Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Teatralny obraz nie jedną farbą

Слово Просвіти, №49 за 2012 рік

— …I nie trzeba. Ale zacznijmy od najważniejszej przyczyny godnego pożałowania stanu kultury narodowej, w szczególności, jak Pan powiedział, „dramatu ukraińskiego postępu teatralnego doby Niepodległości”… — Nie jest tajemnicą, że były już prawie gotowe do wykonania propozycje finansistów dotyczące likwidacji wszystkich statusów teatrów — narodowych, akademickich, miejskich i innych. Oszczędzając na kulturze, nasi włodarze oburzali się, że w teatrach są wysokie stawki. Przy tym za średnią cyfrę zarobków aktorów z jakiegoś powodu brano wskaźniki z teatrów narodowych! Hasło „Trzeba oszczędzać na kulturze i oświacie, aby zaoszczędzone pieniądze rzucić na obniżenie cen leków w aptekach” utkwiło wtedy w niektórych mądrych, ale faryzejskich głowach. Przecież wiadomo, że firmy farmaceutyczne mają dzisiaj — tylko sobie wyobraźcie — zysk na poziomie 2600%! Ale, dzięki Bogu, zjednoczenie wszystkich związków narodowych odparło ten atak. — Jakie jeszcze „udoskonalenia” przygotowała dla was władza? — Jeśli chodzi o ruch festiwalowy. O ile za nostalgicznej dla kogoś władzy radzieckiej przeprowadzaliśmy 6—10 festiwali rocznie, to dzisiaj Narodowy Związek Działaczy Teatralnych co roku przeprowadza ponad 80 festiwali, przeglądów, konkursów, około 100 okrągłych stołów i dyskusji. Dzisiaj niemal każdy teatr czy miasto mają festiwale, którymi mogą pochwalić się przed sąsiadami. W naszym dorobku są „Kijowska Pektoral”, „Festiwal Bułhakowski”, „Jasełka Bożonarodzeniowe” w Łucku (Danyło Posztaruk), „Siczesławna” w Dniepropietrowsku, „Teatralny Donbas”, festiwal Wadyma Pysarewa „Gwiazdy światowego baletu” (Ługańsk, Donieck), „Złoty Lew”, „Złoty Telesyk”, „Tarnopolskie wieczory teatralne” (śmierć Mychajła Forhela postawiła je pod znakiem zapytania, ale Fedir Stryhun i tarnopolanie po raz kolejny naprawili sytuację), „Interlalka” w Użhorodzie, festiwal sztuki operowej „Korona”, tradycyjne już „Wstrieczi w Odessie” i „Russkije tieatry w Ukrainie” (Kopajhora i Mardań), „Jesień Łesi” w Jałcie i tamże „Krymska Arka” (Bilal Bilalow), „Melpomena Tawrii” w Chersoniu (Ołeksandr Knyha), akcje teatralne w Sewastopolu, Sumach, Iwano-Frankiwsku, Winnicy, Czerkasach, Zaporożu („Kurbas-Fest” na Chortycy pod kierownictwem Wiktora Popowa), „Pieśń lasu” w Łucku, projekty teatralne Białej Cerkwi, dramaturgiczne, reżyserskie, aktorskie (Wiaczesław Uskow), „Słowiańskie spotkania teatralne”. I to nie jest pełna lista… Przy tym wszystkim Ukrainie katastrofalnie brakuje jednego megafestiwalu — światowego, na wzór tego, którym był „Berezil—1993” w Charkowie, zorganizowany przez nas wspólnie z Akademią Nauk Ukrainy oraz Charkowską Obwodową Administracją Państwową. Wystąpiliśmy z wnioskiem w tej sprawie i Ministerstwo Kultury niby wprowadziło tę ideę do swoich planów. Niestety, urzędnicy z Ministerstwa zaczęli mówić o tym, że lokalnych festiwali jest za dużo i trzeba je ograniczyć. Taka pozycja jest dla nas nie do przyjęcia — jednego nie można robić kosztem drugiego. Nawiasem mówiąc, międzynarodowy Festiwal Czechowowski w Moskwie, który miałby być dla nas analogiem, finansowany jest z wielu funduszy międzynarodowych, z budżetu państwowego Federacji Rosyjskiej i nie mniej znaczącego budżetu Moskwy. Według naszych obliczeń, to kilka milionów dolarów rocznie. Nasz światowy festiwal mógłby odbywać się raz na 2 lata, a przy naszej biedzie — nawet na trzy. — Jaką rolę w życiu teatralnym odgrywa Narodowe Centrum Sztuki Teatralnej imienia Lesia Kurbasa? — Centrum zdobyło międzynarodowe uznanie, współpracuje z 25 krajami świata. Daleko poza granicami Ukrainy znane są jego eksperymentalne spektakle, warsztaty, szkoły letnie, działalność w dziedzinie dramaturgii, a przede wszystkim — prace w zakresie nietradycyjnego teatrologstwa i wysokiej teorii sztuki, odkrycia w płaszczyźnie synergetyki kultury artystycznej, unikalne zbiory Centrum „Czytania Kurbasowskie”, za którymi polują czołowi znawcy sztuki Ukrainy i Rosji, Polski i Francji, Włoch i Ameryki. Ostatnie wielkie megaprojekty Centrum — międzynarodowa konferencja w Kijowie „Kurbas w kontekście światowym”, festiwal teatralny młodej reżyserii (Biała Cerkiew), projekt multimedialny „Kurbas w Kijowie”, trzyletni przegląd młodej dramaturgii, reżyserii, scenografii, krytyki — z zakończeniem w Mołdawii na Międzynarodowym