Сторінка · с. 7сторінка оригіналу ↗
KOMU TO „PAŁACE” SIĘ MARZĄ?
Слово Просвіти, №47 за 2011 рік
Nasze miasto jest jednym z niewielu na Ukrainie, których przez dwadzieścia lat niepodległości niemal nie dotknął proces przemianowań. Na początku lat 90. ubiegłego wieku kilka ulic na obrzeżach nazwano imionami ukraińskich działaczy, ulica Ufimska stała się imienia Jewhena Małaniuka, a Łunaczarskiego otrzymała imię Czornowoła. I to wszystko. Tak się stało nie dlatego, że mieszkańcom Kirowohradu tak bardzo podobają się nazwy z epoki komunistycznej. Po prostu historię naszego miasta ściśle wiąże się z budową ziemnej twierdzy, która w połowie XVIII wieku służyła carskiej Rosji jako forpoczta jej agresywnej ekspansjonistycznej polityki. Dlatego wiele tak zwanych nazw historycznych ma w większości charakter imperialny i jest nie do przyjęcia. Chodzi o wywiad z byłym oficerem KGB Wasylem Dacenką „Nie wstydzę się pracy w KGB” w kirowohradzkiej gazecie „Ukraina-Centr” z 28 września tego roku. Wypowiedź, jak na mój gust, krzykliwa i bezczelna. Wasyla Wsewołodowycza można zrozumieć: obecna władza ze swej istoty jest prorosyjska, prosowiecka, stara się trzymać na tym samym, na czym trzymał się ZSRR — na strachu, zastraszaniu, stosowaniu represji. Tacy jak Dacenko są jej potrzebni. Dlaczegoś nie udzielał podobnych wywiadów pięć-dziesięć lat temu. Ale rzecz nie w nim. No, jest taki obywatel z takimi przekonaniami. To jego problemy. Rzecz w nas. Jak my to odbieramy, jak reagujemy. Nie od razu zareagowałam na publikację, czekałam, co napiszą na forach, miałam nadzieję, że tam dadzą prawdziwą ocenę „kantorii”. W tamtych dyskusjach wyłania się inna prawda, ale ogólna tendencja wciąż nie jest nakreślona. KGB i jej poprzednicy to wrogie Ukrainie, antagonistyczne wobec niej organizacje. Ich celem było ujarzmienie Ukraińców, fizyczne zniszczenie intelektualnego i artystycznego kwiatu narodu. Najbardziej znane przykłady to przerażające śmierci kompozytora Wołodymyra Iwasiuka, malarki Ałły Horskiej. Czy ktoś do tej pory wątpi, czyja to sprawka? A zagadkowe morderstwo Wasyla Symonenki? Ukraina nie miała prawa być aż nadto utalentowana, brzmieć na cały świat. Wszystko musiało być podporządkowane imperium, czyli ZSRR. A KGB był jego największym, najpotężniejszym i najstraszniejszym psem stróżującym. Nie na darmo szefów KGB obawiali się nawet sekretarze KC. Ciotka Dacenki (dobrze, że przynajmniej tego nie ukrywa!) bardzo dokładnie i jasno scharakteryzowała tę organizację: „Tam są kaci własnego narodu”. A jej siostrzeniec otwarcie kłamie, gdy twierdzi, że „organy bezpieczeństwa państwowego nie zajmowały się przeprowadzaniem represji”. Tak, milicja, sąd w latach 70. i później już istniały oddzielnie. To nie lata 30. z ich „trójkami” (przy okazji, czy ktoś odpokutował za te straszne zbrodnie, tysiąckrotnie udowodnione dokumentalnie?). Szary budynek KGB na Wołodymyrskiej w Kijowie do dziś wielu ludziom napawa grozą. Nie jest tajemnicą, że były tam specjalne cele, gdzie przetrzymywano szczególnie upartych „klientów”. Jeszcze świeże są wspomnienia di- Ulica Lenina w Kirowohradzie dla nowej epoki. I za każdym razem, gdy poruszana jest kwestia przemianowania, znajdują się tacy, którzy próbują narzucić społeczności nazwy z carskiej przeszłości, przeciwko czemu aktywnie protestują ci, którzy chcą żyć wśród ukraińskiej toponimii. W końcu wszystko zostaje tak, jak było. I o ile w kwestii nazwy miasta zgody na razie nie ma co szukać — nie znajduje się nowa nazwa, która zadowoliłaby większość, to w kwestii nazw ulic dojście do konsensusu jest jak najbardziej możliwe. Obecna władza miejska (a większość w radzie uzyskała Partia Regionów) postanowiła po raz kolejny rozpocząć proces przemianowywania ulic miasta. Z niektórymi jej propozycjami można się zgodzić: centralna Karola Marksa ma stać się Wielką Perspektywiczną (stara nazwa), Wołodarskiego — Arsena Tarkowskiego (tutaj mieszkała ich rodzina, obecnie na tej ulicy jest muzeum poety), ale w kwestii ulicy Lenina, którą chcą uczynić Dworcową, społeczność ma poważne zastrzeżenia. To carska nazwa ulicy, nie da się jej adekwatnie przetłumaczyć na ukraiński. Pałacowa? Ale o jakie pałace chodzi? Te pomieszczenia, które kiedyś dały nazwę ulicy i gdzie zatrzymywali się członkowie carskiej rodziny, przebywając w mieście, dawno zostały zamienione na żołnierskie koszary. Dworcowa? Ale dworzec to stacja kolejowa. A on nie ma tu nic do rzeczy. Natomiast na tej ulicy znajduje się historyczny budynek teatru (obecnie remontowany), gdzie swego czasu Marko Kropywnycki oraz Mychajło Starycki faktycznie założyli ukraiński profesjonalny teatr realistyczny. W przyszłym roku będziemy obchodzić 130-lecie tego wydarzenia. W Kirowohradzie nie ma ani jednego toponimu, który przypominałby gościom i mieszkańcom miasta o tym fakcie. Dlaczego by nie nazwać ulicy Teatralną? Próbowali to udowodnić władzom miejskim przedstawiciele organizacji społecznych, którzy wysłali apel do Kirowohradzkiego Komitetu Wykonawczego. Przygotowali go naukowcy-filolodzy, doktorzy i kandydaci nauk, którzy pracują w wyższych uczelniach Kirowohradu. Dziwne, że te przekonujące argumenty w żaden sposób nie docierają do członków komitetu wykonawczego. Wśród nich jest przecież profesjonalny historyk — sekretarz rady miejskiej Ihor Wołkow, który właściwie tym razem stał się inicjatorem procesu przemianowań. Mógłby wyjaśnić kolegom. Dlaczego tak uparcie widzą te „pałace” na Leninie? Są inne miejsca, gdzie wybudowali nowsze „pałace” ci, którzy zdołali albo zarobić, albo ukraść niemałe pieniądze. Jeśli wykażą inicjatywę, by nazwać te swoje osiedla ulicą Dworcową, myślę, że społeczność nie będzie miała nic przeciwko. A jeszcze lepiej, żeby nie żałowali zainwestować środków w renowację tych koszar, które tak bardzo chcą widzieć jako „pałace”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
