Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗
WYSTAWA «PORCELANA Z WOŁOKITYNÓW». PAŃSZCZYŹNIANY KUNSZT NIEUPOKORZONEGO DUCHA
Слово Просвіти, №47 за 2011 рік
Iwan OLIJNYK Porcelanowe ikonostasy, wykonane w fabryce w Wołokitynach, są unikatowym zjawiskiem chrześcijańskiego prawosławnego kultu religijnego, podobnego któremu w zachodniej tradycji katolickiej nie było. Na wystawie zaprezentowano fragmenty słynnego ikonostasu cerkwi Pokrowskiej, które zachowały się w dobrym stanie dzięki temu, że wysokiej jakości porcelana, z której zostały wykonane, nie podlega upływowi czasu. Nie wilgotnieje, nie pleśnieje, nie pęcznieje ani nie gnije. Nie wyblakły również różnokolorowe farby, którymi pomalowano te fragmenty prawie półtora wieku temu. Szczególnie ważne jest to, że fabryczne arcydzieła stworzyli ukraińscy chłopi pańszczyźniani. O wyjątkowym kunszcie nieznanych zniewolonych rzemieślników świadczy fakt: kiedy w 1858 roku Mikłashewski zbudował w majątku cerkiew, to ogromny ikonostas i inne przedmioty — kioty, świeczniki o wysokości ponad półtora metra, darochranielnice, żyrandole — wszystko zostało wykonane z porcelany, w soczystych rzeźbiarskich formach, pozłocone i pomalowane. O profesjonalny komentarz zwróciliśmy się do Adriany Teodozjiwny WIAŁEĆ, dyrektor generalnej Narodowego Muzeum Ukraińskiej Sztuki Dekoracyjnej. — Czy istnieją wydania podobne do albumu „Porcelana fabryki A. M. Mikłashewskiego”? — Lwowska badaczka Faina Petriakowa przygotowała swego czasu monografię poświęconą porcelanie na Ukrainie. Między innymi mowa tam była o wyrobach wołokityńskich mistrzów. Isaak Hryhorowycz sponsorował wydanie albumu, który został wykonany na wysokim poziomie poligraficznym, weszło do niego ponad 500 ilustracji. Składa się on z dwóch części: właściwego albumu ze wstępnym artykułem znanej rosyjskiej historyczki sztuki Elwiry Samieckiej oraz katalogu, w którym podano nazwy wyrobów, muzeów, ich lokalizację, stan zachowania eksponatów i inne. Pani Samiecka rozpatruje porcelanę wołokityńską jako fenomen porcelany Imperium Rosyjskiego. A dla nas jest to przede wszystkim ukraińskie zjawisko, dlatego zorganizowaliśmy wystawę właśnie na naszej ziemi. Arcydzieła tworzono w fabryce rękami ukraińskich chłopów pańszczyźnianych. Założyciel produkcji Mikłashewski, który zaprosił zagranicznych specjalistów w celu uruchomienia produkcji, był rodu kozackiego, a później otrzymał tytuł szlachcica. Tak szczęśliwie ułożył się los, że znaczna część jego wyrobów przechowywana jest w naszym muzeum (650 jednostek). — Dlaczego album jest tak drogi (1700 hrywien)? Przecież nie każdy przeciętny miłośnik sztuki będzie mógł sobie na niego pozwolić. — Dzisiaj ceny książek są dość wysokie. Album wydano na godnym poziomie naukowym i poligraficznym. Jest on niezwykle interesujący. Jak wyjaśnił Gutman, cena jest właściwie kosztem własnym. W Rosji wydanie kosztuje drożej. Osoby zaproszone z Moskwy na otwarcie wystawy kupowały album tutaj. Główna pracownica naukowa Tetiana Neczyporenko, specjalistka prowadząca grupę porcelany, kuratorka tej wystawy, miała do czynienia z charkowskim wydaniem „Znacznik porcelanowych fabryk radzieckiej Rosji”, które zostało wydrukowane na papierze gazetowym. Ta książka kosztuje 3000 hrywien. Specjaliści nie mogą się bez niej obejść. Pomogli nam ją kupić sponsorzy. Każda fabryka ma swoją markę, znak firmowy, który może nieco zmieniać się z czasem istnienia produkcji. Naukowcy wykonują kolosalnie cenną dla badaczy i kolekcjonerów pracę. Ekspertyza wyrobów jest dość niełatwą sprawą, ponieważ nie ma tam podpisu, jak na obrazie. Niemożliwe jest zbadanie charakteru pisma. Rzadko kto posiada taką wiedzę, aby w głowie trzymać wszystkie oznaczenia, dlatego znaczniki (jest ich mało) są książkami podręcznymi dla pracowników antykwarycznych i muzealnych. Poziom poligraficzny naszego dwutomowego wydania jest wysoki. Są tu i kolorowe ilustracje, i systematyzacja według gatunków, zatem cena jest maksymalnie uzasadniona. — Muzealnicy, antykwariusze, kolekcjonerzy… Kim są ci ludzie? W większości entuzjaści czy ci, którzy trafnie inwestują swój kapitał? — Dla muzealników to sprawa naukowa. Znaleźć, zebrać, atrybuować, zachować i pokazać — oto podstawowe składowe naszej pracy! A są ludzie, tacy jak Gutman, którzy po prostu fantastycznie zakochani są w porcelanie wołokityńskiej. Dlatego włożył swoje pieniądze w wydanie, druk afiszy i zaproszeń. Swego czasu jego krewni pracowali w fabryce Mikłashewskiego. Na początku XX wieku rodzina wyjechała do USA. Jeszcze