festiwalu krajów WNP, Gruzji i Bałtyku. To spowodowało nową falę zainteresowania Ukrainą na świecie jako państwem teatralnym. — Zatem jest to dowód na to, że teatr narodowy jest zdolny generować nowe twórcze idee i wcielać je w życie. Tak? — Trochę historii. Na pierwszym etapie, wydawałoby się, katastrofalnym dla kultury, nie zamknęliśmy na Ukrainie ani jednego teatru (dla porównania: w Rosji zamknięto ponad trzysta!). Wręcz przeciwnie — rozpoczął się proces narodzin studiów teatralnych i na początku 1992 roku było ich już ponad 120. Zabrzmiały nazwiska Andrija Żoldaka, Wałerija Bilczenki, Witalija Małachowa, Ołeha Lipcyna, Wołodymyra Kuczynskiego. Rodził się nowy język teatru. Niestety, większość z tych młodych artystów, nie mając wsparcia na Ukrainie, zmuszona była emigrować. Wysoką oceną działalności związków stało się nadanie im statusu narodowych, co wsparło je także materialnie. Niestety, pomimo znacznego zwiększenia frontu prac artystycznych, państwo w ciągu ostatnich lat corocznie zmniejsza wsparcie finansowe dla kultury, w szczególności teatrów, nawet ignorując ich statusy (narodowych, akademickich, podporządkowania obwodowego czy miejskich). Ustawy „O działalności teatralnej”, „O działalności gastrolnej”, „O ochronie praw członków związków twórczych” nie są wykonywane, co wzmacnia entropię ruchu studyjnego, zmusza teatry do zarobkowania (oczywiście kosztem obniżenia jakości spektakli i smaku). Rezydualna zasada finansowania kultury i sztuki na Ukrainie grozi zastąpieniem kultury niskoprocentowym relaksem. Wielu z nas odnosi wrażenie, że ktoś jest zainteresowany śmiercią ukraińskiej kultury narodowej i planowo wyniszcza jej najbardziej kreatywne przejawy. Na przykład, nowo sformowane Ministerstwo Kultury ze swoją „młodą drużyną” postanowiło wcisnąć Centrum Lesia Kurbasa w prokrustowe łoże urzędniczych wymysłów i ucisków — finansowych, ideologicznych, gangsterskich. Pomieszczenia Centrum udało nam się obronić (jest odpowiednia decyzja Rady Miasta Kijowa), obroniliśmy też kierunek jego działalności. Po ministerialnym „bezprawiu” Centrum groziło całkowite rozbicie. Ale opinia publiczna doprowadziła do mianowania na stanowisko dyrektora pracownicy Centrum, doktor nauk o sztuce Hanny Weselowskiej. — Jeśli być obiektywnym i uczciwym wobec siebie, to czy warto szukać przyczyn własnych problemów tylko po drugiej stronie? — Bez wątpienia, winny jest też sam teatr — rzadko widzimy na jego scenach spektakle o strategicznym wydźwięku, takie jak „UBN” u Zańkowczan w reżyserii Fedira Stryhun czy „Słodka Darusia” albo „Naród” według Marii Matios w reżyserii Rostysława Derżypilskiego… — Mimo wszystkich kłopotów sława ukraińskiego teatru nie blednie, bo rozświetlają ją swoją twórczością utalentowani aktorzy, reżyserzy, dramaturdzy… — W ciągu doby ukraińskiej niepodległości pochodnię wysokiej kultury wysoko trzymali, nie pozwalając odpalać od niej papierosów, nieżyjący już Bohdan Stupka, Marko Browun i Mychajło Forhel — wieczna im pamięć! Potwierdzili swoje twórcze wyżyny Fedir Stryhun, Mychajło Reznikowycz, Eduard Mytnycki, Wołodymyr Mahar oraz Ihor Rawycki, Mykoła Berson, Danyło Posztaruk i Bilial Biliałow, Jurij Czajka, Serhij Byczko oraz Ołeksandr Knyha, dramaturg Ołeksandr Mardań. Pewnie poszła dalej nowa generacja — Bohdan Strutyński, Jurij Odynoky, Dmytro Łazorko, Dmytro Bohomazow, Andrij Biłous, Stepan Pasisznyk i inni. Związek nie stoi z boku życia zespołów twórczych. Na przykład na to, by usunąć z Czernihowskiego Teatru Dramatycznego nieprofesjonalnego dyrektora Iwana Semenenkę, musieliśmy poświęcić cztery lata. Ale obecnie teatr jest w dobrym stanie, z nowym utalentowanym kierownictwem, administracyjnym i twórczym. Ingerowaliśmy, i nie bezskutecznie, w dramatyczne kolizje wokół teatru w Odessie, Sewastopolu, Kirowohradzie, a aktywna postawa naszej teatralnej społeczności pozwoliła przeciąć te węzły gordyjskie. — Mimo wszystkich trudności finansowych Narodowy Związek Działaczy Teatralnych Ukrainy — jeden z najbardziej masowych związków twórczych. Obecnie, tak jak cała kultura narodowa, przeżywa nie najlepsze czasy. W przededniu otwarcia VI zjazdu NZDT Ukrainy, który rozpocznie swoją pracę 10 grudnia, poprosiliśmy Lesia TANIUKA, który stoi na jego czele, o odpowiedź na kilka pytań „SP”. „Jedną farbą dzisiejszego obrazu teatralnego nie namalujesz”, — zaczął on…

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин