Сторінка · с. 9сторінка оригіналу ↗
SZKOŁO MOJA, ŻURAWINKO MOJA…
Слово Просвіти, №48 за 2011 рік
Mykoła PSZENYCZNY, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, absolwent z 1970 roku. Za każdym razem, gdy wchodzę na podwórze mojej rodzinnej — najrodzinniejszej! — Pierwszej Szkoły w Dubnie, na sercu robi się drżąco i dumnie. Wszak trudno o drugą taką alma mater w Ukrainie, z której murów wyszło w świat tyle sławnych imion: i wtedy, gdy nazywała się gimnazjum imienia Konarskiego; i w powojniu, gdy przez pewien czas uczyły się tu tylko dziewczęta; i później, w latach 1950—1990. A jacy utalentowani, wybitni, niezapomniani wykładowcy tu pracowali! Mimowolnie zwalniam kroku, wstrzymuję oddech, zatrzymuję się przy tablicach pamiątkowych i w myślach powracam do dalekiej przeszłości. Niby na ekranie pojawiają się kadry, ożywają znajome twarze, słyszę do bólu drogie głosy. Jest nawet głęboko symboliczne, że na szkolnej fasadzie tak niespodziewanie spotkali się ramię w ramię, by już nigdy więcej się nie rozstawać, dwaj najbliżsi przyjaciele-ziomkowie (ich dzieciństwo minęło w Chotyniu dawnego powiatu dubieńskiego województwa wołyńskiego, a obecnie — rejonu radziwiłłowskiego obwodu rówieńskiego), koledzy z klasy, zakochani w historii, etnografii, literaturze, sztuce. Imiennicy — Ihor Łozowiuk i Ihor Swiesznikow. Ukrainiec i Rosjanin. Paradoksalnie, ale fakt: przez cały pobyt tutaj, w gimnazjum, oni między sobą na każdej przerwie z zasady rozmawiali tylko w języku francuskim! Zarówno mentorzy, jak i rówieśnicy, bez wątpienia uważali to za nie lada dziwactwo. Jednak z całą szczerością muszę powiedzieć: już wtedy ci dwaj towarzysze byli poliglotami, numizmatykami, filokartystami, heraldykami, filatelistami, sfragistami, bibliofilami, kolekcjonerami itd. Z czasem Ihor Kyryłowycz stanie się niedoścignionym archeologiem, doktorem nauk historycznych, akademikiem, najwybitniejszym badaczem Pola Bitwy pod Beresteczkiem z lata 1651 roku, a Ihor Dmytrowycz — najlepszym dubieńskim krajoznawcą, stalinowskim więźniem politycznym, laureatem proświtańskiej nagrody imienia Hryćka Czubaja. Dzięki Bogu, mamy regionalną nagrodę imienia Ihora Swiesznikowa. W Dubnie pojawiły się ulice na ich cześć. Zapoczątkowano fundusze imienne w Państwowym Rezerwacie Historyczno-Kulturalnym miasta Dubna, w którym byli po prostu zakochani, dla którego nieprzemijającej sławy żyli i pracowali do ostatniego tchu. Wierzę: wkrótce te siwe ceglane mury XIX wieku ozdobią tablice pamiątkowe także Jurijowi Szumowskiemu, i Iwanowi Nosalowi, i Witalijowi Wołkowowi, i Motri Bratijczuk, i Petrowi Wysznewskiemu, i wielu innym (cały ikonostas!), których kroki do dziś odbijają się echem w szkolnych korytarzach, których ekspozycje obszernie i z wdzięczną pamięcią opowiadać będą w szkolnym muzeum o tym, czego nie mamy prawa zapomnieć. Gdyby to gimnazjum ukończył tylko J. F. Szumowski, to i wtedy unikalną dubieńską placówkę oświatową warto byłoby wpisać do Księgi rekordów Guinnessa. A ten fenomenalny naukowiec, ksiądz, muzealnik, podróżnik, Honorowy obywatel miasta Dubna, proświtanin, okazuje się, pracował tu także jako pedagog. Autor pół tysiąca prac naukowych w wielu językach świata, pierwszy spośród Ukraińców badacz Afryki, współpracownik Organizacji Narodów Zjednoczonych, korespondent najstarszej ukraińskojęzycznej gazety USA „Swoboda”. Podarował Dubnu kilkanaście tysięcy dokumentów i materiałów o swoim pełnym poświęcenia losie i o całej zdumiewającej myrohoszczańskiej rodzinie Szumowskich: ojcu — księdzu Fedorze, braciach i siostrach — Arsenie, Petrze, Pawle, Ołeksandrze, Anastasii, którzy rozsławili i nasz kraj, i całą Ukrainę na kilku kontynentach. Albo znawca ziół Iwan Nosal, genialny fitoterapeuta, „znachor z wyższym wykształceniem”, jak półżartem-półserio mówił sam o sobie. Właśnie jemu (we współautorstwie ze zmarłym tatą-księdzem Mychajłem Andrijowyczem) udało się — po raz pierwszy w Związku Radzieckim, jeszcze pod koniec lat 1950. — wydać w masowym nakładzie, a z czasem kilkakrotnie wznowić w językach ukraińskim i rosyjskim ciekawą i niezwykle potrzebną książkę o roślinach leczniczych oraz ich zastosowaniu w medycynie ludowej. Jeszcze wtedy ta imponująca, prawdziwie encyklopedyczna. Ta szkoła w dawnym, kronikarskim wołyńskim mieście Dubnie jest bodaj najbardziej proświtańską, począwszy od lat 1920. aż do dnia dzisiejszego. Ma ona w tych dniach 120 lat! Prawdziwie, wiek bardzo poważny. O niektórych z jej wychowanków opowiada tamtejszy proświtanin Mykoła PSZENYCZNY.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
