Сторінка · с. 3сторінка оригіналу ↗
UKRAINA JEST JEDNA, A NIEPODLEGŁOŚCI — DWIE?
Слово Просвіти, №48 за 2011 рік
Wiktor KOSTYCZENKO
“…niepodległość państwowa jest ideałem narodowym…” M. Michnowski1 Na dwudziestym pierwszym roku niepodległości — “nowej” dla Ukraińców formacji społecznej — łapiesz się na myśli, że ta formacja nie jest nowa. Pod naciskiem worków z pieniędzmi niepodległość stopniowo ulegała deformacji. Wyodrębniła się z niej niepodległość oligarchów z wojowniczym chamstwem. Wymarzona zaś przez naród niepodległość — bezradna, wyzuła z majątku, okradziona — nie może rozporządzać sobą we własnym domu. Ona wciąż żyje na majdanach w masowych konfrontacjach narodu z władzą, w duszach milionów zniewolonych przez „krawczuczki” ludzi, w obywatelskich protestach drobnych przedsiębiorców, wśród czarnobylców i afgańczyków, którzy szturmują Radę Najwyższą Ukrainy, w studenckich niepokojach, w opozycyjnej działalności poszczególnych deputowanych i partii. I jeszcze, być może, w kręgach inteligenckich. Z jednej strony Ukraina ma swoją flagę, herb, Konstytucję, granice — obowiązkowe atrybuty niepodległości. Wydawałoby się, że rzeczywiście na tej ziemi istnieje niepodległość. Z drugiej strony, kiedy spojrzysz na warunki bytu społecznego: produkcję, gospodarkę, finanse, handel, sferę kulturalno-oświatową, stosunki międzynarodowe, to przekonujesz się, że niepodległości w rzeczywistości są dwie — jedna dla prezydentów, ich ekip i bogaczy, a druga — dla czterdziestopięciomilionowej populacji. Ta pierwsza coraz bardziej niszczy naród, narzuca społeczeństwu, w istocie, wulgarne formy własności, nierówność społeczną, antyobywatelską moralność, umacnia własne położenie materialne i moralne. Powstały dwie rzeczywistości. W jednej, którą otoczyli się bogacze, żyje się „coraz weselej i lepiej”, jak oświadcza premier M. J. Azarow. O drugiej deputowani ludowi czasem wspominają, nazywając ją „poniżej granicy ubóstwa”, i nic nie robią, aby tę granicę zlikwidować. Prezydenci Ukrainy, Rada Najwyższa Ukrainy, organy władzy wykonawczej sprzyjały stworzeniu wokół bogaczy z ich nadzyskami, nadpłacami, nademeryturami, nadprzywilejami takiej tarczy, że tym nie są już straszne ani światowe, ani regionalne kryzysy, jak i zmiany w systemie podatkowym, podwyżki taryf, skoki cen. A główna masa ludności, nie mając takiej tarczy, codziennie cierpi w nędzy. Przygnieciony naród ukraiński marnieje. Wielu obywateli nie tylko nie odczuło, czymże ona jest, ta słodka, zdobyta w stuletnich zmaganiach niepodległość, ale też zrozumiało: to, co przyszło, to nie ona. Miliony młodych, silnych, pracowitych Ukraińców, rozczarowawszy się, straciwszy wiarę, ruszyły w świat szukać sprawiedliwości społecznej… Pierwotny kapitał, zdobyty nieuczciwą drogą, od razu zaczął rodzić konflikty między grupami ludności. Przerodziły się one w globalne niebezpieczeństwo, ponieważ towarzyszą im nieposłuszeństwo, konfrontacja, łapówkarstwo, a nawet krew. Konflikty kultywowane są od dzieciństwa. Który z rodziców nie słyszał z ust dziecka: „Dlaczego ja nie mam, a tamten ma?” W szkołach już zwyczajnie brzmi: „Ty nie masz, a ja mam, zatem ty jesteś — frajer…” Odnowiły się konflikty w kwestii ziemskiej, walka o miedzę: „Oddaj! To moje, i to moje, to także moje”. Konflikty potoczyły się, jak fala, przez wyższe uczelnie: możesz płacić — możesz pozwolić sobie na studiowanie gdziekolwiek, nawet w cudzoziemskich placówkach edukacyjnych, a możesz po prostu kupić dyplom. Niesprawiedliwość majątkowa wyparła za granicę utalentowanych naukowców, uformowała klasę bezrobotnych, a także wychowała ludzi, psychologicznie gotowych za kilogram gryki sprzedać głos, ideę, duszę. Aż nie chce się wierzyć! Przecież u każdego klasyka literatury ukraińskiej można przeczytać o konflikcie majątkowym. Jeszcze niedawno tłumaczono nam, że własność prywatna to zło społeczne. A teraz jest ona — dobrem? Dlaczego więc to „dobro” zrodziło Łozińskich, Zwariczów, Pukaczów? Uzyskaliśmy niepodległość 1 grudnia 1991 roku w ogólnonarodowym referendum. Ale jako idea, jako symbol, jako Fata Morgana, istniała ona zawsze. A wtedy marzenia opanowały ukraińskie społeczeństwo. Kto z nas nie marzył. Kierownictwo Ukrainy (było ono w tamtym czasie komunistyczne) powinno było z idei, symbolu stworzyć ideologię budowy niepodległego państwa Ukraina i stopniowo — poprzez ustawy, programy, plany — realizować zarysy niepodległości, wcielać w sferę państwowotwórczą, budować nowe, odmienne od socjalistycznych, relacje. Ale na przeszkodzie stanęły nieudolność, brak podstaw światopoglądowych, kumoterstwo. Nowe, mówią, to dawno zapomniane stare. Prawda. Na Ukrainie po prawie stuletniej przerwie odrodziły się klasy wyzyskujące, w produkcji — stosunki kapitalistyczne z pełnym zestawem właściwych im cech. Główne z nich: wyzysk pracujących, woluntaryzm właścicieli w tworzeniu gwarancji socjalnych dla najemników, naruszanie ich praw obywatelskich, bezrobocie. Doszło do zniszczenia narodowych źródeł duchowości: drukarstwa, prasy, sztuki filmowej, muzyki. Nastąpił upadek oświatowych placówek kulturalnych, teatrów, muzeów, bibliotek. Kontrola nad przestrzenią informacyjną w celu manipulowania opinią publiczną przeszła w ręce bogaczy. Celem jednych stało się bezmierne bogacenie się, otaczanie się posiadłościami, jachtami, zarządzanie zakładami, fabrykami, bankami. Celem innych — jakoś utrzymać się za nędzną pensję i marną emeryturę. Pieniądz stał się materialnym i duchowym punktem odniesienia istnienia. Przyszedł kapitalistyczny ustrój państwowy. Mówią nam, że cały świat żyje według praw ustroju kapitalistycznego. Tak, ale przez ostatnie stulecie świat kapitalistyczny zharmonizował się w stosunkach z państwem, stworzył prawa i zasady współżycia społecznego. Tam ceny nie skaczą kilka razy w roku, jak u nas: na cukier, grykę, mąkę, paliwo, leki itd. Poszukajmy na świecie kraju z taką dziką gospodarką rynkową. Chyba nie znajdziemy. To u nas z dziesięciu graczy rynkowych gra dla własnej przyjemności: król spirytusu, król cukru, król oleju, król mąki, król leków, król paliwa, król mięsa, król metalu i inni. Czasem słyszymy od władzy, że ceny są bezpodstawnie zawyżone. No i co? Stosunek władzy do tego ogranicza się do konstatacji faktów, a jeszcze — do obietnic „poskromienia”, „ostrzeżenia”, „uzgodnienia”, a nawet „pociągnięcia do odpowiedzialności”. I na tym koniec.
Wszystko to stało się również dlatego, że ukraińskie społeczeństwo nie miało ideologii budowy państwa. A bez niej zaczęła się żywiołowość. Kogo z prezydentów można nazwać twórcą państwa? Jaki jest jego wkład w tworzenie państwa Ukraina, w zakładanie jego fundamentów? Jak zmieniała się „jakość państwowości” przez te 20 lat przy jej przekazywaniu od jednego prezydenta do drugiego? Wygląda na to, że niepodległość jawiła im się przede wszystkim w zniszczeniu własności zbiorowej jako oznaki czasów radzieckich. Bez należytych podstaw prawnych, naukowych i czysto ludzkich zabrano się wszędzie za prywatyzowanie wszystkiego. Antynarodową prywatyzację u nas ochrzczono (i słusznie) prychwatyzacją. W tej przepychance o kawałek własności zostały całkowicie zignorowane te ideały niepodległości, z którymi miliony Ukraińców przyszły na referendum. Niepodległość z wytworu ogólnonarodowego ducha w znacznej mierze przekształciła się we własność kilkunastu osób, które postawiły ją sobie na służbę. Wy, Ukraińcy, chcieliście symboli narodowych: flagi, herbu, hymnu, wyszywanki? Macie, cieszcie się. A władza nad środkami produkcji, nad kapitałem — nasza. I wasza państwowotwórcza idea narodowa nas nie obchodzi. A wasz język w ogóle nam przeszkadza. I siedzą teraz Ukraińcy w swojej chacie przy progu, a na pokuciu — zdenacjonalizowane ludziki. Przypomnijmy, jak zaczynała się prywatyzacja. Od elementarnego okradania. Wstępujcie, ludzie, do spółek akcyjnych. Tam będziecie mieli własność akcyjną, dywidendy itd. Ludzie uwierzyli. Uwierzyłem i ja. Na zaproszenie dobrze znanego dyrektora drukarni wniosłem tam swoje vouchery. Zwołują zebranie akcjonariuszy. Za trybuną nie mój znajomy dyrektor, a jakiś młokos: „Ja jestem właścicielem drukarni. Dziękuję wam za wasze vouchery. A teraz na ulicę, marsz. I tylko niech ktoś spróbuje pisnąć coś przeciwko, będę z karabinem maszynowym bronić swojej własności”. Ot tak. To przecież dolny szczebel prywatyzacji. A na górze? Była Czarnomorska Flota Handlowa Ukrainy — i nie ma tej floty. A zakłady, fabryki, kołchozy? Gdzie jest to wszystko, co nazywało się własnością robotników i chłopów? „Powiedzcie, co my budujemy?” A tymczasem w mediach opowiadano, że w rodzinie wczorajszego komunisty Ł. Kuczmy uzbierały się pieniążki, by nabyć w Londynie dom za 8 mln funtów szterlingów dla córki. A jeszcze 10 mln dodano na remont. Oto niepodległość! Niestety, Konstytucja Ukrainy (1996 r.) nie sformułowała ideologii budowy państwa. „Żadna ideologia nie może być uznawana przez państwo za obowiązkową” (artykuł 15). Ta rozmyta fraza podawana jest jako osiągnięcie demokracji. A czy nie dlatego mamy u nas około 200 różnych partii i bloków? A wyznań? I każde ze swoją ideologią, swoim hetmanem, i nie mają one chęci jednoczyć się, i nie pracują dla Ukrainy… Niektóre podstawy tworzenia państwa w latach 90. próbowali stworzyć ideolodzy Ludowego Ruchu Ukrainy. Z pomocą przyszły im ukraińskie źródła duchowe: Konstytucja Filipa Orlika z 1710 roku, państwowotwórcza działalność hetmanów I. Mazepy, B. Chmielnickiego, Uniwersały Centralnej Rady. Ludowy Ruch rozwalono i stopniowo te zarysy z dokumentów politycznych i państwowych władzy zaczęły znikać. Zabierał się był prezydent W. Juszczenko, by postawić jakieś akcenty narodowe w polityce wewnętrznej i zagranicznej, ale przez dworskie intrygi nie miał kiedy budować państwa. Przyłączył, opowiadano w prasie, do swojej posiadłości we wsi Bezradyczi pod Kijowem 13 hektarów lasu i uspokoił się. W prywatyzacyjnym nieładzie czasami słychać było pojedyncze trzeźwe głosy: najpierw zinwentaryzujmy wszystko, a wtedy już będziemy prywatyzować. Ale gdzie tam. Utonęły te głosy w żywiołowości. Nikt teraz nie powie, ile środków z prywatyzacji wpłynęło do budżetu państwa; na ile odnowiła się produkcja, trafiając w prywatne ręce… Tak tworzyła się „nowa” moralność, „nowe” prawo, „nowa” niepodległość osobno wziętych bogaczy. Potem oni sami będą opanowywać strefy offshore (z dala od ludzkich oczu), kupować mieszkania za granicą, przymierzać się do zagranicznych banków, bo przecież trzeba było bezpiecznie przechowywać nakra-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
