Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №48 за 2011 рік

16 с. · 34 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 48 (633), 1—7 grudnia 2011 W SWOIM DOMU — PRZY PROGU?

…Boże, jeśli Ty jesteś, Serce weź moje, Daj Ukrainie, daj, Daj Ukrainie wolność! Kolaż Olesia Dmytrenki Codziennie przez trzy jesienne miesiące 1991 roku rozbrzmiewały te moje słowa ze starych głośników i odbiorników telewizyjnych Ukraińców na wszystkich terenach naszego, dopiero co proklamowanego, państwa. Witalij Biłonożko śpiewał tę pieśń-modlitwę tak, że mrówki biegały po ciele. Byłem świadkiem tego, jak sam nie powstrzymał łez podczas jej nagrywania! Zdumiewające, ale ani razu nie słyszałem zarzutów od współobywateli-nieukraińców dotyczących nieukrywanej szczerości w ocenach naszej historii, a oto niektórzy z największych patriotów jednak wyrzucali mi, że rzekomo poddałem w wątpliwość… istnienie Boga. Jednak nikt nie wątpił w życiową konieczność tej samej wymarzonej wolności dla Ukrainy i w naszym świętym prawie do posiadania własnego państwa! Niewiele, niestety, było mądrych decyzji ze strony władzy przez te 20 lat, a oto decyzja o przeprowadzeniu tamtego pamiętnego referendum — to przyjemny wyjątek. Zaprawdę, wyniki referendum stały się niewzruszonym fundamentem dla budowy suwerennego państwa Ukraińskiego! Ponad 90 % ludności powiedziało swoje “tak” niepodległości! Większość była “za” we wszystkich regionach młodego państwa! Z punktu widzenia prawa czyni to absolutnie nienaruszalną pozycję budowniczych Ukrainy w relacjach z byłą metropolią. Żeby tylko ci budowniczowie rzeczywiście pragnęli zbudować państwo w istocie Ukraińskie, w treści demokratyczne — na pociechę narodowi, na zazdrość sąsiadom! Jednak, wyprowadziwszy imperium z naszych terenów, wielu tak i nie zdołało wyrzucić go z własnych mózgów i dusz. Wielu naszych współobywateli nagle zaczęło nostalgicznie wspominać imperialną przeszłość, najwyraźniej dlatego, że ludzka pamięć ma właściwość łatwego zapominania złego, zatrzymując w sobie natomiast to, co lepsze z przeszłości. Oto i wspominają nasi rodacy, jak byli młodzi i silni, i zupełnie zapominają terror i wielkie głody, ucisk niewoli, prześladowania inaczej myślących, upokarzający status “młodszego brata”, puste lady sklepowe, “żelazny mur”, Afganistan, Czarnobyl — “sowiet” jednym słowem. Wielu ówczesnych deputowanych, ministrów, urzędników, kierowników przedsiębiorstw przemysłowych i rolnych, czyli tych, od których zależał sukces pierwszych kroków odrodzonego państwa, wykazało całkowitą niegotowość do samodzielnego życia bez imperialnego poganiacza — jedni poczuli pełną bezkarność, a inni — pełne zagubienie. Premier GOŚĆ REDAKCJI PETRO OSADCZUK PRZESTRZEŃ OŚWIATOWA OD PIEŚNI — DO XII “CZERWONEJ RUTY”

Машинний переклад

REFERENDUM

Kuczma, jak prorok na pustyni, wrzeszczał: „Mówcie, co mam wam zbudować, a ja wam zbuduję!”, ale tak nie zrozumiawszy projektu budowy państwa ukraińskiego, już jako jego Prezydent, w ciągu dwóch swoich kadencji „zbudował” kryminalno-oligarchiczną parodię państwa. Jedyny nasz ukraiński Prezydent, Juszczenko, starał się budować Ukrainę rękami ludzi dalekich od zrozumienia jej wartości narodowych. Obecną zaś władczą bratwę krytykował chyba tylko leniwy, dodam tylko, że ludzie, którzy nie znoszą wszystkiego, co ukraińskie, a priori nie są zdolni przynieść szczęścia narodowi ukraińskiemu. Ale nie o nich mowa, lecz o perspektywie. Dziś wyrosło już pokolenie ludzi urodzonych w niepodległej Ukrainie! To studenci drugiego i trzeciego roku na uczelniach wyższych, to absolwenci kolegiów i żołnierze, którzy odsłużyli swemu państwu, to jest przyszłość Ukrainy, jej nadzieja. Dla tego pokolenia nie stoi już pytanie, być albo nie być państwu ukraińskiemu, oni przyjmują je jako dane! Pytanie tylko w tym, jakim państwo to widzą rówieśnicy jego niepodległości, bo ddalekie jest od łatwości, by młody człowiek wychował w sobie i rozwinął priorytet wartości nad interesami. Powinno to czynić państwo poprzez swoje struktury i możliwości. Tymczasem przy pełnym pobłażaniu dzisiejszej władzy nasze społeczeństwo coraz bardziej grzęźnie w bagnie kultu konsumpcji, w trzęsawisku pop-kultury, w mazi bezduchowości. Zatem jest niezmierzone pole pracy zarówno dla tych, którzy stali u źródeł odrodzenia państwa, jak i dla tych, którzy poświęcili się wielkiej sprawie oświecenia, i dla sumienia narodu – jego pisarzy, dla każdego, w czyjej piersi Ukraina boli niezagojoną raną. Nie na darmo tak trwożnie brzmi dźwięk surmy w finałowym akordzie tej modlitewnej pieśni przed referendum: Boże, jeżeli Ty jesteś… Wołodymyr SZOWKOSZYTNYJ, pisarz, wiceprzewodniczący NSPU, wiceprzewodniczący UNP, deputowany ludowy Ukrainy I kadencji 12–13 RODZINNE SMAKOŁYKI

Машинний переклад

WITALIJ SZEWCZENKO: TO MY!

Wiaczesław Czornowił. Maj, 1990 r. Pawło Mowczan, poeta, trybun, doradca. 1990 r. Czas mija czy też „mijamy my”, jak napisała poetka. I jest to, co nieprzemijające, to, co powinno pozostać z nami na zawsze. Znany działacz polityczny i społeczny, poseł do parlamentu trzech kadencji Witalij Szewczenko jest także znanym dziennikarzem, owocnie pracuje w dziedzinie fotoreportażu i dokumentalistyki. W kijowskim wydawnictwie „Gnozis” ukazała się jego nowa książka „Żyć w ciekawych czasach”. Właściwie jest to obszerny fotoalbum, w którym zamieszczono ponad 640 czarno-białych i kolorowych zdjęć. Główną treścią książki jest fotokronika walki o proklamowanie i ustanowienie niepodległego państwa ukraińskiego, czyli mowa o dwóch burzliwych dekadach. Godne podziwu jest to, jak autor z aparatem fotograficznym w rękach zdążył bywać w najgorętszych punktach naszej niedawnej historii, utrwalać wszystko, co z czasem staje się bezcennym dokumentem epoki. Oto co napisał w przedmowie do książki jeden z bezpośrednich uczestników tamtych wydarzeń i jeden z bohaterów książki, Bohater Ukrainy Iwan Dracz: „Wspomnienia z Ruchu ożywają i obejmują cię, gdy patrzą na ciebie twoi przyjaciele i znajomi z tamtych minionych lat. To wydanie potwierdza: żyliśmy w ciekawych czasach, nie byliśmy ospali i leniwi, a staraliśmy się utrzymać na koniu historii, choć często był on bardzo narowisty. Tak, to my tutaj, na tych fotostronach, a Witalij Szewczenko pokazuje nas ludziom i czasowi”. Witalij Fedorowycz Szewczenko, stały czytelnik i autor naszej gazety, uprzejmie udzielił „Słowu Proświty” prawa do publikacji fotografii z tej książki. Zatem dotknijmy naszej niedawnej burzliwej historii. Teksty do zdjęć — autorskie. Petro ANTONENKO. Zjazd założycielski Ludowego Ruchu Ukrainy. Wrzesień, 1989 r. Członkowie Ruchu z obwodu czernihowskiego, lwowskiego. Ostatnia droga Stusa, Łytwyna, Tichego. Powrót na ojczystą ziemię. 1989 r. W centrum procesji — towarzysze broni więźniów radzieckich łagrów Łewko Łukjanenko, Mychajło Horyń…

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Ledwo otrząsnąwszy się po zagubieniu, w latach 90. komuniści u władzy jednogłośnie odrzucili „naukowo uzasadnioną ideologię” marksizmu-leninizmu, „naukę” o własności zbiorowej. Natchnąwszy się do syta ideologią własności zbiorowej, która im obrzydła, natychmiast poczuli uroki własności prywatnej, która płynęła im do rąk. Jak powiedział wtedy prezydent Ł. Krawczuk: „mamy to, co mamy”. Czyli masz — posiadasz, nie masz — nie posiadasz. Był to pierwszy chwiejny kamień w budowli niepodległości. Ale dał on prezydentowi „chatkę”, mówią, że aż w Szwajcarii. Wyobrażacie sobie, u byłego komunisty pojawiła się dacza za granicą… A dlaczego nie można było na samym początku stworzyć ideologii budowy państwa Ukraina? Wtedy i następnemu prezydentowi Ukrainy Ł. Kuczmie byłoby łatwiej — nie wołałby z ekranów telewizorów: denne bogactwa. Ukraina takiej rzetelności nie gwarantowała. Stopniowo oligarchiczna niepodległość postawiła na swoje usługi sądownictwo, struktury siłowe, prasę. Dorobiła się własnej uzbrojonej ochrony. Tymczasem prosty lud katastrofalnie biedniał. W takim antagonistycznym starciu ukraińskiej Ukrainy i nieukraińskiej Ukrainy niepokojąco żyje dzisiaj społeczeństwo. A jakże marzyło się 20 lat temu o szczęśliwym, wolnym, cywilizowanym życiu. Prezydent W. Janukowycz proponuje budować „nową” Ukrainę. Co ma na myśli? Nie wiadomo. Pod tę budowę nie podłożono podstawowych społeczno-ekonomicznych i politycznych fundamentów. Zagłębmy się w swoją pamięć historyczną. Przeżyliśmy kapitalizm, obszarnictwo, dzierżawę. Było starcie wyznań. Były zdziercze podatki (przypomnijmy Szewczenkowe nieśmiertelne: „ze skórą zdejmują”). Było niszczenie wsi. Był „socjalizm o nieludzkiej twarzy”. Była dyktatura partii. Była rusyfikacja, prześladowania i wyniszczanie ukraińskiej inteligencji. Zakazywano języka ukraińskiego, zamykano ukraińskie szkoły. Wszystko to już było. Być może prezydent W. Janukowycz upatruje nowość w tym, że on rzekomo sformułował i zaproponował program budowy państwa? Ale chodzi nie o deklaracje, a o czyny. Niestety, budowa „nowej” Ukrainy najwyraźniej zauważalna jest, być może, w moralno-politycznym kodeksie władzy, który nakreślił się z głoszonych przez niego zasad: „odrywać ręce”, „ciąć po żywym”, „odkręcać głowy” (cytaty z wystąpień publicznych). Za czasów prezydentury W. Janukowycza konflikty klasowe i narodowe pogłębiły się; bezpieczeństwo narodowe kraju osłabło (po porozumieniach charkowskich z 2010 roku) i dalej słabnie; korupcja rozżera społeczeństwo; naród ubożeje materialnie i duchowo; reformy nie znajdują poparcia u ludzi; wieś nie widzi perspektyw rozwoju. Wraz z rozpadem imperium (Związku Radzieckiego) republiki, które do niego wchodziły, ogłosiły niepodległość. Tadżykistan, Estonia, Litwa, Łotwa u podstaw budowy państwa położyły ideę narodową. Przez 20 lat istnienia kraje te osiągnęły znaczne sukcesy we wzmacnianiu suwerenności wewnątrz i na arenie międzynarodowej. Ustabilizowały się warunki społeczno-ekonomiczne, zjednoczyły się wspólnoty, wzrósł narodowy poziom duchowy. Ukraina zaś coraz niżej stacza się we wszystkich wskaźnikach w światowym rankingu krajów demokratycznych… Porównujesz Ukrainę początku XXI wieku z Ukrainą początku XX wieku i widzisz tę samą rozłączność, tę samą eklektykę ideową, te same prowokacyjne akcje sił antyukraińskich, tę samą rozkroczną dyplomację. To dlatego, że z niezależnego tworzenia państwa na samym początku wyrzucono ideę narodową jako podstawę. Szkoda. Jakby nie było studenckiego głodnego Majdanu (1990), referendum o niepodległości, Pomarańczowej rewolucji… Nie było chwalebnej tysiącletniej historii, a w niej — walki o wolność i niepodległość. Nie było?.. 1 M. Michnowski (1873—1924), wybitny ukraiński polityk, publicysta, który uzasadnił ideę niepodległego sobornego państwa ukraińskiego.

Машинний переклад

UKRAINA JEST JEDNA, A NIEPODLEGŁOŚCI — DWIE?

Wiktor KOSTYCZENKO “…niepodległość państwowa jest ideałem narodowym…” M. Michnowski1 Na dwudziestym pierwszym roku niepodległości — “nowej” dla Ukraińców formacji społecznej — łapiesz się na myśli, że ta formacja nie jest nowa. Pod naciskiem worków z pieniędzmi niepodległość stopniowo ulegała deformacji. Wyodrębniła się z niej niepodległość oligarchów z wojowniczym chamstwem. Wymarzona zaś przez naród niepodległość — bezradna, wyzuła z majątku, okradziona — nie może rozporządzać sobą we własnym domu. Ona wciąż żyje na majdanach w masowych konfrontacjach narodu z władzą, w duszach milionów zniewolonych przez „krawczuczki” ludzi, w obywatelskich protestach drobnych przedsiębiorców, wśród czarnobylców i afgańczyków, którzy szturmują Radę Najwyższą Ukrainy, w studenckich niepokojach, w opozycyjnej działalności poszczególnych deputowanych i partii. I jeszcze, być może, w kręgach inteligenckich. Z jednej strony Ukraina ma swoją flagę, herb, Konstytucję, granice — obowiązkowe atrybuty niepodległości. Wydawałoby się, że rzeczywiście na tej ziemi istnieje niepodległość. Z drugiej strony, kiedy spojrzysz na warunki bytu społecznego: produkcję, gospodarkę, finanse, handel, sferę kulturalno-oświatową, stosunki międzynarodowe, to przekonujesz się, że niepodległości w rzeczywistości są dwie — jedna dla prezydentów, ich ekip i bogaczy, a druga — dla czterdziestopięciomilionowej populacji. Ta pierwsza coraz bardziej niszczy naród, narzuca społeczeństwu, w istocie, wulgarne formy własności, nierówność społeczną, antyobywatelską moralność, umacnia własne położenie materialne i moralne. Powstały dwie rzeczywistości. W jednej, którą otoczyli się bogacze, żyje się „coraz weselej i lepiej”, jak oświadcza premier M. J. Azarow. O drugiej deputowani ludowi czasem wspominają, nazywając ją „poniżej granicy ubóstwa”, i nic nie robią, aby tę granicę zlikwidować. Prezydenci Ukrainy, Rada Najwyższa Ukrainy, organy władzy wykonawczej sprzyjały stworzeniu wokół bogaczy z ich nadzyskami, nadpłacami, nademeryturami, nadprzywilejami takiej tarczy, że tym nie są już straszne ani światowe, ani regionalne kryzysy, jak i zmiany w systemie podatkowym, podwyżki taryf, skoki cen. A główna masa ludności, nie mając takiej tarczy, codziennie cierpi w nędzy. Przygnieciony naród ukraiński marnieje. Wielu obywateli nie tylko nie odczuło, czymże ona jest, ta słodka, zdobyta w stuletnich zmaganiach niepodległość, ale też zrozumiało: to, co przyszło, to nie ona. Miliony młodych, silnych, pracowitych Ukraińców, rozczarowawszy się, straciwszy wiarę, ruszyły w świat szukać sprawiedliwości społecznej… Pierwotny kapitał, zdobyty nieuczciwą drogą, od razu zaczął rodzić konflikty między grupami ludności. Przerodziły się one w globalne niebezpieczeństwo, ponieważ towarzyszą im nieposłuszeństwo, konfrontacja, łapówkarstwo, a nawet krew. Konflikty kultywowane są od dzieciństwa. Który z rodziców nie słyszał z ust dziecka: „Dlaczego ja nie mam, a tamten ma?” W szkołach już zwyczajnie brzmi: „Ty nie masz, a ja mam, zatem ty jesteś — frajer…” Odnowiły się konflikty w kwestii ziemskiej, walka o miedzę: „Oddaj! To moje, i to moje, to także moje”. Konflikty potoczyły się, jak fala, przez wyższe uczelnie: możesz płacić — możesz pozwolić sobie na studiowanie gdziekolwiek, nawet w cudzoziemskich placówkach edukacyjnych, a możesz po prostu kupić dyplom. Niesprawiedliwość majątkowa wyparła za granicę utalentowanych naukowców, uformowała klasę bezrobotnych, a także wychowała ludzi, psychologicznie gotowych za kilogram gryki sprzedać głos, ideę, duszę. Aż nie chce się wierzyć! Przecież u każdego klasyka literatury ukraińskiej można przeczytać o konflikcie majątkowym. Jeszcze niedawno tłumaczono nam, że własność prywatna to zło społeczne. A teraz jest ona — dobrem? Dlaczego więc to „dobro” zrodziło Łozińskich, Zwariczów, Pukaczów? Uzyskaliśmy niepodległość 1 grudnia 1991 roku w ogólnonarodowym referendum. Ale jako idea, jako symbol, jako Fata Morgana, istniała ona zawsze. A wtedy marzenia opanowały ukraińskie społeczeństwo. Kto z nas nie marzył. Kierownictwo Ukrainy (było ono w tamtym czasie komunistyczne) powinno było z idei, symbolu stworzyć ideologię budowy niepodległego państwa Ukraina i stopniowo — poprzez ustawy, programy, plany — realizować zarysy niepodległości, wcielać w sferę państwowotwórczą, budować nowe, odmienne od socjalistycznych, relacje. Ale na przeszkodzie stanęły nieudolność, brak podstaw światopoglądowych, kumoterstwo. Nowe, mówią, to dawno zapomniane stare. Prawda. Na Ukrainie po prawie stuletniej przerwie odrodziły się klasy wyzyskujące, w produkcji — stosunki kapitalistyczne z pełnym zestawem właściwych im cech. Główne z nich: wyzysk pracujących, woluntaryzm właścicieli w tworzeniu gwarancji socjalnych dla najemników, naruszanie ich praw obywatelskich, bezrobocie. Doszło do zniszczenia narodowych źródeł duchowości: drukarstwa, prasy, sztuki filmowej, muzyki. Nastąpił upadek oświatowych placówek kulturalnych, teatrów, muzeów, bibliotek. Kontrola nad przestrzenią informacyjną w celu manipulowania opinią publiczną przeszła w ręce bogaczy. Celem jednych stało się bezmierne bogacenie się, otaczanie się posiadłościami, jachtami, zarządzanie zakładami, fabrykami, bankami. Celem innych — jakoś utrzymać się za nędzną pensję i marną emeryturę. Pieniądz stał się materialnym i duchowym punktem odniesienia istnienia. Przyszedł kapitalistyczny ustrój państwowy. Mówią nam, że cały świat żyje według praw ustroju kapitalistycznego. Tak, ale przez ostatnie stulecie świat kapitalistyczny zharmonizował się w stosunkach z państwem, stworzył prawa i zasady współżycia społecznego. Tam ceny nie skaczą kilka razy w roku, jak u nas: na cukier, grykę, mąkę, paliwo, leki itd. Poszukajmy na świecie kraju z taką dziką gospodarką rynkową. Chyba nie znajdziemy. To u nas z dziesięciu graczy rynkowych gra dla własnej przyjemności: król spirytusu, król cukru, król oleju, król mąki, król leków, król paliwa, król mięsa, król metalu i inni. Czasem słyszymy od władzy, że ceny są bezpodstawnie zawyżone. No i co? Stosunek władzy do tego ogranicza się do konstatacji faktów, a jeszcze — do obietnic „poskromienia”, „ostrzeżenia”, „uzgodnienia”, a nawet „pociągnięcia do odpowiedzialności”. I na tym koniec. Wszystko to stało się również dlatego, że ukraińskie społeczeństwo nie miało ideologii budowy państwa. A bez niej zaczęła się żywiołowość. Kogo z prezydentów można nazwać twórcą państwa? Jaki jest jego wkład w tworzenie państwa Ukraina, w zakładanie jego fundamentów? Jak zmieniała się „jakość państwowości” przez te 20 lat przy jej przekazywaniu od jednego prezydenta do drugiego? Wygląda na to, że niepodległość jawiła im się przede wszystkim w zniszczeniu własności zbiorowej jako oznaki czasów radzieckich. Bez należytych podstaw prawnych, naukowych i czysto ludzkich zabrano się wszędzie za prywatyzowanie wszystkiego. Antynarodową prywatyzację u nas ochrzczono (i słusznie) prychwatyzacją. W tej przepychance o kawałek własności zostały całkowicie zignorowane te ideały niepodległości, z którymi miliony Ukraińców przyszły na referendum. Niepodległość z wytworu ogólnonarodowego ducha w znacznej mierze przekształciła się we własność kilkunastu osób, które postawiły ją sobie na służbę. Wy, Ukraińcy, chcieliście symboli narodowych: flagi, herbu, hymnu, wyszywanki? Macie, cieszcie się. A władza nad środkami produkcji, nad kapitałem — nasza. I wasza państwowotwórcza idea narodowa nas nie obchodzi. A wasz język w ogóle nam przeszkadza. I siedzą teraz Ukraińcy w swojej chacie przy progu, a na pokuciu — zdenacjonalizowane ludziki. Przypomnijmy, jak zaczynała się prywatyzacja. Od elementarnego okradania. Wstępujcie, ludzie, do spółek akcyjnych. Tam będziecie mieli własność akcyjną, dywidendy itd. Ludzie uwierzyli. Uwierzyłem i ja. Na zaproszenie dobrze znanego dyrektora drukarni wniosłem tam swoje vouchery. Zwołują zebranie akcjonariuszy. Za trybuną nie mój znajomy dyrektor, a jakiś młokos: „Ja jestem właścicielem drukarni. Dziękuję wam za wasze vouchery. A teraz na ulicę, marsz. I tylko niech ktoś spróbuje pisnąć coś przeciwko, będę z karabinem maszynowym bronić swojej własności”. Ot tak. To przecież dolny szczebel prywatyzacji. A na górze? Była Czarnomorska Flota Handlowa Ukrainy — i nie ma tej floty. A zakłady, fabryki, kołchozy? Gdzie jest to wszystko, co nazywało się własnością robotników i chłopów? „Powiedzcie, co my budujemy?” A tymczasem w mediach opowiadano, że w rodzinie wczorajszego komunisty Ł. Kuczmy uzbierały się pieniążki, by nabyć w Londynie dom za 8 mln funtów szterlingów dla córki. A jeszcze 10 mln dodano na remont. Oto niepodległość! Niestety, Konstytucja Ukrainy (1996 r.) nie sformułowała ideologii budowy państwa. „Żadna ideologia nie może być uznawana przez państwo za obowiązkową” (artykuł 15). Ta rozmyta fraza podawana jest jako osiągnięcie demokracji. A czy nie dlatego mamy u nas około 200 różnych partii i bloków? A wyznań? I każde ze swoją ideologią, swoim hetmanem, i nie mają one chęci jednoczyć się, i nie pracują dla Ukrainy… Niektóre podstawy tworzenia państwa w latach 90. próbowali stworzyć ideolodzy Ludowego Ruchu Ukrainy. Z pomocą przyszły im ukraińskie źródła duchowe: Konstytucja Filipa Orlika z 1710 roku, państwowotwórcza działalność hetmanów I. Mazepy, B. Chmielnickiego, Uniwersały Centralnej Rady. Ludowy Ruch rozwalono i stopniowo te zarysy z dokumentów politycznych i państwowych władzy zaczęły znikać. Zabierał się był prezydent W. Juszczenko, by postawić jakieś akcenty narodowe w polityce wewnętrznej i zagranicznej, ale przez dworskie intrygi nie miał kiedy budować państwa. Przyłączył, opowiadano w prasie, do swojej posiadłości we wsi Bezradyczi pod Kijowem 13 hektarów lasu i uspokoił się. W prywatyzacyjnym nieładzie czasami słychać było pojedyncze trzeźwe głosy: najpierw zinwentaryzujmy wszystko, a wtedy już będziemy prywatyzować. Ale gdzie tam. Utonęły te głosy w żywiołowości. Nikt teraz nie powie, ile środków z prywatyzacji wpłynęło do budżetu państwa; na ile odnowiła się produkcja, trafiając w prywatne ręce… Tak tworzyła się „nowa” moralność, „nowe” prawo, „nowa” niepodległość osobno wziętych bogaczy. Potem oni sami będą opanowywać strefy offshore (z dala od ludzkich oczu), kupować mieszkania za granicą, przymierzać się do zagranicznych banków, bo przecież trzeba było bezpiecznie przechowywać nakra-

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Zdjęcie Olesia Dmytrenki zawiózł ją na wózku do jamy, a drugiej siostrze kazał zaczekać w domu. Potem wziął Mańkę za rękę i prowadził ją po podwórku, aż znalazł kupę popiołu. Nazrywał szczawiu i zabrał się do pieczenia placków. Nakarmił Mańkę, przeżegnał maleństwo na piecu i zasnęli. Rano Wasylko obudził się — rączka Mańki była zimna, zesztywniała, a szyja, którą objął. Wasylko pobiegł do kurnika. Gdzie była brygada, kazał, żeby pomogli wykopać dołek i pochować siostrę, ale nikt nie chciał kopać dołka, bo ludzie wszyscy byli osłabli. Wasylko wrócił do domu. Ściągnął Mańkę z pieca za nogi na przypiecek, potem na podłogę, znalazł biały kocyk. Owinął ją. Aż do obiadu wyciągał ją z chaty przez próg do sieni. A z sieni — na podwórko. Wziął łopatę, żeby kopać dół, ale nie miał sił, nie wykopie. I tam, gdzie mama sypała popiół i było miękko, wygrzebał dołek i tam Mańkę zakopał. Trochę się popłakał i myśli: teraz kolej na niego, by umrzeć. Wyniósł balię na podwórko, postawił pod chatą, a słońce grzeje balię i zrobiło się tak ciepło. W cieple nie strasznie i umierać. Aż słyszy, idą przez podwórko ludzie z brygady. Jeden mężczyzna podchodzi bliżej, odzywa się do swojej żony: „Chyba Wasylko? Czy nie martwy…” I zabrali Wasylka do siebie. Jarowy Fedir Tychonowycz i jego żona zabrali go. …Całe życie Wasyl wspomina teraz siostrzyczkę. Wrócił był z wojska i od razu poszedł do tej chaty, gdzie kiedyś mieszkali. I zaczął kopać łopatą, żeby odnaleźć ciało Mani i je przenieść w inne miejsce. Gdzie nie kopał, gdzie nie ruszał, nie znalazł. A w 47. był głód, ale ludzi umierało już mniej. W naszej wsi zmarł tylko Pawło Hnatowycz Kyszka. Miał dużą rodzinę, a jeść było właściwie tylko wytłoki. Brał je w oborze, dlatego i umarł. Mój Wasia jeździł na Zachodnią Ukrainę wymieniać chleb i nie było go dwadzieścia osiem dni. A po wsi rozeszła się pogłoska, że banderowcy — a może podszyli się swoi — pozabijali wielu ludzi. Boże mój, nie śpię, martwię się, bo mój Wasyl jest jeszcze komunistą. Na wojnie, kiedy forsowali Odrę i Wisłę, wpisali go na komunistę. Wrócił jednak Wasyl, ale niczego nie wymienił, spuchł i ledwo chodził po świecie. Przewodniczący kołchozu, dzięki Bogu, wpisał go na listy tych, którzy po wojnie zostali bez żywicieli. Zaczęli dawać przydział żywności i Wasyl trochę odżył.

Машинний переклад

OLES WOLLA: ŻYCIE JEST CZYNIENIEM DOBRA

Zakończenie. Początek w numerze 47 z 2011 r. O SOBIE I MOIM MĘŻU (zeznaje Panasenko Maria Machtejowna, ur. 1924 r., Ułyniwka) Nasz ojciec, Mohyła Machtej Denysowycz, był brygadzistą rolnym. W dzień pracował w stepie, a w nocy kopał doły dla zmarłych. Z Iwanem Szendrykiem (on później zginął na wojnie). I za to dawali rację chleba. Wykopią dół i idą do pracy. A my z mamą zasypujemy nieboszczyków, przywozili ich Czernenko Pawło i Błoszczynski Petro. Byli już starzy, więc im powierzono tę pracę. Przywiozą, a wujek Pawło woła do mamy: — Idź już zasypuj… Oto zmarła Marijka Strażnykiwska. Jeszcze całkiem dziewczynka. Jej starszy brat Andrij podwiózł ją wózkiem, lichym płótnem przykrył tylko nogi. Mama mówi do nas: „Chodźmy, pomożemy dziecku, bo tam jest górka i chłopiec nie wywiezie ciężaru na górę”. Mama z Andrijem wzięli Marijkę za nogi i za ręce, i wrzucili do dołu. Nikt nie płakał i chłopiec nie miał łez, bo był spuchnięty, wycieńczony. Wracamy do domu, a ja płaczę, bo żal mi Marijki. Na drodze Fedir Pedaj martwy, i jego wywieźli na cmentarz. Później pojechali po Semenychę. Wczoraj wyglądała, jakby umierała, a dzisiaj siedzi i pije herbatę. Zdobyła gdzieś buraczka, ugotowała zupki i pije. Ale herbata nie utrzymała Semenychy długo: następnego dnia przywieźli ją do dołu… Kogo ostatniego kładli do dołu — nie wiem. Pamiętam tylko, gdy usypywali kopczyk, mama powiedziała, że siedemnaście dusz leżało w dole. Opowiem też o swoim mężu, Panasence Wasylu Danyłowyczu. On teraz każdego wieczoru opowiada o głodzie. W młodości nie tak, a teraz, kiedy z dziećmi nie jest już tak ciężko się kłopotać, to wspomina i wspomina… Bardzo żal matki, kiedy umierała w łóżku. Przykryła poduszki płótnem i położyła się umierać. A dzieci posadziła na podłodze, na płótnie. Było ich wtedy troje — dwunastoletni Wasyłko. I młodsze siostrzyczki. Mama mówi: „Dziecino, Wasyłku, jak mi ciężko. Żeby chociaż dożyć do czasu, gdy będziesz miał piętnaście lat, żebym wiedziała, że ty, dziecino, chociaż cokolwiek możesz zrobić…” Matka zmarła. I wywieźli ją do dołu. I został Wasyłko sam z siostrzyczkami. Wodził dziewczynki do żłobka. Było im tam źle, bo Luba zmarła. Jej Wasyłko w

Машинний переклад

CHLEBY POMINALNE I NIEGASNĄCE ŚWIECE

Uljana Wolikowska W Dzień Pamięci Ofiar Wielkiego Głodu odbył się żałobny marsz do Memoriału, poświęcony pamięci dzieci, które zginęły podczas śmiertelnych żniw lat 1932–1933. Oczywiście rany zadane przez totalitarny reżim nigdy się nie zagoją… Ale prawda o Wielkim Głodzie jest zdolna odrodzić pamięć narodową, niezbędną do kształtowania zdrowego narodu. Ofiarami ludobójstwa lat 1932–1933 padły miliony niewinnych ludzi, z czego połowa to dzieci. Dla nich zabrzmiała niedośpiewana kołysanka… Warto przypomnieć, że 26 listopada 2006 roku Rada Najwyższa Ukrainy uznała Wielki Głód lat 1932–1933 za akt ludobójstwa przeciwko narodowi ukraińskiemu. A 13 stycznia 2010 roku Sąd Apelacyjny Kijowa ustalił, że w latach 1932–1933 na Ukrainie kierownictwo partii komunistycznej na czele ze Stalinem zorganizowało ludobójstwo. Wielki Głód lat 1932–1933 oficjalnie uznały za ludobójstwo narodu ukraińskiego: Australia, Andora, Argentyna, Watykan, Gruzja, Ekwador, Estonia, Hiszpania, Włochy, Kanada, Łotwa, Polska, USA, Chile, Szwecja… Tego dnia przy Memoriale płonęły znicze wiecznej pamięci. Pamięć zmarłych przyszli uczcić świadkowie Wielkiego Głodu lat 1932–1933, czterej prezydenci Ukrainy: Leonid Krawczuk, Leonid Kuczma, Wiktor Juszczenko, Wiktor Janukowycz, przedstawiciele władz państwowych, Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej i różnych partii politycznych, delegacje z Autonomicznej Republiki Krym i wszystkich obwodów Ukrainy, Kijowa i Sewastopola, a także wielu kijowian. Mieszkańcy blisko stu ukraińskich wsi z różnych zakątków Ukrainy upiekli obrzędowe bochenki na pamiątkę zmarłych z głodu, a także na wystawę pamiątkową w Narodowym Muzeum imienia Iwana Honchara. — To świadectwo tego, że naród i nasza państwowość są ponad wszystko, że Ukraińcy są razem. Ukraiński kalendarz jest żałobny, ale może zjednoczyć naród — zauważył Wiktor Juszczenko. Świadkowie Hołodomoru wspominają: — Podczas hołodomoru w 1933 roku zginęły moje trzy siostrzyczki, a mama ledwo przeżyła — wspomina Anatolij Tymofijowycz. — Przychodzę tu co roku, by przypomnieć sobie o zbrodni sztucznie stworzonej przez ówczesną władzę… — Moja mama miała 16 lat, kiedy był hołodomor. Mieszkała na stepowej części Dniepropetrowszczyzny. Często opowiadała, jak chodzili na pole łapać suseły, które potem jedli… Dobrze pamiętam rok 1947, kiedy czekaliśmy, aż wyrośnie trawa, i na patelni smażyliśmy na wodzie łobodę — opowiedziała Ljubow Mytrofanijiwna. — Ledwo przeżyliśmy rok 1947, zbieraliśmy zgniłe ziemniaki na polu… A jeszcze mieliśmy makuchę, z tego wytłoku mama gotowała zupę — wspomina Petro Ołeksandrowycz. Takich historii są setki… Szczególnie wstrząsa spowiedź dziecka hołodomoru Stepana Rudenki (m. Pryłuky, obwód czernihowski): „W 1933 roku miałem trzy lata. Nasza rodzina bardzo cierpiała. Moje siostry miały siedem i pięć lat. Ciągle prosiliśmy o jedzenie, ale rodzice nie mieli nic. Najpierw jedliśmy zmarzniętą kartoflę, wiosną — kwiat drzew i małe zielone listki. Wokoło — puste chaty z wybitymi oknami i ograbionymi zagrodami. Ludzie padali i umierali, a pochować ich nie było komu. 20 maja 1933 roku umarł ojciec, siostry prosiły o wiśnie, a potem umarły, nie doczekawszy się wiśni…” Ważne jest zachowanie pamięci o każdej zgubionej duszy, zapalając świeczkę w każdej wsi, miasteczku, centrum obwodowym, stolicy…

Машинний переклад

PETRO OSADCZUK: „ZAPYTAJ SIEBIE, JAK ŻYŁEŚ DLA UKRAINY”

Jak można zwięźle scharakteryzować znanego ukraińskiego pisarza i działacza społecznego Petra Osadczuka? Jest patriotycznym lirykem, satyrykiem politycznym, publicystą, aforystą-filozofem, jego utwory są przepełnione ukraińskim humorem. Na czym opiera się swoisty kodeks moralno-etyczny Petra Osadczuka? Być może to jest klucz: „Twierdzę, wychodząc z tego impasu, w który zagania życie: polityka to prawda o tym, co obiecują, ale czego nigdy nie było i nie będzie; a poezja to prawda o tym, co było lub mogło być, ale, jak utracony raj, odeszło, przeminęło lub odwróciło się od nas, abyśmy nie dotykali go, nie obmacywali pożądliwymi palcami, nie mogli go wymienić czy sprzedać; poezja to dobre, uzdrawiające spojrzenie bóstwa, niewidzialnego i wszechobecnego, dopóki istnieje ziemia i ludzie na ziemi; poezja to zagadka duszy, a nie rozumu, tym bardziej błądzącego i przewrotnego rozumu, którym karmi się polityka, zwłaszcza w naszych czasach wielkiego aktorstwa z ciągłym przebieraniem się i wymianą dekoracji oraz masek” (Z książki „Odbicie otchłani”, 2006 r.). Do rozmowy z Petrem Osadczukiem skłoniła jego niezwykle aktywna postawa życiowa, która lada chwila ma wypełnić strony nowej satyrycznej książki „Pen-klub”. — Petrze Illiczu, ma Pan ten wiek, doświadczenie i status, które skłaniają do odcinania spraw drugorzędnych i skupiania się na głównym, istotnym. Proszę opowiedzieć o swoich priorytetach. — Mam swoiste motto: „Mój każdy dzień — ostatni dzień. Mój każdy oddech — pierwszy oddech”. Codziennie coś czytam, piszę… Mam gruby zeszyt (dwudziesty piąty z kolei; pierwszy zacząłem dwadzieścia lat temu), w którym notuję swoje wrażenia z usłyszanego, przeczytanego, zobaczonego (w tym w telewizji). Często te notatki są smutne, krytyczne. Przez lata niepodległości wydarzyło się bardzo wiele wydarzeń, rząd zmieniał się ponad dziesięć razy. Mamy czwartego prezydenta, ale mam wrażenie, jakbyśmy dystansowali się od tego odliczania czasu, które wydawało się początkiem nowej historii. Wspominam, jak wszystko się zaczynało, kiedy byłem deputowanym pierwszej i drugiej kadencji Rady Najwyższej Ukrainy. Byliśmy wielkimi politycznymi romantykami, myśleliśmy: jeśli ogłosiliśmy niepodległość Ukrainy, to zacznie się nowe odliczanie historii. Ogłosić też było trudno, ale kilkaset razy łatwiej niż stworzyć niepodległą Ukrainę. Pamiętam moich patriotycznie nastawionych wyborców. Co miesiąc przyjeżdżałem do okręgu wyborczego, rozmawiałem z ludźmi, odpowiadałem na pytania. Mówiono mi: „My zagłosowaliśmy za niepodległością Ukrainy, a wy tam, w Radzie Najwyższej, już zróbcie tak, żeby wszystko było w porządku”. Jeden człowiek nawet mówił: „Po co wy tam dużo gadacie i przyjmujecie bez liku różne ustawy? Trzeba uchwalić jedną ustawę, według której wszystko ma być dobrze”. Ja, jak mogłem, wyjaśniałem, w zależności od poziomu wykształcenia, kultury, intelektu rozmówców. Ale przede wszystkim akcentowałem, że państwa nie buduje się od góry. Państwo to złożony kompleks, trzeba je budować jednocześnie od góry i od dołu. Jeśli budować tylko od góry, można zrobić piękny dach, ale wszystko zawali się bez mocnego fundamentu i ścian. Więc, proszę bardzo, włączajcie się. Przyczyn inercji jest wiele, przede wszystkim tkwią one w postsowieckiej świadomości „sowków”, którymi jesteśmy do dziś. Na referendum w 1991 roku ludzie myśleli: oto zagłosowaliśmy za niepodległością i zacznie się nowe życie, wszystko będzie bardzo dobrze i poprawiać się z każdym dniem. A okazało się: „Sowek żyje jak gnom // z wyobraźnią bogatą, // marzy ziemię kopać sowkiem, // a pieniądze zagarniać łopatą”. A jeszcze gnębi nas niewolnicza brak szacunku do samego siebie. Przypominam sobie, jak jeszcze w połowie lat dziewięćdziesiątych, wspominając zniesienie poddaństwa w 1861 roku, napisałem artykuł o tym, że było wielu poddanych, którzy płakali i żałowali za swoimi panami, chcieli z nimi być, na nich pracować, im służyć. Oto i wśród nas jest wielu współczesnych sowieckich poddanych, którzy nie wiedzą, co robić w tym życiu, dlatego oglądają się wstecz i oskarżają tych, co na górze. Kiedy często powołujemy się na Konstytucję Ukrainy i na tezę „Naród jest źródłem władzy”, słuchamy, co naród mówi o władzy (a na niektórych wiecach można usłyszeć wielkich buntowników i przekleństwa), pytam: „A kto ją wybierał?”. Jeśli naród — źródło władzy, A u władzy zniewaga i zło, Znaczy, ma poważne wady Zamulone źródło. Zmiana formacji powinna iść równolegle ze zmianą świadomości. A zmiana świadomości to niezwykle powolny proces, zwłaszcza gdy człowiek styka się z takimi problemami jak u nas (bezrobocie, korupcja, niskie pensje i emerytury). Wtedy rozbrzmiewają oskarżenia pod adresem władzy. Ona zawsze jest zła, kiedy nie ma normalnego minimum socjalnego. Jeśli spóźniliśmy się z budową państwa o ponad 350 lat, to jak w mgnieniu oka historii nadrobić to, co stracone? To niemożliwe. Budowa państwa to bardzo skomplikowany proces: ekonomiczny, społeczny, psychologiczny, filozoficzny. Mamy niski poziom świadomości. Liderzy różnych partii wypowiadają się bardzo ostro, pretensje są w zasadzie sprawiedliwe i mówią niby to samo o współczesnych problemach: bezrobociu, niskich płacach i wysokich cenach, nieudanych reformach… Ale wyrzucają to sobie niby z różnych stron barykady, nietolerancyjnie i kategorycznie. — Dlaczego reprezentują różne partie, dlaczego tych partii jest tak wiele? Dlaczego nie połączą się w jedną siłę? — A dlatego, że każdy, poczuwszy zapach władczych dywidend, czuje się wodzem lub wódzkiem, pragnie figurować, przewodzić i nie chce się podporządkować. Wydaje mi się, że wolność najbardziej traci wtedy, gdy jest jej za dużo. Zrozumcie mnie dobrze. Muszą istnieć jakieś hamulce, regulator, zwłaszcza w planie moralno-etycznym. Nie chcę, powiedzmy, patrzeć na gołe dziewki, które reprezentują jakieś stowarzyszenie feministyczne, rozbierają się pod parlamentem, Gabinetem Ministrów czy prokuraturą w znaku protestu. Co to jest? Demonstracja cycków, za przeproszeniem? Forma walki? Epatowanie? Mnie ten „goliznizm” się nie podoba. Oczywiście młodzi ludzie, którzy wyrośli przez dwadzieścia lat niepodległości, mogą wysunąć wobec mnie pretensje, że myślę starymi kategoriami. Ale co znaczy — starymi kategoriami? Istnieją wieczne wartości. Istnieją wartości moralno-etyczne naszego narodu. Musimy o nich pamiętać i je wyznawać. A mamy całkowity niemoralny bajzel, który do niczego konstruktywnego nie doprowadzi. Niedawno byłem w rodzinnej wsi. Zraziły mnie chwasty tam, gdzie nigdy ich nie było. Wchodzę w ulicę, jakby w las. Gdzie droga, gdzie chatki, gdzie podwórka? Wszystko zarosło, ludzie się zapijają. Tam, gdzie wcześniej były fermy, wszystko zrujnowane, rozkradzione. — Przypomina mi to sytuację w sferze wydawniczej. — Oczywiście. Wydawnictwa ledwo zipią, ukraińskie książki zarastają chwastami ruszczyzny, a jeśli wychodzą, to w mizernych nakładach. Dlaczego tak jest? Przez tak zwany rynek — zrównali książkę z kiełbasą i kapustą. — I nawet z wódką. — Postawili niżej od wódki. Mówiąc, że rynek wszystko wyreguluje. Nic on nie wyreguluje w sferze humanistycznej. Muszą istnieć korporacyjne państwowe regulatory. Ale pogoń za zyskiem, za pieniędzmi za darmo rodzi chaos. U nas lwia część przywożonych książek, myślę, że osiemdziesiąt procent, przywożona jest z Rosji. Jestem za tym, żebyśmy się integrowali, wzajemnie wzbogacali. Jednak nie można tak zawłaszczać rynku książki! Przywożą bez cła, kontrabandą. Czy to jest przyjaźń narodów? Jakaż to przyjaźń? Książkowa agresja. Państwowa i społeczna inercja jest zabójcza. Oto przykład. Na moich oczach wydawnictwo „Radziecki pisarz” przemianowano na „Ukraiński pisarz”. Ja (Petro Osadczuk przez 18 lat pracował w Związku Pisarzy Ukrainy jako odpowiedzialny sekretarz Kijowskiej Organizacji Pisarzy, potem jako zastępca przewodniczącego NSPU. — W. K.) byłem przeciwny takiej nazwie: „Nazwijcie wydawnictwo skromniej, powiedzmy, „Kobziarz” czy „Otwarta przestrzeń”, nie trzeba tak bezpośrednio nazywać”. Do czego zmierzam? W wydawnictwie „Radziecki pisarz” wychodziły ukraińskie książki w dużych nakładach. Wiem, jakie tam były ograniczenia, zwłaszcza w zbiorach poetyckich wymagano ukłonów w stronę „partyjnego kościoła”, czyli pierwsze trzy-cztery strony musiały być na temat partii i Lenina, a dalej były normalne filozoficzne, nawet patriotyczne wiersze. Zatem wychodziła literatura ukraińska pod pseudonimem „radziecka”. A teraz przy NSPU jest „Ukraiński pisarz”, gdzie rzadko wychodzą ukraińskie książki — trzeba znaleźć sponsora, zapłacić pieniądze i otrzymać niewielki nakład. Wybaczcie, o co myśmy walczyli? Robimy nie tak i nie to. Suma przyczyn i czynników daje negatywne skutki. Wszystko to jest w moich czterowierszach. Obecnie zbieram książkę, być może na trzy tysiące takich wierszy — satyrycznych, humorystycznych, filozoficznych. Na początku lat dziewięćdziesiątych napisałem: Nasza wola sięgnęła bezkresności, Zapomniawszy realne możliwości, Oj, boję się, że Majdan Niepodległości Przezwą na Majdan Niezamożności. Obecnie te przejawy nabierają groteskowości. Więc trzeba oficjalnie przemianować Majdan Niepodległości na Majdan Niepodległości od Ukrainy? — Znając od dawna Pana twórczość, odbierałem Pana jako patriotycznie nastawionego liryka. Z latami sarkazm, satyra, upolitycznienie wypełniły Pana poetyckie koryto. — Bo takie jest życie. Bardzo mnie niepokoi to, co dzieje się w społeczeństwie. Już wspomniałem, że przygotowuję książkę czterowierszowych miniatur, która będzie się nazywać „Pień-klub”. Będzie się zaczynać tak: Mali synowie wielkiego narodu Wiodą w przyszłość przez pień i kłodę, Ścigając się zawzięcie dzień w dzień, Kto z nich najlepszy i największy pień. Polityka mnie wciąga, społeczne wahania przejmują. — Więc poeta rozmyśla jak budowniczy państwa. — Pewnie. I to nie tak, i tamto nie tak, I dni nie dni — nocy odmiany. Nie chełp się, żeś kozak, Powiedz, jak żyłeś dla Ukrainy. Oczywiście, winni są na górze — Od możnowładców tylko nieszczęścia. A ty obudziłeś się o świcie I poszedłeś na wspólne pole kraść. Strzelają tam, strzelają siam, A u nas — nie bombowe ruiny. Zapytaj siebie, zwalczywszy wstyd: Ty co zrobiłeś dla Ukrainy? Szli w górę, wyszli pod stok, Nad przepaścią trzeszczy popręg. Coś mało tych, co ciągną wóz, Chętnych mało pchać pług. Nie umie ten, nie chce ta, A ten i ta czekają tęsknie. Jeszcze trochę — i wieków cel Upadnie pod nogi bezbronnie. Przysięgać na wierność w pieśniach — Nie ma nam w światach zamiany. A kto na serio wybrał swą drogę, Gotuj się umrzeć dla Ukrainy! Oto o czym kluczowym pisałem i piszę. I liryka się wylewa, bo dusza wciąż żywa. Pięć lat temu wyszła książka “Otwarte morze duszy” w wydawnictwie Wadyma Karpenki. — Co cieszy, a co smuci, kiedy patrzy Pan na nowe literackie pokolenie? — Cieszy to, że pojawiło się wielu młodych utalentowanych ludzi. Smuci, że niemało młodych, umiejąc trzymać pióro w rękach, nauczyło się kombinować, manipulować słowami, kompilować. Jakoś napisałem nihilistyczny wiersz dotyczący niektórych pseudotalentów. Kończy się on tak: Metafory, jak psy z slumsów, Wyszczekują coś agresywnego. Pisać wiersze o niczym — Zajęcie wielce produktywne. — Naszą rozmowę zaczęliśmy od określenia ważnych dla Pana priorytetów. Zatem i zakończymy nimi. — Chciałoby się, żeby Bóg czy jakiś prorok podszepnął liderom oficjalnej Rosji, że nie można tak postępować w polityce. Oni skłócają narody, pragnąc być na górze jak za caratu. Nawet w okresie radzieckim, zwłaszcza w czasach liberalizacji społeczeństwa po Chruszczowie, nie było tak cynicznych, bezczelnych posunięć politycznych, jakie obserwujemy teraz. Oficjalnie Rosja cofa nas do XIX wieku, a nawet dalej. Tworzy idoli, którzy nie są tego warci. Pomniki Katarzyny II, postawione na Krymie i w Odessie, to hańba dla współczesnych polityków. Kto choć trochę coś czytał, wie, kim ona jest. A w Odessie zdjęto pomnik powstańców pancernika “Potiomkin” i w tym miejscu postawiono pomnik dusicielki. Co to jest? Bluźniercze, niewolnicze pełzanie przed oficjalną Rosją. Trzeba, żeby rosyjscy przywódcy uświadomili sobie: żyjemy w zupełnie innym czasie, a oni budują wertykał władzy metodą kagiebowską. Został Putin premierem, teraz chce znów wrócić na prezydencki fotel. Ależ trzeba budować nową Rosję w nowych warunkach, żeby szanowała innych, żeby ją szanowano. Nie można na braku szacunku do sąsiadów i kogokolwiek na świecie budować swojego autorytetu. W Rosji był już Rasputin, a tym razem Putin, jego oświeca bolszewicka gwiazda o pół kroku od tronu cara. To źle się skończy, on może zrujnować Rosję, a ja chcę, żeby ona była. Jakoś prowadziłem audycję “Ogień w odzieży słowa” na kanale “Kultura” wciąż jeszcze Ukraińskiego Radia. Dzwoni słuchacz: “Wy goworitie s antirusskich pozicij”. Mówię: “Bóg z wami. Ja żyję pod hasłem: “Niech żyje wielka Rosja poza granicami niepodległej Ukrainy, bo kiedy, nie daj Boże, zginie Rosja, to pod oknami Ukrainy będą mówić po chińsku”. Ja nic nie mam przeciwko Chińczykom, ale niech oni żyją u siebie, a my będziemy żyć u siebie. Ja — jestem Ukraińcem. I wszystko pyszne Rozbije się o moją łagodność. Ja — jestem wiśniowym sadem przy chacie, Który podświetla ludzkości w maju.

