół żywych współmieszkańców, żeby nie wracać po nich drugi raz. Głód nie tylko wysuszał ciało, ale i niszczył psychikę, budził zwierzęce instynkty, zmieniał ludzi w drapieżne istoty. Jak pisze My- zajmują na prawach najmu w budynkach własności ogólnopaństwowej i komunalnej z jednoczesnym bezterminowym zakazem zmiany przeznaczenia tych pomieszczeń na jakiekolwiek inne potrzeby. Następcami prawnymi sprywatyzowanych przez wydawnictwa czy księgarnie, muzea, galerie, artystów pomieszczeń mogą być tylko analogiczne organizacje i osoby. Zdaniem UAWK ten swoisty przełom, zapoczątkowany obroną księgarni „Znannia” przez społeczność i kontynuowany przez Prezydenta Ukrainy w poleceniach dotyczących ustawodawczego rozwiązania narosłego bloku problemów, stał się możliwy dzięki ofensywnym, konsekwentnym i logicznym działaniom organizacji społecznych, wsparciu świadomych Ukraińców ze wszystkich regionów Ukrainy i członków kijowskiej społeczności, elektronicznych i drukowanych mediów. Szczególne podziękowania dla stowarzyszeń społecznych „Opora” i „Ostatnia barykada”, Stowarzyszenia Sztuki Współczesnej, Międzynarodowej Organizacji „Interkultura”, kanału radiowego „Kultura”, stacji radiowych „Głos Kijowa”, „Era” i „Swoboda”, kanałów telewizyjnych „Inter”, „ICTV”, „5 kanał”, „Pierwszy biznesowy”, „TRK Kijów” i innym. Będziemy nadal razem. Wspólne działanie to gwarancja sukcesu. Ukraińskie Stowarzyszenie Wydawców i Księgarzy
Машинний переклад
Jewhen BARAN, m. Iwano-Frankiwsk
Nie powiedziałbym, że o львівskim poecie Olesiu Diaku pisze się mało. O nim można przeczytać w leksykonach literackich, w wielu artykułach. Swoisty literacki portret jego należy do Marii Jakubowskiej (W zwierciadle słowa, 2005. — S. 714—722). Do jednego ze zbiorów Olesia Diaka przedmowę napisał Ihor Kalynec. Do najnowszego („Świat niezerwanej jeżyny”) dołączono esej Bohdana Smoliaka „Estet z bartką w ręku”. Jednak, mimo tego, a także mimo faktu, że debiut poetycki autora miał miejsce już w 1990 roku (zbiór „Ten, który leci”), i dziś w dorobku poetyckim Olesia Diaka jest już dziewięć zbiorów, jego literacka sława pozostaje zbyt metafizyczna.
Olesia bardziej znają jako autora-wykonawcę własnych piosenek, laureata festiwali i konkursów piosenki: w jego dorobku są cztery albumy kasetowe i płyta kompaktowa. Cała sprawa leży w gatunku, w którym pracuje Olesь Diak. Gatunek literaturoznawcy próbowali określić na różne sposoby: wiersze wolne, aforyzmy poetyckie, miniatury wierszowane. Ten sam Ihor Kalynec we wspomnianej przedmowie do zbioru „Okowirsze” pisał: „Miniatury Olesia Diaka są swobodne: nie są to ściśle uregulowane japońskie czy jakieś inne klasyczne formy. Mamy najkrótsze, czasem aforystyczne wzory wiersza wolnego, gdzie treść drugiej części wynika z poprzedniej albo zaskakuje nieprzewidywalnością”. Bohdan Smoliak w swoim eseju był ostrożniejszy, podając taką charakterystykę stylu Olesia Diaka: „Podstawowy przepis jego obrazowości — wirtuozerski alogizm oraz oparta na intuicji wizja. Ponieważ jednak często wszystko sprowadza się do trafnego aforyzmu czy obrazu «na kilka dni», nagle odkrywasz, że wiele jego długich wierszy to swoiste wersety miniatur. W końcu poezja kilkuwierszowa staje się najbardziej mobilną, ulubioną formą wersyfikacyjną autora”. Styl, w którym pracuje Olesь Diak, nie poddaje się żadnej definicji — to nie japońskie tanka, sedōka czy haiku (hajku) — to coś właściwego tylko Olesiowi Diakowi. Może dlatego jest racjonalne ziarno w żarcie Ihora Pawlyka, który określił styl autora jako „niejapoński dziak”.
Teraz o wierszach. Prawdę mówiąc, obojętne jest mi gatunkowe określenie autorskich „diakizmów”. Ponieważ całe poczucie poetyckiego jest tu bardzo kruche, nie da się go zamknąć w jakiekolwiek formy czy formuły. Ono, to poczucie, — w impresjonistycznej wizji świata, w nastroju, w rytmie oddechu, w powietrzu. Coś nieuchwytnego i delikatnego, jak babie lato. Dlatego najważniejszym kluczem do odbioru wierszy Olesia Diaka (a są to, bez wątpienia, utwory poetyckie) jest wejście w nastrojowo-intonacyjną aurę poetyckiego bicia serca. Właśnie tu Poeta jak nigdy jest bliski Twórcy. Aby zobaczyć w poecie Demiurga, trzeba uwierzyć!
Olesь Diak ma jedną z najtrudniejszych i najbardziej niewdzięcznych dróg w ukraińskiej poezji. Próbuje ogarnąć aforystyczność i lakoniczność, impresjonistyczny nastrój czy obraz. Próbuje uchwycić, odtworzyć to, co nie potrzebuje słów — jedynie zachwyt, od którego rozpiera piersi. To niezwykła i niemożliwa droga do dialogu. Jednak rzecz w tym, że Olesь Diak dąży przede wszystkim do porozumienia się ze Światem głosem własnej duszy. To droga skazanego, choć ta skazaniec nie tragicznej, lecz elegijnej intonacji. Od tej elegijnej kontemplacyjności — jeden niewidoczny krok do rozpłynięcia się we wszechświecie. Czy poeta rozumie, jak niezwykle nieuchwytną granicą idzie?..
Машинний переклад
„Słowo Proświty” informowało naszych czytelników o konfliktowej sytuacji wokół księgarni „Znannia”. Dziś pojawiły się nowe, budzące nadzieję fakty. Na polecenie Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki 12 listopada 2007 r. odbyła się rozmowa szefa Sekretariatu Prezydenta Ukrainy W. Bałogi z prezesem Ukraińskiego Stowarzyszenia Wydawców i Dystrybutorów Książek O. Afoninem. W spotkaniu wzięli udział zastępca szefa Sekretariatu A. Kysłynski oraz kierownik Zarządu Polityki Humanitarnej Sekretariatu O. Bystruszkin. W trakcie spotkania prezes UAWK przekazał szefowi Sekretariatu listę podmiotów wydawniczych, które mieszczą się w budynkach komunalnej i ogólnopaństwowej własności i znajdują się pod groźbą eksmisji w związku z działaniami Kijowskiej Miejskiej Rady oraz niektórych rad rejonowych i administracji państwowych. Ponadto osiągnięto porozumienie, że w najbliższym czasie Sekretariat Prezydenta Ukrainy z udziałem Ukraińskiego Stowarzyszenia Wydawców i Dystrybutorów Książek przygotuje: — polecenie Prezydenta Ukrainy dla kijowskiego głowy miasta L. Czernowieckiego w sprawie natychmiastowego wstrzymania wszystkich procesów sądowych, działań siłowych i konkursowych wobec podmiotów kultury, sztuki i wydawnictw w związku z wynajmowaniem przez nie powierzchni w budynkach własności komunalnej, do czasu ustawowego rozwiązania tego problemu; — dekret Prezydenta Ukrainy o wprowadzeniu moratorium na działania centralnych i lokalnych organów władzy polegające na podwyższaniu stawek czynszu, wysiedlaniu, zmianie profilu lub prywatyzacji pomieszczeń własności ogólnopaństwowej lub komunalnej, które obecnie wykorzystują na zasadzie najmu organizacje kultury, sztuki i wydawnictw, do czasu ustawowego uregulowania tej kwestii; — projekt ustawy Ukrainy o unormowaniu preferencyjnych stawek czynszu dla struktur i organizacji reprezentujących kulturę, sztukę, wydawnictwa oraz wszelkie inne instytucje, które pracują na rzecz zapewnienia duchowego, fizycznego, moralnego zdrowia społeczeństwa, jego rozwoju kulturalnego, edukacji i intelektualnego wzbogacenia. Ustawa ma również gwarantować tym strukturom prawo pierwszeństwa w prywatyzacji powierzchni, które oni
Машинний переклад
Jewhen Buket
Nakładem 10 tysięcy egzemplarzy w formacie A3 ukazał się kolejny, 12. numer gazety młodzieży kijowskiej „Młodzieżowy ListOK”. Z okazji Międzynarodowego Dnia Studenta jedyną w obwodzie stołecznym gazetę młodzieżową wsparł Wydział ds. Rodziny i Młodzieży Kijowskiej Obwodowej Administracji Państwowej. Prezentację wydania przeprowadzono w ramach obchodów Dnia Studenta w Białocerkiewskim Państwowym Uniwersytecie Rolniczym. Na uroczystość przybyli najlepsi studenci 45 wyższych uczelni obwodu — laureaci w nauce i liderzy samorządu studenckiego. Oprócz pochwalnych dyplomów od wydziałów ds. rodziny i młodzieży oraz oświaty młodzież Kijowszczyzny zobaczyła także swoją odnowioną gazetę. Podczas wydarzenia ogłoszono nazwiska 50 najlepszych studentów Kijowszczyzny, którzy w tym roku akademickim będą otrzymywać stypendium przewodniczącego Kijowskiej Obwodowej Administracji Państwowej (200 hrywien miesięcznie). Jak poinformował zastępca naczelnika Wydziału ds. Rodziny i Młodzieży Denys Musijenko, wydział planuje nadal wspierać wydawanie gazety „Młodzieżowy ListOK”, ponieważ wsparcie prasy młodzieżowej jest jednym z priorytetowych kierunków obwodowego programu wsparcia młodzieży na lata 2007—2008. Gazetę rozpowszechnia się za pośrednictwem organów samorządu studenckiego uczelni wyższych Kijowszczyzny, wydziałów ds. rodziny i młodzieży administracji rejonowych oraz miejskich komitetów wykonawczych, a także młodzieżowych organizacji społecznych.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Właśnie od tego okresu (1945—1950), pomimo tego, co stało się z zachodnimi Ukraińcami w ZSRR oraz tymi, którzy marzyli o niepodległej Ukrainie, Iwan Borkowski przemilczał poszczególne karty swojej autobiografii. Dopiero po jego śmierci koledzy z Instytutu Archeologii Czech dowiedzieli się o ukraińskich, galicyjskich korzeniach Borkowskiego — żołnierza Ukraińskiej Armii Halickiej, uczestnika negocjacji w sztabie Nestora Machny, założenia przez niego Muzeum Walk Wyzwoleńczych Narodu Ukraińskiego, jego rektoratu na Ukraińskim Wolnym Uniwersytecie w Pradze. Nic dziwnego, że także w historiografii Ukrainy znajdujemy tylko kilka źródeł, w których jest wzmianka o wybitnym Ukraińcu. Tak, w „Encyklopedii ukrainoznawstwa” jeszcze jednego naszego wybitnego rodaka, Wołodymyra Kubijowycza, zaznaczono: „…Iwan Borkowski (1897) — archeolog, profesor Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu w Pradze do 1945 roku, badacz ceramiki sznurowej na Ukrainie”, czyli rozwijał ukraińską archeologię. Tutaj warto przypomnieć, że ceramika sznurowa to odmiana tak zwanej kultury sznurowej drugiej połowy III tysiąclecia p.n.e. kultura — kultura archeologiczna dawnych Słowian (V—VII w.) w Europie Środkowej i Wschodniej (od Łaby do Dunaju i środkowego Dniepru). Nazwana tak od charakterystycznej lepionej ceramiki, po raz pierwszy odkrytej w pobliżu Pragi właśnie przez archeologa I. Borkowskiego. Badacz odnotował, że taka gliniana ceramika znana jest również na terytorium Polski i Niemiec i zaproponował nazwać ją praską, uważając, że rozwijała się ona autochtonicznie z ceramiki urn pogrzebowych i celtyckiej. W niektórych pracach ta kultura łączona jest z praską i nazywana prasko-korczacką (Prague-Korchak Culture). Początkowo kultura praska była rozpowszechniona na terytorium południowej Polski, Czechosłowacji i północno-zachodniej Ukrainy. Później jej areał rozszerzył się na północną część Polski, wschodnie rejony Niemiec, południową Białoruś, środkową część Prawobrzeżnej Ukrainy, Mołdawię i Rumunię. Doprowadziło to do mieszania się kultury praskiej z miejscowymi, wcześniejszymi kulturami i powstania wariantów lokalnych. Można prześledzić dziedziczny związek kultury praskiej z późniejszymi kulturami słowiańskimi. Kiedy mówimy o odkrywcy kultury praskiej — Ukraińcu Iwanie Borkowskim, nie możemy nie wspomnieć o Czechu — odkrywcy kultury trypolskiej na Ukrainie Wikentiju Chwojce. Syn Czech, stał się uczonym-archeologiem Ukrainy, Rosji, Europy przede wszystkim dlatego, że głęboko szanował ludzi — i współczesnych, i tych, którzy żyli na ziemi tysiące lat temu. Imię wybitnego rodaka znają mali mieszkańcy Pokucia. Wikentij Chwojka — znany uczony Ukrainy i symbol dawnej przyjaźni dwóch wielkich narodów słowiańskich, których losy historyczne były dość podobne na przestrzeni wielu wieków. Musimy pamiętać o Czechu Wikentiju Chwojce, który służył Ukrainie, wspierał przyjaźń dwóch narodów. I właśnie archeolog-Ukrainiec Iwan Borkowski odwdzięczył się Czechom za Wikentija Chwojkę swoim wkładem w archeologię Pragi, Republiki Czeskiej. Ukraińska i czeska społeczność dążą do godnego uczczenia dwóch wielkich uczonych — Ukraińca, który tworzył w Czechach, i Czecha, który pracował na Ukrainie. W końcu nadszedł czas, aby zwrócić Ukrainie sławę Iwana Borkowskiego, jej oddanego galicyjskiego syna, który tworzył w Pradze dla narodu czeskiego i ukraińskiego.
Машинний переклад
Jarosław LEWKUN, Wasyl SZENDEROWSKI W malowniczej pokuckiej wsi Czortowiec odsłonięto pomnik sławnego współmieszkańca Iwana Borkowskiego (autor pomnika zasłużony artysta Ukrainy, rzeźbiarz Mykoła Obeziuk, architekt Myrosław Kotenko, mecenas Roman Kałyn) oraz jego izbę-muzeum w miejscowej szkole, której urządzenie wsparł deputowany rady obwodowej Wasyl Kostiuk. Odbyła się także prezentacja książki Jarosława Lewkuna „Archeolog Iwan Borkowski — powrót w chwale na Ukrainę”. Iwan Borkowski należał do tej gałęzi ukraińskiej inteligencji, która po I wojnie światowej opuściła Ojczyznę i wyemigrowała w obce strony. Ze słynnej „Encyklopedii ukrainoznawstwa” Wołodymyra Kubijowycza dowiadujemy się, że „…Iwan Borkowski był nie tylko archeologiem, profesorem Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu w Pradze do 1945 roku, ale także badaczem ceramiki sznurowej na Ukrainie”. Imię uczonego z Czortowca wpisano do specjalistycznych wydawnictw i podręczników z archeologii. Dopiero dzisiaj to imię przywracamy Ukrainie. Kiedyś w każdej greckokatolickiej cerkwi w Galicji miejscowy proboszcz codziennie prowadził księgę metrykalną, gdzie zapisywał narodziny i śmierć mieszkańców wsi, którzy wyznawali wiarę greckokatolicką. Taką księgę od 1898 roku w Czortowcu prowadził ksiądz Julian Dworynyn. W obwodowym archiwum państwowym przechowywana jest księga metrykalna od 1873 do 1899 r. dla Czortowca, gdzie znajduje się także zapis o narodzinach Iwana Borkowskiego. Zatem czytamy: „Iwan Borkowski, 8 września 1897 roku urodzenia. Ojciec — Iwan Borkowski, nauczyciel cerkiewny, matka — Maria Borkowska (z domu Wasyłyk). 19 września chrzcili. Grekokatolik, chłopiec, prawowicie urodzony. Greckokatolicka cerkiew wsi Czortowiec”. 10. 07. 1898 r. — powtórny zapis. Kum Hryhorij Kopytniak, kuma Leokardia Starżowska. Iwan Borkowski, jak zaświadczono w tej samej księdze metrykalnej, uczył się w miejscowej szkole. W rodowodzie, który Iwan Borkowski napisał jeszcze jako student wydziału filozoficznego Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu w Pradze w 1922 roku, czytamy: „Urodziłem się 8 września 1897 roku we Wschodniej Galicji, na Zachodniej Ukrainie, język ojczysty — ukraiński, miejsce nauki — Uniwersytety Ukraiński i Czeski. Ojciec robotnik-kolejarz w Jamnicy powiatu stanisławowskiego, wykaz w sprawie służby wojskowej — obóz w Josefovie, trzecia brygada ukraińska, skierowany na naukę z czesko-ukraińskiego komitetu i obozu w Josefovie, mieszkam w Pradze, Smilov Karlova, 212”. Do Pragi Iwan Borkowski ukończył szkołę rzemieślniczą w Stanisławowie (świadectwo nr 869 z 28. 09. 1918). W książce „Postacie ukraińskiej archeologii” w artykule „Iwan Borkowski — wybitny archeolog z Podkarpacia” Wołodymyr Petehyrycz, uczony sekretarz Lwowskiego Instytutu Ukrainoznawstwa imienia I. Krypiakewycza NAN Ukrainy, wspomina: „Po I wojnie światowej wyemigrował do Czechosłowacji, gdzie w 1920 roku ukończył studia gimnazjalne oraz dwa semestry Wyższej Szkoły Pedagogicznej. Od 1922 roku Borkowski studiował na wydziale filozoficznym Uniwersytetu Karola, gdzie zgłębiał archeologię u światowej sławy slawisty Lubora Niederlego. Razem z nim słuchaczami seminarium byli J. Pasternak — najwybitniejszy badacz książęcego Halicza, czescy archeolodzy”. Nawiasem mówiąc, dzisiaj Petehyrycz jest jedynym autorem naukowych opracowań bibliograficznych o I. Borkowskim, którego imię z pewnych przyczyn przemilczano, a pisano jedynie jako o czeskim archeologu, nie wspominając o jego galicyjskich, ukraińskich korzeniach. Iwan Borkowski był żołnierzem Ukraińskiej Armii Halickiej w 1918 roku. Później w składzie armii austriackiej zmuszony był przejść na terytorium Czecho-Słowacji. Z ramienia dowództwa Ukraińskiej Armii Halickiej brał udział w rokowaniach w sztabie Nestora Machny. Na emigracji w Czechach — od 1920 roku. Przebywał w obozie dla uchodźców. Od 1921 roku — student wydziału filozoficznego Uniwersytetu Karola. Tutaj w latach 1922—1929 studiował archeologię, obronił pracę dyplomową na temat „O po-“
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
ukończył kurs kultury sznurowej ceramiki ze Wschodu”. W latach 1925–1926 Iwana Borkowskiego przyjęto na stanowisko laboranta Hradu Praskiego, gdzie pracował z panem Fihurą, również Ukraińcem z pochodzenia. Oprócz syna Iwana rodzice wychowali trzy córki, które wyjechały i mieszkały w Stanach Zjednoczonych. Sami zaś mieszkali w Czortiwce w powiecie horodenkowskim do 1936 roku. Ostatnie zdjęcia synowi wysłali do Pragi w 1936 roku. W Pradze I. Borkowski ożenił się. Później jego żonę NKWD zesłało na Syberię (wersja), gdzie zginęła. Córkę Tatianę wychowywał sam. Po raz drugi ożenił się z dziewczyną, którą kochał w latach studenckich, — była to Ljubaszа Jan-sowa, która zmarła w 2004 roku. Wspólnych dzieci nie mieli. W latach 50. XX wieku córka Tatiana wyjechała do Stanów Zjednoczonych (prawdopodobnie do ciotek, na stałe miejsce zamieszkania). Dzięki pomocy Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy ustalono dziś, że jedna z sióstr Iwana Borkowskiego, 102-letnia Zofia, mieszka w Chicago. W Czechach nikt z rodziny Borkowskich nie mieszka. Wróćmy jednak do dalszych losów uczonego. Od 27 czerwca 1928 roku Iwana Borkowskiego przeniesiono na stanowisko asystenta archeologa doktora Karla Huda w Instytucie Archeologii Czechosłowackiej Akademii Nauk. Od 25 czerwca 1938 r. Borkowski obejmuje stanowisko archeologa. Od 1954 roku Iwan Borkowski jest dyrektorem oddziału archeologii średniowiecznej Instytutu Archeologii Czeskiej Akademii Nauk, a w latach 1968–1975 kieruje Czeskim Towarzystwem Archeologicznym. Po drugiej wojnie światowej, gdy zbadano archiwa praskiego Muzeum Ukraińskich Walk o Wyzwolenie, Iwana Borkowskiego prześladowały za nacjonalizm (oddanie walce narodu ukraińskiego o niepodległe państwo, służbę w UHA, wizytę w sztabie Machna itd.) organy bezpieczeństwa państwowego ZSRR, które miały wpływy również w Czechach, chciały zesłać go na Syberię. Lecz szczególne zasługi wobec narodu czeskiego oraz osobista interwencja drugiego prezydenta Czechosłowacji Edvarda Beneša pomogły Borkowskiemu uniknąć sowieckich tortur. Jednak wtedy represjonowano jego pierwszą żonę, także archeolożkę. W czasach II wojny światowej niemieccy okupanci za książkę „Starosłowiańska ceramika w Europie Środkowej” (1940 r.) oraz za badania kultury praskiej jako najstarszej kultury słowiańskiej w Europie również zamierzali zniszczyć Iwana Borkowskiego, ale w jego obronie stanęli nie tylko czeski rząd, ale i autorytatywni niemieccy archeolodzy, którzy mieli wielki wpływ na kierownictwo hitlerowskie.