dawniej w rodzinie były pamiątki porcelany wołokityńskiej, a Gutman jedynie kontynuował ich zbieranie, kupowanie na aukcjach. Jesteśmy mu wdzięczni za to, że nie ogranicza się do uzupełniania własnej kolekcji, ale robi wszystko, abyśmy i my uszanowali to zjawisko. Kolekcję eksponujemy wśród innych wartości muzealnych. Gubi się ona wśród innych eksponatów na 1400 m2 powierzchni wystawowej. Teraz otrzymaliśmy możliwość skupienia uwagi właśnie na porcelanie wołokityńskiej. Obecnie u nas przedstawione są także fotografie samego Mikłashewskiego w różnych latach, jego majątku, gabinetu, cerkwi Pokrowskiej. Chcieliśmy przekazać zwiedzającym dumę z narodowego dziedzictwa. — Jaki jest stan spraw we współczesnej produkcji porcelany? — Dzisiaj produkcja porcelany na Ukrainie jest faktycznie zniszczona. Kijowska fabryka porcelany zbankrutowała i przestała istnieć 5 lat temu. Jej kolekcję faktycznie ukradziono, mimo że o nią walczyliśmy. Wywieziono ją za granicę. — Czy dziedzictwo muzealne na Ukrainie jest prawnie chronione? — Miałam styczność z tworzeniem pierwszego wariantu i poprawek do ustawy o muzeach, dziedzictwie muzealnym i jako pracownik muzealny z 40-letnim doświadczeniem pracy, jestem bardzo wdzięczna deputowanym poprzednich kadencji Rady Najwyższej, którzy, w szczególności w 1995 roku, usankcjonowali, że muzea nie podlegają prywatyzacji, a ich fundusze nie podlegają rozpaństwowieniu. Daj Boże, żeby tak było. Dlatego że teraz nierzadko i do Dniepru nie podejdziesz, wszystko jest zamknięte szlabanami, niektóre narodowe bogactwa naturalne są już niedostępne dla nas. Naszym świętym obowiązkiem jest zachować dobra kultury w stanie nienaruszonym. Jednocześnie dzisiaj każdy może stworzyć prywatne muzeum na własny koszt. Znam wielu kolekcjonerów, wśród których rozpowszechnia się taka praktyka. Do rozmowy z własnym wrażeniem o wydarzeniu dołączyła Zoja Anatoliwna CZEHUSOWA, zasłużona działaczka sztuki Ukrainy,
Prezydent ukraińskiej sekcji Międzynarodowego Stowarzyszenia Krytyków Sztuki AICA pod egidą UNESCO, laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, członkini Narodowego Związku Artystów Ukrainy, pracownik naukowy Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego. — Na tej wystawie poznajesz prawdziwe piękno wyrobów fabryki Mikłaszewskiego i głębiej przenikasz się arystokratyzmem. Porcelana to delikatny, światłonośny materiał. Nieprzypadkowo w Europie XVIII wieku o pojawieniu się kolejnego porcelanowego arcydzieła obwieszczano tak samo uroczyście, jak o narodzinach następcy tronu królewskiego. Porcelanę uważano za materiał boski, owiany czarami. Kiedy podziwiasz dekoracyjne wazy, naczynia, detale architektoniczne, wyroby cieszą oko przelewami barw, chociaż ten materiał jest niewymownie kapryśny i nieustępliwy. Byłam zachwycona, kiedy zobaczyłam tę porcelanę. Taką objętość zbiorów z całej Ukrainy można zobaczyć dość rzadko. Jest to bez wątpienia wspaniała, wielkoskalowa ekspozycja. Do czegoś takiego zdolne jest tylko nasze wspaniałe, kochane przez wszystkich Narodowe Muzeum Ukraińskiej Sztuki Dekoracyjnej! narzędziami pozują. Gra zaś polega na tym, że nie jest ważne, do kogo one należą, ważne, że te ręce stworzyły wiele tego, czego nie zauważamy. Światłonośny aspekt ludzkiej natury odtwarza seria prac fotogafiki „Początek” Mykoły Mandrycza. Są to swoiste portrety energii prądu elektrycznego, które są świadectwem tego, że biologicznie doskonały człowiek może przejść na nowy poziom ewolucyjny. „Nasza dłoń promieniuje światłem, którego nie widzimy. W latach 80. byłem świadkiem eksperymentów przeprowadzonych w jednym utajnionym moskiewskim instytucie naukowo-badawczym. Nadczuły rejestrator kwantowy zarejestrował promieniowanie świetlne ludzkiej dłoni z częstotliwością około 8 fotonów na sekundę”. Według słów Mykoły Mandrycza, nawet taki fantomowy ułamek jest świadectwem światłonośności ludzkiej natury. Współczesny człowiek jakby zagubił się w świecie technologii i ręcznych środków różnorodnych energii, coraz bardziej odchodząc od podstawowej części swojej istoty — światłonośności, którą oddaje nieuduchowionemu środowisku. Niedawno w Narodowym Muzeum Ukraińskiej Sztuki Dekoracyjnej odbyła się prezentacja albumu artystycznego „Porcelana fabryki A. M. Mikłaszewskiego” (autorka — E. B. Samiecka, kurator — I. H. Hutman; Moskwa: „Interbuk-biznes”, 2010) oraz miała miejsce wystawa „Wołokityńska porcelana” z kolekcji wiodących muzeów sztuki Ukrainy i zbiorów prywatnych.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