Машинний переклад

KOŁYSKA ZOFII RUSOWEJ

„Jej życie to także życiorys historii narodu ukraińskiego drugiej połowy XIX i pierwszej XX wieku” — pisze we wstępie konsultant naukowy indeksu, kandydat nauk pedagogicznych, profesor, kierownik katedry pedagogiki i mistrzostwa pedagogicznego Niżyńskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Mikołaja Gogola, Jewhenija Kowalenko. Zofia urodziła się 18 lutego 1856 roku w arystokratycznej rodzinie we wsi Olesznia, obecnie w rejonie ripkyńskim obwodu czernihowskiego. Ojciec — Fedir Lindfors — Szwed z pochodzenia, był emerytowanym oficerem rosyjskim. Matka — Hanna Gervais — Francuzka, wysoko wykształcona kobieta, wcześnie odeszła z życia, gdy Zofijka nie miała jeszcze czterech lat. Ojciec miał liberalne poglądy, szanowali go chłopi, w czasie reformy rolnej wybrano go na arbitra polubownego. Siostra Maria otworzyła szkołę dla nauki dzieci chłopskich, utrzymywała kontakty z postępowymi przedstawicielami ukraińskiej inteligencji, którzy często gościli w posiadłości Lindforsów. Edukację początkową Zofia zdobyła w domu. W wieku dziesięciu lat wstąpiła do trzeciej klasy najbardziej prestiżowego w Kijowie Żeńskiego Gimnazjum Funduklejewskiego, kończąc je w 1870 roku ze złotym medalem. Nagła śmierć ojca w 1871 roku zmienia życie Zofii. Przemyśliwuje ona swoje duchowe i społeczne przeznaczenie i postanawia poświęcić życie pracy pedagogicznej. W wieku piętnastu lat wraz ze starszą siostrą otwiera w Kijowie pierwsze przedszkole ukraińskojęzyczne i zbliża się do Starej Hromady. Sprzyjała temu bliska znajomość z rodziną Mychajła Staryckiego, którego dzieci uczęszczały do przedszkola i który przedstawił siostry rodzinie kompozytora Mykoły Łysenki oraz innym wybitnym działaczom kultury ukraińskiej — Mychajłowi Drahomanowowi, Wołodymyrowi Antonowyczowi, Pawłowi Czubynskiemu, Fedorowi Wowkowi oraz Ołeksandrowi Rusowowi, z którym Zofia Lindfors bierze ślub w 1874 roku. Razem z mężem-statystykiem Zofia często się przeprowadza. Z Czernihowa do Niżyna, Chersonia, Połtawy, Odessy, Kijowa i wszędzie aktywnie włącza się w pracę lokalnych hromad, Proświt, w otwieranie przedszkoli, szkół początkowych, bibliotek, wydawanie literatury, przygotowywanie przedstawień. Rozwijanie ruchu narodowowyzwoleńczego na Ukrainie jest prześladowane przez carat. W ciągu lat 1880—1905 Zofię Fedoriwnę aresztowano pięć razy, ale to nie zachwiało jej przekonań. Po rewolucji 1905 roku pracuje w komisji Akademii Nauk nad uznaniem języka ukraińskiego. Z jej inicjatywy zwołano zjazd narodów państwa rosyjskiego, na którym poruszano kwestię przyznania pełnej autonomii każdemu narodowi w życiu gospodarczym i kulturalnym, tworzenia szkół dla wszystkich narodów z ojczystym językiem nauczania; bierze ona aktywny udział we Wszechrosyjskim zjeździe nauczycieli. W tym czasie Rusowa opracowuje i czyta kurs wykładów z literatury ukraińskiej dla słuchaczek kursów bestużewskich w Petersburgu. Z jej udziałem wydawany jest bezcenzuralny zbiór „Kobziarza” Tarasa Szewczenki. W 1906 roku Zofia Rusowa wydaje „Ukraiński elementarz”, za podstawę którego przyjęła opracowania Potebni, który jeszcze w latach 60. XIX wieku pracował nad podręcznikiem dla szkół niedzielnych. W swoich publikacjach w czasopiśmie „Russkaja szkoła” w 1907 roku Rusowa demaskuje szowinistyczną politykę rusyfikacyjną caratu w dziedzinie edukacji ludowej, pokazuje, jak wielowiekowe uciskanie i centralizacja negatywnie odbiły się na godności narodowej, samoświadomości i psychologii narodów. Swoją koncepcję ukraińskiej edukacji narodowej już doświadczona pedagog wykłada na łamach czasopisma „Switło”. pierwszego ukraińskojęzycznego czasopisma pedagogicznego, którego współredaktorką była sama Sofia Fiodorowna, w czasopiśmie „Wilna ukrainśka szkoła”. Jako pedagog-filozof i pedagog-praktyk głęboko uświadamiała sobie, że szkoła i wychowanie muszą funkcjonować zgodnie z osobliwościami i potrzebami swojego kraju, narodu. Rusowa wchodziła w skład Ministerstwa Oświaty Ukraińskiej Republiki Ludowej zarówno za czasów Centralnej Rady, jak i Hetmanatu oraz Dyrektoriatu. Przez cały ten czas brała najaktywniejszy udział w opracowywaniu naukowo-pedagogicznego uzasadnienia nowej ukraińskiej szkoły, wyjaśnianiu istoty ukrainizacji, w odnawianiu treści, form i metod nauczania oraz wychowania. Po ostatecznym przejęciu władzy przez rząd bolszewicki Sofia Rusowa zwątpiła w możliwość narodowego odrodzenia Ukrainy. Z powodu prześladowań nowej władzy została zmuszona do emigracji do Czechosłowacji, która w tamtym czasie stała się ośrodkiem ukraińskiej emigracji kulturalnej. W Pradze znana uczona i pedagog bierze udział w tworzeniu i działalności Ukraińskiego Wysokiego Instytutu Pedagogicznego, ukraińskiego gimnazjum, Ukraińskiej Akademii w Podiebradach. Broni pracę doktorską z pedagogiki społecznej, kieruje przytułkiem dla dzieci emigrantów, przygotowuje i wydaje podręczniki oraz monografie. Od młodych lat Sofia broniła ważnej roli kobiety w ogólnokulturowym życiu kraju, przygotowała książkę o wybitnych ukraińskich kobietach. W okresie Ukraińskiej Republiki Ludowej była przewodniczącą Ukraińskiej Kobiecej Rady Narodowej, która jednoczyła wszystkie kobiece organizacje Ukrainy z zagranicznymi, umacniała autorytet i uznanie Ukrainy na świecie. Także na emigracji Sofia Rusowa, jako przedstawicielka Ukrainy, brała udział w światowych kongresach kobiet w Hadze, Genewie, Wiedniu, Kopenhadze. Idee Sofii Rusowej nie są ograniczone ramami czasowymi, ponieważ są głęboko naukowe, ludowe, humanistyczne, skierowane w przyszłość. Jak hasło brzmi dziś jej wezwanie: „W naszych czasach być dobrym pedagogiem — to być prawdziwym reformatorem przyszłego życia Ukrainy, być apostołem Prawdy i Nauki. Tylko dzięki wielkim wysiłkom takich apostołów Ukraina będzie miała uczciwych działaczy-patriotów, umiejętnych praktycznych pracowników oraz społecznie zjednoczoną, intelektualnie rozwiniętą masę ludową”. Naukową i praktyczną wartość takich idei w czasie kardynalnej zmiany podejścia do dziecka, do filozofii edukacji i wychowania Jewhenija Kowalenko zrozumiała w związku z budową wolnej i niepodległej Ukrainy. W 1994 roku naukowczyni z Nieżyna Iryna Pinczuk obroniła pracę doktorską na temat „Działalność oświatowa i poglądy pedagogiczne S. Rusowej (1856—1940)”. Razem z Jewheniją Iwaniwną w 1997 roku uporządkowały i wydały w kijowskim wydawnictwie „Łybid” dwie książki wybranych dzieł pedagogicznych Sofii Rusowej. Pod redakcją Jewheniji Kowalenko, przy zaangażowaniu środków pozarządowych i państwowych, w 2008 i 2009 roku wydrukowano jeszcze dwie książki. Tym razem pomagała jej doktorantka Ołena Taran. W tym samym czasie idee pedagogiczne Sofii Rusowej zafascynowały jeszcze jedną metodyczkę miejskiego wydziału oświaty z Nieżyna, Ludmyłę Wasyłewską. W osobie kierowniczki placówki oświatowej dla dzieci nr 13 Natalii Prymuszko dostrzegła pedagoga zdolnego do praktycznego wcielenia w życie narodowego systemu wychowania przedszkolaków. 17 lat temu pojawił się tu nowy szyld: „Centrum Edukacyjno-Wychowawcze im. Sofii Rusowej”, który wypełnił życie pedagogów i dzieci nową treścią. „Tylko wtedy wychowanie będzie skuteczne, gdy będzie bazować na narodowym gruncie. Pomogą w tym język ojczysty, pieśń ojczysta, obrzędy religijne” — twierdziła wybitna pedagog. Jej ukraińska kołyska zaczynała się od bajek i pieśni niani-współmieszkańki, błękitnych jezior w Oleszni, ludowych twórców, którzy otaczającą harmonię przyrody z talentem odtwarzali na glinie i płótnie. Odkrywając dla siebie Olesznę i Sofię Rusową, Natalia Prymuszko wraz z koleżankami przekształcała dawne przedszkole w Ukraińską Chatę Radości z niepowtarzalnymi izbami. „Babcina izba” wita glinianymi naczyniami, wyszywanymi ręcznikami i koszulami, haftowanymi obrazami z różnych regionów Ukrainy. Tutaj dzieci same zmieniają się w małych artystów, hafciarki i garncarzy pod kierunkiem opiekunów. Ozdobą „Kalinowej izby” jest ulubione przez dzieci mini-muzeum „Murlandia”, w którym na półkach rozlokowały się kotki z futra, gliny, szkła, gumy. Dzieci przekrzykując się, opowiadają o kotach różnych ras i maści, rysują, tworzą aplikacje, kolaże z materiałów naturalnych, które zbierają w gaju. W końcu dwupiętrowy budynek placówki otoczony jest 65 drzewami. Biało kwitną tu krzewy kaliny, bzu czarnego, tawuły, pachnie wiśniowy i jabłoniowy sad. W nim żyje pracowite mrowisko, żabki i rybki w błękitnym jeziorku, stary jeż i kotki. Mali przewodnicy „Izby Dlaczego” wraz z chłopcem Poznawajką opowiedzą historię eksponatów, nauczą muzealnych gier. Mieszkańcy „Izby Mowy” z gospodarzem Barwinkiem zaproszą was do teatru „Telesyk”, pofantazjują nad opowiadaniami Wasyla Suchomłynskiego, zaśpiewają ukraińskie pieśni, opowiedzą o ukraińskich hetmanach, odkryją tajemnicę każdego kwiatuszka i wstążki w ukraińskim wianku. „Srebrne dzwoneczki”, zwycięzcy konkursu, przeczytają poezje Tarasa Szewczenki. Pod koniec maja występują przy znaku pamięci cerkwi Spaso-Preobrażeńskiej, gdzie w 1861 roku odprawiano nabożeństwo żałobne nad trumną z ciałem Kobziarza. Sofia Rusowa rozpatrywała język ojczysty jako źródło niepowtarzalnego narodowego światopoglądu, jako system, w którym utrwalają się osobliwości postrzegania i odzwierciedlania rzeczywistości. Przekonuje: „Język można wszelkimi sposobami rozwijać, czynić go schludnym, szczerym, bo jest on twórczym narzędziem, za pomocą którego wychowuje się myśl, serce, słowo prawdy i piękna”. Zachwyca także „Świetlica-czarodziejka” z mini-muzeum lalki oraz „Barwinkowa” z „Zabawkami-igraszkami”. Wychowawcy opracowali ciekawe gry dydaktyczne, pomoce, dzięki którym maluchy poznają kolory, kształty, materiały, uczą się poznawać sztukę rodzinnego kraju, narodu, grają w ciekawe gry. Wychowanie dzieci powinno być naznaczone sztuką, estetycznym postrzeganiem i emocjami. To jeden z postulatów wychowawczych Sofii Rusowej, który praktycznie wciela w życie centrum edukacyjno-wychowawcze w Nieżynie. Do „Muzycznej świetlicy” przychodzą miejscowi artyści, twórcy, artyści-amatorzy, rodzice, którzy bawią się i śpiewają razem z dziećmi. — Przedszkole i rodzina — rodzina jedyna — uważa Natalia Prymuszko. Co roku na początku października wspólnie urządzają „Dzień Sofii”. Obserwując, jak razem z dyrektorem centrum, metodykami, wychowawcami tańczą, śpiewają, opowiadają, grają w piłkę nożną dzieci, rodzice dziękowali za to, że i ich nawracają do ukraińskiej historii, obrzędowości. W tym roku honorowym gościem rodzinnego święta był deputowany Rady Obwodowej w Czernihowie, prezes charytatywnej Fundacji imienia Sofii Rusowej Iwan Czaus. Pedagog z wykształcenia zafascynował się ideami wybitnej ukraińskiej osobistości i dwa lata temu stworzył fundację, aby odrodzić pamięć o wybitnej rodaczce, szerząc jej mądre słowo. Za główny cel uważa stworzenie muzealno-turystycznego kompleksu „Posiadłość Sofii Rusowej” w jej rodzinnej wsi. Zatwierdzono już projekt i rozpoczęto rekonstrukcję dawnego majątku Lindforsów, porządkowane są groby krewnych, odrestaurowano muzeum garncarstwa, założone jeszcze przez ojca Sofii. O świętach artystycznych w Oleszni i Czernihowie, konferencjach naukowych, prezentacjach i konkursach można przeczytać na stronie fundacji. Najaktywniej wspiera on Oleszniańską szkołę ogólnokształcącą I—III stopnia, której w 1993 roku nadano imię Sofii Rusowej. Oprócz Nieżyna, na Czernihowszczyźnie Centrum Sofii Rusowej działa w Pryłukach na bazie dziecięcej placówki oświatowej nr 28. W stolicy narodową pedagogikę Sofii Rusowej wdrażają w centrum edukacyjno-wychowawczym na bazie przedszkola nr 409 oraz w szkole-przedszkolu nr 584. Czy system narodowego wychowania Sofii Rusowej może dzisiaj skonsolidować edukatorów? Tak! Ale niestety, tak się nie dzieje. Jej idee propagują i wcielają w życie pojedynczy pasjonaci. Chociaż jeszcze w 2005 roku Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy wprowadziło i wręcza odznakę „Sofia Rusowa”, a Czernihowska Obwodowa Administracja Państwowa — obwodową nagrodę jej imienia dla nauczycieli. Te nagrody słusznie otrzymała Natalia Mykołajiwna Prymuszko. Lecz często wręcza się je dobrym nauczycielom i naukowcom, którzy o Rusowej słyszeli, ale jej ideami się nie przejmowali i ich nie wdrażali. Jewhenija Iwaniwna Kowalenko została wyróżniona za wieloletnią sumienną pracę wieloma resortowymi i wyższymi dyplomami oraz nagrodami, ale na liście nagrodzonych odznaką „Sofia Rusowa” jej nie ma. Narodowa Akademia Nauk Pedagogicznych Ukrainy, Państwowa Biblioteka Naukowo-Pedagogiczna Ukrainy imienia W. Suchomłynskiego, Nieżyński Uniwersytet Państwowy imienia M. Gogola szósty numer serii „Wybitni pedagodzy świata” poświęcili Sofii Rusowej — pedagogowi, działaczce państwowej, oświatowcowi. Jubileuszowy indeks biobibliograficzny, przygotowany na 155. rocznicę urodzin, jest pierwszym takim wydaniem o Sofii Rusowej na Ukrainie, które odtwarza bibliografię jej utworów i badań nad życiem oraz wielostronną działalnością. Symboliczne jest to, że zostało ono zrealizowane w wydawnictwie uczelni Gogola. Jej naukowcy jako jedni z pierwszych zaczęli zwracać Ukrainie dziedzictwo twórcze rodaczki, która przez 70 lat była utajniona pod piętnem ukraińskiej burżuazyjnej nacjonalistki.

Машинний переклад

MEMORANDUM O WSPÓŁPRACY

Stepan WOŁKOWECKI, przewodniczący Iwano-Frankiwskiego oddziału obwodowego „Proświty” Niedawno w Iwano-Frankiwskim Domu Ludowym „Proświta” z naszej inicjatywy odbył się okrągły stół na temat „Proświta” — Cerkiew”. Wzięli w nim udział: aktyw oddziału obwodowego na czele z przewodniczącym „Proświty”, członkowie Zarządu, kierownicy oddziałów rejonowych i miejskich, znani naukowcy, działacze społeczni; władycy — rektor Iwano-Frankiwskiej Akademii Teologicznej UKGK biskup Sofron Mudryj, ordynariusz eparchii iwano-frankiwskiej UKGK biskup Wołodymyr Wijtyszyn, ordynariusz eparchii kołomyjskiej UKGK biskup Mykoła Simkajło, proboszcz Soboru Katedralnego Świętej Trójcy UCP KP protojerej Iwan Dakiw, referent metropolity Andrzeja (UAPC) Iwan Kostyszyn, dziekan dekanatu iwano-frankiwskiego RKC Kazimierz Galimurka, pastor Kościoła ChWE, dyrektor misji chrześcijańskiej „Dobry Samarytanin” Ołeh Karpiuk, pastor kościoła „Peremoha” Centrum Chrześcijańskich Kościołów Ewangelicznych „Peremoha” Kławdija Diakowycz. W okrągłym stole wziął również udział znany poeta, działacz społeczny i polityczny, pierwszy przewodniczący odnowionej „Proświty” (TUM im. T. Szewczenki), nasz krajan Dmytro Pawłyczko. Mowa była o współpracy „Proświty” i Cerkwi w sferze wychowania duchowego i rozwoju regionu. Mówcy podkreślali szczególną rolę współpracy Cerkwi i „Proświty” w szlachetnym dziele odrodzenia i duchowego przewodnictwa narodu. Podkreślano, że „Proświta” rodziła się niemal półtora wieku temu w środowisku duchowieństwa. Ciągłość tej współpracy trwała za czasów metropolity Andrzeja Szeptyckiego, który był honorowym członkiem „Proświty”, uznawał ją za prawdziwego dzwonnika ukraińskości, wzywał duchowieństwo do wstępowania w szeregi „Proświty” i, gdzie trzeba, do kierowania tymi nowymi ukraińskimi strukturami patriotyczno-wychowawczymi. Właśnie dzięki takiej współpracy i duchowej opiece odbywała się samoorganizacja społeczności, tworzono czytelnie i Domy Ludowe, szerzył się ruch spółdzielczy, którego hasłem było: „Swój do swego po swoje”, wszędzie powstawały towarzystwa trzeźwości, szkoły wychowania dobrych gospodarzy… Właśnie wychowane w tamtych czasach pokolenia stanęły do walki o wolność w latach tworzenia ZURL, walki OUN-UPA. Jednak bolszewicka okupacja zniszczyła „Proświtę” i ukraińskie duchowieństwo. I dopiero wraz z ogłoszeniem Niepodległości „Proświta” może znów stanąć na czele duchowego przewodnictwa ukraińskości poprzez Koncepcję wznowienia działalności w każdej miejscowości, zespole pracowniczym, edukacyjnym. A zrealizować ten projekt można tylko wspólnie ze społeczeństwem i przede wszystkim we współpracy z Cerkwią. W trakcie dyskusji podkreślano, że dla dobrej perspektywy narodu warto uświadomić sobie potrzebę chwili historycznej, zjednoczyć się wokół „Proświty”, aby zrealizować duchowy potencjał narodu, którego przyszłość jest zagrożona. Wszyscy uczestnicy okrągłego stołu są świadomi tego, że czeka nas żmudna, czasem niewdzięczna, ale pełna głębokiej treści i niezwykle potrzebna praca. W pojedynkę możemy coś zrobić, ale dobro dla całej wspólnoty można tworzyć tylko razem. Umówiono się, że „Proświta” i Cerkiew będą aktywnie współdziałać, księża będą brać bezpośredni udział w działalności struktur „Proświty”, zbliżając się do wiernych, a członkowie „Proświty”, wzmacniając wspólnoty chrześcijańskie, będą wspierać Cerkiew w wypełnianiu jej duchowej misji. Wszyscy uczestnicy okrągłego stołu poparli „Memorandum” o współpracy między „Proświtą” a Cerkwią w obwodzie iwano-frankiwskim. Takie dokumenty podpisano z władykami cerkwi: UKGK, UCP KP, UAPC, RKC oraz z przedstawicielami kościołów protestanckich. Uczestnicy okrągłego stołu uważają za celowe zawieranie takich dokumentów z inicjatywy „Proświty” we wszystkich obwodach Ukrainy. Proponujemy wnieść tę kwestię na najbliższe posiedzenie Rady Głównej WUT „Proświta” im. T. Szewczenki oraz rozpocząć pracę nad przygotowaniem podobnego dokumentu na szczeblu ogólnoukraińskim. Marija OLIJNYK, m. Donieck Na zaproszenie „Proświty” Iwan Zajec, deputowany Rady Najwyższej Ukrainy, wraz z zespołem redakcyjnym jedynej ukraińskojęzycznej gazety „Donecczyna”, przedstawicielami Zarządu Oświaty i Nauki Obwodowej Administracji Państwowej, obwodowej organizacji Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, działaczami „Proświty” wziął udział w uhonorowaniu uczniów — zwycięzców konkursu „Nieśmiertelne ukraińskie słowo”. Konkurs wywołał duże zainteresowanie wśród uczniów wielu szkół. Oprócz odpowiedzi na pytania, niektórzy przesyłali swoje utwory poetyckie o języku, jak na przykład Liza Ohniewa z Ocheretyńskiej Szkoły Ogólnokształcącej rejonu jasynuwackiego: „Moja ty mowo,//Piękna, delikatna i barwna,//Jak letni wietrzyk,//Jak słońca ciepły promyk.//To cicha kołysanka mamy… Kochajcie, szanujcie ojczystą mowę!//Nie zdradzajcie jej nigdy!”. Dzieci wyrażały wdzięczność gazecie, która stoi na straży ojczystego słowa. Ułożyć pytania konkursowe pomogła książka donieckiej bibliotekarki Tetiany Marczenko „Gdzie mowa cieszy słuch — tam kraina Borystenu…”. Uczestnicy konkursu dowiedzieli się wielu ciekawych rzeczy, w szczególności o krajanach — laureatach Nagrody Szewczenki Wołodymyrze Sosiurze, Wasylu Stusie, Iwanie Dziubie, Marku Browunie, Leonidzie Bykowie, Anatoliju Sołowjanence, Mykole Rybałce, Leonidzie Tałałaju… Szkoły i uczelnie wyższe Mariupola aktywnie obchodziły Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka: wszędzie przeprowadzano wystawy, koncerty, wykłady poświęcone temu tematowi. Na tle tak uważnego stosunku do języka ukraińskiego nauczycieli z Mariupola przykro zaskoczyła redakcja gazety miejskiej „Illiczoweć”. Zamieściła ona na swoich łamach artykuł Anny Uwarowej o dyktandzie z języka ukraińskiego, który wywołał duże zainteresowanie wykładowców i studentów Pryazowskiego Państwowego Uniwersytetu Technicznego, ale w języku rosyjskim! I to w dniach przeprowadzania wydarzeń z zakresu ukraińskiego piśmiennictwa i właśnie o pisaniu ukraińskiego dyktanda! My, członkowie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, nie możemy zrozumieć, co kieruje dziennikarzami „Illiczowca”? Otwarte, celowe i demonstracyjne ignorowanie państwowych

Машинний переклад

POSEŁ IWAN ZAJĘC ODWIEDZIŁ OBWÓD DONIECKI

Wszystkim zwycięzcom konkursu redaktor «Doniecczyny» Ihor Zoc i odpowiedzialny sekretarz Doniecka Obwodowej Organizacji NSPU Wiktor Łohaczow wręczyli dyplomy oraz zestawy ukraińskich książek, wydanych m.in. w Doniecku zgodnie z programem wydawniczym obwodowej administracji państwowej i obwodowej rady. Uczestnicy konkursu otrzymali też upominki od przewodniczącego Towarzystwa im. Ołeksy Tyczyny, deputowanego Ołeksijewo-Drużkiwskiej rady osiedlowej Jewhena Szapowałowa, p.o. redaktora naczelnego gazety «Ukraina kozacka» Antona Bobyrja, przewodniczącego DOO NSKU Walerija Romanka, a także książki z autografami Tetiany Marczenko i Stanisława Żukowskiego. Młodzi ukrainoznawcy mieli okazję wysłuchać wystąpień poetów Iwana Białego i Jurija Docienki, kierowników «Proświty», posła na Sejm Ukrainy Iwana Zajęca. Iwan Zajęc opowiedział o swojej wizji miejsca ukraińskiego piśmiennictwa i języka we współczesnym świecie, odpowiedział na pytania uczniów. Doradził, aby znajomość z literaturą zawsze zaczynać od poezji Tarasa Szewczenki. Poseł wykonał zlecenie Centralnego Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki i wręczył medal «Budowniczy Ukrainy» Ihorowi Zocowi — redaktorowi naczelnemu gazety «Doniecczyna», członkowi Zarządu obwodowej «Proświty». Organizatorzy podziękowali wszystkim uczestnikom, w szczególności nauczycielom i bibliotekarzom, którzy pracowali z laureatami konkursu: Melanii Nazarenko z Ocze­retynego, Switłanie Michajłowej z Doniecka, Tetianie Czyczkan z rejonu artemiwskiego, Natalii Paszczenko z Kostiantyniwki, Ljubow Chimicz z rejonu mariinskiego i innym. Iwan Zajęc wystąpił również przed uczniami ukraińskojęzycznego zespołu szkół «Harmonija» w Doniecku. Pobyt na Doniecczyźnie zakończył znakomitym występem w rosyjskojęzycznym kanale TRK «Donbass» w rosyjskojęzycznym programie «Wopros wlasty». Opowiedział telewidzom o misji i przeznaczeniu języka ukraińskiego dla zapewnienia jedności narodu ukraińskiego, o wzroście znaczenia tej misji we współczesnym zglobalizowanym świecie, zapoznał z globalnymi tendencjami językowymi, dokonał przeglądu projektów ustaw złożonych do Rady Najwyższej Ukrainy.

Машинний переклад

PRZYGOTOWUJEMY SIĘ DO NOWEGO FESTIWALU

Serhij DZIUBA, przewodniczący komitetu organizacyjnego IV Swystunowskiego Festiwalu Poezji Tarasa Szewczenki Swatowska Rejonowa Organizacja Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki w obwodzie ługańskim rozpoczęła przygotowania do nowego festiwalu. Festiwal zainicjowali proświtianie w 2009 roku we wsi Swystunowka w rejonie swatowskim, ponieważ w tej wsi wzniesiono pierwszy w obwodzie pomnik Kobzarza. Festiwal przeprowadzano w dwóch nominacjach: czytanie wierszy Tarasa Szewczenki, o Tarasie Szewczence, Ukrainie, ojczystym języku. Z czasem dodano nominację o mieście Swatowe. Liczba uczestników wzrosła z 60 do 200. Na święto przyjeżdżają goście z Ługańska, Siewierodoniecka, obwodu lwowskiego i innych miejscowości. Generalni sponsorzy potwierdzili swój udział w festiwalu. Przewodniczący Towarzystwa, posłanka do Rady Najwyższej Ukrainy Pawło Mowczan podpisał zarządzenie Sekretariatu o przydzieleniu uczestnikom, gościom i organizatorom wydawniczych produktów «Proświty»: książek, płyt, plakatów itp. Finansowe wsparcie obiecał prezes Narodowego Stowarzyszenia Spółdzielni Kredytowych Ukrainy P. Kozynec. Skierowano list do głównych sponsorów finansowych — Światowej Rady Spółdzielczej Ukraińców. Za środki Swatowskiej Rejonowej Administracji Państwowej (przewodniczący W. Mormuł) przeprowadzono remont Swystunowskiego wiejskiego domu kultury. Planujemy wyremontować budynek byłej szkoły, utworzyć tam muzeum T. H. Szewczenki, umieścić placówkę «Proświty». Adres komitetu organizacyjnego: 92600 m. Swatowe, obwód ługański, pl. Radziecki, 1. Rejonowa Organizacja ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. H. Szewczenki. kom. [kontakt ukryty], [kontakt ukryty].

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

„ILLICZIWEC" IGNORUJE UKRAIŃCÓW?

świąt Ukrainy czy ich zawodowa niekompetencja? A może ludzie tworzący gazetę, która ma nakład ponad 60 000 egzemplarzy, nie władają językiem państwowym? Albo zapomnieli, w jakim kraju żyją? A w zeszłym roku w dniach obchodów rodzimego języka z zachwytem pisano, że w pewnej szkole uczniowie z zadowoleniem zajadali się pierogami ruskimi z okazji tego święta. Czy dziennikarze „Iłłicziwca" naprawdę nie widzą różnicy między językiem a pierogami? My, prosvityanie z Mariupola, wyrażamy redakcji gazety „Iłłicziwec" szczere oburzenie z powodu negatywnego stosunku do wszystkiego, co ukraińskie. Dość nam już patrzenia na jej łamach na komunikaty o ukraińskich wydarzeniach, napisane po rosyjsku. Jeżeli „Iłłicziwec" demonstracyjnie ignoruje ukraińskość na Ukrainie, to my demonstracyjnie rezygnujemy z prenumeraty tego ukrainofobicznego wydawnictwa, o czym informujemy redakcję „Iłłicziwca" oraz inne media. Nie spodziewając się znaleźć zrozumienia w redakcji „Iłłicziwca", zwrócimy się do kierownictwa Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy oraz Ministerstwa Kultury i Turystyki z prośbą o sprawdzenie znajomości języka państwowego przez dziennikarzy wydawnictwa oraz ich zawodowej przydatności do zajmowanych stanowisk. Członkowie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki z Mariupola: podpisało się 14 członków „Proświty", na czele z przewodniczącym — Anatolijem Morozem

Машинний переклад

JAK WEJŚĆ W NOWĄ PRZESTRZEŃ HUMANISTYCZNĄ?

Instytut Filologii jako część Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki powstał 10 lat temu na bazie połączenia dwóch wydziałów — filologicznego oraz romańsko-germańskiego. Dyrektor Instytutu Filologii profesor Hryhorij Semeniuk mówi, że dla historii 10 lat to okres całkiem niewielki, ale dla rozwoju edukacji filologicznej niepodległej Ukrainy etap ten stał się znaczący. W tym przedziale czasowym edukacja filologiczna nabrała nowej jakości, podniosła się do poziomu tych kryteriów edukacyjno-wychowawczych i naukowych, które panują w wiodących uniwersytetach świata. Proces nauczania zapewnia 32 katedry, które reprezentują umiejętność łączenia tradycyjnego z nowatorskim, światowego z narodowym, wyznając zasadę Tarasa Szewczenki: „I cudzego się uczcie, i swego nie porzucajcie…” Oksana SLIPUSZKO, zastępca dyrektora Instytutu Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki WIELOWEKTOROWOŚĆ STUDIÓW NAUKOWYCH Obecnie Ukraina już doszła do uświadomienia sobie tego, że budowa procesów demokratycznych w polityce i gospodarce jest niemożliwa bez zmian w systemie edukacji. Edukacja ze swej istoty jest podstawą postępu naukowo-technicznego i rozwoju demokracji. Współczesne procesy edukacyjne w różnych krajach świata nabierają cech integracyjnych i nie możemy tego nie brać pod uwagę. Elementy autochtoniczne oraz ogólnoświatowe idee łączą się, tworząc własne modele rozwoju edukacyjnego, które odpowiadają specyfice i osobliwościom doktryn ekonomicznych i społecznych, strategiom politycznym państw narodowych. Wspólną cechą światowej przestrzeni edukacyjnej staje się humanizacja edukacji, wzmocnienie w niej modelu antropocentrycznego. Integracja w przestrzeń światową jest nieunikniona i konieczna. I tutaj bez znajomości języków obcych po prostu nie da się obejść. To nie jest wyższy pilotaż w edukacji, a to, bez czego nie można ruszać się dalej. W rzeczywistości jest to część reformy, która jest nieunikniona i konieczna. O siłę i ważność tej reformy powinny dbać uczelnie, przede wszystkim uniwersytety. Drugim ważnym czynnikiem (po językowym), który podnosi edukację na nowy poziom, jest komponent naukowy w edukacji. Nauka nie może być rozproszona w kolosalnej liczbie uczelni. Studia naukowe celowo jest koncentrować w rzeczywiście efektywnych uniwersytetach. W tym celu, w końcu, trzeba rozwiązać problem ich zwiększenia, zoptymalizować sieć wyższych zakładów nauczania. Tylko potężne uniwersytety mogą być konkurencyjne w globalnej przestrzeni edukacyjnej. W ramach uniwersytetu nauka powołana jest stać się główną siłą produkcyjną i wypełnić funkcję podstawowego elementu organizacji struktury społecznej. Optymalizacja sieci uczelni da możliwość skonsolidowania badań naukowych, a także wprowadzania nowych podwójnych specjalności, które obecnie są popularne i cieszą się popytem na rynku pracy z uwagi na globalizację i uniwersalizację działalności zawodowej. Jak pokazało doświadczenie, podwojenie specjalności, na przykład „Język i literatura ukraińska, język obcy” i inne, czyni je efektywnymi i konkurencyjnymi. W ten sposób ukrainistyka integruje się w szerszy globalny kontekst. Znaczące są osiągnięcia naukowe uczonych Instytutu Filologii: prowadzone są aktualne badania naukowe, wydawane są monografie, liczne artykuły naukowe, przeprowadzane jest przygotowanie i obrona rozpraw kandydackich i doktorskich, organizowane są konferencje naukowe. NAUKA ODKRYWA, EDUKACJA ZAPEWNIA Decydującym czynnikiem, który warunkuje status badawczy uniwersytetu, jest skład naukowy wykładowców. Celowo jest wychodzić z tego, że kursy podstawowe powinni czytać profesorowie, specjaliści w tej dziedzinie. Niestety, na wielu katedrach z pewnych przyczyn kursy podstawowe normatywne czytają wykładowcy, którzy nie mają żadnej poważnej publikacji z danego przedmiotu. Katedry, rozdzielając obciążenie, powinny kierować się wyłącznie kryterium profesjonalnym. Czytać kursy podstawowe mogą wykładowcy, którzy mają stopień nie niższy niż docent oraz opublikowane prace naukowe (nie tylko artykuły, ale i podręczniki, monografie) z tego kursu. Podparcie kursu własnymi badaniami — to główny kryterium na świecie przy rozdziale obciążenia. Kursy podstawowe powinni czytać ludzie, którzy bronili rozprawy kandydackie i doktorskie właśnie z danego przedmiotu. W tym odróżnia się uniwersytet badawczy od instytutu pedagogicznego, gdzie kursy czytają specjaliści o szerszej orientacji zawodowej. Zadanie wykładowcy — nie tylko wyłożyć podstawy kursu, ale i angażować studentów do studiów naukowych. Robić zaś to może wyłącznie specjalista z określonego przedmiotu. Jakość nauczania — to jakość uczenia się. Jeśli za katedrą stoi asystent albo docent, który nie ma z kursu żadnej gruntownej pracy naukowej, to o jakim poziomie wiedzy można mówić? Na przykład, profesor Harvarda czy Oxfordu przede wszystkim kieruje studentów do swoich podręczników, pomocy naukowych, monografii, co sprzyja przyswojeniu materiału, a godziny audytoryjne wykorzystuje dla rozwoju myślenia, pogłębienia i systematyzacji wiedzy. Jak wiadomo, edukacja jest bezpośrednim odzwierciedleniem rozwoju społeczno-ekonomicznego i kulturowo-historycznego narodu. Współczesne społeczeństwo, otwarte ze swej natury, stawia przed uczelniami, w szczególności uniwersytetami, nowe wymagania. Przede wszystkim konieczność jedności edukacji, nauki i innowacji. Tutaj wszystko jest bardzo proste: wykładowca, idąc do audytorium, do studentów, musi nie po prostu wyłożyć ogólnodostępny materiał, a być uczonym-nowatorem, pobudzać studentów do studiów naukowych. Badania naukowe, poziom nauczania na całym świecie oceniają według liczby publikacji i indeksu cytowanych prac wykładowców. Innowacje w większości są rozpowszechnione w dziedzinach nauk technicznych, więc nadszedł czas mówić o ich Zdjęcie Olesia Dmytrenki potrzeba w sferze humanistycznej. Właśnie innowacje sprzyjają orientacji w światowej przestrzeni naukowej. Nasz instytut buduje swoją dalszą strategię działalności, odpowiadając na wyzwania współczesności, w szczególności uwzględniając procesy innowacyjne, które zachodzą w dziedzinie edukacji i humanistyki. Wokół innowacji jako fenomenu toczy się obecnie wiele dyskusji. To pojęcie przyszło z ekonomii, oznaczając wcielenie odkryć naukowych w określonej technologii lub produkcie. Ich efektywność określa zysk. W edukacji i sferze humanistycznej kryterium jest nieco inne. U nas efektywność określa się zdolnością do poprawy jakości życia ludzi. Faktycznie innowacje są reakcją na kryzys edukacji i przestrzeni humanistycznej, odpowiedzią społeczeństwa na niego. Tutaj innowacje mogą być oceniane jako doprowadzenie idei do jej praktycznego wykorzystania, realizacja zmian w środowisku społeczno-pedagogicznym. Formowanie i wprowadzanie w praktyce procesów innowacyjnych w humanistyce jest znacznie trudniejsze niż w naukach ścisłych i technicznych. Swoisty humanistyczny „high-tech” jest potrzebny naszemu państwu jako przełom w nową przestrzeń humanistyczną. Jest on możliwy tylko pod warunkiem, jeśli innowacje humanistyczne staną się kluczowe w polityce państwowej, będą wśród głównych zaleceń partii politycznych. Przy udziale uczelni musi zostać wypracowany innowacyjny model rozwoju polityki humanistycznej państwa, jej strategiczny program. Zapewni to podniesienie konkurencyjności ukraińskiej nauki i edukacji. Dla konsolidacji procesów innowacyjnych celowo byłoby wyznaczyć potężne centra, którymi są uniwersytety badawcze, jako takie, które zapewniałyby opracowanie i wprowadzanie technologii innowacyjnych. Ważną gwarancją rozwoju procesów innowacyjnych jest ściślejsza współpraca nauki uniwersyteckiej i akademickiej. Nauka daje edukacji odkrycia, a edukacja zapewnia nauce młode kadry. CZY BĘDZIE JAKOŚCIOWO NOWA USTAWA „O SZKOLNICTWIE WYŻSZYM”? Szczególnie aktualnym problemem jest uwzględnianie przez uczelnie potrzeb rynku pracy. Kilka lat temu przeżywaliśmy tak zwany wybuch prawniczy. Prawników kształciły nawet te uczelnie, które nie miały możliwości dla ich pełnowartościowego zabezpieczenia kadrowego, materialnego, informacyjnego. Problematyczną pozostaje kwestia zamówienia państwowego, które w swojej istocie jest instrumentem ochrony socjalnej ludności. Świeże w pamięci są tegoroczne dyskusje dotyczące zamówienia państwowego na przygotowanie specjalistów w sferze szkolnictwa wyższego. Faktycznie powinno ono być odpowiedzią propozycji rynku na określonych specjalistów, gdyż chodzi o zdolność państwa do sfinansowania ich oraz możliwości uczelni w zakresie przygotowania. Tutaj koniecznie trzeba uwzględniać konstytucyjne prawo obywateli Ukrainy do wyższego bezpłatnego wykształcenia. Taka kwota powinna być zapewniona na każdą specjalność. Przy tym jej wielkość powinna być określana popytem rynku, który stale wnosi swoje korekty. Tutaj warto wspomnieć doświadczenie ZSRR, kiedy strategiczne planowanie rynku pracy i popytu na określonych specjalistów realizowano w Moskiewskim Naukowo-Badawczym Instytucie Szkoły Wyższej, grupy pracowały w Moskwie, Leningradzie, Kijowie. Obecnie taką pracę powinny wykonywać utworzone na uczelniach grupy, komisje itp. Same uczelnie, przede wszystkim uniwersytety, powinny być zainteresowane tym, aby znać rynek pracy i jego potrzeby. Obecnie ukraińska przestrzeń edukacyjna czeka na nową ustawę Ukrainy „O szkolnictwie wyższym”. Miejmy nadzieję, że da ona odpowiedź na wszystkie aktualne i palące pytania życia edukacyjnego, w szczególności uniwersyteckiego. Chciałoby się, aby była ona jakościowo nowa, powołana do odzwierciedlenia transformacji w systemie edukacyjnym czasów niepodległej Ukrainy, jej orientacji na idee humanizmu, antropocentryzmu, demokracji, świadomości narodowej, wzajemnego szacunku między narodami i narodowościami. Oprócz tego nowe ustawodawstwo edukacyjne powinno uwzględniać istnienie kwoty na naukę budżetową dla dzieci z rodzin mało zamożnych. Wreszcie powinno przyjść zrozumienie tego, że liczba studentów na uczelni nie jest głównym wskaźnikiem jej poziomu. Optymalizacja sieci wyższych zakładów edukacyjnych doprowadzi do rewizji specjalności, w ramach których prowadzone jest kształcenie na uczelniach wszystkich form własności. Wtedy zostanie zbilansowana liczba studentów na budżetowych i kontraktowych formach kształcenia. Jest to jedna z form innowacji, popyt na które musi być określany także przez zamówienie państwowe. Jeśli państwo zainteresuje się i weźmie aktywny udział w tym procesie, efektywny przełom innowacyjny będzie nieunikniony.

Машинний переклад

SIERPEM PO «DUMIE» TABACZNIKA

Pod pozorem reformowania i udoskonalania narodowej oświaty ów osławiony zwierzchnik oświaty nie przestaje forsować nowinek, jedna absurdalniejsza od drugiej. Taki wniosek można wyciągnąć z jego kolejnego konspiracyjnego projektu rozporządzenia, którego celem jest objęcie pod swoje skrzydła edukacji rolniczej, znajdującej się w gestii Ministerstwa Polityki Agrarnej i Żywności Ukrainy. O destrukcyjnych dla resortowej oświaty skutkach tych zamierzeń społeczność poinformowali oburzeni przedstawiciele studentów narodowych uniwersytetów rolniczych Ukrainy. — Nas chcą, jak rzecz, przekazać z jednego ministerstwa do drugiego — powiedziała na konferencji prasowej w UNIAN przedstawicielka Połtawskiej Państwowej Akademii Agrarnej Tetiana Bardina. — Ale przecież my nie jesteśmy rzeczą, nie jesteśmy towarem. Przedstawiciele studentów na konkretnych faktach dowodzili, że ich edukacja branżowa stoi na wysokim poziomie. Takie wyniki są skutkiem ścisłego powiązania programów nauczania z praktyką, zapoznawania studentów z najnowszymi osiągnięciami i technologiami produkcji rolniczej bezpośrednio w przedsiębiorstwach bazowych. Ministerstwo Agroprzemysłu nie tylko słowami, lecz także czynami troszczy się o młode uzupełnienie branży. Dlatego nie dziwi, że absolwenci uczelni rolniczych cieszą się dużym popytem na rynku pracy nie tylko u nas, lecz także za granicą. Z powodzeniem pracują w swoim zawodzie we Francji, Holandii, Polsce i innych krajach. Iwan Martynczuk, przedstawiciel Żytomierskiego Narodowego Uniwersytetu Agroekologicznego, poparł swoją koleżankę, podkreślając, że ponowne podporządkowanie ich uczelni wyższych ministerstwu Tabachnyka nieuchronnie doprowadzi do „rozdźwięku między teorią a praktyką”, a w konsekwencji do pogorszenia poziomu kształcenia. Przekazanie edukacji rolniczej „historykowi” przy obecnej polityce władz jest całkowicie możliwe. Ale podobne „reformy” pod Tabachnyka i Spółkę nie przyniosą niczego dobrego. Ani edukacji, ani rozwiązaniu problemów socjalnych studentów. A biorąc pod uwagę cynicznie-jezuickie metody represji wobec niewygodnych rektorów uniwersytetów, można przewidzieć ich dalsze losy. Dlatego uczestnicy konferencji prasowej w imieniu 250-tysięcznego studentston ogłosili utworzenie ruchu obrony edukacji rolniczej „Serp i Młodź”. Jego aktywiści zebrali już ponad 100 tysięcy podpisów popierających ich postulaty. Podpisany apel zostanie przekazany Prezydentowi Ukrainy. Młodzież wciąż ma nadzieję odwrócić zagrożenie. Jednak w razie zignorowania jej postulatów, zgodnych z interesami narodowymi, studenci są gotowi do zdecydowanych, radykalnych kroków. I wtedy nie tylko „chwała” Tabachnyka — jego fontanny zawiłych „reform” nie będzie godna zazdrości, ale także ci, którzy przymykają oczy na szachrajstwo urzędnika oświatowego.

Машинний переклад

SENS BEZSENSOWNEJ «USTAWO DAWCZEJ INICJATYWY»

Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk. Wiele krytyki pada pod adresem nowej „ustawodawczej inicjatywy” Dmytra Tabacznyka w systemie wychowania przedszkolnego. Proponowany wolny wybór przez rodziców języka wychowania na pierwszy rzut oka wydaje się naturalny i sprawiedliwy, ale wprowadzanie oddzielnych grup w przedszkolach w świetle przeprowadzonej przez niego reformy, a do tego na 21. roku niepodległości, nie wytrzymuje krytyki. Zresztą po co dodatkowa ustawa, jeśli po to, by wybrać przedszkole z wychowaniem w języku mniejszości, trzeba zaprowadzić dziecko za rękę do takiej placówki przedszkolnej lub założyć ją tam, gdzie jest na nią zapotrzebowanie? Najwyraźniej sens zbędnej inicjatywy Tabacznyka nie polega na trosce o zachowanie odrębności mniejszości, a na czymś innym. Znający się na rzeczy ludzie wyrażają obawy, że w obecnym systemie placówek przedszkolnych i w warunkach realnej polityki językowej tej władzy taka nowacja niechybnie obróci się w rusyfikację przedszkoli. „Ten projekt ustawy to bezpośrednia rusyfikacja przedszkoli! Regionali nie zdołali uchwalić swojej ustawy o językach, dlatego próbują podobnymi inicjatywami wprowadzić punktową rusyfikację” — jest przekonany członek Komitetu Rady Najwyższej ds. kultury i duchowości Wiaczesław Kyryłenko. Ale parlamentarna większość słuchać zdrowego rozsądku nie będzie. Nie po to Tabacznyk wszczął szeroko zakrojoną i nielogiczną reformę oświaty, żeby w procesie doskonalenia tak zwanej edukacji przedszkolnej przepuścić okazję, by przy okazji „poprawić” prawa młodych Ukraińców do języka rosyjskiego. Władza nie będzie organizować społecznej dyskusji nad projektem ustawy. To musimy zrobić my z wami, sformułować werdykt, przedstawić go rządowi i parlamentowi, zapewnić sobie wsparcie trzeźwo myślących polityków. Niestety, praktyka pokazuje, że organizacje społeczne będą pisać emocjonalne oświadczenia, ale ogólnonarodowej dyskusji nikt nie poprowadzi, a zatem władza nie otrzyma jednego, gruntownego dokumentu o wynikach dyskusji, na co zresztą liczy. Masowych protestów „łamaczy płotów” pod parlamentem nie należy się spodziewać, gdyż nie jest to kwestia pieniędzy i emerytur, a jedynie problem perspektywy państwa i losu młodego pokolenia obywateli. Nie jest wykluczone, że nawet opinia ekspercka będzie pozytywna, choć ta dziwna i zbędna inicjatywa ustawodawcza nie wytrzymuje żadnej krytyki. Weźmy choćby starą „Ustawę o językach” w Ukrainie: Artykuł 25 „Język wychowania i zdobywania wykształcenia” „Wolny wybór języka nauczania jest niezbywalnym prawem obywateli Ukraińskiej SRR. Ukraińska SRR gwarantuje każdemu dziecku prawo do wychowania i zdobywania wykształcenia w języku narodowym. Prawo to zapewnia się poprzez tworzenie sieci placówek przedszkolnych i szkół z wychowaniem i nauczaniem w języku ukraińskim oraz innych językach narodowych”. Artykuł 26 „Język wychowania w dziecięcych placówkach przedszkolnych” „W Ukraińskiej SRR wychowanie w dziecięcych placówkach przedszkolnych, w tym w domach dziecka, prowadzone jest w języku ukraińskim. W miejscach zwartego zamieszkania obywateli innych narodowości mogą być tworzone dziecięce placówki przedszkolne, gdzie wychowanie dzieci prowadzone jest w ich języku narodowym lub innym języku. W dziecięcych placówkach przedszkolnych w razie potrzeby mogą być tworzone oddzielne grupy, w których wychowanie dzieci prowadzone jest w innym języku niż w placówce jako całości”. Sąd Konstytucyjny Ukrainy wydał następujące wyjaśnienie: „Wychodząc z postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy oraz ustaw Ukrainy dotyczących gwarantowania stosowania języków w Ukrainie, w tym w procesie nauczania, językiem nauczania w przedszkolnych, ogólnokształcących, zawodowo-technicznych oraz wyższych państwowych i komunalnych placówkach oświatowych Ukrainy jest język ukraiński. W państwowych i komunalnych placówkach oświatowych obok państwowego, zgodnie z postanowieniami Konstytucji Ukrainy, w szczególności piątej części artykułu 53, oraz ustaw Ukrainy, w procesie nauczania mogą być stosowane i nauczane języki mniejszości narodowych” (punkt 2 uchwały z Orzeczenia Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z dnia 11 grudnia 1999 roku nr 10-rp/99). Jeśli wziąć pod uwagę te fundamentalne dokumenty wraz z Konstytucją Ukrainy, językowo-wychowawczy model systemu współczesnych placówek przedszkolnych powinien opierać się na następujących zasadach: 1. Państwowe i komunalne przedszkolne placówki edukacyjno-wychowawcze powinny być z ukraińskim językiem nauczania i wychowania niezależnie od regionu państwa. (W przeciwnym razie państwo nie zapewnia wykonania 10. artykułu Konstytucji oraz prawa i obowiązku obywatela do władania językiem państwowym jako językiem publicznego porozumiewania się oraz w działalności społecznej). 2. Punkt 3 artykułu 26 „Ustawy o językach” powinien był działać w przeszłości, jako wyjątek. (Propozycja tworzenia, z reguły, stałych grup z innym językiem wychowania w dziecięcych placówkach przedszkolnych jest nielegalna i taka, która obniża jakość procesu oraz wymaga znacznego podrożenia utrzymania placówek, gdyż te oddzielne grupy powinny być wychowywane i nauczane oddzielnie według różnych programów.) 3. Państwowe, komunalne i prywatne przedszkolne placówki edukacyjne i wychowawcze tworzone są nie jako placówki z nauczaniem i wychowaniem wyłącznie w języku mniejszości. Równolegle musi odbywać się proces edukacyjno-wychowawczy w języku państwowym. (Jest to niezbędne dla przestrzegania 10. artykułu Konstytucji i ustawodawstwa o obywatelstwie.) Czy większość placówek przedszkolnych Ukrainy odpowiada wspomnianym kryteriom? Odpowiedź jest retoryczna. Przedszkolnych placówek wychowawczych z jakościowym procesem edukacyjno-wychowawczym w języku państwowym jest niewystarczająco. Zresztą w placówkach z wychowaniem w językach mniejszości istnieją problemy jakościowego nauczania przedszkolnego w języku państwa. A przecież standard nauczania przedszkolnego musi być jednolity w sensie jakości nauczania i wychowania w języku państwa! Nie można wychowywać kilku sortów obywateli według kryterium językowego, kiedy Konstytucja gwarantuje stosowanie jednolitego języka państwowego! Dlaczego zamiast naprawiać poważne braki w wychowaniu przedszkolnym, a także szkolnym, proponuje się jeszcze pogorszenie procesu wychowawczego poprzez tworzenie dodatkowych grup, co negatywnie odbije się na nauce języka państwowego przez obywateli Ukrainy, a to jest zabronione przez Konstytucję Ukrainy? Czego warta jest edukacja przedszkolna, która będzie przygotowywać uczniów młodszych klas, którzy nie będą znali języka ukraińskiego i co najważniejsze — nie będą przyzwyczajani od małego do stosowania języka państwa w działalności publicznej? Może będziemy z podatków obywateli utrzymywać taki system edukacji przedszkolnej, którego wychowankowie nie będą szanować języka państwa? Czyż możliwe jest, żeby młodzi obywatele nie znali ukraińskiego, za to edukacja przedszkolna była rumuńska, węgierska, rosyjska? Wreszcie, dlaczego rozpowszechniona z winy władzy niechęć do znajomości i stosowania języka państwowego nie jest kwalifikowana jako nielegalny przywilej ze względu na język, który szkodzi istnieniu jednolitego obywatelstwa, niszczy podstawy ustroju konstytucyjnego państwa? Jeśli za przyzwoleniem naszych urzędników niechęć do nauki języka państwowego będzie kultywowana od małego, w systemie wychowania przedszkolnego, to jaka jest perspektywa deklarowanego przez władzę „silnego państwa”? wydanie stało się prawdziwym bestsellerem. A przecież powinno się mu stawiać pomniki! Choć on sam sobie wzniósł pomnik. Nie ręką ludzką uczyniony. Duchowy. Albo astrofizyk Motria Bratijczuk. Pierwsza na świecie badaczka sztucznych satelitów Ziemi. Jej imieniem nazwano jedną z małych planet Układu Słonecznego (jeszcze za jej życia!). Założycielka i wieloletnia kierowniczka obserwatorium astronomicznego na górze Kalwaria na przedmieściach Użhorodu. Zapisała, by pochować ją w rodzinnych stronach, w rejonie Dubna — we wsi Werba, gdzie się urodziła, tam na jej grobie znajduje się znak pamięci, będący utalentowaną pracą kolejnego wychowanka naszej szkoły, proświcianina, znanego artysty Wasyla Zacharowa. Petro Wysznewśkyj… Wspominam: kwitły dalie, aksamitki — jako ostatni dar dla Nauczyciela, Proświcianina, Patrioty. Kwitło jesienne ciche niebo, a żurawie odlatywały w ciepłe kraje z rodzinnej ziemi, żegnając się machaniem skrzydeł. Smutno brzmiał szkolny dzwonek, odprowadzając w ostatnią drogę Honorowego obywatela miasta Dubna, laureata proświciańskiej nagrody imienia Hryćka Czubaja. Petro Stepanowycz wychował tysiące uczniów, napisał i opublikował niemało ostrych artykułów publicystycznych, namalował mnóstwo obrazów malarskich, wygłosił setki wykładów. A kiedy tak niespodziewanie odleciał w ciepłe kraje — w żałobnym milczeniu zastygli, usłyszawszy tę bolesną wieść, wszyscy, którzy go znali. Łzy ocierała pogrążona w smutku rodzina. Załamywała ręce w rozpaczy żałobna kalina przy rodzinnym obejściu na ulicy Polowej, która obecnie nosi jego imię. Witalij Wołkow, którego los-macocha zagnał na obczyznę, za ocean, do USA. Ale i tam on codziennie, w każdej minucie myślał o Dubnie, o Wołyniu, o Ukrainie. Jest on autorem wspaniałej powieści „Dowbusz”, innych epickich utworów prozatorskich. Proświcianin… Mam niespłacony dług wobec nich, wobec wszystkich innych, o których mowa w książce, którą wydaje moja rodzinna szkoła na swój jubileusz. Wzoruję się na nich. Jestem dumny, że byłem z nimi blisko zaznajomiony: spotykałem się, współpracowałem, korespondowałem. Więc, wstrzymując oddech, mimo woli zwalniam kroki, gdy znowu i znowu wstępuję na podwórze Pierwszej Szkoły w Dubnie… Szkoło moja, żurawinko moja — Z ciepłych krajów, z ciepłych krajów… Jak marynarz do latarni, tak do ciebie i ja Wierzę… Wierzę…

Машинний переклад

SZKOŁO MOJA, ŻURAWINKO MOJA…

Mykoła PSZENYCZNY, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, absolwent z 1970 roku. Za każdym razem, gdy wchodzę na podwórze mojej rodzinnej — najrodzinniejszej! — Pierwszej Szkoły w Dubnie, na sercu robi się drżąco i dumnie. Wszak trudno o drugą taką alma mater w Ukrainie, z której murów wyszło w świat tyle sławnych imion: i wtedy, gdy nazywała się gimnazjum imienia Konarskiego; i w powojniu, gdy przez pewien czas uczyły się tu tylko dziewczęta; i później, w latach 1950—1990. A jacy utalentowani, wybitni, niezapomniani wykładowcy tu pracowali! Mimowolnie zwalniam kroku, wstrzymuję oddech, zatrzymuję się przy tablicach pamiątkowych i w myślach powracam do dalekiej przeszłości. Niby na ekranie pojawiają się kadry, ożywają znajome twarze, słyszę do bólu drogie głosy. Jest nawet głęboko symboliczne, że na szkolnej fasadzie tak niespodziewanie spotkali się ramię w ramię, by już nigdy więcej się nie rozstawać, dwaj najbliżsi przyjaciele-ziomkowie (ich dzieciństwo minęło w Chotyniu dawnego powiatu dubieńskiego województwa wołyńskiego, a obecnie — rejonu radziwiłłowskiego obwodu rówieńskiego), koledzy z klasy, zakochani w historii, etnografii, literaturze, sztuce. Imiennicy — Ihor Łozowiuk i Ihor Swiesznikow. Ukrainiec i Rosjanin. Paradoksalnie, ale fakt: przez cały pobyt tutaj, w gimnazjum, oni między sobą na każdej przerwie z zasady rozmawiali tylko w języku francuskim! Zarówno mentorzy, jak i rówieśnicy, bez wątpienia uważali to za nie lada dziwactwo. Jednak z całą szczerością muszę powiedzieć: już wtedy ci dwaj towarzysze byli poliglotami, numizmatykami, filokartystami, heraldykami, filatelistami, sfragistami, bibliofilami, kolekcjonerami itd. Z czasem Ihor Kyryłowycz stanie się niedoścignionym archeologiem, doktorem nauk historycznych, akademikiem, najwybitniejszym badaczem Pola Bitwy pod Beresteczkiem z lata 1651 roku, a Ihor Dmytrowycz — najlepszym dubieńskim krajoznawcą, stalinowskim więźniem politycznym, laureatem proświtańskiej nagrody imienia Hryćka Czubaja. Dzięki Bogu, mamy regionalną nagrodę imienia Ihora Swiesznikowa. W Dubnie pojawiły się ulice na ich cześć. Zapoczątkowano fundusze imienne w Państwowym Rezerwacie Historyczno-Kulturalnym miasta Dubna, w którym byli po prostu zakochani, dla którego nieprzemijającej sławy żyli i pracowali do ostatniego tchu. Wierzę: wkrótce te siwe ceglane mury XIX wieku ozdobią tablice pamiątkowe także Jurijowi Szumowskiemu, i Iwanowi Nosalowi, i Witalijowi Wołkowowi, i Motri Bratijczuk, i Petrowi Wysznewskiemu, i wielu innym (cały ikonostas!), których kroki do dziś odbijają się echem w szkolnych korytarzach, których ekspozycje obszernie i z wdzięczną pamięcią opowiadać będą w szkolnym muzeum o tym, czego nie mamy prawa zapomnieć. Gdyby to gimnazjum ukończył tylko J. F. Szumowski, to i wtedy unikalną dubieńską placówkę oświatową warto byłoby wpisać do Księgi rekordów Guinnessa. A ten fenomenalny naukowiec, ksiądz, muzealnik, podróżnik, Honorowy obywatel miasta Dubna, proświtanin, okazuje się, pracował tu także jako pedagog. Autor pół tysiąca prac naukowych w wielu językach świata, pierwszy spośród Ukraińców badacz Afryki, współpracownik Organizacji Narodów Zjednoczonych, korespondent najstarszej ukraińskojęzycznej gazety USA „Swoboda”. Podarował Dubnu kilkanaście tysięcy dokumentów i materiałów o swoim pełnym poświęcenia losie i o całej zdumiewającej myrohoszczańskiej rodzinie Szumowskich: ojcu — księdzu Fedorze, braciach i siostrach — Arsenie, Petrze, Pawle, Ołeksandrze, Anastasii, którzy rozsławili i nasz kraj, i całą Ukrainę na kilku kontynentach. Albo znawca ziół Iwan Nosal, genialny fitoterapeuta, „znachor z wyższym wykształceniem”, jak półżartem-półserio mówił sam o sobie. Właśnie jemu (we współautorstwie ze zmarłym tatą-księdzem Mychajłem Andrijowyczem) udało się — po raz pierwszy w Związku Radzieckim, jeszcze pod koniec lat 1950. — wydać w masowym nakładzie, a z czasem kilkakrotnie wznowić w językach ukraińskim i rosyjskim ciekawą i niezwykle potrzebną książkę o roślinach leczniczych oraz ich zastosowaniu w medycynie ludowej. Jeszcze wtedy ta imponująca, prawdziwie encyklopedyczna. Ta szkoła w dawnym, kronikarskim wołyńskim mieście Dubnie jest bodaj najbardziej proświtańską, począwszy od lat 1920. aż do dnia dzisiejszego. Ma ona w tych dniach 120 lat! Prawdziwie, wiek bardzo poważny. O niektórych z jej wychowanków opowiada tamtejszy proświtanin Mykoła PSZENYCZNY.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

O JĘZYKU ODESSYTÓW I NIE TYLKO

Po setkach lat swojej pamięci historycznej ludzkość dopiero teraz upewniła się co do tego, że: 1) naród żyje tak długo, jak długo żyje jego język. Przykład: Żydzi, Cyganie; 2) język tworzy i chroni państwo. Przykład: przez czterysta z hakiem lat Czesi żyli pod Niemcami, ojczysty język prawie zapomnieli, państwa nie mieli. Ale wystarczyło, by ten język się odrodził — powstało i państwo. I to takie, że Niemcom w nim nie zostało miejsca i musieli masowo wynosić się poza jego granice. Wniosek Łesi Ukrainki: „Naród powinien bronić swojego języka bardziej niż swojego terytorium”. Nasze państwo, niestety, jest bardzo niespójne w obronie swojego języka, więc czego tylko nie wyprawiają w nim ci, którzy dzisiaj próbują na danej nam przez Boga UKRAIŃSKIEJ ziemi zbudować ruski mir! Jedni z możliwych trybunów, a czasem wcale nie z trybun, a na wszelakich zbiegowiskach czy posiedzeniach uronią łzę: powiadają, jak ciężko krzywdzą ich w niepodległej Ukrainie: nazywają mniejszością narodową, siłą ukrainizują za pomocą kinowych i telewizyjnych napisów, męczą dzieci zbędnymi lekcjami języka ukraińskiego… Drudzy (czy nie z tych, którzy sprowokowali likwidację zapisów o narodowości w naszych paszportach?) radzą Ukraińcom, którzy już znieważyli ojczysty język, napluć jeszcze na własnych rodziców, dziadów i cały swój ród oraz zapisać się do Rosjan podczas najbliższego spisu ludności. Oto kiedy, obiecują, nastanie na Ukrainie prawdziwy internacjonalizm! Czy nie taki, pozwólmy sobie zapytać, jak ten, którego nawet jasne oko pisarza Iwana Dziuby nie zdołało odróżnić od rusyfikacji? To raz. A drugie: czy nie warto posłuchać rady polskiego satyryka J. Tuwima — Nawet kiedy przeskoczysz, nie mów „hop!” Najpierw popatrz, w co wpadłeś. Bo przecież dzisiaj światem krąży myśl, powiadają, dość już Rosjanom zgrywać Słowian — czas do ojczystego kraju Moksyl wracać. A tam — dwojako babcia wróżyła: może, renegatom TAM lepiej wyda się wygrzebywać STAMTĄD?.. Trzeci, jak na przykład watahy zaporozan (tak na Podolu nazywają ludzi, których na wesele nie zapraszają, a oni sami idą — po prostu potańczyć. Czasem im nawet poczęstunek wynoszą, ale „za próg”. Stąd — zaporozanie. Bierzemy to słowo, żeby nie przyłączać do kontekstu świętego), mikołajowców i jeszcze kogoś, postanowili powprowadzać na swoich chutorach języki regionalne. I nie wymyślili nic innego, jak zaprosić do tych ról jeden język — rosyjski. No tak! Tylko zapomnieli zapytać: czy zgodzi się wielki i potężny na chutorskie skale? Odessyci złożyli opisanym lamentacjom ocenę kategoryczną: „Kłótnie o słowa w sprawie państwowego języka komunikacji międzyetnicznej”, — i zabrali się do walki „czynem”: podarli prześcieradła na pasy, wypisali czarnym na białym: „Мы говорим по-русски!” i ruszyli gromadnie ulicami, do bazarów i Dumskiej placu. „Jedyną ich wadą, — po prostu nie możemy nie zacytować tutaj Arkadija Awerczenki, — jest to, że oni nie potrafią (podkreślenie — H.O.) mówić po rosyjsku, ale ponieważ rozmawiają więcej rękami, ta wada nie tak rzuca się w oczy”. Trwały te wycieczki gdzieś z miesiąc-półtora, a dalej rozeszły się. Znudziło się, widocznie, ich uczestnikom udawać nieszczęśliwych, którym w Odessie po prostu przejść nie dają z tym ukraińskim językiem, podczas gdy w rzeczywistości w żadnym urzędzie, w żadnej instytucji (od najbardziej solidnej do najdrobniejszej), w żadnej placówce oświatowej (od najwyższej do początkowej, z nielicznymi wyjątkami) ukraińskiego słowa nie usłyszysz. Nie ma go w naszym błogosławionym mieście praktycznie nigdzie, więc po co ten hałas? Żeby ludzie się śmiali? Niech się śmieją, ale nie z nas. Tego, kto za wycieczki płacił i podartymi prześcieradłami ścielił sobie drogę do fotela mera, nie tak łatwo zbić z tropu. Nie wyszło z jednym — znajdzie się coś innego. I na biały świat z dawnej już dawności wydobyła się i zakręciła miastem nowa gadka: — Państwowy — nie państwowy — drugi — dziesiąty… My żyjemy w Odessie! Znaczy, język nasz odeski. I to wam nie byle co: jest i własna historia, i własny słownik! A nasze miasto — stolica Noworosyjskiego kraju! Autor odeskiego leksykograficznego arcydzieła — pisarz Walerij Smirnow. Kwalifikuje swój twór jako półsłownik. Może dlatego półsłownik, że większość zebranego w nim i nie potrzebuje wyjaśnienia? Spójrzmy: Spacerują, aż gaj szumi; Zmąciło klientowi w głowie; Albo ty w domu nie możesz wpaść w kłopoty? Zabierz ten grat! Czego ty się ociągasz — otwórz lufcik! Znaleźli zabawkę, jak ogród kopali — parę kopiejek w muzeum świeci. Nasypali barszczu… Ty jeszcze śmiesz swoją gębę otwierać! Pozbyła się męża. On bałamut, skąd ja go znam. Którędy ty w Odessie nie pójdziesz — tą drogą prosto tak i wyjdziesz do morza. Cackają się z nim w szpitalu. A nuż stąd drobnymi krokami! (Przypomnijmy, czytelniku: „A mój miły idzie, drobniutko stąpa”). Dość! Takich przykładów odeskiego języka można narzucić jeszcze kilkaset, ale i z przytoczonych widać: na próżno autor tracił na ich zbieranie czas. O wiele prościej było rozwinąć Słownik Hrinczenki czy jakiś inny i właśnie tam, a nie po zaułkach i zakamarkach z bezdomnymi ponazbierać tego, co odessyci sprzedają za SWÓJ język. A póki Wy, szanowny czytelniku, będziecie porównywać słownikowe rejestry Hrinczenki i Smirnowa oraz określać konkretnie, skąd w „odeskim” języku nogi wyrastają, my zwrócimy się do historii. Odessyci, większość z nich — takich, jakimi oni dzisiaj są, — kompetentni w tej dziedzinie, jak nikt, i twierdzenia ich są żelazne: — Póki tutaj nie było Rosjan, Potiomkina i Suworowa, we wszystkim tym kraju (ma się na myśli Północne Nadczarnomorze) nie było niczego! — Niczego? — Dzikie pole! I twierdza Chadżybej. Turecka. Na brzegu morza. — Gdzież wtedy mieściły się kozackie chutory, które Sicz chlebem karmiły i konie dla niej hodowały? Gdzież były całe PRZYCHADŻYBEJSKIE (no tak, przychadżybejskie!) kozackie wsie — Czubajiwka, Usatowe, Nerubajśke, Buhajiwka i inne, które teraz stały się przyodeskimi albo nawet weszły w granice miasta? Skądże wtedy do Odessy szli pierwsi jej osadnicy — główna siła robocza i budowlana nowego miasta i portu? I tutaj na tego, kto wejdzie w taką gadkę, posypie się, jak groch: Bułgarzy, Grecy, Mołdawianie, Serbowie, Karaimi, Arnauci (tak Turcy nazywali Albańczyków, a Rosjanie nazwę przejęli i Ukraińców do tego zmusili), Niemcy, Francuzi, Polacy, Anglicy, Włosi, Hiszpanie, Rosjanie… W języku odessytów, biją się oni w piersi, mnóstwo słów z języków wszystkich tych narodów! Co do słów rosyjskich, to tak ono, zapewne, i jest: dużo. Możemy dodać: jeszcze i bardzo! Zagranicznych w odeskim języku, uważamy, równo tyle, ile i w rosyjskim. — A ukraińskich? — zapytamy wprost. W odpowiedzi na to można usłyszeć tylko rozdrażnione NIE!, za którym tak i wyłania się imperialne nie było, nie ma i nie będzie. Ale rozwińmy pierwsze (podkreślamy: pierwsze) wydanie książki „Stara Odessa” (autor — O. Deribas, wnuczek pierwszego zarządcy Odessy Józefa Deribasa). Tam napisano: „W pierwsze dni naszego miasta w nim najgłośniej rozbrzmiewała małoruska mowa, i jej nie mogły zagłuszyć ani francuski, ani inne języki pierwszych osadników… I ta małoruska mowa legła u podstaw naszego odeskiego języka ludowego…” Książka informacyjna „Cała Odessa” doprecyzowuje opowieść autora. Zdjęcie Olesia Dmytrenki „Starej Odessy”: „W składzie ludności przeważali Ukraińcy — ludzie pracy, rzemieślnicy, robotnicy niewykwalifikowani — oraz Rosjanie — administracja, urzędnicy, pracownicy licznych resortów i biur”. I dodaje do tego, że w Odessie coraz więcej było Żydów. Owszem! Dlaczego Ukraińcy, dzieci ziemi, z dziada-pradziada rolnicy i siewcy gryki — oracze, jak ich uroczyście nazywa Łew Syłenko (autor książki „Maha wira”, swoistej „biblii” runwiry w Ameryce. Zbudował świątynię i nazwał ją Orijaną — od oraczy, ariów, aryjczyków), porzucali rodzinne domy i ruszali z tobołkami do Odessy, zrozumieć można: uciekali przed poddaństwem. Jego kajdany właśnie w tym czasie, do końca niszcząc Sicz, nakładała na wolnych ludzi caryca Katarzyna II. Między wierszami. Pomnik jej odrestaurowali w Odessie ci, których wciąż swędzi idea jednoniedzielimosti — choć imperialnej, a choć sowieckiej (tutaj, jakkolwiek dziwnie, pragnienia duchowieństwa — moskiewskiego — i ateistów-komunistów też się zbiegają), a jeszcze — piąta kolumna (ona w Odessie jest bardzo liczna i potężna — nawet wyjeżdża z desantami do innych miast). Ale wróćmy do tematu. Ukraińcy uciekali do Odessy przed poddaństwem. Żydzi zaś szli do niej ze „stref osiedlenia” chętnie — miasto, które miało stać się portowym, roztaczało przed nimi znacznie szersze perspektywy, niż było kramarzowanie, szynkarstwo, drobny handel i rzemiosło po wsiach i miasteczkach (strefa osiedlenia wyznaczała w carskiej Rosji te miejsca, gdzie pozwalano osiedlać się Żydom. Wielkie miasta do niej nie należały. Odessa należała, bo dopiero się budowała i wielkim miastem nie była. Kiedy zaś stała się wielkim, w niej też pozwalano osiedlać się nie każdemu Żydowi). To tylko żydowskim bogaczom, kupcom w carskiej Rosji pozwalano żyć, gdzie im się podobało, a wszyscy inni musieli zadowalać się najciaśniejszym sąsiedztwem z miejscową ludnością, czyli z Ukraińcami, a na dodatek przejmować ich język, żeby choć jakoś z otoczeniem się komunikować. Ale choćby czym wabiło Ukraińców i Żydów miasto, które jeszcze należało do tej osławionej strefy, tobołki za ich plecami miały w sobie i coś wspólnego. I było nim nic innego, jak język ukraiński. Ukraińcy nieśli go do miasta jako ostatni skarb z tego, co mieli od Boga danego, Żydzi — jako coś pożyczonego, wziętego do tymczasowego użytku, więc zabrali się przede wszystkim za to, by swój „zżydzony” język ukraiński przystosować do pańskiej rosyjszczyzny. Utworzył się język odeski. Owszem, z ukraińską podstawą, jak mówił Ołeksandr Deribas, oraz z żydowsko-rasyjskim akcentem. A co z tym „grochem” o Niemcach, Anglikach i wszelkich innych Szwedach? — A nic! To tylko zdaniem autora „półinteligentnego”, obcokrajowców w naszym mieście zawsze było jak mrówków. W rzeczywistości zaś tylko po pańskich salonach, opisanych w „Starej Odessie”, obcokrajowców bywało tyle, co Rosjan, albo i więcej. A jeśli mówić „za całą Odessę” — portową, pracowniczą, budowlaną, rzemieślniczą, handlową itd., to „przeciwko rdzennej ludności obcokrajowców w przedrewolucyjnej Rosji naliczano zaledwie 8 procent”. Kto na kogo tutaj zdolny był wpłynąć? Tak więc, o wpływach językowych. Mówią, że dźwięk [i] na miejscu [y] w wymowie odesitów (mila nietu, micca nieczem; ili wi nie tuda?) — to od Greków. Możliwe. Tylko na tym wpływ zagraniczny się wyczerpuje. Za to ukraiński (dźwięk [a] na miejscu [ja] po [r]) sam pcha się w oczy: Bora prisiou z mora. Tak (burA, rAdno, burAk) mówią w północnych rejonach Odesszczyzny (lubaszowskim, szyriajewskim, kołymskim) — tak utrwaliło się to i w wymowie odesitów. K. Paustowski w powieści „Czarne morze” opowiada o starych sprzedawcach gazet, którzy szurali głodnymi ulicami Odessy (to był 1921 rok) i wykrzykiwali: „Gazeta „Mrak”!, „Mrak” — gazeta!”. Ale pisarz niedosłyszał. Gazeciarze mówili nie „mrak”, a „morak” — tak wymawiali to słowo odesici. Ostatnim bindiużnikiem w Odessie był Fedia TrAposzka, twierdzi W. Smirnow. To, co rodziło się w procesie „nadziewania” na ukraińską podstawę nieukraińskich elementów i akcentów, nikogo w Odessie nie dziwiło — odbierano to za normę. Utrwaliło się to i w literaturze. Powiedzmy, nazwisko swojego bohatera Cudieczkis I. Babel mógł wymyślić. A oto to, jak ten Żyd kołysze małego Dawidka: „A-a, liuli, usiem dietkam duli, a Dawidkie kałaczi, szop spał udzień i wnoczi”, — mógł tylko usłyszeć. Albo oto czytamy w „Odeskich opowiadaniach” Arkadija Awerczenki dialog dwóch maklerów: — Dlaczego twojego sprzedawcy nazwisko Ogurcow? — Dlatego, że on Ogurcow. A czy co? Takie „cuda” śmieszyły nieodesitów i łatwo się „sprzedawały”. Zwłaszcza w Rosji, gdzie zawsze lubili drwić z chachłów i żydów. Niektórzy z naszych rodaków zbili na tym całkiem solidny kapitał literacki… Autor tej artykułu — odesitka, żywy świadek wielu rzeczy z tego, o czym pisze współautorka książki „A po ukraińsku mówią tak”. Na Ogólnoukraińskim konkursie „Język ukraiński — język jednoczenia” ta praca zdobyła: dla siebie — pierwsze miejsce, dla swoich twórców — odznakę laureata nagrody P. Kulisza i Złoty medal dziennikarza. Pomimo takich regaliów, popytu w Odessie nie ma (przyczyny staną się znane po przeczytaniu proponowanego artykułu). Dlatego podajemy telefon 68-53-13 — może znajdzie się nabywca w innym mieście czy wsi. Dzwońcie. A na razie — szczere podziękowania dla pana R. W. Woroneżskiego. Gdyby nie jego zachęta i pomoc literaturą, nikt by nigdy nie przeczytał tego, o czym mowa poniżej.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