nашої ery. W Galicji i na Wołyniu zdobiono ceramikę odciskami sznurka, który przykładano do wilgotnych ścianek naczyń, a potem wypalano je w ogniu. Plemiona kordiejskiej rasy pozostawiły je po sobie na obszarze od zachodniej Ukrainy aż po Dniepr. Pojedyncze znaleziska ceramiki sznurowej są także za Dnieprem — na Połtawszczyźnie, na Krymie i na Przedkaukaziu, dokąd mogły dotrzeć dzięki wymianie towarowej między plemionami i narodami. Znaczny wkład w badania zabytków kultury neolitycznej na ziemiach ukraińskich wniósł również Iwan Borkowski. Znany ukraiński archeolog, członek-korespondent NAN Ukrainy Wołodymyr Baran pisał, że praca Iwana Borkowskiego „była tym pierwszym promieniem, który oświetlił ciemność, długo spowijającą wczesne średniowiecze w archeologii słowiańskiej, i dała impuls do nowych poszukiwań starożytności Słowian połowy pierwszego tysiąclecia naszej ery”. Po obronie rozprawy doktorskiej Iwan Borkowski aktywnie współpracuje z Ukraińskim Wysokim Instytutem Pedagogicznym im. Mychajła Drahomanowa, Ukraińskim Towarzystwem Historyczno-Filologicznym w Czechosłowacji, bierze czynny udział w międzynarodowych forach naukowych, zjazdach i kongresach w Berlinie, Paryżu, Londynie. Występuje z referatami naukowymi na Międzynarodowym Zjeździe Slawistów w Warszawie, na ukraińskich zjazdach naukowych w latach 1926 i 1932 w Pradze. Na los Iwana Borkowskiego przypadają najcięższe czasy Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu (1939—1943). Pracuje jako rektor. Dąży do nawiązywania kontaktów z ukraińskimi uczonymi, inicjuje ich pracę, sam wiele pracuje nad utrwaleniem tej placówki. A Europa płonie w ogniu drugiej wojny światowej. Praski okres działalności UWU kończy się okupacją Pragi przez armię radziecką. Ostatniego rektora, ojca Wołoszyna, aresztowano, wkrótce zginął w radzieckim więzieniu. UWU zlikwidowano. Znamienne, że w 1940 roku Iwan Borkowski publikuje swoją pierwszą monografię „Starosłowiańska ceramika w Europie Środkowej”. W warunkach niemieckiej okupacji i propagandy germańskiej koncepcji dawnej historii Europy był to bardzo śmiały krok uczonego. Ukrainiec Iwan Borkowski jako pierwszy wprowadził do obiegu naukowego określenia „kultura praska” i „typ praski”. Praska
Машинний переклад
P. Karpenko stwierdza, że w wyniku niezdrowego odżywiania dzieci na Ukrainie wśród nich katastrofalnie wzrasta częstotliwość chorób układu pokarmowego.
BEZ HORMONÓW, BEZ ANTYBIOTYKÓW… Niedawno podpisano Kartę producentów żywności dla dzieci „Za zdrowe jedzenie dla dzieci”. Uczestnicy Karty, nie doczekawszy się realnych kroków państwa w poprawie żywienia dzieci, dobrowolnie wzięli na siebie obowiązek i troskę o zbilansowane i korzystne odżywianie dzieci Ukrainy oraz dobrowolnie zgodzili się na otwartą wzajemną kontrolę produkcji swoich wyrobów. W tekście podano wykaz dziesiątek produktów i substancji, które nie są zalecane, a także zakazanych w produkcji żywności dla dzieci. Uczestnicy Karty dobrowolnie rezygnują z ich stosowania. Lecz cieszyć się szczególnie z tej wiadomości nie warto. Jak dotąd Kartę podpisali jedynie jej inicjatorzy — przedstawiciele spółki joint venture „Witmark Ukraina” oraz Odeskiej Fabryki Konserw dla Dzieci. Pozostali producenci, na zaproszenie inicjatorów, jak dotąd nie odpowiedzieli.
KONTROLERZY PAŃSTWOWI OSTRZEGAJĄ Niską jakość produktów trafiających na dziecięcy stół potwierdzają także specjaliści z Ukrmetrteststandartu. Przeprowadzone niedawno badania wykazały w wielu jogurtach konserwanty — kwas sorbinowy i benzoesan sodu, a także sztuczne barwniki. A oto co zapisano w wynikach badania szeregu gatunków lodów: „W składzie produktu tłuszczu mlecznego nie stwierdzono. Produkt w 100 % składa się z tłuszczu roślinnego (tłuszcz kokosowy)”. I wreszcie o cukierkach: „Tłuszcz wyodrębniony z cukierków zawiera 23 % izomerów trans kwasu oleinowego”. Warto wyjaśnić, że izomery trans nienasyconych kwasów tłuszczowych to związki, które w dużych ilościach powstają podczas uwodornienia olejów roślinnych. W organizmie człowieka wywołują zaburzenia funkcjonowania wielu komórek, zwiększając ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i nowotworowych, szczególnie u noworodków oraz dzieci w wieku przedszkolnym i młodszym wieku szkolnym. W Europie zawartość tych tłuszczów w produktach jest ściśle ograniczona.
krzyżówki, szarady, udział w quizach i konkursach, mogą napisać list do gazety, czasopisma, audycji radiowej lub telewizyjnej. I nie musi w tym celu pędzić w pośpiechu do kiosku i coś kupować. Prenumeruje wydawnictwo i ma pewność przez cały rok, że dzieci będą otrzymywać dobrą prasę. Prawda, choć rodzice by chcieli, to dzieci nie będą czytać przez cały dzień (i nie trzeba). Będą je „kusić” telewizory i komputery. Tu trzeba być uważnym. Osłabiony organizm musi znacznie ograniczać „kontakt” z tą techniką.
A moja mama zawsze wykorzystywała czas zwolnienia chorobowego, aby serdecznie porozmawiać ze mną. Czego u nas tylko nie było! I zwykła herbata, i szepty pod ciepłą kołdrą, i tajemnicze kolacje przy świecach. Opowiadała o swoich problemach (nie myślcie, że córka czy syn was nie zrozumieją!), zachęcała mnie, abym dzieliła się swoimi. A teraz sama jestem mamą. I wiem: aby bawić się z dzieckiem, nie trzeba czekać, aż się przeziębi. We wszystkie te gry, ćwiczenia, zadania możemy bawić się codziennie, nie tracąc nadmiernie czasu. I wtedy dziecko będzie najmądrzejsze, najzdrowsze, najpiękniejsze, najweselsze!
Машинний переклад
Ołeh ŁYSTOPAD Według danych Krajowego Stowarzyszenia Producentów Żywności dla Dzieci (KSPŻD), w ciągu ostatnich 16 lat na Ukrainie znacząco pogorszyło się zaopatrzenie dzieci w wysokiej jakości produkty żywnościowe. Obecnie funkcjonuje 14 przedsiębiorstw zajmujących się produkcją żywności dla dzieci, które można nazwać pełnowartościowymi producentami, a i te, biorąc pod uwagę obecną niestabilność, nie pracują na pełną moc. Bardzo mało wytwarza się produktów o przeznaczeniu leczniczo-profilaktycznym dla dzieci z chorobami dziedzicznymi, nie produkuje się wysokobiałkowych produktów konserwowych na bazie mięsa i ryb, chociaż opracowano i obowiązuje najnowsza krajowa dokumentacja normatywno-techniczna dotycząca produkcji tych rodzajów żywności dla dzieci. SKRÓCENIE BUDŻETU PLUS NIEDOSKONAŁOŚĆ PRAWA Oto przyczyny obecnej sytuacji z produkcją żywności dla dzieci na Ukrainie. Zdaniem przewodniczącego KSPŻD Wasyla Szapowała, główną przyczyną jest nieefektywny system państwowego stymulowania produkcji produktów żywnościowych dla dzieci. Tak więc KSPŻD wraz z naukowcami i specjalistami-praktykami z przedsiębiorstw produkujących żywność dla dzieci w 2005 roku opracowało projekt Narodowego programu stabilizacji i rozwoju produkcji krajowych produktów żywnościowych dla dzieci na 10 lat (2006—2015), ale z powodu niemożności sfinansowania tego programu z budżetu państwa, Gabinet Ministrów Ukrainy nigdy go nie przyjął. W budżecie nie znalazło się 1,2 mld hrywien, czyli po 120 mln rocznie. Drugi przykład to katastrofalne cięcia artykułów projektu Ustawy Ukrainy „O żywności dla dzieci”, przyjętej przez Radę Najwyższą w 2006 roku. Wówczas KSPŻD broniło stanowiska objęcia ustawą wszystkich kategorii dzieci, a nie tylko dzieci do lat trzech, jak tam zapisano. Oraz aby w ustawie na szczeblu państwowym przewidziano efektywne ulgi dla krajowych przedsiębiorstw produkujących żywność dla dzieci. Niestety, w ostatecznie przyjętej redakcji ustawy te i inne propozycje nie znalazły odzwierciedlenia. GŁÓWNE — NIE PRZESZKADZAJCIE Na szczeblu państwowym regionalnym organom władzy wykonawczej nadano prawo regulowania granicznych poziomów rentowności i ustalania marż handlowych na produkty żywnościowe dla dzieci krajowej produkcji, co stawia w nierównej sytuacji krajowych producentów w porównaniu z dostawcami analogicznych produktów produkcji importowanej. I to, zdaniem Wiktora Stanisławskiego, przewodniczącego zarządu OAO „Odeski Zakład Konserwowy Żywności dla Dzieci”, przeważa nad wszystkimi innymi problemami biznesu. Jeśli państwo nie będzie ingerować, uważa Stanisławski, to rynek szybko wszystko ustawi na swoim miejscu i żadne subwencje ani preferencje nie będą potrzebne. Dzisiaj rynek, po pierwsze, nie jest nasycony, a po drugie, istnieją szerokie możliwości wyprzedzenia konkurentów dzięki dostawom wysokiej jakości produktów, ponieważ obecnie liczba podróbek i po prostu „nieformatu” jest porażająca. Przecież wobec produktów żywnościowych dla dzieci stawia się podwyższone wymagania dotyczące ich bezpieczeństwa, wartości odżywczej i biologicznej, które mają zaspokajać potrzeby organizmu dziecka w składniki odżywcze i energię, a także dotyczące jakości surowca, z którego wytwarza się produkty. Takie wymagania wobec tych produktów obowiązują na całym świecie i nasze państwo nie może być tu wyjątkiem. JEST TYLKO 20 % ZAPOTRZEBOWANIA Według słów kierownika działu dietetyki i badań klinicznych środków medyczno-profilaktycznych Instytutu Higieny Ekologicznej i Toksykologii im. L. I. Medwiedia Petra Karpenki, dziecięce kuchnie mleczne upadają, rośnie liczba infekcji jelitowych w wyniku spożywania ich produktów. Brak jest produkcji specjalnej żywności dla osłabionych dzieci. Asortyment i jakość produktów żywnościowych dla dzieci w sprzedaży nie odpowiadają potrzebom ukraińskiego rynku oraz standardom żywności dla dzieci. Zapotrzebowanie na produkty dla dzieci do 3 lat jest pokrywane zaledwie w 15—20 %. Narodowe standardy żywności dla dzieci, które odpowiadałyby światowym standardom, praktycznie nie istnieją. 80—85 % produktów żywnościowych dla dzieci na ukraińskim rynku to import, nabyć je może tylko co dziesiąta ukraińska rodzina. W sprzedaży rośnie udział produktów przemyconych, których produkcji i jakości nikt nie kontroluje…
Машинний переклад
Walentyna DAWYDENKO
Nasza gazeta już pisała o międzynarodowym sympozjum „Leczenie uzależnień od alkoholu i narkotyków, pomoc współuzależnionym, a także profilaktyka uzależnień — doświadczenie Ukrainy i Polski” (przewodniczący sympozjum ks. Wesław Pęski SAC), zorganizowanym przez Międzynarodową Fundację Charytatywną „Drogą Prawdy”, Dniprowską Dzielnicową Państwową Administracją w mieście Kijowie oraz Kijowskie Miejskie Centrum Usług Socjalnych dla Rodziny, Dzieci i Młodzieży. Wnioski lekarzy, pedagogów, pracowników socjalnych, duchownych i świeckich obywateli są jednomyślne — naród ukraiński jest w niebezpieczeństwie! Problemy, które omawiali uczestnicy wydarzenia, są społecznie ważne w społeczeństwach wielu krajów świata. W Ukrainie, niestety, z alkoholizmem i narkomanią walczy się przede wszystkim lokalnie, a nie „całym światem”. Dotychczas przezwyciężanie tych problemów nie zostało uznane za sprawę ogólnopaństwową. Liczba chorych na uzależnienie od alkoholu i narkotyków, a także zakażonych wirusem HIV, staje się bowiem coraz większa, i wymaga to pilnych działań dotyczących ich leczenia oraz zapobiegania nowym zachorowaniom. Właśnie o tym prowadzili profesjonalną rozmowę lekarze, psychologowie, naukowcy i duchowni z Ukrainy i Polski. Według wniosków specjalistów od rehabilitacji, co siódmy mieszkaniec Ukrainy jest chory na uzależnienie od alkoholu lub narkotyków. Z każdym z nich związane są jeszcze 3—4 osoby, które stały się psychicznie współuzależnione. Rozumienie problemu, niestety, jest nieadekwatne także w społeczeństwie ogólnie, a wśród większości naukowców, urzędników i opinii publicznej. Uczestnicy sympozjum zwrócili się do Prezydenta Ukrainy, Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy, Premiera Ukrainy, przewodniczącego Kijowskiej Rady Miejskiej, hierarchów wszystkich Kościołów i wyznań, zainteresowanych osób, nieobojętnych ludzi, przedstawicieli organizacji społecznych i religijnych, przedstawicieli różnych gałęzi władzy o przyjęcie i wdrożenie skutecznych działań na wszystkich szczeblach. Uważają oni, że należy uznać za ideę narodową zachowanie i wzmacnianie zdrowia ludności Ukrainy, a także przedstawili propozycje: przyjęcia filozofii zdrowego stylu życia jako filozofii każdego, uznania alkoholizmu i narkomanii za choroby zagrażające pulii genetycznej narodu ukraińskiego, rozdzielenia funkcji w zakresie pierwotnej profilaktyki i rehabilitacji między sektorem państwowym a obywatelskim, utworzenia państwowego organu z odpowiednim finansowaniem budżetowym, który powinien nadzorować, koordynować i kontrolować działalność związaną z profilaktyką negatywnych zjawisk w środowisku dziecięcym i młodzieżowym, wprowadzenia licencjonowania usług socjalnych w dziedzinie rehabilitacji osób uzależnionych od alkoholu i narkotyków, wprowadzenia „zamówienia państwowego” dla organizacji społecznych na społeczno-medyczne usługi rehabilitacyjne, zapewnienia naukowego wsparcia i analizy metod rehabilitacji oraz prowadzenia superwizji takiej działalności, utworzenia centrum ochrony (lub wsparcia) rodziny (najlepiej w dzielnicy Dniprowskiej), którego podstawą działalności będzie propagowanie i wyjaśnianie zalet zdrowego stylu życia; opracowanie i wdrożenie metod szkoleniowych oraz programów przygotowania certyfikowanych specjalistów do rehabilitacji osób uzależnionych od alkoholu i narkotyków, osób współuzależnionych, a także dorosłych dzieci alkoholików, które opuściły rodziny, z których pochodzą; zapewnienie naukowej analizy i wsparcia metod rehabilitacji; pomoc rehabilitacyjna dla osób uzależnionych od alkoholu i narkotyków oraz członków ich rodzin. Pomoc w tym centrum będzie mógł uzyskać każdy zainteresowany mieszkaniec Ukrainy.
Машинний переклад
Svitlana MILEWSKA
Jesień… Wiele pięknych słów o niej powiedziano. Ktoś ją kocha, ktoś niezbyt. Jednak wszystkie mamy czekają na jesień z pewnym niepokojem. Jesień to pora przeziębień. Dlatego gdy u dziecka pojawia się katar, kaszel, nie ma już czasu na piękne słowa. Jak i czym leczyć, poradzi lekarz. A my dziś porozmawiamy o tym, czym zabawić dziecko, gdy siedzi w domu i źle się czuje. Przygotowując ten materiał, „zadręczałam” wszystkich znajomych mam swoimi pytaniami. Co doradzą? Jakie mają sposoby na rozwiązanie tej sprawy, która na pierwszy rzut oka wydaje się prosta. To, co wydało mi się najciekawsze, przekazuję i Wam. Jedna „mama pracująca” opowiedziała: „Mój syn jest już dość dorosły, dlatego czasami muszę zostawiać go w domu samego, mimo przeziębienia (niestety, nie zawsze mogę wziąć zwolnienie lekarskie). Wtedy piszę małe liściki („Bardzo tęsknię za tobą, siedzę w pracy i myślę, jak tam moje dziecko”, „Nie zapomnij zjeść obiadu! W lodówce czeka na ciebie twoja ulubiona zupa. Podgrzej ją. Smacznego!”). Wariantów może być mnóstwo. Napisanie 10–15 karteczek nie jest trudne, a syn się zabawi, gdy wyruszy na poszukiwanie kolejnego liściku. No i to takie miłe — jeszcze raz usłyszeć (przeczytać), że ktoś cię kocha, że o ciebie dba. A pozytywne emocje pomagają szybciej wracać do zdrowia”. Moja córka Nastusia bardzo lubi krzątać się ze mną w kuchni. Dlatego proponuję jej, żeby wymyśliła czarowną bajkę i ułożyła ją z kawałków warzyw, owoców, makaronu — wszystkiego, co jest pod ręką. A ja tymczasem gotuję obiad. Ja też mogę ułożyć swoją bajkę — czemu by nie przypomnieć sobie przeszłości. Tym bardziej że dzieciom przypada do gustu, gdy rodzice dzielą się z nimi swoim dzieciństwem. A potem wieczorem niech tatuś będzie jury, zwycięży przyjaźń i wszyscy otrzymają zasłużone nagrody: cukierki, ciastka — wszystko jedno. Najważniejsze, żeby było wesoło i żeby zachęcało dziecko do twórczości.
A oto tak jedna moja bardzo dobra znajoma pokonała niechęć syna do wdychania pary nad ziemniakami. Podała łyżkę, przypomniała, że ziemniaki są gorące, i zaproponowała zbudowanie pałaców dla myszki. Proszę wierzyć, następnym razem mama nie musiała już namawiać „wdychaj nad ziemniakami”. Mały z zadowoleniem wczołgał się pod koc i w garnku z tłuczonymi ziemniakami budował pałace, wieże, kopał fosy. Ale nie zapominajcie przypominać o zasadach bezpieczeństwa — ziemniaki są gorące, dlatego buduje się ostrożnie i łyżką. Oczywiście w takie dni nie obejdzie się bez czytania. Nie tylko podręczników (żeby nie zostać w tyle za programem szkolnym), ale też ulubionej książki czy bajek. Jeśli dziecko już samo umie czytać, może poczytać wam na głos, odgrywając „teatr przed mikrofonem”. Albo odwrotnie, poczytajcie wy. Inna mama opowiedziała, że razem z dziećmi (a ma ich dwoje) lubią rozwiązywać różne
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
ru”, a także łacińskie “cos” — w nazwie “kozak” — skała, próg. Należy wspomnieć etnonim “tawro-scytowie”, gdzie podstawą służy tureckie słowo “tau” — skała. “Tawria”, “Tauryd” nazwane są również od tego tureckiego słowa, ale nie dlatego, że żyli tu Turcy, a dlatego, że wymagało tego tabu na przedchrześcijańskie nazwy. Tak samo etnonim “roksolanie” niesie w sobie ang. “rock” — skała, opoka. Niemało toponimów, hydronimów na Ukrainie nazwanych jest “kamiennymi” i “krzemiennymi”. Zatem autor “Słowa o wyprawie Igora” obrazem “Skały” może przypominać o półwyspie Krym (przynależność do Ukrainy-Rusi), o Siczy Zaporoskiej (wojsko za progami, ziemie której nazwano na cześć Bogini gromu — Siczy, która nazywała się Skała), a jeszcze o Ukraince, nazwa której ma znaczenie Skała (por. węgierską i hiszpańską nazwę “Ukrania” z greckim słowem “kranaios” — skała). Jońskie “skella” (puszyć ziemię i rozgarniać ogień) przypomina o rolniczej roli “Skały” (Pirohoszczy). Ziemie kozackich Siczy nazywano “Gordynie Borusieńskie”, gdzie ukraińskie słowo “gorda” ma znaczenie gockiego “hansa” — korporacja wojskowa, drużyna lub “filadelfia” (drużyna, wspólnota). “Borussia” (Bora, Boryczów Zjazd) — bogini burzy i gromu. Od imienia “Bora” (bogini bujnego wiatru) pochodzą nazwy miasta Borysław, Boryspol, Dniepr-Borysten, Borussia. Gocka nazwa “hansa” ma za swoją podstawę gockie słowo “ans” — kij, kołek, żerdź. Czyli “h-ans-a” — “Kija” (dla porównania: w ukraińskim folklorze — Handzia). Później podstawa “hanza” została wykorzystana w nazwie “Europa”. Rzecz w tym, że gockie “hansa” (horda, gorda, czyli korporacja) jest współbrzmiące z greckim (hanos) — blask, co jest analogiczne do łacińskiego “euros” — lśniąca perła, lśniąca bogini gromu, skąd też pochodzi nazwa Europa. Podstawowe znaczenie obrazu “Skała” — Roksolana lub Świetlista (Ukraina). Jeszcze jedno wyrażenie autora utworu przypomina o Ukrainie: “Ciężko ci głowy, krom ramion; zło ci ciału krom głowy”. Aby zrozumieć metaforyczność tego wyrażenia, trzeba wspomnieć opis Scytii Herodota i wyjaśnić użycie rzeczownika “głowa” i czasownika “głowować”, “przewodzić”. W epickim języku Homera często używa się czasownika “krayano” w skróconej formie “kra- yino”. Morfologicznie “krayino” utworzono od rzeczownika o znaczeniu “głowa”. Indoeuropejska podstawa tego słowa ma w języku greckim formę “kara”. W języku greckim “głowa” (“kefala” czy “kara”) ma metaforyczne znaczenie — “początek”, “pierwsza przyczyna”, “źródło”. W “Iliadzie” wyrażenie “to moi krynon eeldor” ma znaczenie modlitwy skierowanej do Boga i tłumaczą je jako “spełnij moje pragnienie” (por. “krynon” oraz hydronim “Krynka”). Zatem starogrecki czasownik “krainoo” należy do woli bóstwa. Tak samo i nazwa rzeki Krynka-Gerros oznacza usankcjonowaną decyzję. przebywanie Gotów: brzegi Meotydy (Morze Azowskie), na dolnym Dunaju (Kijowiec) i w północnym Nadczarnomorzu (Zaczatiewska, czyli Kijowska). Tak świadczy autor “Getyki” Jordanes. Czyż miejsca przebywania “Gotów” nie przypominają ziem zaporoskich kozaków, właściwie drużyny wojskowej? Azowski Kubań, dolny Dunaj i Zaporoże — ziemie kozackich Siczy. Nie na darmo Jordanes, cytując Ablabiusza-Lebediana, zauważa, że nie wie, skąd wzięli się Goci i do kogo ich zaliczać. Takich gocko-chochłowskich (wyższych-górnych) nazw na ziemiach Ukrainy zachowało się niemało: Sumy (łac. “sum- ma” — szczyt, głowa), Ochtyrka (greckie “ochta” — góra), Wyszogród, Werchiwka, Chocim (francuskie “haut” — “chot” — wyżej), Werchowyna, Oberowyczi (niemieckie “ober” — góra), Dalszy ciąg nastąpi. nowel “Święto miłości” klasyka literatury indyjskiej Premchanda (1879—1936). W imieniu Jaropełk, o którym wspomina kronika, jak i w imieniu Światopełk oraz ukraińskim nazwisku Siropołko komponent pełk jest spokrewniony z sanskryckim palak “obrońca, stróż, wojownik” i tożsamy z pan-ban — wywodzą się one do tej samej podstawy pa “ochraniać, bronić, strzec”. Od palak pochodzi szereg indyjskich imion, w szczególności Wiszwapalak “Obrońca świata” (znaczeniowy odpowiednik imienia Światopełk), Dżanapalak “Obrońca ludzi, Król”, Gopalak “Obrońca krów-bydła, Pasterz, Wojownik”. To ostatnie imię w “Mahabharacie” nosi carewicz z plemienia suwirów, a nazwa suwiry jest tożsama z nazwą siwery, suwiry — inna nazwa sindów-indów, kraj których — Sindyka był koło Bosforu Kimmeryjskiego (obecnie Cieśnina Kerczeńska). Jest i indyjskie imię Palak, dlatego znamienne, że scytyjski król III w. p.n.e. miał imię Palak, a jego stolica koło dzisiejszego Symferopola zwała się Palakij, czyli “Wojowniczy, Królewski”. Dalszy ciąg nastąpi.
Машинний переклад
Oksentij ONOPENKO, m. Moskwa. Kontynuacja. Początek w nr 45, 46 z 2007 r. Na współczesnej mapie Ukrainy zachowano wszystkie nazwy graniczne. Tak więc na wschodzie Ukrainy rzeka Siwerski Doniec pełni rolę „wschodniego rubieży” (w języku łacińskim „donec” — rubież, kraniec, ostaniec, tarcza). Zatem rzeka służy jako „wschodnia rubież” — „Czerwony Doniec”, „Krasny Łyman” (łac. „limes” — rubież, kraniec jako granica). Prawda, sama granica przebiegała wzdłuż rzeki Oskoł — „boska włócznia” lub „Perun”. Granica z Dakami przebiegała wzdłuż rzeki Prut (berło, kij — symbole granic). Granica na Zakarpaciu przebiegała wzdłuż rzeki Uż (starosłowiańskie słowo „żże” lub „uże” — sznur, powróz, a w znaczeniu przenośnym — granica, kres). Zachodnią granicę wyznaczała rzeka San (w języku łacińskim „sanio” — tabu), a na północy — druga rzeka Uż. Północna granica Ukrainy została „przywiązana” rzeką Prypeć. Znaczenie hydronimu można wyjaśnić starosłowiańskim czasownikiem „prypiaty” (w języku greckim „epiteinein” — skierować, naciągnąć, wytężyć, rozciągnąć się, napiąć się). Prawdopodobnie takie nazwy rzek granicznych powstały nieprzypadkowo. W związku z nazwami granicznymi ziem ukraińskich warto zwrócić uwagę na słowa Olega Mądrego: „Kijów — matką miast ruskich”. Czyli „Kij” — to samo, co „Ród”. Starożytne greckie „kyew” oznacza — nieść płód, nieść poczęcie, rodzić. To wyrażenie można rozumieć jako „Bogini gromu Kija — opieka miast ruskich” lub jako „Kijów — metropolia ruska”. Czyli metropolią Ukrainy jako państwa uznaje się ziemię i miasto Kija. Na cześć Kijowa użyto nazwy „Zaczattiewska”. Dla autora „Słowa” „ziemia Trojana” — to ziemia bogini gromu Pirohoszczy. Jeszcze raz zwróćmy się do wyrażenia „ryszcza w tropu Trojani czerez pola na hory”. „Tropa Trojani” — „trop bogini gromu”, a „ryskaty w tropu Trojani” — „iść do Pirohoszczy” — cerkwi bogini gromu. „Na hory” — „w górę”, a nie na „góry” jako „wzgórza” („na hory” — to samo, co po niemiecku „hoch” — „hoch”, to słowo służy jako podstawa nazwy „chochoły”). Znaczenie „w górze” ma greckie „kraino” — „wierzchołkować” (wykonywać, zarządzać, uchwalać). W danym przypadku „chochoły” lub też „Goci” (fr. „haut” — wyżej, do góry) — synonim etnonimu „Ukraińcy”. Greckie „kraino” (wierzchołkować, postanawiać, zarządzać, wskazywać) oznacza także „zwierzchnictwo”. Zarówno „chochoły-Wyszatycze”, jak i „Goci-Wyszatycze” należeli do stanu wojskowego. „Kosa” — oznaka poświęcenia wojnie, łacińskie „crines” — włosy, warkocz dziewczyny. Dlatego rzekę Krynka można rozpatrywać jako kosę Hipakyrisa-Woznego (obecnie — Mius lub Koniuszena; Koniuszy — Wozny). Goci obozowali na ziemiach Uckermarku (Uckermark), które rozlokowały się na brzegach rzeki Odry. Wcześniej ta rzeka miała nazwę „Ukker”, a miasto stołeczne nazywało się „Rodeń” lub „Kijów”. Inne miejsca UKRAINA I SANSKRYT
Машинний переклад
Werchowycze, Horyń itp. Nazwy te powstały jako poświęcenie Wyższej (Górnej) bogini i „chochołom”. Zatem można uznać, że nazwa „Ukraina” powstała jeszcze w „erze gockiej” i jest poświęcona rządzącej „Gwiazdzie Przewodniej”. Tak samo górę Howerla w Karpatach (od dawnego „go-uvern” — rządzić) nazwano na cześć Ukrainy — „rządząca”, „sprawująca rządy”. Francuski wariant nazwy „Goci” (goth) zachował się w mianie gocułów (hucułów) oraz w nazwie osady Goteszty (Mołdawia). To te same Werchowyna, Oberowycze-Werchowycze, Chocim. Takie samo znaczenie mają gocka nazwa „hansa” (stowarzyszenie, początkowo wojskowe, potem — handlowe) oraz nazwa Księgi Welesowej „Gordynie Borusieńskie” — „drużyna-stowarzyszenie Bory-Siczy”. Nazwa „Goci” ma jeszcze jedną podstawę: łacińskie „goetia” — czary. Oto jeszcze jedno ważne wyrażenie autora poetyckiej powieści: „Wstała obida w siłach Dażboga wnuka. Wstąpiła Diwą na ziemię Trojana, wspla Skała, łabędzimi skrzydłami na sinym morzu u Donu pluszcząc?” Badacze utworu, a wraz z nimi cały ogół, zawsze czytali tu błędnie: „wspleskała”, a nie „wsple Skała na Sinym morzu u Donu łabędzimi
3. Ukraiński pan i jego słowiańscy krewni W ten sposób pan „obrońca, stróż, wojownik, władca, książę, car” — pierwotna, jeszcze indoeuropejska forma terminu, a ban — późniejsza irańska. Ban w znaczeniu „książę” został utrwalony w „Księdze Welesowej” (IX w.), ban Oleg, czyli książę Oleg, wspomniany jest w serbskim folklorze. Z tego widzimy, że pierwotne pan, ban „obrońca, wojownik” u narodów słowiańskich rozwinęło się do znaczeń „władca, rządca, książę”. W Chorwacji termin ban oznaczał władcę, poprzednika królów, politycznego naczelnika banowiny — terytorium, którym rządził ban. Czasownik banovati w czeskim oznacza być banem, władcą, księciem, odpowiada mu ukr. panować. Z terminem ban związane są nazwy Banat (inaczej Banowina) — kraj w Jugosławii, a także miasto Bańska Bystrzyca, gdzie Bańska oznacza Pańska, czyli Książęca, Carska. Dawni Czesi nazywali planetę Wenus Krasopani. Komponent ban mają ukraińskie nazwiska, w szczególności, Bałaban
Zdjęcie Jewhena Buketa
Sobór Spaski z XI wieku w Czernihowie skrzydłami pluszcząc”. Błędne odczytanie obrazu uratowało te wersy dwukrotnie. Po pierwsze, uratowano fragment dawnego języka ukraińskiego („wsple Skała”), a po drugie, uratowano obraz „Skały”. Wątpliwe, by cenzura tamtych lat wyraziła zgodę na drukowanie „największego pomnika staroruskiej literatury” w takiej postaci. O jakiej „Skale” mowa w utworze i dlaczego powinna ona „wspleść”? W „Powieści minionych lat” kijowianie wołali „po etrusku” „Wydybaj!” — w ślad za wrzuconą do Dniepru drewnianą statuą Peruna (porównajmy „Wydybaj” z łac. „video” — wydybaj, wyjrzyj). Nazwa „Skała” dość często spotyka się w toponimice Ukrainy. W szczególności jest to miasto Skała Podolska, Skała na brzegu rzeki Roś. Miasta Berdyczów, Berdiańsk, rzeka Berda nazwane są od karpackiej nazwy „berda” — skała. To niezwykle ważne świadectwo autora „Słowa o wyprawie Igora” — „O, Ruska ziemio, już nie za Szelomianem jesteś!”. Znaczenie „Skała” ma nazwa niemieckiej ziemi Saksonia (łac. „saxe” — skała) oraz Adriatyku, skąd nad Dniepr przybyli Słowianie. Można jeszcze wspomnieć dawne łacińskie wyrażenie: „Dzwoni skałami Hipanis” (Południowy Bug) i „Zwenigo-
(odmiana Bołoban). Bałabany — znany ukraiński ród szlachecki (czyli wojowniczy), nosiciele tego nazwiska wsławili się nie tylko na polu wojskowym, ale i na duchowym. Właściciel drukarni Fedir Bałaban w 1606 roku wydał „Stryatyński Trebnik”, który opracował lwowski biskup Gedeon Bałaban, który zebrał ukraińskie i słowiańskie obrzędy. We współczesną ukraińską dramaturgię swój wkład wniósł Leonid Bołoban (1893—1979). A ukraińskim kibicom zapadł w pamięć chorwacki piłkarz Boško Balaban, gracz belgijskiego „Brugge”, który w meczu o Puchar UEFA (21.X.2004), gdzie nasi rodacy zwyciężyli, strzelił gola do bramki dniepropetrowskiego „Dnipro”. Nazwisko Bałaban (Bołoban) tworzą komponenty Bała (Boło) i ban „obrońca, wojownik, książę”. Bała-Boło spokrewnione jest z indoiran. bala „silny, tęgi, potężny” i obecne jest w ukraińskich nazwiskach Bal, Bałodej, Bołudej, Biłdej, Bil'dij, Bel'dij, Bałwir, Bal'wir, Bałbyr, Bałbyrenko, Bałahura, Bałahuta (Pałahuta), Balubasz-Bołubasz-Bułubasz. A także w nazwisku Bulba ze słynnej powieści Mikołaja Gogola, które oznacza „Potężny wojownik-obrońca-ojciec (ataman)”. Czyli ukraińsko-chorwackie nazwisko Bałaban-Bołoban oznacza „Tęgi wojownik, Potężny książę” i powstało z terminu wojskowego, jak i wiele innych ukraińskich oraz słowiańskich imion i nazwisk. Pod rokiem 1116 Latopis Ławrientiewski donosi, że książę Jaropełk przeprowadził wyprawę wojskową na Połowców i zdobył ich miasta, wśród nich Balyn. W świetle najnowszych badań, Połowcy językowo i etnicznie ciążą nie ku plemionom tureckim, jak dotąd uważano, a ku indoaryjskim, dlatego nazwę tę z sanskrytu tłumaczą jako „Obdarzone siłą, Potężne”, co właśnie charakteryzuje miasto-twierdzę. Imię Balin (bal+in) ma Baladewa-Balawira — bóstwo rolnicze, którego imiona są obficie odzwierciedlone we wspomnianych wyżej ukraińskich nazwiskach. Znany petersburski indolog Wiktor Balin brał aktywny udział w wydaniu w języku ukraińskim „Indyjskich przysłów i powiedzeń” oraz zbioru
Машинний переклад
Rubrykę prowadzi Stepan NALYWAJKO, orientalista-indolog, kierownik Wydziału Badań Porównawczych Naukowo-Badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Zdjęcie M. Sokołowa Walentyna DAWIDENKO Autor słynnych pomników “Założyciele Kijowa” oraz Matki Ojczyzny na wzgórzach peczerskich, ukraiński rzeźbiarz Wasyl Zacharowycz Borodaj, zaprosił wszystkich uczestników swojej obecnej jubileuszowej wystawy, poświęconej 90. rocznicy urodzin, już na swoją następną — za dziesięć lat. Prezentacja tegorocznej wystawy retrospektywnej “Mistrz i uczniowie” odbyła się w Kijowskiej Dziecięcej Akademii Sztuk. Pomogli ją zorganizować uczniowie sławnego rzeźbiarza — młodzi i już znani artyści. Jak powiedział sam jubilat: “Bardzo miło, że w tym domu zorganizowano wystawę, są tu moi koledzy, uznani mistrzowie. Uczyliśmy się od siebie nawzajem czynić dobro, nieść ludziom szczęście. Zapamiętam to na długie lata”. Wybitnego rzeźbiarza powitał rektor akademii, artysta ludowy Ukrainy Mychajło Czemberży, pedagodzy, młodzi studenci, dla których, według słów artystki ludowej Ukrainy Natalii Nikołajczuk, 90 to liczba jeszcze abstrakcyjna, ale na przykładzie twórczości znaczącego mistrza rzeźby mają okazję zobaczyć, ile może zrobić w życiu utalentowana osobowość. Twórczym credo mistrza zawsze służyła wypowiedź francuskiego rzeźbiarza Maillola o rzeźbie: “Jeśli zrobiłeś rzecz w jeden dzień, nie jest ona nic warta, jeśli popracowałeś miesiąc-dwa-trzy — to już o czymś mówi, kiedy zaś popracowałeś rok-dwa, to można powiedzieć, że zrobiłeś dobrą rzecz”. Wasyl Zacharowycz Borodaj urodził się w Jekaterynosławiu, jego rodzice Zachar Semenowycz i Daria Petriwna pochodzili z kozackiego rodu. Najcieplejsze wspomnienia z dzieciństwa — chutor Husycze w obwodzie połtawskim, ojczyzna ojca, gdzie były piękne krajobrazy, ukochana babcia Wasylina. I tak nie chciało się stamtąd wyjeżdżać do miasta, kiedy nadszedł czas nauki. A uczył się w jedynej w Jekaterynosławiu ukraińskiej szkole i być może stało się to nieprzypadkowo, właśnie tam wykładano malarstwo, rysunek, odbyło się pierwsze poznanie chóry, zespoły wokalne, duety wokalne, śpiew solowy. Przewodniczący jury, artysta ludowy Ukrainy, akademik, profesor, dyrektor generalny — kierownik artystyczny Narodowego Zasłużonego Ukraińskiego Chóru im. H. Werowki Anatolij Awdijewski jest przekonany, że konkurs będzie sprzyjał odrodzeniu i rozpowszechnianiu tradycji ukraińskiej kultury muzyczno-chóralnej, przyswajaniu wokalno-chóralnych wzorców twórczości współczesnych kompozytorów, wychowywaniu na nich twórczej młodzieży. Podkreślił, że obecna sytuacja z kulturą muzyczną, a zwłaszcza z gatunkiem wokalnym w środowisku młodzieżowym, budzi niepokój. Przecież w szkołach ogólnokształcących nie ma w planie lekcji śpiewu, a zamiast tego sprytni biznesmeni show-biznesu zamienili tę dziedzinę w fabrykę talentów, demonstrując najgorsze wzorce produktu piosenkowego, i to jeszcze na tak zwanych konkursach, gdzie solista nawet nie śpiewa, a odgrywa swoją rolę pod nagranie “plus”. Układ muzyczny takich piosenek, jak to określił, “kwadratowo-gniazdowy” najprymitywniejszej formy, niezwykle zuboża kulturę śpiewu, oddalając młodzież od szczytowych wzorców tej sztuki z doskonałą harmonią i melodyką, która jest właściwa ukraińskiej pieśni ludowej. Więc w przeciwwadze do tego zjawiska, które pokazuje całkowite zaniedbanie na szczeblu państwowym kultury pieśni, entuzjaści organizują wysoce profesjonalne imprezy, jak, w szczególności, konkurs zespołów chóralnych oraz form kameralnych i wokalnych im. B. Latoszynskiego. Główną nagrodę konkursu — Grand Prix zdobył Żytomierski Chór Miejski “Oreja”. Anastasija KOCHAN przyszłego mistrza z podstawami sztuk plastycznych. Wspomina też pierwszego nauczyciela rysunku Mykołę Stepanowycza Pohrybniaka. Ale po szkole postanowił pójść do szkoły zawodowej “Młody metalowiec”. Czas był taki: wszyscy pragnęli zostać elektrykami, ślusarzami, a Wasyl Zacharowycz bardzo lubił obróbkę metalu. Ale dzięki szkolnemu nauczycielowi, jego wytrwałości i odpowiedzialnemu stosunkowi do losu swojego ucznia, jesienią 1936 roku Wasyl wstąpił do Dniepropetrowskiej Szkoły Artystycznej, na dwóch piętrach której znajdowało się muzeum sztuki. I właśnie tam zaczęło się poznawanie prawdziwych dzieł sztuki. Szkołę ukończył z wyróżnieniem, miał prawo wstąpić albo do Leningradzkiej Akademii Sztuk, albo do Kijowskiego Instytutu Artystycznego, lecz przeszkodziła wojna. Wasyl Zacharowycz Borodaj był na froncie dowódcą kompanii zwiadowczej, otrzymał Order Czerwonej Gwiazdy. We wspomnieniach pisze: “Oto wszystko się skończyło, wojny niby nie ma, ale idę, patrzę — leży szkic, podnoszę go — ładny szkic, i tak w środku aż ścisnęło, tak zachciało się prawdziwej sztuki”. W 1946 roku dzięki żonie Lidii Pawliwnie rodzina przeprowadza się do Kijowa, a Wasyl Zacharowycz wstępuje do Kijowskiego Instytutu Artystycznego. Jego nauczyciele — Murawin, Łysenko. Na 3-4 roku Łysenko zaczął zapraszać swojego studenta do pracowni, by pomagał tworzyć kompozycje. A z czasem zaproponował, by razem z Mykołą Suchodołowem zostać współautorem pomnika Szczorsa. Potem pojawiły się pomnik Łesi Ukrainki, “Ziemio moja”, “Bandurzysta”, seria “Podróże do Egiptu”, a jeszcze pomnik “Założyciele Kijowa”. I oczywiście monument “Matka Ojczyzna”, który do dziś wywołuje tyle sprzecznych ocen. Ale koledzy rzeźbiarza mówią, że własnego wariantu autorowi nie udało się obronić, wszystko rozstrzygało Biuro Polityczne, skłonne do interpretacji podobnej rzeźby Wuczeticza. Kolega jubilata Anatolij Ihnaszczenko powiedział na otwarciu wystawy, że oni z Wasylem Zacharowyczem to bojownicy konkursowi. “Jesteśmy zawsze w okopach twórczych zmagań, chociaż zdarzały się przypadki, kiedy byliśmy w różnych okopach. Z najlepszych”
Wystawy obrazów Łesi Kara-Koci „Horoskopczyki, albo Zodiak po ukraińsku” jako projekt obliczone są na pół roku: to wystawa objazdowa, która co miesiąc przenosi się w nowe miejsce. „Horoskopczyki” podróżują po Kijowie i za każdym razem można zobaczyć coś nowego, ponieważ niektóre obrazy trafiają do prywatnych kolekcji, a pojawiają się nowe. Oprócz znaków Zodiaku są tu obrazy o innej tematyce. Jest to na przykład portret Eltona Johna w bardzo nieoczekiwanej interpretacji. Szeroko wykorzystywane są luksusowe kwieciste wzory, bogata gama kolorystyczna i baśniowy wizerunek. Wchodząc do galerii, każdy otrzymuje buźkę (małą naklejkę), którą oznacza obraz, który najbardziej przypadł mu do gustu. Zatem na pierwszym miejscu w głosowaniu znalazł się obraz „Gołąbka”, choć ma on nieco smutną historię. Jest to symboliczna praca o głębokim filozoficznym znaczeniu: we wrześniu artystka straciła mamę i ten obraz jest pożegnaniem z nią. Gołąbka rozpościera skrzydła, wzlatuje w niebo i staje się gwiazdą. Łesia wie, że mama zawsze jest obok i stara się robić wszystko tak, aby jej tam, w niebie, nie było wstyd za swoją córkę. Nawet ci, którzy nie słyszeli tej historii, nie mogli pozostać obojętni na gołąbkę, która promieniuje czułością i łagodnością. Na drugim miejscu pod względem upodobań gości znalazło się „Wesele słoni”. Brąz zdobył obraz „When Rock was Young” („Kiedy rock był młody”). Jest to największa praca, wykonana według jednej z piosenek Eltona Johna „Crocodile Rock”. Zdaniem historyczki sztuki Tetiany Melnykowej, która przyszła z małym dzieckiem na rękach, taka sztuka jest bardzo potrzebna dzieciom, ponieważ dzisiaj na świecie jest tak mało dobra i miłości. Program uroczystego otwarcia zakończył się świąteczną aukcją, na której wystawiono dwa loty — akwarele „Waga” i „Strzelec” — z żartobliwą ceną wywoławczą 20 hrywien. To prawdziwy prezent, bo sama ramka kosztuje więcej. Jednak chętnych do zakupu „prezentów” okazało się niemało i cena ostatecznie wzrosła ponad piętnastokrotnie. A jeszcze na wystawie w galerii „Sribni dzvony” odbył się turniej szachowy, który poprowadziła dziewięcioletnia Julia Osmak — mistrzyni Ukrainy w grze w szachy. Na światowych mistrzostwach w Gruzji Julia godnie reprezentowała Ukrainę i zajęła zaszczytne piąte miejsce. W galerii przeprowadziła symultanę szachową na siedmiu szachownicach. Przy każdej szachownicy z mistrzynią rywalizowała cała rodzina. Julia zaczęła grać w szachy od dzieciństwa, jej pierwszym trenerem był dziadek. Ale on już nie pamięta, kiedy z nią wygrał. Teraz Julia jest dzieckiem jak inne: lubi się bawić, ale rozmawia jak dorosła. Zawsze można zapytać ją o radę w sprawie jakiegoś poważnego problemu. Oprócz szachów Julia pasjonuje się poezją oraz pisze bajki i historie, które często przypominają zawiłe fabuły kryminałów.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
…pomnik czekistów w Kijowie, bo kiedy przyjechał z Moskwy akademik-towarzysz Borodaj, opowiedział, że był w Meksyku i tam poinformowano go, że Meksykanie przedstawiają dzieła takiego poziomu do Nagrody Nobla. I nagle wezwano nas na Politbiuro, przechwycono przedstawienie Meksykanów, które brzmi tak: „W latach 20. ukraińska sztuka miała tendencję do geniuszu. Ale w latach 30. genialnych autorów zniszczono wraz z ich dziełami. I rozpoczęły się żniwa pomalowanych srebrzanką płaszczy-namiotów i „Matek Ojczyzny”. Ale teraz istnieje takie arcydzieło, gdy autorzy dostępnymi im środkami w granicie pokazali „tępą nieokiełznaną władzę” tych działaczy”. Zapytano nas na Politbiurze: „Czy to właśnie chcieliście osiągnąć?” Mnie takie groźby nie szkodziły, a Wasyl Zacharowycz przyjmował wszystkie ciosy na siebie. Później zaprosiłem go, by wykonał pomnik ukrzyżowanego Szewczenki w Białym Borze. Tam przez całą noc podczas odsłonięcia pomnika grekokatolicy z całego świata gratulowali nam twórczego sukcesu. Teraz wraz z Wasylem Zacharowyczem stworzyliśmy w Nowym Jorku Aleję Cywilizacji Światowej i mamy ideę stworzenia monumentalnej alei także w naszym mieście: Ruś Kijowska w kompozycjach rzeźbiarskich na wszystkich filarach Nabrzeża do mostu Patona, a dalej jeszcze 400 rzeźb”. Narodowy artysta Ukrainy Andrij Czebykin powiedział o jubilacie, że jest szczytem sztuki rzeźbiarskiej drugiej połowy XX wieku na Ukrainie. „Wokół niego koncentrowały się wszystkie procesy: to najlepsza szkoła pod względem jakości i liczby przygotowanych uczniów. Pracował zarówno sam, jak i z architektami, często powstawały prace zbiorowe, otaczało go czasem 7–8 studentów pracowni, którzy później stali się znanymi rzeźbiarzami. 90 lat — to szczyt wieku, wiele zrobiono. Zasługuje on na najwyższe odznaczenie państwowe po Tetianie Jabłońskiej i Wasylu Kasijanie. Jego dzieła są zawsze wysokiej jakości; Wasyl Zacharowycz Borodaj zawsze jest w duchu i nurcie swojego czasu. Wywodzi się z ziemi, wystarczy spojrzeć choćby na jego dzieło „Siewca”, którego pierwowzorem stał się jego ojciec. A jego galeria portretów: Kasijan, Jabłońska, Dowżenko, Tyczyna. To bohater w ukraińskiej sztuce!”
Машинний переклад
Walentyna DAWYDENKO
Ogólnoukraiński konkurs chórów i kameralnych form wokalnych im. Borysa Łatośynskiego, który odbył się w Kijowie 14–15 listopada, wreszcie zwrócił uwagę współczesnych na badanie i propagowanie twórczości tego wybitnego klasyka XX wieku, kompozytora, dyrygenta i pedagoga, którego sztukę w czasach sowieckich niesłusznie poddawano ostracyzmowi. Tymczasem także dziś trudno ocenić siłę wpływu jego artystycznego talentu na współczesny proces muzyczny. Borysa Łatośynskiego nazywa się twórcą muzyki chóralnej i symfonicznej; pod względem spektrum form muzycznych, złożoności i głębi myślenia kompozytorskiego jego twórczość reprezentuje ukraińską muzykę na poziomie najlepszych europejskich wzorców. Nawet bliski przyjaciel kompozytora Wiktor Ikonnik, który bardzo lubił jego twórczość, przyznał, że nie jest w pełni gotów odtworzyć miniatury muzyczne Borysa Łatośynskiego. Wśród licznych uczniów wielkiego kompozytora była także Lesia Dyczko, która nazywa go intelektualistą najwyższej próby. Założycielami i głównymi organizatorami konkursu zostali Narodowy Ogólnoukraiński Związek Muzyczny, jego Stowarzyszenie „Towarzystwo Chóralne im. M. Leontowycza”; konkurs odbywał się przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy. 13 zespołów chóralnych, sześciu wokalistów i trzy zespoły kameralne rywalizowały w nominacjach: chóry mieszane, chóry męskie, chóry żeńskie, kameralne
Машинний переклад
Stali czytelnicy naszego tygodnika przekonali się, że na jego łamach obecne są aktualne publikacje o tematyce językowej, unikalne badania historyczne, ekskluzywne wywiady, bezkompromisowe dziennikarskie śledztwa w sprawie ostrych sytuacji, szeroko naświetlana jest muzyka młodzieżowa i działalność koncertowa czołowych artystów Ukrainy, mieni się wszystkimi barwami artystyczna paleta mistrzów pędzla… W przyszłym roku Wy, drodzy czytelnicy, będziecie mieli możliwość prowadzenia dialogu z tymi, którzy żyją Ukrainą i dla Ukrainy, bronić razem z nami wartości narodowych. Zasubskrybujcie „Słowo Proświty” sami i namówcie do tego swoich przyjaciół, sąsiadów, nauczycieli, bibliotekarzy, wszystkich nieobojętnych na ukraińską sprawę! Razem zwyciężymy! Zespół pieśni ludowej „Lisowa pisnia”, Wołyń, nazywa się pieśń, którą napisał do wiersza Dmytra Pawłyczki. Szczerymi oklaskami witali widzowie ludowy zespół „Zemliaky” z miasta Kopyczyńce w obwodzie tarnopolskim. Pieśni powstańcze w ich wykonaniu nikogo nie pozostawiły obojętnym. Wspaniałe występy zespołów amatorskich Domu Ludowego z Iwano-Frankiwska. Ucieszył duet „Bratyk i sestryczka” — Alina i Jurczyk Dowhany. Został on wyróżniony specjalną nagrodą Międzynarodowego Stowarzyszenia Ukraińskiego Kozactwa. Młodzieżowy zespół wokalny „Diwczata”, młody proświcianin ze Śniatynia L. Karłaszczuk, solista O. Turok — to wybitni przedstawiciele obwodu iwanofrankiwskiego. Ozdobą festiwalu stały się zespoły z obwodu czerkaskiego: ludowy zespół „Czerkaszczanka”, męski zespół wokalny „Żywa muzyka”, ludowy zespół amatorski — studio sztuki wokalnej „Wiwat” z Czerkaskiego Uniwersytetu Narodowego im. B. Chmielnickiego. Zaskoczyła grą na oboju przedstawicielka obwodu chersońskiego Lubow Neczajewa. Wszystkie zespoły uczestniczące zostały wyróżnione dyplomami zwycięzców i upominkami. Redaktor dyżurny Walentyna DAWŁYDENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 109B, Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.com.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301247 Nakład ogólny — 52000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Ludowy zespół „Czerkaszczanka”. Zdjęcie Ołeksandra SZEPNIWSKIEGO Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,38 hrywny, na 3 miesiące — 9,89 hrywny, na 6 miesięcy — 19,18 hrywny. 0 7 0 4 7 4 820095 780016
Машинний переклад
Drodzy czytelnicy! Rozpoczęła się prenumerata ogólnoukraińskiego kulturologicznego tygodnika proświtiańskiego „Słowo Proświty” na 2008 rok (indeks pocztowy — 30617, 679. strona w „Katalogu”). Prenumeratę przyjmują wszystkie oddziały „Ukrpoczty” do 10 grudnia — na wsiach i w stolicach rejonów, do 15 grudnia — w miastach obwodowych i w stolicy. Koszt prenumeraty wraz z opłatami pocztowymi: na rok — 37 hrywien 86 kopiejek; na pół roku — 19 hrywien 18 kopiejek; na 3 miesiące — 9 hrywien 89 kopiejek; na 1 miesiąc — 3 hrywny 38 kopiejek.
17 listopada w Domu Ukraińskim odbył się zamykający koncert VI Ogólnoukraińskiego Festiwalu Zespołów Artystycznych „Proświty”, w którym wzięły udział amatorskie zespoły artystyczne z obwodów Ukrainy. Wybrzmiewały ukraińskie pieśni ludowe w wykonaniu zespołów pieśni ludowej „Leśna pieśń” (Wołyń), wzorowego zespołu wokalno-instrumentalnego „Zgoda” (miasto Nowomoskowsk, obwód dniepropetrowski), duetu małżeńskiego Mazurykowów (miasto Chersoń) i innych. Słuchaczy ucieszył śpiew młodej wykonawczyni z Winnicy, Nastii Hudzewicz. Przejmujące bólem były wiersze laureata nagrody imienia B. Chmielnickiego w dziedzinie literatury, proświtianina, zastępcy przewodniczącego Chmielnickiego Obwodowego Zrzeszenia „Proświta” Witalija Michalewskiego. Brzmiała bandura amatorskiego zespołu Domu Kultury Rejonu Biłowodzkiego (obwód ługański), laureata Międzynarodowego Festiwalu imienia Marii Konopnickiej w Polsce, zespołu bandurzystów „Bereginia” Donieckiej Państwowej Akademii imienia Serhija Prokofjewa. Znaczącym stał się występ proświtianina z Ługańska Iwana Szczerbuły. „Pamięci Romana Szuchewycza” — tak
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna SZEWCZUK Dział literatury
Uliana HLIBCZUK 270-55-57 Dział kultury
Walentyna DAWYDENKO 270-55-57 Dział języka
Nina HNATIUK 279-49-47 Dział korekty
Iryna STELMACH Olena SZULHA 278-63-69 Skład komputerowy
Iryna SZEWCZUK Oleh BIESKYJ 278-63-69
TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan nagradza uczestników. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redaktor Pawło MOWCZAN. Zespół „Berehynia”, m. Donieck. Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA. Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK. Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Ołeksander SZOKAŁO 279-49-47. Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47. Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks). Ludowy zespół amatorski „Zemlaki”.
Машинний переклад