wieś Makoszyno, gdzieś na północy”. Zwracając się do mnie — “gdzie to w ogóle jest?” — “To aż obwód czernihowski! Ojej, Maryczko, żebyś ty widziała, jacy tu ludzie dobrzy, oni są tacy sami, jak i u nas! A jak oni świętują Iwana! U nas tak, pewnie, świętowali, chyba jak moi rodzice jeszcze młodzi byli!” Chętnie jej słuchali i na święcie, i w organizacji społecznej “Potomkowie Aratty”. Wiejscy chłopcy, ujrzawszy ją za płotem gościnnego dworu, przybiegali sfotografować się z nią na telefony komórkowe i szczerze cieszyli się z takiego wydarzenia. Miała co opowiedzieć, a my mieliśmy czego posłuchać. Bo jej los — to, niestety, typowy los zwykłej ukraińskiej wiejskiej kobiety-pracownicy, która ma w życiu nadzieję nie na państwo i nawet nie na ojca swoich dzieci, a jedynie na siebie. Kobiety, która żyje wiarą i miłością, pracą i nadzieją na sprawiedliwość, na mądrość ludowych przywódców. Mowa u niej była obrazowa, często rymowana. Zapamiętało się: “A bieda nie chodzi sama. Bieda nogi ma — tam i z powrotem zawraca”. Możliwe, że komuś baba Paraska, jak ją nazywano na Majdanie, wydawała się zbyt naiwna. Ale czyż była bardziej naiwna niż Don Kichot, absolutny lider sympatii europejskiej publiczności czytelniczej? (Ogólny nakład w różnych językach “Don Kichota” Cervantesa przez ostatnie czterysta lat ustępuje tylko Biblii.) I majątek mieli podobny: hidalgo miał włócznię, starożytną tarczę, szkapę Rosynanta oraz wiernego przyjaciela; Paraska Wasyliwna miała 600 hrywien emerytury, którą dzieliła po równo na trzy córki i ich dzieci, a sama starała się z Bożą pomocą przeżyć za 80 hrywien, dodatek do emerytury za order “Księżnej Olgi”. Na kijowskim Majdanie miała wielu przyjaciół, którzy pomagali jej przetrwać. Żegnając się, Paraska Koroliuk zawsze zwracała się do wspólnoty swoimi wierszowanymi wersami: “I niech Was ochrania Jezus Chrystus i Matka Boska, Boża Łaska. // Tego wam wszystkim życzy Koroliuk Paraska!” Zachowajmy o niej jasną pamięć.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Nosiciel światła i dobra

Jurij Siergiejewicz Asiejew… „Co w imieniu twoim”? Już samo słowo brzmi: „siać, oświecać, siewca Asiejew”. Istotnie nosiciel dobra, piękna i prawdy. Pamiętam jego słowa, które budziły i wzywały: „Jeśli w życiu nie będzie sztuki, świat stanie się ponury, szary, nieciekawy, bo nie będzie światła. Kultura, do której należy sztuka, to przecież „kult”, czyli oddawanie czci, a „ur” — to światło”. Wyznawał te zasady moralne i etyczne, których podstawą była mocna wiara w siłę sztuki, przemieniającej człowieka, odnawiającej jego obraz, wzywającej do twórczości. Był jednym z nielicznych intelektualistów wiernych wysokim ideałom humanistycznym. Starał się umacniać wiarę w siebie u każdego, bez względu na to, jak ograniczone były jego możliwości. Filozoficzny optymizm, wiara w przemieniającą moc sztuki — oto jego metodologia. Jurij Siergiejewicz był nie tylko utalentowanym architektem, naukowcem, znakomitym wykładowcą, wspaniałym nauczycielem — był człowiekiem wysokiej kultury. Jurij Siergiejewicz jest kartą historii ukraińskiego narodu, rodzistej ziemi. I nic dziwnego, że poświęcił swoją służbę, swoją naukę tym świątyniom zniknietym z powierzchni ziemi, które podnosił z pyłu historycznego zapomnienia. Jest jednym z tych, którzy torowali drogę do Świątyni. Jego książki: „Historia sztuki dawnej Rusi”, „Święta Zofia” — drogowskaz do świętych świątyń, ikon, wysokiej sztuki duchowej. A jak natchnienie płynęło z wykładów Jurija Siergiejewicza o Świętej Zofii — jako modelu Wszechświata i ducha ludzkiego. Jego opowieści o cerkwi Matki Bożej Pirohoszczy na Podolu, którą sam w całości odrestaurował, przenikają dawne byliny, podania, kroniki. Odkrywał przed nami piękno i wspaniałość dawnego Czernihowa z jego niepojętymi krajobrazami Zaczarowanej Desny oraz starożytnymi klasztorami… Wokół Nauczyciela panowała szczególna aura życzliwości, zainteresowania i wysokiej duchowości. Nie zapominają się wieczory, tak zwane „asiejewowskie wtorki”, kiedy my, studenci, zbieraliśmy się w gabinecie naszego profesora, w swobodnej atmosferze, przy okrągłym stole i szklance pachnącej herbaty. Jurij Siergiejewicz recytował z pamięci wiersze, całe poematy — w różnych językach! Szczególnie zapalały nas i inspirowały swoją energią utwory H. Heinego w języku niemieckim, ukraińskie poematy Kobzarza. Wymienialiśmy się wrażeniami. Zdumiewała też wspaniała pamięć Jurija Asiejewa. Śmierć Jurija Siergiejewicza, koniec niezapomnianego „asiejewowskiego nauczycielstwa”, jego twórczości — to ciężka strata dla ogólnoludzkiej kultury. Niech się święci imię Twoje i droga do Świątyni Twojej duszy, drogi nasz Nauczycielu. Twoi wdzięczni uczniowie: Ludmiła KALNYCKA, członkini SChU (Spilky chudożnyków Ukrainy), kandydatka nauk filozoficznych, Mykoła DEKHTIARIOW, akademik

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

WSPOMNIJMY PARASKĘ KOROLUK

Olha PUHACH, Kijowski Oddział Miejski Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Rok temu, 26 listopada, w smutne dla Ukrainy jesienne dni pamięci ofiar wielkiego głodu, w 72. roku życia przestało bić niespokojne serce niezapomnianej Paraski Koroluk — ulubienicy Majdanu, symbolu ukraińskiego kobiecego Losu. Ostatnie lata swojego życia, a mianowicie od czasu Majdanu w latach 2003—2004, Paraska Wasyliwna spędziła głównie w Kijowie, na Majdanie Niepodległości. Był to jej własny posterunek nr 1, który opuszczała tylko w dniach choroby. Wrodzona mądrość i życiowe doświadczenie podpowiadały jej — właśnie tutaj rozstrzygać się będą losy narodu, a zatem i losy jej córek, wnuków. Ona, podobnie jak setki tysięcy Ukraińców, wierzyła, że jej udział w wydarzeniach politycznych tamtych dni był konieczny, ważny. Za swoją aktywność otrzymała wyróżnienia od władz — odznakę honorową „Gwardia Rewolucji” oraz Order Księżnej Olgi III klasy. Zeszłej jesieni, zachorowawszy i być może mając smutne przeczucia, Paraska Wasyliwna pojechała do domu — na Tarnopolszczyznę, do rodzinnej chaty, do bliskiej sercu wsi Drohychiwka. Tam, w otoczeniu bliskich, zakończyła swoje trudne i chwalebne życie. Miała półtora roku, gdy zmarł ojciec, a matka była inwalidką od dzieciństwa. Często na długo opuszczała dom — leczyła się w miejskich szpitalach, daleko od rodzinnej wsi. W takich warunkach upłynęło życie małej dziewczynki. Nauka w szkole nie była łatwa — czasami nie miała ani butów, ani ubrań. Po sześciu klasach zaczęła pracować. Pierwsze miejsce pracy — brygada rolnicza, gdzie nic nie płacili, tylko zapisywali dniówki. Więc poprosiła o pracę dojarki. Przewodniczący kołchozu po pewnych wahaniach — przecież ona jeszcze dziecko! — pozwolił przejść na fermę jako dojarka. A w wieku czterdziestu lat Paraska Wasyliwna miała już prawie 26 lat stażu pracy. Zapracowała na niego i na Charkowszczyźnie, i na Dniepropietrowszczyźnie, i w innych miejscach. Wszak i wtedy, i teraz Tarnopolszczyzna była słaba pod względem zarobkowym, nędza gnała ludzi w obce strony. Z ciepłem wspominała Paraska Wasyliwna swoje wymuszone wędrówki po ukraińskich i ogólnozwiązkowych placach budowy: „Ludzie, których spotykałam w obcych światach, byli tacy dobrzy! Kochano mnie wszędzie, nikt nie krzywdził! A ja odpłacałam im szczerą przyjaźnią i sumienną pracą”. Mając na utrzymaniu trzy córki — Hanię, Switłanę i Mariczkę — polegała tylko na sobie, bo mąż zmarł młodo, zostawiając ją wdową. Gorzko wspominała Paraska Wasyliwna, że przyczyniła się do tego także okowita. Wtedy właśnie skorzystała z rady mamy, by pojechać zarobić coś dla swoich dziewcząt na przyszłość. Mama pomogła zaopiekować się dziewczynkami. Przy wyrębie lasu w Archangielsku, Tomsku Paraska Wasyliwna zarobiła na dwa wagony drewna. Cieszyła się — teraz było z czego stawiać nową chatę. Starsza córka właśnie przygotowywała się do ślubu… A potem — trzynaście lat w Kazachstanie. Stamtąd przywiozła pieniądze. Córkom dała po pięć tysięcy rubli. Z radości, że urodziła się wnuczka, kupiła kosztowną statuetkę Matki Bożej, resztę wpłaciła na konta do Oszczadbanku — dla dzieci, wnuków, których miała, dzięki Bogu, sześcioro. I jakże się zasmuciła, gdy dowiedziała się, że te oszczędności przepadły bezpowrotnie! Więc z Majdanem Paraska Wasyliwna wiązała wielkie nadzieje — bardzo niesprawiedliwym wydawało jej się jej życie, ale czy tylko jej? Poszukiwanie prawdy, wiara w lepszy los dzieci, wsi, Ukrainy — oto idea jej Majdanu. W narodzie uważano ją za prawdziwego deputowanego ludowego. Dla siebie niewiele osiągnęła, zresztą czy o to zabiegała, ale do sześciu wsi na Tarnopolszczyźnie, dzięki jej wytrwałości i nowym znajomościom w wpływowych kręgach, gaz doprowadzono. Troszczyła się o ziomków, którzy potrzebowali konsultacji medycznych, wielu pomagała… Kilka lat temu Paraska Wasyliwna dwukrotnie gościła u mnie w Makoszynie, w rejonie mieńskim. Radośnie witano ją zarówno w rodzinach, jak i na święcie Iwana Kupały. Na święto Kupały uplotła kilka wspaniałych wianków, które podarowaliśmy miejscowym dziewczynkom, uczestniczkom świątecznego widowiska. Zadzwoniwszy po święcie do najmłodszej z córek, z zachwytem opowiadała: „Mariczko! Tak daleko zajechałam! To”

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

NIEUMIERAJĄCA PAMIĘĆ

Marta HRYNDA, członkini Rady Halickiego Rejonowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, Lwów We wsi Grabowiec w powiecie strzyjskim na Lwowszczyźnie odbyło się długo wyczekiwane wydarzenie — odsłonięcie pomnika Wołodymyra Tymczija (Łopatyńskiego) i jego towarzyszy broni: Mykyty Opryszka (pseudonim Miedwiedź), Teodora Ołeńczaka (pseudonim Wasylkiw) oraz Zenowii Lewyckiej (pseudonim Zena), którzy polegli w nierównej walce z enkawudzistami 13 lutego 1940 roku. My, prosvitiani, odwiedziliśmy Grabowiec, aby uczcić pamięć poległych Bohaterów, na zaproszenie inicjatora ustawienia pomnika Wasyla Szpicera, członka Rady naszego zrzeszenia, współautora książki „Krajowy Przywódca Wołodymyr Tymczij (Łopatyński)”. Wydarzenie miało miejsce w ciepły jesienny dzień. Na placu przy cerkwi gwarno… Pomnik owinięty jest niebiesko-żółtym płótnem, scena przybrana jest czarno-czerwonymi barwami, posadzono jesienne kwiaty, ustawiono schludne ławki, wybrukowano ścieżki kostką… Wśród obecnych są żołnierze UPA, więźniowie polityczni, prosvitiani, aktywiści z Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów, Ligi Kobiet, miejscowi deputowani, dziennikarze, liczna wiejska społeczność. Wszyscy udają się do cerkwi na uroczystą Liturgię z poświęceniem dzwonów kościelnych. Po Bożej Służbie uroczyście, zgodnie ze wszystkimi chrześcijańskimi tradycjami, z chorągwiami, duchowni prowadzą zgromadzenie do nowo wzniesionego pomnika. Płótno opada… Ludzie są wstrząśnięci tym, co widzą. Trzymając się za ręce, młoda czwórka (wykonana z białego kamienia) skierowała wzrok w wieczność. Oryginalny twórczy zamysł i bezbłędne wykonanie należą do młodego, utalentowanego rzeźbiarza Jarema Myśka. Duchowni odprawili panichidę i dokonali obrzędu poświęcenia pomnika. Wzruszająco zabrzmiały pieśni zebranego wiejskiego chóru. Chórzyści w wyszukanych wyszywankach. Uroczystość przebiegła według głęboko przemyślanego scenariusza, swobodnie, uroczyście, niezapomnianie. Wśród mówców była prawnuczka siostry Stepana Bandery — Oksana z miasta Stryj, deputowany Lwowskiej Rady Obwodowej Zinowij Karpinski, przewodniczący LOO KUN Mykoła Pszewłoćki. Najjaśniejszym było wystąpienie inicjatora ustawienia pomnika Wasyla Szpicera. Wiejski sołtys Taras Kunko ogłosił podziękowania za udział w budowie pomnika. Ceremonia uczczenia pamięci Bohaterów zakończyła się składaniem kwiatów: od Lwowskiej Rady Obwodowej, Lwowskiej OO partii KUN, Halickiej „Proświty”, żołnierzy UPA, nieobojętnej wiejskiej społeczności. Wydarzenie obudziło w ludziach najświętsze uczucia, ożywiło dusze, dodało sił i energii… Zaprawdę, pamięć niezniszczalna!

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

do szkoły z internatem w Wyżnicy. Nazar bardzo ciężko przeżywał tę zmianę w swoim życiu. Zgodnie z tradycją przyjeżdżał na upamiętnienie rodziny na cmentarzu, kiedy w sobotę przed dniem św. Dymitra rozdawano jałmużnę przy grobach zmarłych. A poza tym w dzień św. Dymitra od dawna w ich wsi było święto parafialne. Na święto przychodzili do nich krewni, znajomi, dzieci sąsiadów. Nazar uważnie słuchał opowieści starszych o minionym życiu za Austrii, Rumunii, w latach wojny. Tam po raz pierwszy usłyszał o nauce w gimnazjum starszego brata (po ojcu) Dmytra, który w 1934 roku ukończył wydział prawa Uniwersytetu Czerniowieckiego, a w 1939 roku opuścił dom rodzinny. Ciekawe były opowieści o Domu Ludowym imienia Jurija Fedkowycza w Wyżnicy, o śpiewakach Oreście i Denysie Rusnakach, towarzystwie „Proświta” im. T. H. Szewczenki i jego działalności wydawniczej, o Bohdanie Chmielnickim, utworach wybitnych pisarzy. Najbardziej Nazarowi podobało się śpiewanie ukraińskich pieśni ludowych o kozakach, żartobliwych. Po ukończeniu 8 klas w szkole z internatem kontynuował naukę w pierwszej wyżnickiej dziesięciolatce. Do nauki przedmiotów podchodził poważnie, ale pierwszeństwo dawał geografii. Interesowały go zasoby naturalne Karpat, geografia rolnictwa bukowińskiego kraju. Koledzy z klasy Nazara chodzili do rejonowego Domu Kultury posłuchać prób „Smericzki”, którą kierował Łewko Dutkiwski. Czasem i Nazar przychodził na próby. „Ktoś inny na jego miejscu — wspomina ludowy artysta Ukrainy Łewko Dutkiwski — od razu by podszedł i powiedział: »ja też śpiewam, posłuchajcie mnie«, ale on przez swoją wstydliwą, łagodną

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

«NAZARIJ JAREMCZUK WZNIOSŁ NIEBO PIEŚNI NAD NAMI»

30 listopada ludowy artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Nazarij Jaremczuk skończyłby 60 lat… “WYRASTAŁ W ŚPIEWAJĄCEJ RODZINIE” We wsi Riwnia, w rejonie wyżnickim obwodu czerniowieckiego, w latach 70. XIX wieku było 76 gospodarstw, wszyscy żyli w wielkiej nędzy. Cudowny naturalny krajobraz karpacki był jedyną radością, pociechą i dumą miejscowych mieszkańców. Z jednej strony — góry, a z drugiej — wartki, burzliwy Czeremosz. A jeszcze tutaj lubili śpiewać, grać na instrumentach ludowych. Jedną z takich była rodzina Nazarija i Marii Jaremczuków. Pobrali się w ciężkich latach. Ludzie powiadali, że w dawnych czasach rodzina Jaremczuków była pod nadzorem. Jest o tym nawet dokument w zbiorach Państwowego Archiwum w Czerniowcach, datowany na 17 grudnia 1869 r. Mówi on o tym, że syn Iwana Jaremczuka (pradziadek Nazara) — Fedir z Riwni — korzystał bez pozwolenia z pańskiego lasu. O tym powiadomiono również zarząd powiatowy i wskazano, że jest buntownikiem. Dlatego ówczesna żandarmeria stale go nadzorowała. Natomiast potomkowie Fedira, Nazar i Maria Jaremczukowie, mimo wszystko, żyli zgodnie, w zgodzie, spokojnie zajmowali się gospodarstwem, wychowywali synów Stepanczyka, Bohdanczyka i córeczkę Katrusię. W 1951 roku los podarował im jeszcze czwarte dziecko — synka, którego nazwali na cześć ojca Nazarczykiem. Chłopiec rósł ciekawy świata, wesoły, pełen radości życia, lubił patrzeć, gdy słońce chowa się za górę, łapać żuki, słuchać bajek i pieśni. A śpiewali w rodzinie Jaremczuków wszyscy. Ojciec był człowiekiem wysoko wykształconym: oprócz ukraińskiego i rosyjskiego znał łacinę, język niemiecki i rumuński. W starszym wieku pracował jako diakon w cerkwi i jako tenor śpiewał w chórze cerkiewnym. Matka również śpiewała w chórze cerkiewnym, pięknie grała na mandolinie i była aktorką w Wyżnickim Teatrze Ludowym. Kiedy zbierali się razem i zaczynali śpiewać, zapominając o wszystkich kłopotach, szczególnie wyróżniał się głos Bohdana, który był prawie o 5 lat starszy od Nazarija. Przechodnie zatrzymywali się przy ich domu i mówili: “Jakie to piękne głosy mają ci Jaremczukowie. Oni są prawdziwymi artystami”. …Los podarował małemu Nazarowi nie tylko talent, ale i niełatwą drogę na wielką scenę… Pierwszy ciężki cios przeżył w wieku 12 lat, kiedy zmarł ojciec, który marzył o stanie kapłańskim dla Nazarija. Mając małą pensję salowej, matka postanowiła oddać synka na naukę charakter nie mógł tak zrobić”. Co więcej, właśnie w tym okresie wśród młodzieży znany był jego starszy brat Bohdan, który oczarowywał swoim głosem wielu wyżniczan. Dopiero za radą kierowniczki klubu w Riwni Lewko Dutkowski zwrócił uwagę na stałego bywalca prób. Nazara zaproszono na przesłuchanie i Lewko Tarasowycz zaproponował mu wykonanie utworu muzycznego według własnego wyboru. Była to popularna wtedy pieśń I. Pokłada “Kochana”. Lecz kiedy zaśpiewał “Patrzę ja w niebo”, wszystkich zachwycił zdumiewająco dźwięczny i czysty głos Nazarija. Głos spodobał się i przyjęto go do “Smericzki”. W tamtym czasie w zespole śpiewały już Marijka Naholuk, Nina Bondarenko, Lida Szewczenko, Raja Chotymśka, Wasyl Zinkewycz, którzy byli znacznie starsi od niego. Lewko Tarasowycz nie przestraszył się, że Nazar nie miał wykształcenia muzycznego, i wziął go. Zobaczył to, co najważniejsze: chłopak potrafi pracować i ma wielką chęć śpiewania, a zatem pokona wszystkie trudności. Tak od jesieni 1969 roku Nazar zaczął śpiewać w “Smericzce”. “PIERWSZE KROKI I PIERWSZE SUKCESY NA PROFESJONALNEJ SCENIE” Zakochany w pięknie karpackiego krajobrazu, Nazar marzył o wydziale geograficznym. Pierwsza próba dostania się na uczelnię była nieudana. Dlatego musiał pracować i samodzielnie uczyć się geografii, historii, matematyki, które były niezbędne do przyjęcia. Praca sejsmografa w Zachodnioukraińskiej Partii Geologiczno-Poszukiwawczej, kursy kierowców, piłka nożna, próby — z tego wtedy składała się jego codzienność. Wolnego czasu nie miał. Lecz wytrwała praca chłopaka nie poszła na marne, a rok 1970 stał się dla młodzieńca szczęśliwym. W przededniu nowego 1970 roku po raz pierwszy wyszedł pod sąd widzów, debiutując z pieśnią “Niezrównany świat piękna” jako solista “Smericzki”. Podczas tego samego publicznego występu “Smericzki” N. Jaremczuk i W. Zinkewycz po raz pierwszy wykonali pieśń Wołodymyra Iwasiuka “Czerwona ruta”. Od tego czasu “Smericzka” stała się znana daleko poza granicami obwodu. Czerniowiecka gazeta obwodowa “Zorilej Bukowinej” pisała: “…W ostatnich latach coraz więcej mówi się o młodym kompozytorze L. Dutkowskim, jemu należy się zasługa stworzenia w Wyżnicy WIA “Smericzka”, zespołu z wielką przyszłością”. Nazarij Jaremczuk stał się nieodłączną częścią zespołu. W sierpniu tego samego 1970 roku decyzją komisji rekrutacyjnej Jaremczuk został studentem wydziału geograficznego Czerniowieckiego Uniwersytetu Państwowego. 1971—1972 r. — odbyły się zdjęcia do filmu telewizyjnego “Czerwona ruta”, który od razu stał się popularny daleko poza granicami Ukrainy, a “Smericzka” z powodzeniem wystąpiła na ogólnozwiązkowych konkursach “Pieśń—71” i “Pieśń—72”. Do Jaremczuka przychodzi pierwsze uznanie artystyczne na profesjonalnej scenie: za wykonanie pieśni “Horyanka” soliści “Smericzki” Nazarij Jaremczuk i Wasyl Zinkewycz zostali uhonorowani tytułem laureatów Ogólnozwiązkowego konkursu “Halo, szukamy talentów”. Zespół amatorski z Wyżnicy wyróżniał się swoją oryginalną manierą wykonania nawet wśród innych podobnych profesjonalnych zespołów na Ukrainie. Kiedy Nazar miał 20 lat, zmarła mama. Mówią, że jakby czuła, że niedługo jej zabraknie, i napisała list do kierownika zespołu Lewka Dutkowskiego, w którym podziękowała za wszystko, co zrobił dla jej drogiego syna. Być może w ten sposób chciała złagodzić ból straty. W tamtych ciężkich dniach wspierali go przyjaciele ze “Smericzki”, koledzy i wielbiciele. Jego pieśni “Słyszysz, mamo”, “Ojciec i matka” są przepełnione świętą miłością do rodziców. W 1973 roku “Smericzkę” zaproszono do Czerniowieckiej Filharmonii Obwodowej. Zespół otrzymał status profesjonalnego. Nazarij przeniósł się na studia zaoczne na uniwersytecie, a otrzymawszy w 1975 roku dyplom wyższego wykształcenia, nie mógł pracować w zawodzie, ponieważ miłość do pieśni okazała się silniejsza i przeszedł na stałą pracę do filharmonii. ŚWIAT JEGO PIEŚNI JEST NIEZRÓWNANIE PIĘKNY Lot talentu Nazarija był tak gwałtowny, że już w 1978 roku przyznano mu tytuł zasłużonego artysty Ukrainy i odznaczono Orderem Przyjaźni Narodów. Miłość do rodzinnej ziemi, do narodu, wierność wybranej zasadzie twórczej (połączenie melodyki ludowej ze współczesnymi rytmami) były u Nazarija Jaremczuka głębokie i wszechogarniające. Pieśni “Smericzki” stały się popularne i weszły do złotego funduszu ukraińskiej estrady, a Nazarij Jaremczuk zyskał światowe uznanie. Minie zaledwie ćwierć wieku, aż nadejdzie gorzki dzień czerwca 1995 roku… Na grobie Nazarija Jaremczuka w Czerniowcach zawsze są żywe kwiaty, a ścieżka do muzeum nie zarasta. Nawet w nocy przyjeżdżają tu grupy. Pewnego razu, według słów jego siostry pani Kateryny, o północy przyjechał autobus z kanadyjskimi i amerykańskimi turystami, dla których w środku nocy prowadziła wycieczkę. Co roku w dniu urodzin Nazarija Jaremczuka przyjaciele, koledzy-artyści i przedstawiciele bukowińskiej społeczności przychodzą na czerniowiecki cmentarz, aby uczcić jego jasną pamięć.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

XXIIII ««ЧЧЕЕРРВВООННАА РРУУТТАА»» — — ВВ ККИИЄЄЄВВІІ

850 młodych wykonawców (164 solistów i zespołów) z całej Ukrainy wzięło udział w konkursach festiwalowych. Gorące dyskusje rady sędziowskiej toczyły się wokół wyłonienia laureatów w sześciu kategoriach: ukraiński autentyczny folklor, muzyka popularna, rock, współczesna muzyka taneczna, akustyczna i eksperymentalna. Wielkie wydarzenie odbywało się jednocześnie w Kijowskim Akademickim Teatrze Młodego Widza na Lipkach oraz w kongres-hali „President Hotel” (więc trzeba było się nabiegać), a Koncert Galowy zwycięzców — w Kijowskim Narodowym Akademickim Teatrze Operetki. Ulana WOLIKOWSKA Przygotowania do finału „Czerwonej Ruty—2011” rozpoczęły się jeszcze w 2010 roku. Wtedy przeprowadzono 27 konkursów w centrach obwodowych, „ILLARIA” (m. Kijów) na Krymie, w Sewastopolu i Kijowie. Wzięło w nich udział ponad 5000 osób (2000 zespołów i solistów). Specjalnie na potrzeby udziału w wydarzeniu młodzi wykonawcy stworzyli i wykonali około 300 nowych piosenek w języku ukraińskim. „Czerwona Ruta” — to jedyny festiwal, który może ocenić te procesy kulturowe, które zachodzą na terenach naszego państwa. Bierze w nim udział niemal cała młodzież, która zajmuje się muzyką. Dzięki temu możemy ocenić stan spraw w gatunkach masowych na Ukrainie. Zadaniem twórczej inteligencji, która zajmuje się rynkiem muzycznym, jest tworzenie produktu, który można wykorzystać na Ukrainie i który cieszyłby się popularnością — podkreślił dyrektor wykonawczy festiwalu Myrosław Melnyk. — Jeśli chodzi o gatunek muzyki popularnej na Ukrainie, zaznaczę, że obecnie w swoich objęciach trzyma nas moskiewska popsa i jesteśmy rynkiem ich produktów konsumpcyjnych. Muzyka popularna jest najbardziej informacyjnie zależna od mediów, w szczególności od kanałów telewizyjnych i stacji radiowych. To, co tam „puszczają”, kultywuje nasza młodzież, uważając, że jest to warte uwagi. W muzyce popularnej zachodzi kilka procesów: kopiowanie gwiazd naszej ukraińskiej estrady (10%), kopiowanie moskiewskich muzyków (60%), reszta — estrady zagranicznej (30%)”. „Czerwona Ruta—2011” poświęciła niemałą uwagę pojawieniu się nowego gatunku — ukraińskiego autentycznego folkloru, gdyż w naszych czasach tak ważne jest zachowanie tradycji. W tej kategorii było najwięcej uczestników — ponad 500 osób. Tutaj słychać brzmienie połtawskiej wielogłosowości, gęste barwy poleskiego śpiewu, żywiołową karpacką muzykę instrumentalną… Najaktywniejsi wykonawcy folkowi pochodzą z obwodów iwanofrankiwskiego, chmielnickiego, lwowskiego, rówieńskiego, kijowskiego i charkowskiego. „Dziwny paradoks: dopóki tradycja żyje, nie chronimy jej. W naszym państwie, niestety, folklorem się nie zajmują — dzielił się przemyśleniami członek rady sędziowskiej, folklorysta Mychajło Chaj. — Te katedry folkloru, które pootwierano na „krawczukowskim strachu”, teraz są zamknięte. Zostały tylko dwie katedry i są na nie straszne najazdy — to konserwatoria w Kijowie i Lwowie. Jestem pesymistycznym optymistą. Zawsze przegrywaliśmy taktykę, ale wygrywaliśmy i będziemy wygrywać strategię. I naszą państwowość mamy nie dzięki szablom, a dzięki folklorowi, dzięki kulturze wiejskiej, której nikt specjalnie nie tworzył. Na festiwalu nie ma zespołów autentycznych, to tak zwane odtwarzanie na poziomie wtórnym, ale jest ono najlepsze, bo profesjonalne. I to jest nasza jedyna nadzieja. Wierzę w utalentowaną młodzież”. Oceniając festiwal, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Kostiantyn Czeczenia zaznaczył: „Trudno być tak wszechstronnie obeznanym w różnorodności gatunków muzycznych. Jeśli w jury mamy specjalistów od muzyki pop, rocka, autentyki… Bez wątpienia istnieje element subiektywności. Kiedy profesor-autentyk ocenia muzykę pop, a potem autentyczny folklor, to trochę dziwne. Istnieje tu problem komercyjny, bo aby zebrać kilka pełnowartościowych gwiazdorskich składów jury, potrzebne są środki. Dlatego mogą zdarzyć się elementy nietrafienia w punkt w stu procentach i jest to absolutnie normalne, bo każdy konkurs, festiwal — to nie jakaś matryca. Uważam, że lepiej, aby było osobne jury dla każdego gatunku. I bardzo ważne jest, aby państwo zwróciło się twarzą do kultury tradycyjnej, wtedy i headlinerzy, i kierownictwo festiwalu będą mogli uczynić festiwal na poziomie europejskim i światowym”. INFORMACJA Autentyczny folklor W kategorii „Śpiew solowy”: I nagrodę zdobył Ołeksej Zajeć (wieś Fasowe, rejon makarowski, obwód kijowski), Julija Mykołajczuk (Równe). II nagrodę — Serhij Hawryluk (osiedle typu miejskiego Stepań, rejon sarneński, obwód rówieński). III nagrodę — Ołeksandra Ławreniuk (m. Chmielnicki), Ołena Melnyk (wieś Drozdowycia, rejon horodniański, obwód czernihowski). W kategorii „Śpiew zespołowy”: I nagroda — zespoły „Silśka muzyka” (m. Równe), „Serpanok” (m. Sumy). II nagroda — zespoły „Dywynia” (m. Donieck), „Siwerśki klejnody” (m. Czernihów), „Mychajłowe czudo” (m. Kijów), „Ładowyci” (m. Chmielnicki), „Cimboryky” (m. Chust, obwód zakarpacki), trio „Lela” (m. Równe, osiedle typu miejskiego Stepań, rejon sarneński, obwód rówieński, wieś Bałakleja, rejon śmiałowski, obwód czerkaski). III nagroda — zespoły „Dżerełce” (m. Żytomierz), „Lileja” (wieś Koczereszky, rejon pawłohradzki, obwód dniepropetrowski), trio zespołu „Murawśkyj szlach” (m. Charków). W kategorii „Muzyka ukraińska tradycji ustno-pieśniowej” I nagrodę zdobył zespół „Choreja Kozacka” (m. Kijów). W kategorii „Wykonywanie obrzędów”: I nagroda — zespoły „Kluchiwśki uzory” (wieś Wełykyj Kluchiw, rejon kołomyjski, obwód iwanofrankiwski), „Daj Boże” (m. Kijów). II nagroda — zespoły „Szczedryk” (m. Sławuta, obwód chmielnicki), „Ternycia” (m. Kiwerce, obwód wołyński), „Wołyniany” (m. Równe). III nagroda — zespoły „Wytoky” (wieś Zaniukiw, rejon kodymski, obwód odeski), „Perłynka” (m. Sławuta, obwód chmielnicki), „Kałynonka” (wieś Byłyn, rejon kowelski, obwód wołyński), „Werbyczeńka” (osiedle typu miejskiego Nowa Wodołaha, obwód charkowski). W kategorii „Zespołowa muzyka instrumentalna”: I nagroda — zespół „Buttia” (m. Kijów), II nagroda — zespół „Troisti muzyky” Centrum Etnokulturowego Rówieńskiego Miejskiego Pałacu Dzieci i Młodzieży (m. Równe), Kapela instrumentalna „Nadobrydeń” (m. Kijów). III nagroda — zespół „Widłunnia Karpat” (wieś Zamahora, rejon werchowiński, obwód iwanofrankiwski). W kategorii „Solowa muzyka instrumentalna”: I — Iwan Jawdoszniak (m. Czerniowce), III — Mykoła Petrowanczuk (m. Iwano-Frankiwsk). W kategorii „Wykonawstwo kobzarskie”: I — Jewhen Wertuk (m. Chersoń), Ołeksandr Trius (m. Sumy). II — Jurij Awdiejew (m. Kijów), Jurij Jahusewycz (rejon iwaniwski, obwód kijowski), Maksym Trubnikow (m. Odessa). Muzyka rockowa II nagrodę otrzymały zespoły „Rokasz” (m. Mukaczewo, obwód zakarpacki), „Czumaćkyj Szlach” (m. Chmielnicki). III — zespoły „Jump to sky” (m. Drużkiwka, obwód doniecki), „KALI-KAband” (m. Kijów), „Soniz” (m. Czernihów), „Ad fontes” (m. Hłuchów, obwód sumski). Współczesna muzyka taneczna III nagroda — zespół „Rizni” (m. Chmielnicki). Muzyka pop II nagroda — Tetiana Radostiewa (m. Kijów), III — Maryna Horobcowa (Rohań, obwód charkowski), Hanna Szałtiłowa (m. Zaporoże). Muzyka akustyczna II nagroda — zespoły „Krapka” (m. Zaporoże), „Wpersze czuju” (m. Kijów), III — zespoły „Rain men” (m. Czernihów), „Bard-rock” (m. Żytomierz), Jewhen Kudłatyj (m. Charków). Muzyka eksperymentalna I nagroda — projekt „ILLARIA” (m. Kijów), II — „Sur Bend” (m. Kijów), III — zespoły „Roma Malerotta” (m. Sewastopol, AR Krym), „Zabawa Brass” (m. Kamieniec Podolski, obwód chmielnicki), orkiestra „Bobowata” (m. Iwano-Frankiwsk).

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

...mianka Samarskiej palanki Wojska Niskiego Zaporoskiego. Tak w Dniepropetrowskiej Szkole nr 117 rozpoczęło się święto „Kozackiemu rodowi nie ma przewodu!”. Słoboda Kamianka w materiałach historycznych wspominana jest jako osada na lewym brzegu Dniepru już od XVII wieku. W 1769 roku założono tu punkt pocztowy... przekazywana z pokolenia na pokolenie i nawet wspomniana jest w noweli O. Honczara „Polowanie na reducie”. Z czasem Kamianka obrastała ulicami, przyłączały się do niej także nowe części osady: Łomiwka, Pryczipłanka, Bierezanniwka. Właśnie w Łomiwce urodził się i pisał legendarne utwory „Chorągwiarze”, „Człowiek i broń”, „Taurida” Ołesь Honczar. Wróćmy jednak do Szkoły nr 117. Dla gości – przedstawicieli kolektywów pedagogicznych szkół rejonu Amur-Nyżnodniprowskiego, rodziców uczniów – rozgrywało się pasjonujące widowisko. Dwie drużyny kozaków (uczniów klas dziesiątych i jedenastych) rywalizowały, kto szybciej przyniesie zza morza sól i wodę, by ugotować kulesz, kto sprawniejszy jest w biegach z dyniami, kto bystrzejszy w odpowiedziach na pytania quizu. Kozaków zarówno w wyprawie, jak i w codziennym życiu towarzyszyła pieśń. Nie obyło się bez niej także na szkolnym święcie. Chłopcy z kurenów „Hajdamaki” i „Pobratymy” zgodnie śpiewali „Jechał, jechał kozak miastem”, „Hej tam, na horze, Sicz idzie!”, a dziewczęta – czułą i liryczną „Wyszywankę” oraz z zapałem tańczyły „Czerewyczki”. Na święto przybyli setnik Starosamarskiej setni Samarskiej palanki Wojska Niskiego Zaporoskiego Władysław Ładyhin oraz obozny tej setni Ołeksandr Koval. Pokazywali sposoby władania szablą-„ordynką”, kindżałem, toporem i harapnikiem. Następnie na szkolny stadion wyjechali młodzi kozacy i kozaczki, którzy reprezentują Szkołę nr 117 w drużynie Dniepropetrowskiej Szkoły Jeździeckiej Olimpijskiej Rezerwy i sprawnie pokonywali przeszkody. Ideę dyrektorki szkoły Walentyny Herasymenko pomogli zrealizować zastępczyni dyrektora ds. wychowawczych W. Kurtakowa, młodzi pedagodzy-organizatorzy Andrij Iwanow, Inna Niewhodowska i Andrij Kyrpa. W organizacji święta wzięły udział kolektywy uczniów i nauczycieli. Pracy starczyło dla wszystkich.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Z RODU KOZACKIEGO! PIEŚNI BABUSI SEKLETY

Anatolij MOKRENKO, artysta ludowy, profesor, laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki Mam takie wspomnienia, które wracają raz po raz i które nazywam paradoksalnymi. Pierwsze lata po okupacji i wojnie. Ruina. Głód. Liczenie ran i strat. Mam wtedy 12–13 lat. Nie wierzę, że wyrwaliśmy się żywi z tego krwawego piekła. Lecz czy to lato, czy zima, bywało, nadchodzi wieczór, niebo zasiewa się gwiazdami i zaczyna się czarowne widowisko — przekrzykiwanie się kątów wsi pieśniowymi gromadami chłopców i dziewcząt w nocnej ciszy… Pamiętasz to jak bajkę… To był jakby czarowny pieśniowy deszcz meteorów, który swoimi błyskami poruszał młodą duszę. Dorastaliśmy i sami śpiewaliśmy. Pewnego razu te ludowe pieśni bez naszego wysiłku wchodziły w życie wsi — starsi przekazywali je młodszym… Trafił mi ostatnio do rąk skromny zbiorek „Pieśni ludowe w zapisach Pawła Browczenki”. Choć nie bardzo blisko, znam tego człowieka, z którym zapoznał mnie jego rodzony brat — znany ukraiński poeta i działacz społeczny Wołodymyr Jakowycz Browczenko. Paweł Jakowycz — człowiek z mojego pokolenia z Małej Wyski na Tawrijskim stepie, kocha się w ludowej pieśni, śpiewie chóralnym, tworzy i kieruje zespołami chóralnymi, uczy dzieci w miejscowej szkole muzycznej. „Z ust mojej babci Sekleti poznawałem historię swojego narodu. Ona śpiewała o Karmeluku i Limerowne, o Morozence i Marusi Czuraj… — pisze on we wstępie do zbioru. — A u sąsiada Saszka była babcia Oksana, przez płot w ogrodzie wyśpiewywała babcia Marina. Było kogo słuchać, było od kogo się uczyć… Jakby dziś słyszę, jak z odległego kąta naszej osady rozlewa się brzegami nad wsią „Poza łąką zielonenką”. Podchwytują ją chłopcy i dziewczęta z innych kątów. Ciepły gwiaździsty wieczór pił lecznicze ludowe pieśni. I działo się to… pół wieku temu. Przypomnijmy: „Tam Wasylko sianko kosi…” Może nasze wnuki choć na chwilę oderwą się od telewizyjnego i magnetofonowego wycia „zza miedzy” i zaczerpną pieśniowych kropli swojego narodu”. W ciągu trzech–czterech ostatnich lat Paweł Jakowycz opublikował dziesiątki ludowych arcydzieł w rejonowej gazecie małowyskiej pod rubryką „Pieśni mojej babci”, a w końcu dzięki pomocy finansowej nieobojętnych ludzi — W. P. Soroki, W. A. Diotdicy, M. W. Stegara — wydał je jako niewielki zbiorek. Bliski mi duchem jest ten zakochany w rodzimej pieśni człowiek, który nawet w sędziwym wieku jak skarb pielęgnuje w duszy pierwotną jasność dziecięcych wrażeń z ludowej twórczości i myśli o dzisiejszych dzieciach, pozbawionych w większości tej prostej, ale na całe życie inspirującej radości. Te same rozważania i wspomnienia skłoniły kiedyś także mnie do zapoczątkowania w mojej rodzinnej słobożańskiej wsi Terny akcji, która znalazła zwolenników i sponsorów i oto już dziewięć lat cieszy moje serce. Chodzi o obwodowy konkurs i festiwal „Śpiewajmy razem!” uczniowskich zespołów chóralnych wiejskich szkół obwodu sumskiego. Corocznie w kwitnącą porę maja dziesiątki dziecięcych chórów (a na początku było… aż 4!) zjeżdżają się do mojej rodzinnej wsi, by rywalizować w… radości twórczości. Przez tę radość przeszły już tysiące dzieci, a ukraińska pieśń, zwłaszcza ludowa, nigdy już nie opuści ich wrażliwych dusz. Znajdują się też naśladowcy z „Prosvity”. Zapalił się przewodniczący zaporoskiej „Proświty” Ołeh Tkaczenko — i tej wiosny rozpoczął w jednej z naddnieprzańskich wsi festiwal „Śpiewny step”. A gdzieś już przygotowuje się do takiego kroku Dniepropetrowszczyzna, bo sprawa jest szlachetna i bardzo potrzebna. Chciałoby się zwrócić także do innych oddziałów „Proświty” z apelem: myślmy o wiejskich dzieciach, bierzmy na siebie odpowiedzialność za ich wychowanie, dajmy im radość pieśniowej twórczości! Zapewniam was, przyjaciele, że to nie jest tak trudne, jak się wydaje. Współpracujmy z rejonowymi i obwodowymi administracjami — i wśród kierownictwa są dzieci, i wśród kierownictwa są zainteresowani, nieobojętni ludzie, a dobre dzieło wszystkich zdobi. Zacząłem od dobrego słowa o Pawle Jakowyczu Browczence, a widzicie, jak ta logika rozwoju myśli prowadzi pióro. Wychowujmy prawdziwych Ukraińców, prawdziwych patriotów. Budujmy Ukrainę, nie czekając na inicjatywy „z góry” — to nasze dzieci i nasza ziemia, i to my za nie odpowiadamy. A nie ktoś. Leonid BEZUHŁYJ, chorąży na święcie, Dniepropetrowsk Grała bandura. Za płotem drzemały słoneczniki, a młodzież zbierała się w stroju narodowym. Obecni jakby znaleźli się na placu prawdziwej kozackiej słobody Ka- Z ROSY I WODY! Wasyl KLICZAK Kiedy ona wchodzi na katedrę, wszystko wokół ożywa, napełnia się świeżą energią i nowym treścią. Mowa o Kateryni Stepanivnie Serażym, doktorze nauk filologicznych, profesorze katedry wydawnictwa i redagowania Instytutu Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki. Jest wiodącą specjalistką w dziedzinie dyskursoznawstwa, tekstoznawstwa i redagowania literackiego. Akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy. Setki absolwentów ciepło wspominają Kateryni Stepanivnę, pamiętają jej niezapomniane wykłady, zajęcia praktyczne. Zanim zaczęła kształcić przyszłych wydawców i dziennikarzy, musiała przejść wiele ciekawych dróg. Kateryna Stepanivna urodziła się 4 grudnia 1951 roku we wsi Wasyliw w rejonie białocerkiewskim na Kijowszczyźnie. Dziadek, Nazar Iwanowycz Hončarenko, miał zdolności matematyczne. Podobny talent miał także ojciec. Ona zaś marzyła o zawodzie nauczycielki języka i literatury. W 1974 roku Kateryna Hončarenko ukończyła wydział filologiczny Uniwersytetu Kijowskiego. Z przydziału swojego męża, Witalija Iwanowycza Serażyma, w tym samym roku pojechała do pracy we Lwowie jako nauczycielka języka i literatury ukraińskiej w szkole nr 9 (1974—1982). Od 1982 do 1985 roku pracowała jako nauczycielka języka i literatury rosyjskiej na Kubie. Po zagranicznej delegacji, dowiedziawszy się z lwowskiej gazety o konkursie na stanowisko asystenta katedry wydawnictwa i redagowania w Ukrai-punkt, który obsługiwało 10 kamjanców z końmi. Nieopodal brzegu spleciono z witek i oblepiono gliną budynek, w którym przetrzymywano konie i gdzie listonosze mogli schronić się przed wiatrem, deszczem i śniegiem. Od nazwy tego budynku — RADUTA — najbliższa zatoka Dniepru otrzymała nazwę. Nazwa przedjournalisty, redaktora, wydawcy i kształtuje odpowiedzialność u przyszłych dziennikarzy i redaktorów wobec czytelnika za każde napisane słowo. Podręcznik wychowuje nie retransmitera gotowej produkcji informacyjnej, lecz obywatela, dla którego tekst jest sposobem realizacji jego życiowej postawy. Kateryna Stepanivna jest przewodniczącą biura związku zawodowego Instytutu Dziennikarstwa KNU. Jej praca na tym stanowisku wyróżnia się wrażliwością, uwagą, życzliwością, bezinteresowną troską, humanitaryzmem. Ogromną zasługą Kateryny Stepanivny Serażym jest inicjatywa i wsparcie pracy charytatywnej przez 8 lat (dom dziecka „Oberih” w mieście Bohusław w obwodzie kijowskim). Dzięki pracy Kateryny Stepanivny weterani Instytutu Dziennikarstwa są otoczeni znaczną troską i uwagą. Szczególnego słowa zasługuje oświatowa praca Kateryny Stepanivny. Od 1995 roku kieruje studenckim etnograficznym zespołem wokalnym „Katrusia”. W repertuarze są kolędy, szczedrówki, wiosenne pieśni, hajiwki. Instytut Dziennikarstwa i cały uniwersytet w przednoworoczne i bożonarodzeniowe dni wypełniają się kolędami tego zespołu. Kateryna Stepanivna została odznaczona Podziękowaniem Kijowskiego Miejskiego Głowy za rozwój badań naukowych w dziedzinie dziennikarstwa oraz z okazji 10-lecia Instytutu Dziennikarstwa (2003), odznaką honorową MON Ukrainy „Zasłużony pracownik oświaty Ukrainy” (2007), orderem księżnej Olgi III klasy (2009), nagrodą KNU im. Tarasa Szewczenki za podręcznik „Tekstoznawstwo” (2010), Dyplomem Honorowym za szczególne wybitne zasługi dla Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki (2011). Szczerze i serdecznie gratulujemy chwalebnemu uczonemu i patriotce Kateryni Stepanivnie Serażym kwitnącego jubileuszu!

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

KALINOWE MOSTY PANI KATARZYNY

skim Instytucie Poligraficznym imienia Iwana Fedorowa (obecnie — Ukraińska Akademia Drukarstwa), złożyła dokumenty. W 1986 roku pomyślnie przeszła konkurs i otrzymała wymarzone stanowisko. W 1991 roku obroniła pracę kandydacką na temat „Poetyka dramatu społecznego lat 20.—30. XX wieku”, a w 2003 roku — pracę doktorską „Dyskurs jako zjawisko socjolingwalne współczesnej przestrzeni komunikacyjnej (aspekty metodologiczne, pragmatyczno-semantyczne i gatunkowo-lingwistyczne (na materiale politycznej odmiany ukraińskiego dyskursu masowo-informacyjnego))”. W Instytucie Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu od 1995 roku zajmowała stanowisko docenta katedry języka ukraińskiego i stylistyki, od 2005 roku — profesora katedry wydawnictwa i redagowania. Bada problematykę tekstologii, dyskursologii, wydawnictwa i redagowania, dziennikarstwa, literaturoznawstwa. Wykłada kursy normatywne: redagowanie literackie, tekstologię, redagowanie literatury informacyjnej, zawód redaktora, terminologię, dyskurs polityczny, metodykę nauczania dyscyplin zawodowych. Autorka ponad 150 prac naukowych. W 2009 roku wydała pierwszy na Ukrainie podręcznik z tekstologii, za który została nagrodzona nagrodą KNU imienia Tarasa Szewczenki. Koncepcja świata jako tekstu jest główną wytyczną pracy dydaktycznej Katarzyny Serażym. Praca ta daje niezbędną wiedzę zawodową dla

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Mamałyga świeci na stole. MAMINA KAPUSTA

Wira Kytajhorodśka, m. Czerniowce Mamałyga, banusz albo kulesza były i gdzieniegdzie nadal pozostają niemal codziennym rytuałem, gdy przy stole zbiera się rodzina lub nawet cała krewna rodzina, a na dużym, jak pełnia księżyca, okrągłym półmisku paruje mamałyga. Nie powinna być rzadka (jak teraz czasem podaje się ją w restauracjach), lecz lepka, trzymać się w kupie, jak upieczony chleb. Czasem nagle, bez żadnej przyczyny, mamałyga pękała po środku, a to oznaczało (niemal bezbłędnie), że ktoś wyruszy w daleką drogę. Mamałygę bierze się nie łyżką ani widelcem, lecz wyłącznie rękami. Potrawy z mamałygą spożywa się powoli, można porozmawiać, delektować się mamine czy babcine arcydzieła, dzielić się nowinami, planami. Do mamałygi można nakrywać stół jednym lub kilkoma daniami, jak choćby barszczem, pieczenią z mięsa, zupą z tarańki, mocanką z grzybów, kwaśnymi ogórkami, kiszonymi pomidorami albo nawet arbuzami. Po takim jedzeniu nikt nie trzymał się za żołądek, za wątrobę ani za głowę, oczy widziały dobrze, uszy słyszały szelest trzcin na odległym jeziorze, głos brzmiał dźwięcznie, można było nawet pośpiewać przy stole na cztery głosy… Mamałygę gotuje się w kuchni na płycie albo w piecu, na otwartym ogniu, w stodole. Na kuleszę albo mamałygę wybierano ziarno z dorodnych kolb, od żółto-gorącego do ciemnoczerwonego koloru, bez prześwitów, takie, żeby aż lśniło na słońcu. Po upieczeniu chleba w ciepłym piecu wrzucano kolby na mamałygę, czasem nawet kilka razy. Gdy dobrze podeschło, łuskano je obciętym kolbowym trzonem. Czasem przetarcie kolby było tak wielkie, że aż do cienkiej strużki, i szkoda było wrzucać ją do pieca, żeby spłonęła — przecież to robotnik. Wyłuskawszy dobry skłek — około jednej trzeciej worka — niesiono ziarno do najbliższego młyna albo mielono samemu na domowych żarnach (takie były niemal w każdym gospodarstwie). Wystarczyło tylko „przyłożyć” kamień do szczeliny „na mamałyczkę”. Kaszę na ten drugi chleb mielono średnio, bo zbyt drobna źle się mieszała i zlepiała, a zbyt gruba źle się rozgotowywała i rozsypywała. Do mamałygi był stały garnek żeliwny, w którym pozostawała zaschnięta skórka z poprzedniej. W nim gotowano wyłącznie kuleszkę, czasem nawet po trzy razy dziennie, jak duża rodzina czy robotnicy na polu. Jeszcze pół wieku temu chleb piekło się tylko na Boże Narodzenie i Wielkanoc, kałachy — na Spasa i święto patronalne. Na co dzień była mamałyga, a kukurydza rzeczywiście uchodziła za królową ogrodu. Ziarno jedzyli ludzie oraz kury, kaczki, gęsi, perliczki, a łodygi — krowy, owce, kozy. Łodygami (pozostałościami łodyg) gotowano potrawy w piecu, a przy okazji ogrzewano chaty. Zatem do małego żeliwnego garnka do mamałygi wlewa się dwie kwarty wody, wsypuje pół drewnianej łyżki soli. Stawia się na mocnym ogniu. Mąkę można wsypać tylko do bardzo wrzącej wody, inaczej mamałyga zczernieje. Wsypaną mączkę [mieszać] malisztewką (mieszadłem, wystruganym z drewna wierzbowego kijem) dzieli się na dwoje, pozwala się im gotować przez 10—15 minut, a potem starannie miesza się w kółko, przytrzymując żeliwny garnek chwytakiem (specjalnym ręcznikiem do przenoszenia garnków). Aby mamałyga wyszła jak należy, trzeba obracać ją w kółko drewnianym mieszadłem nie mniej niż 90 razy. Potem zawartości garnka pozwala się gotować na ogniu, aby „wyszipiała” — czyli żeby mamałyga miejscami wypuszczała parę, syczała bąbelkami. A kiedy zgęstnieje do gęstej kaszy, a drewniana łyżka, posmarowana olejem, wyrówna ją z wierzchu (wygładzi) i nie będzie przylepiała się, żeliwny garnek z mamałygą przewraca się na specjalny drewniany krążek. Kiedyś były rodziny, w których świeżą, gorącą mamałygę kładziono na półkę, żeby stygła, a stamtąd zdejmowano zimną, aby mniej się rozpadała. Krajano ją nitką z lnu najpierw na 4 części, potem dzielono na 8, 16. Z mamałygą i kuleszą, którą gotowano na śmietanie, dzerze, obracie (mleku przepuszczonym przez separator), sckolotynach (płynie, który pozostawał po ubijaniu masła) oraz na wywarze z ziemniaków, zjadano praktycznie wszystko: barszcz, zupę grzybową albo zasmażkę, smażoną rybę, ziemniaki, mleko, kwaśne ogórki polane olejem, startą bryndzę, duszoną wieprzowinę, tartą fasolę, nawet holendrę. A jeszcze na deser — winogrona, czarne czereśnie, kiszoną tarninę. Najbardziej zapamiętało mi się to — badyrewka z mamałygą. Nie wiem, czy ktoś jeszcze gotował takie danie, poza moimi Nahorianami, ale było ono tak smaczne i wyszukane, że chce się polecić tę potrawę choćby pani Sikarysi w stolicy. Oto badyrewka: z czarnej glinianej miski bierze się trzy łyżki z czubem skwarków wieprzowych, smaży się je na patelni. Do nich dodaje się kilka plasterków słonej bryndzy oraz cebulę pokrojoną na czwórki. Gdy dobrze się zrumieni, dodaje się chochlę wrzącej mamałygi i trzy jajka ubite jak do omleta. Po 10—15 minutach danie jest gotowe. Bardzo modna u nas, na Bukowinie, i najwyraźniej nie tylko na zachodzie, a już i na wschodzie, jest także mamałyga ze skwarkami i zasmażką grzybową. Zasmażkę przygotowuje się tak: garść umytych i pokrojonych grzybów smaży się na oleju, dodaje się cebulę, ząbek rozgniecionego czosnku, kilka ziarenek pieprzu, pęczek natki pietruszki, trzy łyżki śmietany, łyżkę przypalonej mąki. Mieszając, po 10—15 minutach zasmażka jest gotowa. Podaje się ją albo na jednym talerzu z mamałygą i skwarkami, albo w osobnej glinianej lub porcelanowej misce. We wsiach Podniestrza rybę obowiązkowo obtacza się w mące kukurydzianej. Wychodzi ona nie tylko bardzo pachnąca, smaczna, ale też w wyglądzie złocista. Podaje się ją do mamałygi i dodaje przesmażoną na domowym oleju cebulę. Kiedyś mamałygę zabierano ze sobą w pole, jadano ją z kwaśnym mlekiem, solonym żentycą (gotowanym dzerem z owczej bryndzy), smażeniną. Kawałki zimnej kuleszy dzieci zabierały ze sobą także do szkoły. Chleb, naleśniki czy marcepany mieli tylko synowie i córki bogatych gospodarzy. Bardzo biedni chłopi kupowali po pół oka (na dno butelki) oleju i przyprawiali nim mamałygę, polewając ją cienką nitką. Zdarzało się, że jedni drugim pożyczali mamałygę, gdy nieoczekiwanie do stołu przychodzili obcy ludzie. Najsmaczniejsza jest mamałyga, banusz albo kulesza z pieczoną jagnięciną. W marcu i kwietniu tę potrawę przygotowuje się tam, gdzie trzyma się owcze stada. Jagnięcinę smaży się na nierafinowanym oleju słonecznikowym, polewa roztworem soli, pieprzu i czosnku. Nie ręczę za smak „młodego baranka, pieczonego w cieście” (jak piszą współcześni restauratorzy), ale jagnięcina z mamałygą i kisielami z zielonych moreli to zdumiewający smak. Nasi przodkowie nie ograniczali się wyłącznie do mamałygi. Z mąki kukurydzianej piekli pachnące malisnyky i malaje (pierwsze — na kwaśnym mleku z cukrem, drugie — na mleku, dodając kawałki jabłek lub pigwy), jedli je z uzwarem albo z prażonym mlekiem, a także, posypane cukrem pudrem, smakowali na pastwiskach, pilnując bydła. Dziś mamałygę ze skwarkami i grzybami uważa się za egzotykę i czasem zamawia się ją jako delikatesy. Można jednak wrócić do dawnej dobrej tradycji i przywrócić tę potrawę do codziennego jadłospisu. We wsiach, gdzie dziś ją spożywa się, często na ulicy można spotkać grupy rumianolicych, żylastych mężczyzn, którzy wracają z jakiejś sprawy, sprzedają wzdłuż trasy Bojany—Kolenkiwci—Niedobojewce pomidory, cebulę, ziemniaki czy jabłka… Mają po osiemdziesiąt, a są ruchliwi, widzą dobrze, dobrze słyszą, prawie bez zmarszczek, bez lasek. A sekret takiego zdrowia to praca na ogrodach i smaczna mamałyga z dobrej mąki z gałanczyków czy kałganów (odmian kukurydzy), których nasiona przekazywane są tu z pokolenia na pokolenie. Kiedyś nam, dzieciom, dawano chleba i mówiono: jedz papu. Brzmi po moskiewsku — uważałam. Ale „papa” z łaciny to chleb. A „mama-lyha” to kukurydza. Najważniejsze, żeby w jej wnętrzu nie zmodyfikowano genów. Dla pewności sadźcie kukurydzę z dobrych nasion na swoich działkach i w ogródkach. I żyjcie szczęśliwie sto dwadzieścia pięć lat, jak minimum. Kto jeszcze nie umie gotować tego smakołyku — przyjeżdżajcie na mistrzowskie warsztaty na Bukowinę, tu zaproponują wam i mamałygę, i kuleszę, i banusz, być może także z opieńkami czy badyrewką. Olha Wasylenko, obwód kijowski Z kapustą ludzie są znani od bardzo dawna. Zarówno w jej liściach, jak i w łodydze zawarte są wszystkie witaminy niezbędne ludzkiemu organizmowi. Sok z kapusty wykorzystuje się w celach leczniczych. A dla tych, którzy marzą o zrzuceniu wagi, jest to produkt niezastąpiony. W każdej narodowej kuchni są potrawy, do których składu wchodzi kapusta. Jeśli chodzi o kiszoną, to pod względem właściwości zdrowotnych przewyższa ona kilkukrotnie świeżą, jest niezwykle smaczna, zdrowa i zawiera dużo witaminy C. Nazywa się ją nawet koktajlem bodrości i zdrowia — unikalne połączenie witamin, potasu, żelaza, magnezu i cynku. Z niej przygotowuje się różnorodne sałatki, piecze placki, nią nadziewa się pierogi, gotuje krupnik kapuściany, dusi ją. Nasze babcie z własnego doświadczenia poznały całą wartość domowych zapasów, dlatego wykorzystywały wszystko, co dawała sama natura. Dlatego co roku w piwnicy obok kiszonych ogórków i pomidorów stawiano także beczkę kiszonej kapusty. Bardzo lubiłam wieczory, kiedy mama kisiła kapustę na zimę, bo z przyjemnością obierała główki z uszkodzonych liści, wycinała strąki (nie wyrzucaliśmy ich, tylko jedliśmy — smakołyk!), ścierała marchew, mieszała. Mama szatkowała kapustę nożem (szatkownicy nie było). I nie zauważysz, jak na dużym drewnianym stole jest już „góra” kapusty, posypanej startą marchewką. Teraz nie ma już takich wielkich stołów i żadna gospodyni nie robi takiej ilości, chyba że na sprzedaż, i to nie aż tyle naraz. Nasza mama-gospodyni kisiła warzywa w beczkach, zazwyczaj były one dębowe — to najkorzystniejsze naczynie dla wielu domowych zapasów. Najpierw beczkę i drewniany krążek moczyła, starannie myła wodą z sodą, polewała wrzątkiem. Na dno suchej beczki kładła warstwę liści kapusty. W misce (nie aluminiowej) mieszała kapustę ze startą marchewką, cukrem i solą, by równomiernie się rozłożyła, potem lekko ją ugniatała, żeby puściła trochę soku. Ugniatać bardzo długo ani mocno nie należy, bo inaczej będzie zbyt miękka. Mama cukru sypała mniej, a soli dawała tyle, by kapusta była lekko przesolona (zawsze robiła na smak, kosztowała, mimo że kisiła „na skalę przemysłową”). Posypywała liściem laurowym, pieprzem ziarnistym, mieszała i porządnie ubijała w beczce, zostawiając na wierzchu 15—20 cm, by sok nie wylewał się przez brzegi, kiedy będzie bulgotał. Ponieważ lubimy gołąbki z kiszonej kapusty, do środkowej warstwy kapusty kładła całe główki. Ubiwszy kapustę, przykrywała ją z góry gazą, potem drewnianym krążkiem i dobrym uciskiem (kamieniem). Beczkę zostawiała w ciepłym miejscu na 10 dni. W ciągu tych dni kapusta ma wypuścić dość soku, by całkowicie ją pokrył. Sok będzie się pienić, pianę trzeba od czasu do czasu zbierać czystą łyżką, a gazę prać. Po tym, jak kapusta sfermentuje, mama zdejmowała kamień i w kilku miejscach przebijała kapustę dużym, okrągłym, czystym kijem aż do samego dna, by uszedł gaz i nie było goryczy. Kamień myła, jeszcze raz poparzyła wrzątkiem i kładła z powrotem na kapustę, a beczkę wynosiła do piwnicy. Proces fermentacji uważano za zakończony, gdy na powierzchni nie wydzielała się piana, a sok z mętnego stawał się przezroczysty. A jeszcze mama przekładała ogórki kapustą — wychodziły niezwykle chrupiące i smaczne. Czasy się zmieniły. We współczesnym mieszkaniu miejskim brakuje przestrzeni o szczególnym reżimie temperaturowym, dlatego kisimy kapustę w mniejszych pojemnikach i według różnych przepisów, których dziś jest bardzo wiele, także z octem. Jednak mamina kapusta jest najsmaczniejsza.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

P R Z E D P Ł A T A — 2012

Szanowna Redakcjo! Wielkie dzięki za Waszą owocną pracę. Gazetę prenumeruję od dawna. Mam prezentowy tomik „Kobziarza” T. H. Szewczenki od „Proświty” z 1999 roku. Chciałbym otrzymać od Was tomik Liny Kostenko. Z poważaniem Wołodymyr KUŁAJSTRA, emeryt, 74 lata, wieś Kołomak, obwód charkowski. * * * Dzień dobry, szanowni twórcy gazety! Korzystając z okazji, chcę wyrazić wdzięczność za „Słowo Proświty”. W naszym niełatwym czasie to łyk czystej wody dla naszych spragnionych dusz. Z poważaniem stała prenumeratorka Ołena * * * Dzień dobry, szanowna Redakcjo! Szczerze szanuję twórców patriotycznej gazety „Słowo Proświty”. Dziękuję Wam za odważną pracę twórczą w czasach walki Ukraińców w niepodległym państwie o zachowanie ojczystego języka, wolności, demokracji. Boli! Wysyłam trzy kwity na prenumeratę gazety na 2012 rok (jeden dla siebie, 2 dla krewnych). O sobie krótko. Inwalida wojenny pierwszej grupy, uczestnik walk w okresie 1941—1945 lat. Nauczyciel-emeryt. Przeżyłem trzy wielkie głody: 1922—1923 lat, 1932—1933 lat, 1946—1947 lat. Życzę Wam sukcesów twórczych, dużo zdrowia, dobra i szczęścia! Pawło Mykytowycz SZAŁINSKI, m. Mohylów Podolski, obwód winnicki. * * * Dzień dobry, szanowni twórcy „Słowa Proświty”! Jestem szczerze wdzięczna Dażbogowi, że jesteście i że jeszcze mogę czytać tę wspaniałą gazetę. Nagłówek gazety i przenikliwe spojrzenie Proroka darzą duszę szczególnym nastrojem. Do Waszego brzegu zmierzają ci, którym miłe słoneczko i harmonia. Myślę, że nie wszyscy, którzy kochają „Słowo Proświty” i regularnie je czytają, czyjej duszy gazeta daje pożywienie i harmonizuje myślenie, będą o tym mówić. Dużo zdrowia Wam, natchnienia i nam wszystkim wiary w jasny nadchodzący dzień Ukrainy! Z poważaniem Nina DAWYDENKO, m. Kijów * * * Nasze najlepsze życzenia i sukcesów w dalszym oświecaniu naszego ludu! Zwraca się do Was rodzina nauczycieli wiejskiej szkoły. Prenumerujemy „SP” od dawna, wyrażamy szczere słowa wdzięczności i, jeśli to możliwe, prosimy o przysłanie zbioru „Szewczenkiana”. Sława Ukrainie! B. BRYZH, wieś Jaryniwka, obwód rówieński. * * * Dzięki Bogu, jest taka gazeta na Ukrainie. Tylko bardzo boli, że czyta ją mało moich rodaków. Jak pisze Iwan Zacharczenko: „Męczy nas duchowe pragnienie. A źródeł nie ma, aby napić się z nich duchowości. Ludzie pogrążyli się w błąkaniu, pragną rozkoszy, a nie uzdrowienia duszy”. Usłyszałam w radiu wystąpienie redaktor naczelnej Lubow Hołoty, gdzie powiedziała: „Kupujemy na prezenty chińskie rupiecie, a dlaczego by nie podarować na miesiąc prenumeraty „Słowa Proświty”? Ja teraz tak robię. I sama jestem z Wami już dwa lata. Daj Boże Wam wszystkim zdrowia i natchnienia. Z poważaniem Antonina WERCZYK, m. Charków * * * Szczerze pozdrawiam pracowników redakcji! Kocham Ukrainę. Krym to zakątek, gdzie dla prawdziwego Ukraińca jest dużo pracy. Przejechałem wzdłuż całego wybrzeża Krymu, ze sobą obowiązkowo biorę wyszywaną koszulę i flagę państwową. Porozumiewam się tylko w języku ukraińskim. Tatarzy, Rosjanie, Karaimi, Ormianie i inni (nawet w komórkach Partii Regionów) dobrze mnie rozumieją — żadnych nieporozumień nie było. Problemy zaznaczone w artykule W. Procenki „Jak przeżywają Ukraińcy na Krymie” są mi znane. Z artystą, który pracuje w Pałacu Ałupkińskim, chcieliśmy zorganizować stałe wycieczki w języku ukraińskim, ale z dyrektorem Kasperowyczem bardzo trudno prowadzić negocjacje. Ciekawa jest ukraińska społeczność, „Proświta” w Eupatorii. Mer Danyłenko obiecuje otworzyć Ukraiński Dom, ale tylko zabiera powierzchnię bibliotece im. Łesi Ukrainki, jedynemu miejscu, gdzie zbiera się społeczność. Biblioteka potrzebuje pomocy, w 2005 roku została kosmetycznie wyremontowana dzięki B. Tarasiukowi („Ruch”) i częściowo sponsorom. Zaprenumerowałem dla czytelników „Słowo Proświty”, ale inspektor centralnej biblioteki nakazał ją usunąć — w ich ewidencji gazety nie ma. Podróżując, miałem wiele spotkań z różnymi ludźmi. W Sewastopolu poznałem Amerykanów, którzy przybyli na wielkim statku „PRINTENDAM”. Zwracali się do mnie: „Pan Ukrainiec”. Widocznie wyszywana koszula podpowiedziała. Rozmawiałem także z proboszczami kapliczki św. Mikołaja UKP PM przy Dworcu Morskim w Jałcie, którzy nie potrafili wyjaśnić obecności czterech rosyjskich herbów na jej ścianach. Będę pracował. Z poważaniem Mychajło CAPRO, m. Kijów * * * Drodzy przyjaciele! Prenumeruję Waszą gazetę już wiele lat. Niestety, z powodu problemów materialnych najpierw zaprenumerowałam ją na pół roku, a potem obowiązkowo przedłużę prenumeratę na drugie półrocze (jestem nauczycielem-emerytem). Niech Pan błogosławi Waszą niełatwą, ale niezwykle potrzebną pracę. Szczęścia Wam, zdrowia i wielu lat życia! Z poważaniem Marija NYKOŁYN, wieś Nykołyn, obwód lwowski. Drodzy nasi czytelnicy! W swoich listach na adres redakcji powiedzieliście wiele dobrych, pochlebnych słów, więc nam pozostaje tylko pracować i pracować, aby Was nie rozczarować, usprawiedliwić Wasze oczekiwania. Jesteśmy na to gotowi: na stronach tygodnika w przyszłym roku pojawią się nowi autorzy, tematy, wobec których nie pozostaniecie obojętni. Kontynuujemy wysyłanie książek z biblioteki „Słowa Proświty” wszystkim, którzy zaprenumerowali nasze wydanie na przyszły rok lub jego pierwsze półrocze. Jeśli jeszcze nie złożyliście prenumeraty, to spieszcie się: zostały trzy tygodnie do jej zakończenia. Czekamy od Was zarówno na krytyczne uwagi, jak i „zadania domowe”, które obowiązkowo wykonamy. Napiszcie nam, kogo chcielibyście zobaczyć w rubrykach „Z pierwszej osoby”, „Alfabet znanych imion”, „Naoczny świadek i kronikarz” oraz innych, jak widzicie publikacje poświęcone problemom językowym, czy jesteście zadowoleni z przedstawiania współczesnej sztuki i literatury, jakim gatunkom prasowym (reportaż, wywiad, komentarz, analityka, korespondencje informacyjne) dajecie pierwszeństwo. Z czego redakcja powinna zrezygnować, kogo z artystów, działaczy społecznych, polityków zaangażować do swojego aktywu — słowem, nie są nam obojętne Wasze myśli i ciekawe rady. Pamiętajcie, że nasze wezwanie „Bądźmy razem!”, które ogłosiliśmy jeszcze w pierwszym numerze „Słowa Proświty”, to nie tylko wyraz życzliwości dla każdego z czytelników, ale sens profesjonalnej działalności ludzi, nieobojętnych na wszystkie procesy zachodzące na duchowym polu Ukrainy. P R Z E D P Ł A T A — 2012 Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

na 3 miesiące 27 UAH 51 kop. Jesteś ze „Słowem Proświty”, bo to — Twoja gazeta!

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Dział pracy proświtańskiej: Nadija KYRIAN. Dział kultury: Mykoła CYMBALIUK 279-49-47. Dział literatury: Marija KUCZERENKO 270-55-57. Dział korekty: Tetiana SZCZERBAK, Iryna STELMACH 278-63-69. Skład komputerowy: Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69. Redaktor dyżurny: Marija KUCZERENKO. Księgowość: 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10/B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net. http://slovoprosvity.org. http://prosvitanews.org.ua. 1 1 0 4 8. Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301248. Nakład w listopadzie — 23 500.

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин