Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
ie polityczne siły mówią o nowym etapie i nowych zmianach, a problemy pozostają te same, ukraińskie — nigdzie się nie podzieją. Obecnie, wraz z upływem czasu, można powiedzieć, że nadeszło nowe pokolenie i mamy możliwość realnych zmian, koniecznych dla Ukrainy. Faktycznie zostaliśmy sami wobec ogromnego problemu obcojęzycznego wpływu na ukraińskość poprzez środki informacji. A „Proświta”, jako część składowa ukraińskości, stoi przeciwko tej wielkiej antyukraińskiej sile, która jest finansowana i stymulowana z sąsiedniego państwa. Ideologia putinowska jest imperialistyczna, nie zmieni swojej istoty. Rosyjski szowinizm znajduje się dziś w szczególnym rozkwicie. Nie mówię o wynikach, jakie będą w Rosji obecnie, mówię o ich wpływach na Ukrainę. Zatem zadania proświatowe są bardzo poważne. Segment obywatelski potrzebuje politycznego oparcia. Takim oparciem była nadzieja, że „my przyjdziemy, my zmienimy”. Ale przyszli i nie zmienili. Lata 2005—2010 to okres utraconych nadziei i możliwości, także dla „Proświty”. Władza stawiała na partie, często ignorując szeroki segment obywatelski, w tym „Proświtę”. A trzeba było tworzyć pewne preferencje dla organizacji społecznych, sprzyjając realizacji planów i projektów, które mają ogólnonarodowe znaczenie. Bo my wykonujemy te sprawy, których nie robi państwo. Kiedy, na przykład, wydajemy ten sam „Słownik języka ukraińskiego”, który zrobimy także w wersji elektronicznej, będziemy drukować dodatkowe nakłady, nie licząc na środki państwowe. Wiemy, że musimy to robić, musimy umacniać kontynentalną Ukrainę. Musimy myśleć o pokoleniu tych, którzy
Машинний переклад
Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki o niezmiennych zadaniach i priorytetach prosvitian w przededniu 144. rocznicy.
wchodzi w nowy świat i naprawdę go zmieni, o dzieciach. Co robi w tej dziedzinie państwo? Oto zaczęliśmy nowy projekt „Dziecięce współczesne piosenki” na podstawie utworów Leonida Jankowego, kontynuujemy nasze stałe konkursy twórcze, literackie i artystyczne. Mówię o działalności centrali Towarzystwa, ponieważ o zrzeszeniach obwodowych usłyszymy na głównej radzie „Proświty”. (Sprawozdanie publikujemy w nr 50. – Red.) Chcemy skoncentrować całą treść pracy w zrzeszeniach obwodowych, miejskich i rejonowych. Zmiana nastąpi wtedy, gdy w obwodach nie będzie się mówić: „Przecież w Kijowie decydują, a my tu się wyłgamy”. Nie wyłgamy się. Trzeba wszystkim zaprząc się do pługa. Dlaczego upadły nasze grupy odczytowe, kluby historyczne? Dlaczego partie ożywiają swoją współpracę z „Proświtą”, zaczynają bronić języka ukraińskiego dopiero przed wyborami? Co zrobiły w Doniecku, w Odessie, w Chersoniu, Ługańsku? Czy współpracowały z „Proświtą”, aby robić to, co można robić i co robimy my? Bo elektorat nie rośnie w trybie automatycznym, do tego trzeba pracować, aby zmienić klimat polityczny w Ukrainie, a nie polegać wyłącznie na spontanicznym proteście. Wyrzucono miliardy na wybory przez różne siły,
...zwłaszcza ci, którzy przegrali. Środki, które można byłoby obrócić na ogólnonarodową sprawę duchowego wzlotu. Zamiast tego kolejne obietnice, i to właśnie one ukształtowały odpowiedni parlament. Rzeczywistość będzie zupełnie inna, także na płaszczyźnie duchowej. Liczba ukraińskich książek nie wzrośnie, dopóki nie będzie finansowania z budżetu, dopóki nie zostaną zmienione zasady, priorytety – to, czego naprawdę potrzebują Ukraińcy. Gdzie są filmy dla dzieci, płyty dla dzieci? My, „Proświta”, choć powoli, wydajemy tę „Dziecięcą kolekcję”, książki, słowniki, inne produkty… I nie tylko na potrzeby wewnętrzne: do nas nieustannie zwracają się ukraińskie społeczności – od Rosji po Argentynę, ponieważ państwo nic nie wytwarza dla swoich rodaków. Przerwana informacja, więzi kulturalne, ciągłość. Wszystko trzeba odbudowywać choćby według wzorców proświtiańskich, tradycji, których przestrzegamy. Choć wciąż nie możemy pretendować do wszechstronności dawnej „Proświty”, która się tym zajmowała – bez państwa, bez struktur partyjnych. Działała jedna struktura – „Proświta”, gromadząca środki – ze składek i datków dobroczynnych. Dziś zaś weźcie dowolny obszar, a zobaczycie, że wymaga to pewnych wysiłków i zasobów. Wszystko to pozostanie w upadku, dopóki nie zrozumiemy, że oświecenie to problem ogólnoukraiński, a nie tylko sektora obywatelskiego. Jak to robić? Jakie mamy zasoby? Zepchnięto nas z przestrzeni informacyjnej, która nie jest narodowa. Ale wydajemy książki i czasopisma w Kijowie i obwodach, w ciągu 15 lat zrealizowaliśmy milionowy nakład „Kobzarza”… Ale przecież potrzebujemy milionów egzemplarzy! Bo to najważniejszy kapitał – nie materialny, lecz duchowy, substancjalny! Naszym zasobem są inicjatywy lokalnych zrzeszeń Towarzystwa. W Kijowie redakcja „Słowa Proświty” przygotowuje w swojej „Bibliotece” na 145. rocznicę „Proświty”, przypadającą w 2013 roku, dwa tomy zbiorowego wydania „Proświta: historia i współczesność”. Tygodnik otwiera rubrykę „Proświcie – 145”: będziemy drukować materiały proświtiańskie – historyczne, współczesne, szeroko relacjonując działalność każdego zrzeszenia. Jesteśmy gotowi współpracować ze wszystkimi partiami narodowymi. Nie myślimy o tym, jak dostosować się do władzy, lecz jak budować, umacniać swój fundament. „Proświta” zawsze była i jest ludzkim zasobem państwowości na Ukrainie, reprezentacją ukraińskości w świecie.
Машинний переклад
Mykoła TABORYT. Szkice do biografii. Niedawno, w przededniu 150. rocznicy urodzin P. J. Stebnyckiego, zapytałem swoją koleżankę, Nadię Kyrjan, czy wie cokolwiek o swoim słynnym krajaninie z Horenicz, który w 1918 roku stanął na czele kijowskiej organizacji „Proświty”. Wzruszyła ramionami, ale potem przypomniała sobie: „A czy to przypadkiem nie syn tego księdza Stebnyckiego, który jest pochowany u nas przy cerkwi?..”. …Dla zdecydowanej większości Ukraińców okres walki narodowowyzwoleńczej końca XIX — początku XX wieku to jeśli nie biała, to szara plama naszej historii. I nie ma tu winy historyków-naukowców. Bo dopiero w ostatnim czasie w periodykach naukowych opublikowano szereg artykułów i opracowań na temat jego życia i działalności, wybrany epistolarny dorobek itp. W latach 2008—2009 Instytut Ukraińskiej Archeografii i Źródłoznawstwa im. M. S. Hruszewskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy przygotował i wydał dwie książki: „J. Czykałenko i P. Stebnycki. Korespondencja. 1901—1922 lata” oraz „Wybrane utwory”. Są już pierwsze obronione prace doktorskie na ten temat. Jednak dla przeciętnego człowieka jego imię jest niesłusznie mało znane. Chociaż jego miejsce jest w nielicznej kohorcie tych, którzy przybliżali Ukraińską Rewolucję 1917 roku i przyczynili się do ustanowienia państwa ukraińskiego. Oto kilka szkiców do jego życia. Z autobiografii, napisanej przez niego własnoręcznie z okazji wyboru w 1919 r. na stanowisko pracownika Akademii Nauk, dowiadujemy się, że urodził się 25 listopada 1862 r. pod Kijowem we wsi Horenicze, gdzie jego ojciec był proboszczem. Ukończył 1. Gimnazjum Kijowskie, potem — wydział fizyczno-matematyczny Uniwersytetu Kijowskiego. W tym samym roku wyruszył „zdobywać” Petersburg. Pracując w głównym zarządzie poczt i telegrafów, zaczyna współpracować z kilkoma czasopismami branżowymi. Jego artykuły i przeglądy z zakresu ekonomii i finansów są drukowane w „Wiestniku finansow, promyszlennosti i torgowli”, „Torgowo-promyszlennoj gazietie” itp. Ale wkrótce błyskotliwa kariera urzędnicza, jak na obcoplemieńca i człowieka bez koneksji na szczytach, zostanie zakończona. Za podpis pod protestem „Sojuza pisatelej” przeciwko przemocy wobec studentów-demonstrantów zostaje zwolniony z pracy jako „lejb-nachał” (słowa cara Mikołaja II). Od 1904 r. pracuje w Agencji Handlowo-Telegraficznej (później przemianowanej na Petersburską). Po 1917 r. Stebnycki zostaje mianowany pełnomocnikiem Ukrainy — komisarzem ds. młodego państwa przy Rządzie Tymczasowym Rosji. Rok później, po przeprowadzce do Kijowa, zostaje mianowany senatorem sądu generalnego Senatu Państwowego, bierze udział w negocjacjach z byłą metropolią, a nawet zdąży popracować jako minister oświaty narodowej i sztuki za hetmana Skoropadskiego. Co ciekawe, to właśnie jego podpis widnieje na dokumencie o założeniu Akademii Nauk. To tak zwana tytułowa strona jego życia, niezmiernie bogatsza i wielowymiarowa jest praca w dziedzinie ukraińskiej sprawy narodowej. Bezinteresowny pragmatyk. Przebudzenie świadomości narodowej nie zawsze można wyjaśnić nostalgią za krajem ojczystym, bliskimi i rodziną. Zapewne w człowieku musi istnieć ta podstawa osobowości ludzkiej, którą nazywamy uogólnionym słowem „duchowość”. I ona, bez wątpienia, została zaszczepiona w duszy Petra Januarowycza jako cnota moralno-etyczna zarówno przez religijność ojca, jak i wiejskie otoczenie oraz pragnienie dotarcia do prawdy we wszystkim. Zrozumiałe, że w tamtych czasach (jeden ukaz wałujewski czegoś jest wart!) imperium metodycznie i celowo przygotowywało z przedstawicieli każdej narodowości „ogólnorosjan”. Nie był wyjątkiem i Petro Januarowycz. Znalazłszy się w Petersburgu, jak zawsze dużo czyta. Ostatnim impulsem do samoświadomości stał się przyjazd i występy w Północnej Palmirze rodaków — teatru M. Kropywnyckiego. Od tego czasu kolonia ukraińska zyskuje jednego z najaktywniejszych członków. Jak zauważał A. Bołabolczenko w swojej pracy „Trzy losy: Szkice biograficzne”: żadna kwestia ukraińska, która była rozstrzygana w stolicy, nie ominęła go. A rozstrzygać było co. Rusyfikacyjna polityka centrum, zakaz ukraińskiego słowa ciężkim jarzmem dusiły każdy przejaw życia narodowego: oświatę, kulturę, a nawet gospodarkę. I kiedy kijowianie po rewolucji 1905 r. zdobyli się na własną ogólnoukraińską gazetę codzienną, początkowo „Hromadśku dumku”, a potem „Radę”, Stebnycki i tutaj podstawił swoje ramię. W istocie staje się jej petersburskim korespondentem, mając i tak, poza służbą, mnóstwo obowiązków społecznych. W I i II Dumie Państwowej z inicjatywy petersburskich Ukraińców zostały założone i wydawane organy prasowe ukraińskich frakcji parlamentarnych — „Ukrainskij wiestnik” (1906), potem „Ridna sprawa. Dumśki wisti” (1907), w których bierze najaktywniejszy udział. Oprócz tego, nie będąc deputowanym, wraz z kilkoma innymi wybitnymi działaczami ukraińskimi wszedł do komisji ds. opracowania projektu ustawy o wprowadzeniu języka ukraińskiego do szkół. Kiedy „Rada” — a działo się to nieustannie — wpadała w kolejną dziurę finansową, Petro Januarowycz, odrywając od siebie ostatni grosz, wysyłał Jewhenowi Czykałence, wydawcy, to 500, to 1000 karbowańców. W 1911 r. przekazał do Kijowa w celu realizacji i wsparcia gazety 1000 egzemplarzy własnej książeczki „Pid stelamy Dumy”. Nie mniej częsta i odczuwalna była pomoc dla kijowian ze strony Hromady Petersburskiej poprzez „Towarzystwo Dobroczynne wydawania ogólnoużytecznych i tanich książek”, którym kierował Petro Stebnycki. Na przykład towarzystwo przekazywało im do sprzedaży książki po niskich cenach, często poniżej kosztów własnych, a także pozostałości wydań, które zalegały w ich magazynie. Uzyskane w ten sposób środki szły na pokrycie kosztów wydawania „Rady”. Petersburska „Proświta”. Wspomniane „Towarzystwo Dobroczynne…” w Petersburgu w rzeczywistości było „Proświtą”. Jak pisał w artykule „Petersburska »Proświta«” („Ukrainskaja żyzn”, 1913, V) P. Stebnycki: „Założone zostało pod koniec 1898 r. — kiedy jeszcze w całej swojej sile był tajny okólnik, zakazujący w języku ukraińskim wszelkich rodzajów literatury, poza czystą beletrystyką (tak zwany »zakon Juzefowicza« — lex Jusefoviana). Przy tym specjalnym reżimie, który ciążył nad językiem ukraińskim, nie można było, oczywiście, nawet marzyć o założeniu na Ukrainie organizacji społecznej, z ukraińską nazwą i z wyraźnie określonym prawem rozpowszechniania ukraińskiej literatury popularnonaukowej. Ale w Petersburgu organizatorom towarzystwa udało się osiągnąć”
Zdjęcie Nadiji Kyrjan było w tamtych czasach stosunkowo bardzo dużo: celem towarzystwa, zgodnie ze statutem, było wskazane wspieranie „religijno-moralnego rozwoju i ekonomicznego dobrobytu małorosyjskiego narodu”, a środkiem do osiągnięcia tego celu — wydawanie „dozwolonych przez cenzurę i dostępnych pod względem języka i wykładu książek różnej treści”. Do 1904 r. Towarzystwo wydało 32 broszury, w tym o tematyce rolniczej — 11, biografii — 7, beletrystyki — 6, z medycyny — 3, z historii — 3. W następnych 8 latach, kiedy zniesiono dzikie drakońskie zakazy dotyczące ukraińskiego słowa, zdołali wydać jeszcze 35. Właśnie tutaj wydawano najpopularniejsze wśród ukraińskich chłopów „Rozmowy o gospodarstwie wiejskim” Czykałenki, które pod względem nakładu zajmowały drugie miejsce po „Kobziarzu” Szewczenki. W serii historycznej ujrzała światło dzienne popularna historia Ukrainy M. Hruszewskiego, w serii „Kooperacja, ekonomia i kwestie społeczne” — 9 broszur, w tym o kooperacjach kredytowych S. W. Borodajewskiego, o kooperacji spożywców W. Domanickiego, z podręczników szkolnych — elementarz i dwie chrestomatie do czytania pozalekcyjnego itp. Ogólny nakład wydanej produkcji książkowej wynosił 795 133 egzemplarze. Założone na zasadach składek charytatywnych, Towarzystwo miało, oczywiście, i niewielki zysk. Pewną część literatury przekazywało w darze do bibliotek wiejskich, poszczególne broszury bezpłatnie rozsyłało na prośbę niezamożnych chłopów. Nawiasem mówiąc, przez 14 lat bezpłatnie rozdano i rozesłano ponad 76 tys. egzemplarzy książeczek. W tym czasie, jak pisał Stebnycki we wspomnianym artykule, kiedy lwowska „Proświta”, która pracowała w znośnych warunkach podaustriackiej Ukrainy i praktycznie nie miała żadnych ograniczeń ze strony władz, rosyjskim proświcianom każdy krok przychodził z wielkim trudem. Cenzuralne represje S.-Petersburga wobec Ukraińców po prostu wykraczały poza ramy zdrowego rozsądku. Czego warta była epopeja z uzyskaniem pozwolenia na drukowanie ukraińskiego przekładu Ewangelii! Nawiasem mówiąc, nawet po przejściu między cenzuralną i urzędniczo-biurokratyczną Scyllą i Charybdą, wniosek o święte słowo w ojczystym języku został zakazany przez moskiewskich popów — Synod. I rozwiązanie wszystkich tych kwestii, włącznie z redakcją literacką, korektą, kontaktami z drukarniami, a nawet wysyłką gotowej produkcji, spoczywało na barkach w większości jednego człowieka — Petra Stebnyckiego. Katechizm ukraińskości Polityka carskiej Rosji wobec Ukrainy nigdy nie była choć trochę bardziej liberalna niż wobec innych obrzeży imperium. Przez wieki umiejętnie werbowała i wykorzystywała tych, których obecnie nazywamy ludźmi „trzeciej kolumny”. Walka Ukraińców o wolność i własne państwo obfituje w prowokacje nasłanych „kozaczków”, podłych i sprzedajnych naszych ziomków. Stałą polemikę z nimi (W. Szulginem, P. Florinskim i in.) musiał prowadzić Serhij Jefremow oraz inni ukraińscy publicyści. Nie ominął ten los i Petra Stebnyckiego. W 1912 r. w Kijowie pojawiła się książka S. Szczogolewa „Ukrainskoje dwiżenije kak sowriemiennyj etap jużnorusskogo sieparatizma”. Z zamysłu rosyjskich szowinistów miała ona posłużyć za oficjalny powód do totalnej ofensywy caratu na ukraiński ruch. P. Stebnyckiemu i O. Łotockiemu zlecono napisanie książki-odpowiedzi „Ukrainskij wopros”, gdzie z naukową skrupulatnością, gruntownymi argumentami w popularnonaukowym wykładzie mieli przedstawić władzom i siłom demokratycznym Rosji naszą historię, stan i żądania narodu ukraińskiego. W krótkim czasie wykonali tę pracę błyskotliwie. Do jej przygotowania i napisania zaangażowano wiele źródeł naukowych i statystycznych, wniosków naukowców, przedstawicieli społeczeństwa, instytucji państwowych. Na długi czas książka stała się „katechizmem ukraińskości”. Swojej aktualności, biorąc pod uwagę moment historyczny, nie straciła ona do dziś. „Ukrainskij wopros” składa się z czterech rozdziałów: I. Podstawowe elementy ukraińskiej idei narodowej; II. Ukraiński ruch narodowy w przeszłości i obecnie jako wyraz samostanowienia narodowego; III. Narodowy dorobek ukraińskości; IV. Ukraińskość w stosunku do rosyjskiej państwowości i kultury. Na końcu przeanalizowano oficjalną ideologię wielkorosyjskiego centralizmu, ekonomiczne skutki represji, bezperspektywiczność asymilacji Ukraińców, a także perspektywy antyukraińskiej polityki caratu. Czołowe miejsce w pracy zajęła kwestia języka ojczystego. Pełnomocnik, mąż stanu We wspomnianej książce, w podrozdziale „Język ukraiński jako najważniejsza i wyrazista cecha indywidualności ludowej” autorzy przytaczają wypowiedź A. N. Pypina: „Wszystko, co tylko stanowi indywidualność narodu, sprowadza się w ostatecznym rozrachunku do języka; reszta elementów tworzących indywidualny organizm ludowy — uczucia, wyobrażenia, zwyczaje, ustrój społeczny i polityczny — mogą się zmieniać, nie wpływając na samodzielność narodowej indywidualności, dopóki naród zachowuje swój język”. Odwołanie do autorytetów historyczno- Na jednej z trzech kronikarskich starokijowskich gór — Szczekawicy — w 1923 roku go pochowano. Tam, gdzie zgodnie z legendą, tysiąc lat przed tym spoczęły prochy księcia Olega. Nie udało mi się znaleźć grobu Petra Stebnyckiego, tak jak archeologom — Wieszcza Olega. Ale jeśli legendarnemu księciu wzniesiono dwa pomniki, to Petrowi Januarewyczowi — żadnego, nie ma nawet skromnego nagrobka. Można się zgodzić: i pierwszy, i drugi to postacie różnej wielkości i różnych czasów, jednak łączy ich jedno: porażające poświęcenie w imię ojczystej ziemi.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
nauki filologicznej nie jest przypadkowe. Wszak Petro Stebnycki, uważnie i skrupulatnie śledząc wszystko, co publikowano na temat problemów języka (znał kilka języków obcych), rzetelnie badał i analizował politykę językową w innych krajach i wyciągał odpowiednie wnioski. Jako publicysta problem języka uczynił kamieniem węgielnym wielu swoich publikacji. Prawdopodobnie po raz pierwszy do tego tematu odnosi się w 1898 r., kiedy w „Sankt-Pietierburgskich wiedomostiach” opublikowano jego materiał „K polemikie o małorusskom jazykie”. Po pewnym czasie w tym samym miejscu pojawia się „Jazyk i szkoła”. Nawet w 1918 r., przenosząc się do Kijowa, sprawując urzędy państwowe, Petro Januarewycz nie porzuca głównego tematu — języka. Tym bardziej, że wraz z uzyskaniem przez Ukraińców własnego państwa sytuacja językowa zmieniła się niewiele. W gazecie „Nowa Rada” („Rada”) wciąż pojawiają się jego publikacje: „O czystości języka”, „Słowa i czyny”, „Był sobie Sasza…”, „Język państwowy” itd. W tej ostatniej słusznie zauważa: „U podstaw nowej ukraińskiej państwowości legła stara kultura narodowa i żywioł narodowy w swoich rodzimych formach, a przede wszystkim — język ojczysty trzydziestomilionowego narodu ukraińskiego. Nikomu nawet do głowy nie przychodziło poddawać w wątpliwość pytania: a jaki ma być język państwowy na Ukrainie?”. I dalej: „Nieukraińskie elementy ludności skarżyły się na zbyt pospieszną ukrainizację szkoły, protestowały przeciwko łamaniu starego porządku, ale nikt nie odważał się podnosić głosu przeciwko idei ukrainizacji, przeciwko samemu językowi ukraińskiemu i jego prawom…”. W okupowanym przez bolszewików Kijowie, nawet gdy M. Szczors swoim rozkazem zakazał „Rady”, Stebnycki znajduje możliwość dotarcia do czytelnika. Zawsze wyważony i poprawny w „Wierze Fekli” („Promiń”, 1919, nr 29), nie powstrzymuje się: „Moskiewska pycha — to przecież jeden z kardynalnych fundamentów zarówno moskiewskiej kultury, jak i moskiewskiej państwowości. Przez całą historię Moskwy i Rosji przechodzi ta charakterystyczna cecha narodowa”. …Nie ominęło go bolszewickie więzienie, ale dzięki licznym prośbom szerokiej ukraińskiej, a nawet nieukraińskiej społeczności, a przede wszystkim Akademii Nauk, w której pracował, zostaje zwolniony. W Akademii wraz z H. Hołoskewyczem, S. Jefremowem, A. Krymskim, M. Hrinczenko i innymi pracował w Komisji „Słownika żywego języka”. Nie ominął go los Jefremowa i przeważającej większości świadomej narodowo ukraińskiej inteligencji. Ale był to jeszcze tylko głodny 1921 rok. P. J. Stebnycki chronicznie głodował, ale kontynuował pracę. „Straszne to były czasy — napisze w swoich wspomnieniach o Stebnyckim jego koleżanka Je. Biłanowska — wszyscy byliśmy zawsze głodni i smacznie jedliśmy tylko w myślach”. Zaczęła się u niego dystrofia. Po roku zachorował i trafił do szpitala. Kiedy go odwiedzono, „Petro Januarewycz leżał na boku, zwinąwszy w kupę swoje kosteczki… ciała już na nich nie było…”. 14 marca 1923 r. odszedł. Złożył w skarbcu wolności najwięcej, wszystko, co miał. „Wszyscy bowiem wrzucali z tego, co im zbywało, ona zaś ze swego niedostatku wrzuciła wszystko, co miała na swe utrzymanie…”
Машинний переклад
150 lat temu poeta Pawło Czubynski napisał wiersz „Szcze ne wmerła Ukrajina”, który stał się hymnem niepodległego państwa. Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. Napisać wiersz, który inspirowałby naród, to marzenie każdego poety. Jednak taka misja przypada tylko wybranym. Wśród nich jest Pawło Czubynski, do którego los rzeczywiście się uśmiechnął. Do napisania wiersza skłoniła go niełatwa sytuacja społeczna, która wytworzyła się w drugiej połowie XIX wieku. Zrozumiałe jest więc, dlaczego Pawło Czubynski nie włączył wiersza „Szcze ne wmerła Ukrajina” do swojego pierwszego drukowanego zbioru. Nie oznacza to jednak, że poeta i działacz społeczny ukrywał swoje patriotyczne uczucia. Przeciwnie, był aktywnym uczestnikiem „Hromady”, narodowo-kulturalnego ośrodka ukraińskiej inteligencji, i właśnie za udział w kijowskiej „Hromadzie” oraz układanie „oburzających” pieśni Czubynskiego oskarżono, aresztowano i ukarano zesłaniem. Tymczasem wiersz „Szcze ne wmerła Ukrajina” rozpowszechniał się wśród ludzi nieobojętnych i już żadna cenzura ani carska kara go nie zatrzymały. Jeśli chodzi o historię powstania wiersza, Czubynski nie robił wokół tego wielkiego rozgłosu. Podkreślał jedynie, że ten wiersz to improwizacja. Jak wiadomo, w wynajętym mieszkaniu Pawła Czubynskiego w kijowskim domu kupca Łazariewa często zbierali się „hromadiwcy”. Wśród nich byli także studenci-Serbowie. Pewnego razu na przyjęciu zaśpiewali serbską pieśń, w której były takie słowa: „Serce bije i krew leje się za swoją wolność”. Gospodarza poruszył ten motyw. I do usłyszanej melodii ułożył „ukraiński” refren, w którym był wers — „Szcze ne wmerła Ukrajina”. Switłana MUSZTENKO, starszy pracownik naukowy Muzeum Sztuki Teatralnej, Muzycznej i Filmowej Ukrainy. W tym roku społeczność kulturalna Ukrainy obchodzi 130. rocznicę powstania pierwszego ukraińskiego teatru zawodowego koryfeuszy (1882 r.), który odegrał znaczącą rolę w ogólnym procesie rozwoju naszej kultury i kształtowaniu narodu. Jego założycielem i organizatorem został Marko Łukycz Kropywnycki. Był on nie tylko aktorem, ale także reżyserem, dramaturgiem, kompozytorem, wykonawcą utworów muzycznych, malarzem, pedagogiem i organizatorem spraw teatralnych. W historii kultury trudno znaleźć rodzinę, która dałaby takie konstelacje talentów, jak skromna, pracowita rodzina Tobilewyczów, gdzie było sześcioro dzieci, a czworo z nich stało się koryfeuszami narodowej sztuki teatralnej: dramaturg i aktor Iwan Karpenko-Karyj, aktorzy Mykoła Sadowski i Panas Saksahanski, ich siostra — znana aktorka i śpiewaczka (zmarła w wieku 36 lat) Marija Sadowska-Barilotti. Wszyscy oni kontynuowali rozwijanie sławnej sprawy. Dom Ludowy w Kijowie. Grupa szybko nauczyła się napisanego tekstu i pod dyrekcją Czubynskiego zaśpiewała po ukraińsku. Było to pierwsze wykonanie pieśniowe utworu. Potem wiersz opublikowano w czasopiśmie „Meta” w 1863 roku, publikacja trafiła do Mychajła Werbyckiego, ukraińskiego kompozytora, dyrygenta chóralnego, księdza, proboszcza cerkwi we wsi Młyny, niedaleko Przemyśla. Oto co wspomina jego potomek Wołodymyr Syrotenko (Werbycki): „Ten numer czasopisma katecheta Seminarium Przemyskiego ks. Justyn Żelechiwski zawiózł swojemu bratu, młynowskiemu księdzu Mychajłowi Werbyckiemu. Ojciec Werbycki fanatycznie kochał Szewczenkę, marzył o skomponowaniu muzyki do wszystkich jego wierszy. Zatem, otrzymawszy czasopismo, już po tygodniu skomponował muzykę do wszystkich czterech wierszy. Już w grudniu na zebraniu społeczności Seminarium Przemyskiego po raz pierwszy zabrzmiało „Szcze ne wmerła Ukrajina”. Rektorowi tak bardzo spodobała się pieśń, że zalecił seminarzystom rozpowszechnianie jej wśród pielgrzymów, a ks. Werbyckiego poprosił o zrobienie z solówki chorału. I już w święto Jana Chrzciciela przed wielotysięcznym tłumem przemyślan zabrzmiał potężny chorał w wykonaniu połączonego chóru. Obecnemu na święcie biskupowi Polańskiemu, założycielowi pierwszego ukraińskiego teatru, tak spodobał się chorał, że podczas otwarcia ukraińskiego teatru we Lwowie wystawieniem operetki Karla Heintza „Zaporożcy” nakazał reżyserowi wstawić do akcji wykonanie „Szcze ne wmerło Zaporiżżja”. W programach jednak było „Szcze ne wmerła Ukrajina”. Rankiem, drugiego dnia po przedstawieniu, „Szcze ne wmerła Ukrajina” śpiewał cały Lwów. Galicjanie uważali, że słowa pieśni napisał T. Szewczenko. Dlatego też pieśń ta stała się hymnem, najpierw Zachodniej Ukrainy, a potem Ukraińskiej Republiki Ludowej. A „Marsyliankę Hromady”, którą napisali studenci, wkrótce zapomniano…”. W 1939 roku właśnie wiersz „Szcze ne wmerła Ukrajina” zatwierdzono jako hymn Ukrainy Karpackiej. A w czasach radzieckich ta pieśń była zakazana. 15 stycznia 1992 r. muzyczną redakcję Hymnu Państwowego zatwierdziła Rada Najwyższa Ukrainy, o czym zapisano w Konstytucji Ukrainy. Jednak dopiero 6 marca 2003 roku Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła ustawę „O Hymnie Państwowym Ukrainy”. W projekcie ustawy proponowano zatwierdzić jako Hymn Państwowy hymn narodowy do muzyki Mychajła Werbyckiego ze słowami tylko pierwszej zwrotki i refrenu pieśni Pawła Czubynskiego „Szcze ne wmerła Ukrajina”. Jednocześnie pierwsza strofa hymnu proponowana była w takiej postaci — „Szcze ne wmerła Ukrajiny i sława, i wola”. Tę ustawę poparło 334 deputowanych ludowych z 433. W rezultacie, wraz z przyjęciem tej ustawy, Artykuł 20 Konstytucji Ukrainy nabrał pełnego kształtu. Hymn narodowy do muzyki Mychajła Werbyckiego otrzymał słowa, odtąd zatwierdzone ustawą. I choć nieco różnią się one od pierwotnych, napisanych półtora wieku temu, duch w nich pozostał ten sam — do głębi ukraiński. Mimo że aktorzy, tak jak wcześniej, nazywani byli małorosyjskimi lub po prostu rosyjskimi, mimo że z wielkimi trudnościami wynajęte pomieszczenie Troickiego Domu Ludowego (obecnie jest to budynek Teatru Operetki) było daleko od centrum. Tutaj, w tym wielkim i niezbyt przytulnym budynku, gdzie wcześniej występowała rosyjska trupa dramatyczna „Towarzystwa Oświaty”, wszystko przebudował i przerobił M. K. Sadowski. Jako kierownik przywiązywał równie wielką wagę zarówno do zewnętrznego, jak i wewnętrznego wyglądu teatru. I w tym był podobny do wielkiego K. S. Stanisławskiego. M. Sadowski uczynił swój teatr stacjonarny prawdziwie ludowym nie tylko w repertuarze, ale i w dostępności dla odwiedzających. Ceny biletów były znacznie niższe niż w innych kijowskich teatrach, nawet po dziesięć kopiejek za miejsce, podczas gdy w Operowym i Sołowcowskim (Teatr Rosyjski, teraz — Teatr im. I. Franki) najniższe ceny wynosiły po 32 kopiejki za miejsce. Miejsc w teatrze Sadowskiego było tylko około 600.
W operze — dwukrotnie, w teatrze Sołowcowa półtora raza więcej. Niskie ceny biletów sprawiały, że do tego Ukraińskiego teatru narodowego przychodzili ludzie ze wszystkich przedmieść — Demijówki, kolejowej Sołomianki, robotniczej Szulawki… Teatr Sadowskiego z powodzeniem pracował w Kijowie przez siedem lat: od 1907 roku do początku I wojny światowej w 1914 roku. Wówczas rząd carski przerwał nie tylko istnienie tego teatru, ale w ogóle wszystkich ukraińskich gazet, czasopism i księgarni. Siła i rola koryfeuszy polegały na tym, że tworząc repertuar, kształtowali prawdziwie ludowy teatr narodowy, wpływając tym samym na świadomość ludzi. Stworzyli szkołę kunsztu aktorskiego i reżyserskiego, a pracując w warunkach zakazów ze strony rządu carskiego, wznieśli ukraiński teatr na znacznie wyższy szczebel profesjonalizmu, uczynili go wpływowym i decydującym czynnikiem kultury narodowej. Dzięki ich działalności druga połowa XIX wieku weszła do historii ukraińskiej kultury jako „złoty wiek” teatru. Zespół teatru koryfeuszy. 1886 r. Pierwszy rząd od lewej do prawej: M. Sadowski, H. Zatyrkewycz-Karpińska, M. Kropywnycki, M. Zańkowecka
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
...w roli założyciela i, jak nazywali go współcześni, ojca ukraińskiego teatru M. L. Kropywnyckiego. Najbardziej aktywnym po Marku Kropywnyckim był Mykoła Karpowycz Sadowski (Tobiłewycz-średni). Jego życie było burzliwe, pełne artystycznych i społecznych osiągnięć, począwszy od wojny rosyjsko-tureckiej 1877–1878 r., w której brał udział i otrzymał Krzyż św. Jerzego za odwagę, a w dalszym ciągu walka o prawa ukraińskiego słowa i teatru w warunkach zakazu. Wszędzie tam, gdzie ukraińscy aktorzy dawali przedstawienia, odnosili niezmienny sukces. Nawet reakcyjna prasa nie mogła już ignorować ani przemilczać tego znaczącego i swoistego zjawiska, jakim było powstanie Teatru Koryfeuszy. Dopiero na początku XX wieku aktorzy mieli szczęście otrzymać „swoją chatę”, czyli budynek teatralny. W 1907 roku Mykole Karpowyczowi Sadowskiemu udało się otworzyć w Kijowie stały ukraiński teatr.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
woził pomoc finansową od ukraińskiej inteligencji powiatu. Tworzono towarzystwa sportowo-patriotyczne „Płast”, „Sicz” oraz „Łuh”. A wraz z rozpadem imperium austro-węgierskiego rudkowscy proświcianie tworzyli państwo ukraińskie w rodzinnym miasteczku i jego okolicach: ustanowili tutaj władzę ukraińską bez ani jednego wystrzału, jak wspominał ks. Stepan Onyszkewycz. Proświcianie zorganizowali władzę ZURL i stawiali godny opór polskim interwentom. Ósma Brygada Samborska, utworzona na bazie grupy wojskowej „Rudki”, miała swojego kronikarza — Iwana Karpynecia, który opisał szczegółowo wydarzenia związane z działalnością ósmej Brygady Samborskiej w walce Ukraińskiej Armii Halickiej o Ukrainę. Prawie wszyscy oni, obrońcy ukraińskiej państwowości, którzy przeżyli w ognistej zawierusze, zostali ukarani obozami koncentracyjnymi, czy to polskimi, czy później sowieckimi. Prześladowano ich do końca życia, jeśli nie wyemigrowali. W dwudziestoleciu międzywojennym z wielkimi trudnościami odradza się „Proświta” na Rudkowszczyźnie, przed którą stały problemy ochrony ojczystego języka i szkoły, cerkwi, prawdy historycznej w walce o własne Państwo. Wychowanie patriotyczne we wszystkich sferach życia było zakazane, Ukraińców prześladowano, aresztowano. A wraz z przyjściem pierwszych „wyzwolicieli” we wrześniowe dni 1939 roku „Proświtę” zamknięto. Na jej działaczy spadły nowe prześladowania. W naszym muzeum-świetlicy przechowujemy fotografię, na której uwieczniono uczestników powiatowego seminarium prośwician z 1939 roku. Po wrześniowym „wyzwoleniu” z dziewięciu przywódców powiatowej „Proświty” oraz „Ridnej Szkoły” dyrektora „Masło-
Машинний переклад
Wołodymyr HOLYNSKYJ, przewodniczący towarzystwa „Proświta” w Rudkach. Chociaż w Rudkach, miasteczku powiatowym na Lwowszczyźnie, towarzystwo „Proświta” zostało oficjalnie założone w 1912 roku, w okolicznych wsiach prowadzono działalność oświatową co najmniej od początku XX wieku. Dotyczy to, jak świadczy archiwum proświtańskie, wsi Hyszewice, Podilci, Nowosiółki Gościnne, Woszczaniec, Zahirja oraz Uhierce Wieniawskie. Na czele tych ośrodków proświtańskich stali księża-narodowcy: ks. Stepan Onyszkewycz, ks. Jakiw Kosonockyj, ks. Ajtal Kowalskyj, ks. Semen Kulczyckyj, chłop Jurko Pasternak oraz jedyny w naszej okolicy dziedzic-Ukrainiec Mychajło Małeckyj. Właśnie dzięki jego wsparciu materialnemu kupowano literaturę proświtańską, rozbudowywano czytelnie, zbudowano i uruchomiono ukraińską bursę w Komarnie, miasteczku, które należało wówczas do powiatu rudkowskiego. Założono przedszkole w Uhiercach Wieniawskich, przeznaczano środki na ukraińskie gimnazjum im. Hrinczenki we Lwowie, remontowano i budowano cerkwie w Woszczancach i Uhiercach Wieniawskich, zakładano towarzystwa „Silśkyj Hospodar”, „Ridna Szkoła”, spółdzielnie: handlowo-zbytkowe, mleczarskie, produkcji dachówek w zamian za chłopskie strzechy, wyrobu mebli z wikliny, produkcji torfu na opał dla chłopów… Właśnie dzięki spółdzielczości ukraińskim chłopom udawało się zdobywać środki na naukę swoich dzieci w średnich i wyższych zakładach naukowych ówczesnej Austro-Węgier. Po wsiach tworzono chóry, które budziły miłość do ukraińskiej pieśni, kółka dramatyczne, szkoły ukraińskojęzyczne, które niosły narodowi ukraińskie słowo, pieśń, książkę, historię własnego narodu, co sprzyjało odrodzeniu idei narodowej. Proświtańcy prowadzili agitację przedwyborczą na rzecz swoich kandydatów do parlamentów galicyjskiego i wiedeńskiego, obchodzili święta Szaszkewycza i Szewczenki. W 1911 roku w Woszczancach, w dużym wynajętym pomieszczeniu dworskim, przyozdobionym portretem Tarasa i wyszywanym ręcznikiem, przeprowadzono wieczór w 50. rocznicę śmierci T. Szewczenki z udziałem dzieci szkolnych, które deklamowały wiersze Kobziarza i śpiewały ukraińskie pieśni ludowe dla społeczności wiejskiej. W 1914 roku w centrum wsi ustawiono znak pamięci — trzymetrowy słup w formie piramidy ze słowami Szewczenki. Zachowały się ciekawe dokumenty o obchodach stuletniego jubileuszu Szewczenki w Rudkach — ogłoszenie z planem przeprowadzenia święta. W 1913 roku choremu Iwanowi Frankowi nauczyciel Mychajło Pyłypczak, sekretarz powiatowej „Proświty” w Rudkach, Jarosława Sałasz ze swoimi wychowankami związku” inżyniera Hrycia Lesiuka wysłali robić masło aż do Kazachstanu, a przewodniczącego „Ridnej Szkoły” lekarza Mychajła Kernycznego enkawudziści aresztowali i później rozstrzelali w samborskim więzieniu, reszta po cichu urządziła się do pracy w szkołach wiejskich (wtedy brakowało nauczycieli i kto miał średnie wykształcenie, mógł otrzymać pracę w szkole wiejskiej). Stopniowo enkawudziści węszyli kto jest kim... Lecz początek wojny 22 czerwca 1941 roku przeszkodził im w zakończeniu niszczenia najbardziej aktywnej inteligencji naszego powiatu. W 1944 roku elitarna część rudkowskiej inteligencji nie chciała po raz drugi być „wyzwoloną” przez władzę radziecką, emigrując na Zachód w poszukiwaniu osobistej ochrony i zachowania swoich rodzin, rozsiedlając się po Europach, Amerykach i Australiach. Niektórzy z nich pozostawili swoje drukowane wspomnienia o działalności na rodzinnej ziemi. Te materiały latami zbierali aktywiści i teraz są one przechowywane w naszej bibliotece proświtańskiej. W 1991 roku „Proświta” w Rudkach odradza się wraz z odrodzeniem naszej państwowości. Przed nią stoją zadania wskrzeszenia tego, co ukrywano przed narodem, oczerniano, przemilczano, wszystkiego, co jest związane z odrodzeniem Ukrainy jako niepodległego państwa. W 2006 roku proświtański Dom Ludowy, który był już „sprywatyzowany”, przy czynnej pomocy Jarosława Pitki, przewodniczącego Lwowskiego Zjednoczenia Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, został zwrócony proświtańcom i urządzono tam przez naszą społeczność Muzeum-Świetlicę walk wyzwoleńczych ziemi rudkowskiej. Wyremontowano ten historyczny budynek za środki wydzielone przez komitet organizacyjny obchodów 150. rocznicy Iwana Franki na Samborszczyźnie, dokąd teraz wchodzi większa część ziemi rudkowskiej. (Bo przecież nasi dziadowie i pradziadowie w 1897 roku oddali swoje głosy na Iwana Frankę jako przyszłego wymarzonego parlamentarzystę z naszego okręgu wyborczego do Parlamentu Wiedeńskiego. W powiecie rudkowskim Iwan Franko wybory wygrał, chociaż ogólnie w okręgu ówczesna administracja Galicji nie wpuściła go do parlamentu). W naszej świetlicy przedstawiona jest działalność miejscowych działaczy państwowych: są to materiały ówczesnej prasy, dokumenty, literatura wspomnieniowa uczestników wydarzeń historycznych, cała galeria portretów aktywistów, którzy wzywali. Mieszkańcy Zahirja obchodzili święto „Naród pracy”. 5.10. 1927 r.
zachęcają nas do działalności na rzecz budowy współczesnej Ukrainy… (W wyborach do Rady Najwyższej Ukrainy 28 października 2012 roku mieszkańcy Rudek oddali zdecydowaną większość głosów na zjednoczoną opozycję wobec ówczesnej władzy). Na fotografiach staraliśmy się wyeksponować główne etapy walki o niepodległość Ukrainy w mieście… Do Muzeum-Świetlicy przychodzą nauczyciele, licealiści, studenci, wszyscy, którzy szanują historię rodzinnego kraju. Udzielamy im konsultacji popularnonaukowych, udostępniamy literaturę lub pomagamy w nauce historii naszego regionu. Jesteśmy dumni, że zwycięzca IV etapu Ogólnoukraińskiej olimpiady z historii, słuchacz Samborskiej Rejonowej Małej Akademii Nauk (sekcja historii) przy Zespole Szkół w Czajkowicach, prowadzonej przez zasłużoną nauczycielkę Ukrainy panią Jarosławę Sałasz, Mychajło Kopacz czerpał wiedzę z biblioteki naszej świetlicy. Obecnie jest on studentem wydziału historycznego Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki. Nasi członkowie Proświty biorą udział w wieczornicach, zebraniach wiejskich i akademiach w sąsiednich wsiach, gdzie bada się historyczne ciekawostki wsi, ważne wydarzenia czy postacie. Na przykład na zebraniu wiejskim w Zahórzu omawiano udaną działalność „Proświty” w okresie przedwojennym. Uczestnikom zebrania wręczano fotografie z działaczami Proświty z ich wsi sprzed osiemdziesięciu lat, na których uwiecznieni byli ich ojcowie i dziadowie (dzięki uprzejmości mieszkańca wsi pana Iwana Hoszmana), a mieszkańcy Rudek podarowali mieszkańcom Zahórza portret autorytatywnego założyciela „Proświty” w ich wsi. Dyskutowano o niepotrzebnej zmianie nazwy wsi — Koniuszki Siemianowskie na nową nazwę Łuki, do której przyłączono Zahórze. Przecież nazwa wsi Siemianowe sięga czasów książęcych!.. Mieszkańcy Zahórza odłączyli się i przywrócili wsi historyczną nazwę. Niedawno zespół nauczycielski szkoły w Czajkowicach przygotował akademię poświęconą Pamwie Beryndzie, autorowi pierwszego ukraińskiego słownika z pierwszej trzeciej XVII wieku pod tytułem „Leksykon sławieno-rosskij albo imion tołkowanije”. Nasza literatura podaje niedokładne dane na temat pochodzenia tego ukraińskiego leksykografa. A podczas akademii wyjaśniło się, że szlachecki zakątek wsi Czajkowice do dziś nosi imię Beryndy i że nazwa ta pochodzi od tureckiego plemienia Berendejów, którzy zostali zaproszeni przez kijowskich książąt na Porosie, by walczyć za Ruś. Prawdopodobnie część z nich została skierowana na Podniestrze z ważnymi wówczas zadaniami obrony Rusi na zachodzie. Nawiasem mówiąc, czajkowiccy Beryndowie do dziś, mimo tysiącletniej naturalnej asymilacji z miejscową ludnością, mają w oczach to „coś” tureckiego. W ten sposób pisana historia wsi została wydłużona o 350 lat przez miejscowych miłośników i badaczy rodzinnego kraju. Ponadto wiele dzieci przemawiało na akademii do swoich słuchaczy pieśniami i wierszami: bez ojczystego języka nie ma Ukrainy! Sercem i duszą przyczynili się do tego szkolni nauczyciele historii Jarosława Myrosławiwna Sałasz oraz literaci Hanna Petriwna Dorotiak i Petronela Iwaniwna Szczurko… Ojciec Jurij Kmit, aktywny działacz Proświty powiatu z Czajkowic, zebrał materiały do słownika bojkowskiego; publikował w okresie międzywojennym w czasopiśmie „Bojkiwszczyna”. Na 100-lecie „Proświty” na Rudkowszczyźnie za półtora miesiąca przygotujemy wieczór poświęcony Mychajłowi Małeckiemu w jego Uhercach Wieniawskich, obecnie Zełenyj Haj, jednemu z pierwszych honorowych członków Proświty w regionie, który podarował swój majątek z 354 morgami pola i lasu „Proświcie”. Był on jednym z pierwszych inicjatorów działalności Proświty na Rudkowszczyźnie. Był płodnym społecznikiem, przybliżał odrodzenie niepodległej Ukrainy. Podarowany pamiątkowy portret, namalowany przez rudkowskiego artystę Mychajła Bełeja, będzie zdobił miejscową bibliotekę, która będzie nosić imię Mychajła Małeckiego. Będzie on przypominał każdemu czytelnikowi biblioteki o sławnym ukraińskim Patriocie-Dobroczyńcy z Zełenego Haju. Rudkowski Dom Ludowy również pochodzi z jego daru dla Proświty! Dobrze byłoby, gdyby towarzystwo Proświta miało dziś pomoc od państwa, choćby jakieś środki na zakup wyposażenia muzealnego i na remont zniszczonego przez czas naszego starego budynku. Przecież praca Proświty, zwłaszcza dzisiaj, jest niezwykle potrzebna dla wzmocnienia i budowy ukraińskiej państwowości. Należy do niej angażować młodzież, bo obecni członkowie Proświty to głównie ludzie starszego pokolenia, emeryci… Trzeba szukać dobroczyńców. Bez takich teraz się nie obejdzie! Dlatego chcemy poprzez „Słowo Proświty” podziękować dobroczyńcom Proświty, strażnikom historycznej sprawiedliwości naszego zakątka Ukrainy. Kim oni dziś są w naszych rudkowskich warunkach? Jestem dumny z tego, że moi bardzo dawni uczniowie lub dzieci moich kolegów, obecnie doświadczeni i zasłużeni lekarze, gospodarze, urzędnicy rozumieją potrzebę chwili i wspierają nasze towarzystwo, pomagają nam trwać. To dobroczyńcy: Mykoła Pochodżaj, Iwan Romaniak, Olha Palij, Roman Maryniak i inni. Dzięki nim wyremontowano Muzeum-Świetlicę zmagań wyzwoleńczych Rudkowszczyzny. Cześć wam, przyjaciele, honor i chwała Proświty! Niestety, obecnie niepowetowaną szkodą jest to, że pewna część naszej społeczności, zwłaszcza nauczycielstwo, jest pozbawiona aktywności w Proświcie przez państwową politykę tabacznikowszczyzny w dziedzinie edukacji i kultury. I na to niełatwo znaleźć radę… Oglądając się na stuletnią działalność „Proświty” na Rudkowszczyźnie, myślę, że to Towarzystwo musi jeszcze aktywniej żyć i pracować dla Ukrainy, być niezawodnym strażnikiem ojczystego słowa, historii i Państwa!
Машинний переклад
Halyna JEHOROWA Kontynuujemy informowanie o podróży Ołeha Tkaczenki, przewodniczącego Zaporoskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Zakończenie akcji planuje on w dniu obchodów 144. rocznicy towarzystwa „Proświta”. 14 listopada od majestatycznego pomnika Prometeusza, który wznosi się nad Dnieprodzierżyńskiem, Ołeh Tkaczenko kontynuował swoją drogę. Zgodnie z planem odwiedził Wierchniednieprowsk, Puszkariwkę, Domotkań, Pawliwkę, Kucewoliwkę (obwód kirowohradzki), Kamiani Potoky (obwód połtawski) i 19 listopada wszedł do Krzemieńczuka. Ołeh Tkaczenko odwiedził kozacką mogiłę we wsi Dniprowa Kamianka w rejonie wierchniednieprowskim obwodu dniepropetrowskiego, gdzie pochowano kozaków, którzy zginęli podczas odwrotu Iwana Mazepy z pola bitwy pod Połtawą. Na mogile stoi kozacki krzyż, a Raisa TANANA, kierownik działu Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Nieliczny wydał się ostatni dzień jesieni dla Tarasowej Góry. Początkowo do mogiły Kobziarza szli pojedynczy zwiedzający. Z czasem przy dźwiękach nieśmiertelnego „Testamentu” Szewczenki weszła grupa młodzieży. Byli to studenci Kijowskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa. Uczciwszy chwilą ciszy jasną pamięć poety, weszli obejrzeć nową ekspozycję muzeum. Każdy, kto wchodzi na szczyt Tarasowej Góry, zagląda także do odnowionego pierwszego ludowego muzeum Kobziarza — Tarasowej Świetlicy. Tutaj często odbywają się spotkania z ciekawymi ludźmi. Tak więc i ten dzień podarował nam niezapomniane spotkanie z Ołehem Tkaczenką, przewodniczącym Zaporoskiego Obwodowego Zjednoczenia towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki. W muzeum byli obecni czło- Ołeh Tkaczenko ze szkolnymi dziećmi ze wsi Kucewoliwka obok szeroki Dniepr. Wśród wybitnych miejsc przewodniczący zaporoskiej „Proświty” we wsi Pawliwka odwiedził 300-letni dąb. 17 listopada spotkał się z mieszkańcami wsi Kucewoliwka w rejonie onufrijewskim obwodu kirowohradzkiego. Porozmawiał nie tylko z dorosłymi mieszkańcami, ale także z pierwszoklasistami miejscowej szkoły. Dalej wyruszył do wsi Kamiani Potoky w obwodzie połtawskim, gdzie odbyło się spotkanie z wykładowcami miejscowej szkoły i jej wychowankami. Wszędzie ukraińskie społeczności przyłączają się do żądań Ołeha Tkaczenki i podpisują je. I im bliżej Kijowa, zwolenników tych żądań przybywa. 19 listopada w Krzemieńczuku miał spotkanie z proświtianami i oświatowcami miasta, a także przeprowadził konferencję prasową, na którą zaproszono lokalne media. Podziękował za ciepłe przyjęcie, za wsparcie jego żądań i zaznaczył, że „coraz więcej obywateli Ukrainy wstaje z kolan, pragnąc oświadczyć, że jesteśmy Ukraińcami i że nas nikomu nie podzielić i nie pokonać!” Gościnnie powitała naszego podróżnika Czerkaszczyzna. Odbyły się spotkania, na których ludzie aktywnie wspierali „Żądania” swoimi podpisami. Chołodny Jar, Melnyky, Medwediwka, kraina, gdzie buja duch sławnych kozaków Koliwszczyzny i walk wyzwoleńczych lat 18—22 XX wieku, połączyła się z Duchem Siczy, który przyniósł ze sobą Ołeh Tkaczenko do dębu Maksyma Zalizniaka z Zaporoskiego Dębu i wyspy Chortyca. 26 listopada porozmawiał z proświtianami i dziećmi w bibliotece dziecięcej. A 27 listopada odbyła się konferencja prasowa i spotkanie ze zwolennikami. Po czym Ołeh Tkaczenko wyruszył do Kaniowa, do naszego ojca Tarasa Szewczenki. 3 grudnia Ołeh Wałentynowycz dotarł do Perejasławia Chmielnickiego, miał okazję odwiedzić uniwersytet, gdzie właśnie obchodzono 290. rocznicę urodzin Hryhorija Skoworody. Dalej droga będzie wiodła przez miejscowości Mirne, Boryspol i Szczasływe. I wreszcie — do Kijowa, gdzie przekaże kierownictwu żądania w obronie języka ukraińskiego z podpisami tysięcy ludzi. A my będziemy mogli z nim porozmawiać. Ołeh Tkaczenko oraz O. Docenko (sekretarz odpowiedzialny Czerkaskiej „Proświty”)
Машинний переклад
Ірина ЗЛОБІНА, м. Харків
Irina Złobina, Charków
Niedawno przedstawiciele charkowskiego oddziału „Młodej Proświty” odwiedzili rejon Wałkiwśki z akcją „Czytają Czeremuszna”, która odbyła się w ramach projektu W. Afanasjewej „Ukraina czyta”. Przez miesiąc trwała zbiórka książek dla wiejskiej biblioteki: wszyscy chętni przynosili ukraińskojęzyczne wydawnictwa drukowane do kawiarni „Złoty dukat”, znajdującej się w Charkowie, przy ulicy Czerwonoprapornej, 6. Wiele książek z różnych zakątków Ukrainy docierało do Czeremuszniej pocztą. Blisko 500 zebranych egzemplarzy uroczyście przekazano bibliotece. Połowę z nich przynieśli nieobojętni charkowianie, i to bardzo cieszy. Sporo książek, a także płyt, przekazało z Kijowa Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Szczególną wartość ma nowy Wielki objaśniający słownik współczesnego języka ukraińskiego, który przyda się uczniom, nauczycielom, każdemu, kto chce doskonalić znajomość ojczystego języka. „Młoda Proświta” przygotowała imprezę kulturalno-artystyczną, poświęconą pamięci pisarki Maruśi Wolwacziwny. Był to wspaniały prezent dla mieszkańców Czeremuszniej z okazji Dnia Pracownika Rolnictwa. Proświtianie opowiedzieli o swojej znajomości z Czeremuszną, która stała się możliwa dzięki twórczości ich sławnej rodaczki, przypomnieli życiorys pisarki. Przewodniczący „Młodej Proświty” Obwodu Charkowskiego M. Diużenko opowiedział o organizacji i jej działalności, podzielił się planami na przyszłość. Koncert rozpoczęło rodzinne trio banduzystów — W. Lira z córkami. Zaśpiewały znane ludowe i autorskie ukraińskie pieśni, zorganizowały edukacyjny konkurs dla najmłodszych. Pałeczkę przejął charkowski bard M. Wołowyk. Pod koniec występu wszyscy wspólnie zaśpiewali znane piosenki razem z panem Myhajłem. „Młoda Proświta” Obwodu Charkowskiego serdecznie dziękuje wsi Czeremuszna i jej mieszkańcom za ciepłe, gościnne przyjęcie! A także wszystkim, którzy przyłączyli się do akcji „Ukraina czyta”, dodawali skrzydeł, wspierali i pomagali w organizacji imprezy. Bardzo wdzięczni za znaczący wkład w tę sprawę Pawłowi Mowczanowi — przewodniczącemu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki.
Машинний переклад
Irina MOŁCZANOWA, członkini Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, m. Mariupol
W gazecie „Донеччина” z 20.11.12 r. opublikowano dwa duże artykuły o języku ukraińskim. Na pierwszej stronie — sprawozdanie z obwodowej naukowo-praktycznej konferencji na temat „Мова — глибина тисячоліть” (autorki L. Czerniakowa, T. Charachoryna) ze szczegółowym wykazem wszystkich, którzy zabierali głos, i bez jakiejkolwiek analizy rzeczywistej sytuacji języka ukraińskiego na Doniecczyźnie. Czytając to oficjalne sprawozdanie, miałam ochotę zapytać wysokich mówców: czy zdarzyło im się osobiście rozmawiać z dziećmi po ukraińsku w tak zwanych „grupach ukraińskich” przedszkoli. Mnie się zdarzyło. Okazało się, że kiedy dzieci na powitanie potrafią odpowiedzieć „Доброго ранку” — to już jest zwycięstwo! Nic więcej nie wiedzą. Tymczasem wychowawcy, którzy sami nie władają językiem ukraińskim, uważają, że to zupełnie wystarczy. Zatem czytając ten „artykuł wstępny”, mimowolnie nasunęła mi się myśl, że poważne wydarzenie, zorganizowane przez Doniecką Obwodową Administrację, zostało przeprowadzone po to, by zamydlić oczy opinii publicznej i pokazać „przeklętym nacjonalistom”, że również na Doniecczyźnie pielęgnuje się język ukraiński. Ale jak czuje się język ukraiński na Doniecczyźnie i ogólnie na Ukrainie, pokazuje „krzyk duszy” pisarza z Jenakijewego Wasyla Czubenki na trzeciej stronie gazety. Zauważa on, że „język naszej rozdartej teraźniejszości” został zepsuty przez surżyk, który przeniknął nie tylko na łamy nielicznych ukraińskich wydawnictw, ale także codziennie rozpowszechniają go ignoranccy dziennikarze centralnej telewizji. Z bólem pisze: „Na Ukrainie, zdaje się, nabiera sił wszystko, co nieukraińskie. Język ukraiński jest zadeklarowany jako państwowy, a podatki, którymi obciąża się książki ukraińskie, są zawrotne. W Doniecku i Makiejewce rodzice uczniów walczą przeciwko zamknięciu trzech szkół ukraińskich…” W tych warunkach uchwalenie ustawy o językach regionalnych, zauważa pisarz, „to zdrada państwa, której nie ma przebaczenia”. Dalej wzywa: „Wszyscy powinniśmy ponosić odpowiedzialność za stan języka ukraińskiego. Przypomnijmy sobie Francję, gdzie stosuje się sankcje wobec tych, którzy szkodzą językowi państwowemu. Stańmy niezłomnym murem przeciw podstępom bękartów wszelkiej maści!” Rozmawiajmy po ukraińsku!
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
…Kanowskiej Miejskiej «Proświaty» na czele z przewodniczącą W. W. Nosenko oraz Wasyl Benjuk z Iwano-Frankiwska. Oleh Walentynowicz, zanim dotarł do Kaniowa, przeszedł pieszo 430 kilometrów, przemierzając Zaporoże, Dniepropetrowsk, Krzemieńczuk, Światłowodsk, Czehryń i Czerkasy. Dalej jego trasa wiedzie do Kijowa przez Perejasław-Chmielnicki i Boryspol. W Kijowie 8 grudnia weźmie udział w uroczystym zebraniu z okazji 144. rocznicy powstania Towarzystwa «Proświata» im. T. H. Szewczenki.
Z zainteresowaniem słuchał nasz gość opowieści o wieloletnim strażniku grobu Szewczenki I. O. Jadłowskim w jego odtworzonym pokoju. W Szewczenkowskiej świetlicy uwagę Olega Walentynowicza zwrócił «Kobzarz» T. Szewczenki z 1884 roku, wydany w Petersburgu, i właśnie w tym roku w pobliżu grobu Szewczenki zbudowano z funduszy ludowych chatę dla stróża. Taki «Kobzarz» był pierwszym eksponatem w Szewczenkowskiej świetlicy; przyniósł go tu gorliwy wielbiciel Tarasa Szewczenki, pedagog, strażnik grobu poety W. S. Hnyłosyrow.
Oleh Tkaczenko opowiedział, jak co roku w marcowe dni organizuje w szkołach Zaporoża wieczory poświęcone Kobzarzowi. A 22 maja tego roku, z okazji 151. rocznicy przeniesienia i pochowania poety na Ukrainie, przewodniczący zaporoskiej «Proświaty» zorganizował wraz z uczniami przy pomniku T. Szewczenki czytanie jego utworów. Przez siedem godzin obecni mieli okazję słuchać ulubionych wierszy z «Kobzarza».
Na pamiątkę w księdze wrażeń zostawił wpis: «Piękna przytulna chata, pobudza wspomnienia i myśli o tej Prawdziwej Ukrainie, której szukamy na swojej ziemi. Dziękuję wszystkim, którzy troszczą się o naszą przyszłość, dbając o przeszłość». Na pożegnanie życzyliśmy Olegowi Walentynowiczowi pomyślnego ukończenia wędrówki i wręczyliśmy mu na pamiątkę skromne upominki.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
ogromnej ruiny, upadku i spustoszenia doznała twierdza w okresie sowieckim naszej historii. Teraz znajduje się tu państwowy rezerwat historyczno-kulturowy. Niewyobrażalnie ciężko (brakuje środków) trwają prace restauratorskie. Obecnie z jednego bastionu i dwóch wież tylko Rycerska jest mniej więcej odrestaurowana. Zachowała się i działa cerkiew, w której posługuje ks. Petro. Na terenie rezerwatu znajduje się kilka niezwykle interesujących muzeów, z których nawet Kijów mógłby być dumny. Zatem pamięć narodu żyje, nikomu nie jest dane wymazać jej z powierzchni ziemi. Pod krzyżowymi sklepieniami Na kijowian już czekano. Jak dawnych i dobrych znajomych witał nas dyrektor rezerwatu Ołeh Hryhorowycz Pohoriłeć. A osobiście Franczuka jeszcze jego bracia — Stanisław i Petro z żoną, jego pierwsi nauczyciele — P. Ja. Słobodian i Ja. M. Pawłowycz, przyjaciele młodości, koledzy-artyści. Póki był czas, obejrzeliśmy odrestaurowaną świątynię, która należy do miejscowej wspólnoty UCP Patriarchatu Kijowskiego. Po pewnym czasie zaproszono nas do muzeum Pamięci ofiar Hołodomoru, które mieści się w dawnym budynku powozowni. Ekspozycję muzeum stworzył znany chmielnicki artysta Mykoła Mazur. Wraz z wielkim zespołem przyjaciół, rodziną, naukowcami stworzył on, bez przesady, unikalne muzeum. Pomieszczenie pośrodku dzielą kolumny podtrzymujące strop — krzyżowe sklepienia łukowe. Kiedyś wszystkie ściany i sufit były tu otynkowane. Restauratorzy usunęli tynk, odsłaniając wspaniałe starodawne ceglane mury. Podłoga wyłożona jest płaskimi kamiennymi płytami z ciosanego wapienia. Żadnej sztuczności czy imitacji staroci — wszystko jest naturalne. Wydaje się, że czas średniowiecza zatrzymał się tutaj. Wzdłuż obwodu, na
Машинний переклад
W Dniu Pamięci Ofiar Hołodomoru pod egidą Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki na Podolu, w Państwowym Rezerwacie Historyczno-Kulturalnym „Międzybóż” otwarto wystawę indywidualną malarstwa i rzeźby w drewnie laureata Nagrody Szewczenkowskiej, Wałerija Franczuka. Takie wydarzenia są znaczące w naszym życiu artystyczno-kulturalnym. Osobliwością obecnego, mówiąc słowami znanego poety, jest to, że „z żalem radość się objęła”. Żal – bo był to Dzień ogólnoukraińskiej żałoby po tragicznie zmarłych w latach 1932–1933, a radość – że spotkali się przyjaciele-podolanie ze swoim znanym rodakiem i jego twórczością. Mykoła CYMBALIUK Zdjęcia Mykoły SZAFIŃSKIEGO Nieeuropejską drogą Droga do wielowiekowej podolskiej twierdzy – Międzyboża – nie była bliska: 350 km. Dlatego z Kijowa wyjechaliśmy o świcie. Kiedy za nami był już Żytomierz, zdecydowaliśmy (na propozycję Wałerija Ołeksandrowycza), by wstąpić na kilka minut w malownicze i święte miejsce – Monaster Trójcy Świętej. W prawie pustej cerkwi właśnie trwała poranna msza. Trzygłosowy chór na chórze śpiewał modlitwę. Wchodząc, zapytaliśmy w sklepiku przyświątynnym o świece. Młoda kobieta z riazańskim akcentem potraktowała nas jak lodowatą wodą: – Siejczas my nie pradajom! – i odeszła. Cóż począć. Przeżegnawszy się, zmieszani i oszołomieni „moskiewskim duchem”, milcząc, wycofaliśmy się z tej siedziby… Nasza droga dalej wiła się przez znane i sławne jeszcze od czasów Rusi Kijowskiej i późniejszych – okresu zmagań narodowowyzwoleńczych 1848–1854 i 1917–1920 lat miasteczka: Czudnów, Lubar, Starokonstantynów. Po obu stronach wyboistej trasy przemykały wsie z typowymi ukraińskimi chatami. Rzadko w oczy wpadała jedna czy dwie osierocone, przekrzywione, z obnażonymi żebrami ścian, które wyłaniały się spod obłupionego tynku. Ale wszędzie – przy obejściach, na polach lśniła jak skrzydło kruka starannie zaorana rola. Przyglądając się surowo-wspaniałym wiejskim krajobrazom za oknem auta, myślałem, że już je widziałem; oczywiście, to przecież krajobrazy Franczuka, które tak lubi malować z pamięci. Między dwoma Bogami Twierdza w Międzybożu nagle wypłynęła jak ogromny statek pośrodku równiny. Zbudowana na trójkątnym cyplu między Południowym Bugiem (starodawna nazwa – Boh) a Bużkiem jeszcze w pierwszej połowie XII wieku (początkowo była drewniana), wiele razy była niszczona, przebudowywana i dobudowywana. W dawnych czasach ta potężna budowla fortyfikacyjna wraz z innymi (Kamieniec Podolski, Chocim) miała wielkie znaczenie strategiczne, gdyż stała na przecięciu szlaków Czarnego i Kuczmańskiego (później – Kozackiego). Tym ostatnim na początku XIII wieku sunęła mongolsko-tatarska nawała na Wołyń, Galicję i Europę Środkowo-Wschodnią. Mijały wieki, zmieniali się gospodarze. Dwa stulecia, od 1540 roku, władali nim Sieniawscy, a od 1730 roku była tu rezydencja książąt Czartoryskich. Przez swój długi wiek ta ziemia widziała i sławę naszych przodków – Rusinów, i okrucieństwo tureckich i tatarskich zdobywców, i pychę polskiej szlachty, i dzikość moskiewskich najeźdźców. Ale czy nie największą Wałerija Franczuka witają rodacy-podolanie O. Petro odprawia panichidę w Muzeum Pamięci w murach i pod murami, wokół kolumn rozmieściła się ogromna ekspozycja. Tutaj każdy eksponat, archiwalny czy ludzki dokument – to stutysięczny krzyk, wielomilionowe wołanie do żywych. Oto kompozycje z kilkudziesięciu drewnianych, na krzyż ułożonych łyżek; one o coś proszą, jak żywe. Pod nimi żałobny rządek cepów z bezwładnie opuszczonymi bijakami – nie mają czego młócić. Po obu stronach wyłożone zgarbione sierpy – nie mają czego żąć. Za nimi wyschnięte, skazane na zagładę, zniewolone, obnażone białe męskie postacie, a na ścianach, na czerwonym tle – najdłuższe listy ofiar strasznego 1933 roku. Migocze, kołysze się płomień świec. To wszystko zauważam, wsłuchując się w modlitewny śpiew. I on, i kazanie o. Petra brzmią po ukraińsku. Każde słowo modlitwy jest bliskie, zrozumiałe, ogniem wypala duszę. Obecni czynią znak krzyża, nawet przedstawiciele lokalnej władzy. Podczas panichidy nie żegna się z jakiegoś powodu tylko jeden, ponuro i napięty, skłoniwszy głowę… Kobieta na krzyżu Po panichidzie wszystkich zaproszono na wystawę artystyczną Wałerija Franczuka „Rozkołysane dzwony pamięci”. Początkowo obecni obejrzeli film telewizyjny, nakręcony przez artystę i jego dzieci w małej ojczyźnie, we wsi Zełena. To żywa i poruszająca spowiedź 94-letniej matki artysty, która przeżyła ten straszny 1933 rok. A potem samą wystawę na prawach gospodarza otworzył O. H. Pohoriłeć: – Przedstawiona ekspozycja w muzeum pamięci – to straszne świadectwo, którego nie można ani usprawiedliwić, ani wyjaśnić. Naszym zwiedzającym, zwłaszcza zagranicznym, trudno zrozumieć, dlaczego w Europie Środkowej, w XX wieku, w kraju, który karmił chlebem całą Europę, gdzie rodzi wszystko, co zasiejesz czy posadzisz, z głodu zginęło około siedmiu milionów chłopów, dochodziło do faktów kanibalizmu. Tego nie można pojąć, wyjaśnić czynnikami naturalnymi. Do nas przyjeżdżają zewsząd. W muzeum jest księga pamiątkowa, jest zapisana wieloma językami świata. Bardzo blisko odbierają naszą tragedię Polacy i Litwini. Mówią, że u nich było coś podobnego w latach 1946–1947, kiedy po wojnie włączono ich w skład Związku Sowieckiego. Tragedia Ludobójstwa Ukraińców ich nawet bardziej interesuje i porusza niż dzisiaj niektórych naszych rodaków. Ołeh Hryhorowycz opowiedział o takim przypadku. Jakoś przyjechał do niego z Rosji krewny, o wielu rzeczach rozmawiali. Kiedy mowa zeszła o Wałerij Franczuk. „Dobra dusza czarnego lasu”. 2010 r.
Głodomor, gość oświadczył: takie coś nie mogło mieć miejsca! Wtedy zaprowadziłem go do muzeum, pokazałem nie tylko świadectwa prostych, dalekich od polityki chłopów, ale także liczne dokumenty archiwalne, które do niedawna przechowywano w KGB (SBU), specjalnych magazynach archiwów centralnych i obwodowych. Więcej do tego tematu nie wracali. Pomagać ludziom uświadamiać to, co stało się z naszym narodem, można nie tylko poprzez dokumenty, badania naukowe, ekspozycje muzealne. Nie wszyscy mogą zrozumieć, ale każdy jest w stanie poczuć straszną prawdę duszą. Silnym i przekonującym czynnikiem moralno-wychowawczym są tutaj dzieła literatury, kina i sztuk plastycznych. Takim jest cykl dzieł Wałerija Franczuka, który odkrywa ten temat na płótnie, w drewnianej rzeźbie już dziewiętnasty rok. — Widzicie — opowiadała Hałyna Medwedczuk, starszy pracownik naukowy rezerwatu, — ile bólu i cierpienia jest w obrazach Wałerija Franczuka. Środkami artystycznymi malarz oddał los pogrążonej w żałobie chłopskiej Ukrainy. Jak trzeba było przejąć się losem ludzi, jak głęboko trzeba było znać i czuć, przeżyć ludzkie cierpienie, jak długo trzeba było nosić ten temat w sobie, w swojej duszy, żeby wybuchnąć takim cyklem, jak „Dzwony pamięci”… Pracownicy przyznali, że kiedy przywieźli obrazy i zaczęli je wieszać, to nie zobaczyli w nich czegoś szczególnego. Kiedy jednak je rozwiesili, kiedy zaczęli oglądać, jakby ich płomień owionął. Rzeczywiście: z tych obrazów promieniuje jakiś ogień. Te oczy wycieńczonych, pogrążonych w żałobie ludzi, zwłaszcza kobiet, są jak żywe kratery ludzkich dusz. Na większości płócien obecna jest kobieta. Ona jest uosobieniem Ukrainy. Twarz jej jest jak oblicze świętej. To właśnie matka zniosła tę straszną tragedię. Z reguły pierwsi wtedy umierali mężczyźni, męczyli się, nie mogli przeżyć wszystkiego tego, co się działo. Ale i sił (raczej ducha), by stawiać opór wrogowi, nie było. Potem umierały dzieci. Zostawała matka, kobieta-matka, której przez Boga i los dane było rodzić dzieci, wychowywać je, pracować na roli. Jakie trzeba było mieć siły duchowe kobiecie, żeby wytrzymać te piekielne męki… — I ta kobieta-matka jest tutaj, na tych obrazach — kontynuowała swoją opowieść Hałyna Kyryliwna. — Postawiłabym w centrum obraz „Dobra dusza Czarnego lasu”. Widzicie kobietę, która wyrasta z ziemi, otuloną grubą chustą, i niesie na plecach wiązkę chrustu. Ta wiązka chrustu przypomina skrzydła. I te skrzydła trzymają kobietę, ręce jej są złożone na piersiach. Kiedy uważniej się przyjrzeć, to wyłania się obraz Chrystusa, symbol cierpień i zbawienia. To obraz kobiety-matki, jeśli chcecie, obraz samej wiejskiej Ukrainy, którą drapieżna moskiewska horda pognała na Golgotę Głodomoru. W latach 30. XX wieku, na tych żyznych czarnoziemach straty ukraińskiej ludności można porównać chyba tylko z zabitymi i zamordowanymi w latach II wojny światowej. Na przykład, jak świadczył I. S. Chłoń (komunista!) z rejonu starokonstantynowskiego, w ich wsi Hubcza w latach 1932—1933 zmarło śmiercią głodową 146 dorosłych i dzieci, a na wojnie, zgodnie z danymi rady wiejskiej, zginęły 142 osoby. I tak było prawie we wszystkich ukraińskich wsiach podrosyjskiej Ukrainy. Na procesie norymberskim świat potępił faszyzm jako zbrodnię przeciwko ludzkości. A czym różni się od niego moskiewsko-komunistyczny reżim, który dopuścił się straszliwej eksterminacji (w czasie pokoju!) około siedmiu milionów ukraińskich chłopów?! Swój wzrok znów kieruję na obrazy Wałerija Franczuka. Z płócien „Żniwa niedoli”, „Niepewni”, „Na wywózkę”, „Matka — kwiat i popiół”, „Kołowrotek — nić przerwanego życia” na mnie, na widzów patrzą żywe ludzkie oczy, one na wskroś przenikają, przepalają moją i ich dusze i pytają. Tak samo ludzkimi oczami patrzą i niemo błagają osierocone chaty, pochylone w pokłonie cerkwie… nawet drzewa. Za co ukarano ukraińskiego chłopa? Za jaką winę? Może za to, że kochał ojczystą ziemię? Że umiał i chciał na niej pracować z dziada-pradziada, pragnął być gospodarzem własnego losu na swojej ziemi? Czy może za odziedziczone po ojcu-matce ojczyste ukraińskie słowo, pradziadowskie zwyczaje i obrzędy — wszystko to, co nazywamy duchem narodowym? Każdy z nas, Ukraińców i nie-Ukraińców, zapewne jest w stanie znaleźć odpowiedź na te pytania. Tylko trzeba się przyjrzeć, wsłuchać w te rozkołysane dzwony ludzkiej pamięci, w które bije dusza i pędzel utalentowanego ukraińskiego malarza rodem ze szczerego i cierpiącego Podola, proświcianina Wałerija Franczuka.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
body”, Ogólnoukraińskiego Związku Weteranów oraz innych organizacji społecznych. Na zaproszenie mieszkańców Żytomierza przybył lider Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda”, nowo wybrany deputowany Rady Najwyższej Ukrainy Ołeh Tiahnybok, którego szczerze i ciepło witała społeczność. Przyjechała także drużyna kozaków sotnika Romana Borowyka z Pierwszego Pułku Konnego Czarnych Zaporożców w zrekonstruowanych mundurach heroicznego pułku Czarnych Zaporożców wojsk Ukraińskiej Republiki Ludowej, którym dowodził pułkownik Petro Łytwynenko. Przybyli tu również ukraińscy patrioci z wielu rejonów Żytomierszczyzny: berdyczowskiego, żytomierskiego, malińskiego, radomyskiego oraz z Kijowa. Byli tu także kozacy owruckiego oddziału Ukraińskiego Kozactwa pod komendą atamana Jakowa Hryszczuka. Panichidę za poległych odprawił ojciec Wałerij, duchowny żytomierskiego Soboru św. Michała Archanioła Patriarchatu Kijowskiego. O czynie bojowników o wolność Ukrainy mówili Wiaczesław Dechtijewski (organizacja społeczna „Porozumienie”), Swiatosław Wasylczuk („Proświta”), lider Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda” Ołeh Tiahnybok. Podkreślił on, że wtedy, w dalekim 1921 roku, nieustraszeni wojownicy URL, stojąc nad dołem przed wycelowanymi w nich karabinami maszynowymi czerwonych, odmówili przyjęcia propozycji przejścia na stronę wroga i w ten sposób ocalenia życia. Wybrali śmierć, a nie zdradę, bo tak nakazywało im sumienie patrioty Ukrainy! A czym ryzykują dzisiejsi zdrajcy w Radzie Najwyższej i poszczególnych radach lokalnych, tak zwane „tuszki”, które z łatwością sprzedają się za judaszowe srebrniki i przechodzą na stronę władzy? Hańba im! Przyjdzie czas i każdy zdrajca otrzyma to, co mu się należy od narodu ukraińskiego. W oryginalny sposób uczcili pamięć poległych bohaterów Czarni Zaporożcy. Jeden z nich, kozak Wałerij Ilczuk, który stanął przed uczestnikami żałobnego zgromadzenia, odczytywał imiennie zabitych tutaj, z podziałem na obwody (zgodnie z obecnym podziałem administracyjnym). I kiedy kończył ogłaszać nazwiska poległych, wydawał komendę: — Bohaterowie, do szeregu! Rozbrzmiewały głośne, niepokojące uderzenia w bęben, a Czarni Zaporożcy chórem odpowiadali: — Zawsze w szeregu! W ten sposób ogłoszono imiona wszystkich 359 pochowanych tutaj, w Bazarze, nieustraszonych rycerzy Ukrainy. Nina Szmurikowa opowiada o proświtańskich działaniach organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy; Witalij Maćko — honorowy przewodniczący obwodowego zjednoczenia, doktor nauk filologicznych; Zoja Didenko — przewodnicząca chmielnickiej miejskiej „Proświty”; Wałentyna Melnyk — główny bibliotekarz biblioteki im. M. Ostrowskiego; Łeonid Hrozian — przewodniczący izasławskiego rejonowego oddziału „Proświty”; Lidija Jarochno — przewodnicząca starokonstantynowskiego rejonowego oddziału „Proświty”; Wałentyna Bajtaluk — przewodnicząca dunajowieckiego rejonowego oddziału „Proświty”. Studenci Chmielnickiej Szkoły Muzycznej im. Władysława Zaremby oraz duet „Podilska perłyna” ze wsi Śnitówka w rejonie letyczowskim wystąpili z koncertem. W prezencie artyści otrzymali płyty kompaktowe i książki wydane przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz lokalnych autorów. W wydarzeniu wzięli udział przedstawiciele prasy, radia i telewizji, bibliotek obwodu, obwodowych organizacji pisarzy, dziennikarzy, artystów i innych organizacji społecznych, studenci Chmielnickiej Akademii Humanistyczno-Pedagogicznej.
Машинний переклад
Swiatosław WASYLCZUK, przewodniczący Żytomierskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty”. Patriotyczna społeczność Żytomierszczyzny ponownie, jak od 22 lat, uczciła pamięć bohaterów Bazaru — żołnierzy Ukraińskiej Republiki Ludowej, którzy w listopadowe dni 1921 roku polegli tutaj za Niepodległe Państwo Ukraińskie. Była to ostatnia desperacka próba kohorty śmiałków, by odwrócić bieg historii i odzyskać swoje państwo, które upadło pod szaleńczym naporem czerwonego wojska po ciężkiej trzyletniej wojnie lat 1917—1920, którą wypowiedziała Ukrainie bolszewicka Rosja. Dla zagarnięcia Ukrainy czerwona Rosja rzuciła milionową(!) armię. Wysyłając na Ukrainę moskiewskie wojsko, Lenin telegrafował do dowódcy Antonowa-Owsiejenki: „Za wszelką cenę musimy jak najszybciej zająć całą Ukrainę, gdyż bez ukraińskiego chleba i donieckiego węgla zginiemy”. Działali jak okupanci. Rozstrzeliwali ludzi, niszczyli historyczne budowle, biblioteki, muzea, zabytki kultury. Toteż pod koniec 1920 roku resztki ukraińskiej armii ustąpiły za Zbrucz, na którym ustanowiono granicę między bolszewickim imperium a Państwem Polskim, któremu komunistyczna Rosja zmuszona była oddać Zachodnią Ukrainę i Zachodnią Białoruś. Lecz marzenie o wolności Ukrainy nie opuszczało żołnierzy ukraińskiej armii, internowanej w Polsce. Powstańczy komitet pod dowództwem generała-chorążego Jurka Tiutiunnyka decyduje się zorganizować jeszcze jeden zbrojny pochód do okupowanej już przez Moskwę Ukrainy, wzniecić tam ogólnonarodowe powstanie i wyzwolić ojczystą ziemię. Sformowano oddział z ponad tysiąca żołnierzy. Jednak czas na pochód wybrano niefortunnie, niemal w przededniu zimy, do tego przez poleskie bezdroża (oddział przekroczył polsko-radziecką granicę 4 listopada w pobliżu wsi Netreby współczesnego rejonu olewskiego na Żytomierszczyźnie). Żołnierze byli słabo uzbrojeni, ubrani i obuci, nie mieli wystarczająco broni i amunicji. Do tego wszystkiego wcześnie spadł głęboki śnieg i nastały mrozy. W nieustannych potyczkach i walkach z czerwonymi załogami poszczególnych wsi i miasteczek oraz regularnymi oddziałami Armii Czerwonej oddział dotarł aż pod Kijów, lecz z powodu strat w ludziach i braku broni zmuszony był zawrócić. Nieustannie ścigała go czerwona konnica kombriga Kotowskiego (w niedawnej przeszłości — znanego recydywisty, przestępcy państwowego, rozbójnika i złodzieja). Ukraińscy żołnierze, zmęczeni, odmrożeni, ranni i chorzy, zatrzymali się na odpoczynek we wsi Małe Mińki w pobliżu miasteczka Bazar. Tutaj 17 listopada dopadli ich czerwoni. Wybuchła okrutna walka. Powstańcy stawiali desperacki, heroiczny opór dobrze uzbrojonemu i wyszkolonemu wrogowi, ale szybko skończyła się amunicja i obrońcy ginęli pod kulami i szablami bolszewików. Reszcie powstańców czerwoni zaproponowali poddanie się do niewoli, obiecując życie i wolność. W tej walce zginęło ponad 400 ukraińskich żołnierzy. Do niewoli trafiło 359. Pognano ich do miasteczka Bazar i zamknięto w cerkwi. 42 dowódców wysłano do CzeKa do Kijowa, gdzie później rozstrzelano. Jedynie niewielkiej grupie powstańców na czele z J. Tiutiunnykiem udało się wyrwać ze śmiertelnego pierścienia i przekroczyć granicę. Oni później opisali katastrofę pod Bazarem. Poległych na polu walki pochowano obok wsi Małe Mińki. Jeńców 21 listopada przypędzono do miasteczka Bazar i ustawiono w szeregu obok długiego wykopanego dołu. Jeden z czerwonych dowódców zaproponował im wstąpienie do bolszewickiego wojska. Ale żaden z przeznaczonych na śmierć powstańców, stojących przed lufami karabinów maszynowych, nie poprosił o łaskę u wroga. Bolszewicki reżim zrobił wszystko, co możliwe, aby zniesławić uczestników Drugiego Zimowego pochodu (tak później nazwą to heroiczne i tragiczne wydarzenie ukraińscy historycy), aby zatrzeć nawet pamięć o nich. Odrodziło się niepodległe Państwo Ukraińskie, w którym święcie czcimy heroiczny i tragiczny czyn bohaterów Bazaru. W 2001 roku wzniesiono tu wspaniały kompleks memorialny kosztem ukraińskiej społeczności Wielkiej Brytanii pod kierownictwem doktora Swiatomyra Fostuna. Na stelach kompleksu wyryto imiona wszystkich 359 poległych żołnierzy. W tym roku do kompleksu memorialnego we wsi Bazar przyjechali przedstawiciele „Proświty”, „Swo- Swiatosław Wasylczuk i kobziarz Taras Syłenko obok kompleksu memorialnego
Машинний переклад
Witalij MICHALEWSKI, zastępca przewodniczącego Chmielnickiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Niedawno Chmielnickie Obwodowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki obchodziło 20-lecie wznowienia swojej działalności. W budynku Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Naukowej Biblioteki im. Mykoły Ostrowskiego odbyła się uroczysta akademia «Podolska «Proświta»: historia i teraźniejszość», poświęcona tej rocznicy. Zastępczyni dyrektora biblioteki Olena Bawarowska oraz przewodnicząca obwodowego zrzeszenia Nina Szmurikowa powitały uczestników uroczystości i przeprowadziły krótki przegląd historii działalności towarzystwa «Proświta» na Podolu, wręczyły dyplomy, książki i upominki najlepszym proświtianom obwodu. Założycielami Podolskiej «Proświty» w 1905 roku byli szlachcice, nauczyciele, lekarze, duchowni: Juchym Sicinski, Kost Soluha, Serhij Iwanyckyj, Josyp Doronowycz, Kyryło Styrankewycz (pseud. literacki Podolenko), Ołeksij Biłousow, Trochym Pawłowski, Olimpiada Paszczenko,
bracia Ołeksij i Wiktor Prychodki, Mychajło Zawojko, Witalij Styrankewycz. Członkami „Proświty” zostali znani na Ukrainie językoznawcy Hryhorij Hołoskewycz (wieś Suprunkiwci), Stepan Dłożewski, Fedir i Anton Szumlańscy, Serhij Iwanycki, historycy sztuki Wiktor Prychodko, Wołodymyr Sicziński, ojciec admirała floty Mykyta Horszkow, pisarze Hryhorij Kostiuk, Wołodymyr Herasymenko, Mykyta Hodowanec. Podolskim Krajowym Towarzystwem „Proświta” kierowali: lekarz Kost Soluha (1906–1917); nauczyciel Jewhen Szmankiewicz (1918–maj 1919); nauczyciel Jewhen Kondracki (1919–1920); nauczyciel Anton Szumlański (1920–1923). Sekretarzami „Proświty” byli W. Styrankewycz, W. Sicziński, Pawło Butowski był zastępcą przewodniczącego (1918–1920). Nowa fala ruchu oświatowego odrodziła się w 1989 roku, gdy powstało obwodowe Towarzystwo Języka Ukraińskiego „Rodowid” (przewodniczącym w latach 1989–1990 był Mykoła Mahera, w latach 1990–1992 Wasyl Horbatiuk). Organizacją obwodową „Proświty” kierowali Wasyl Horbatiuk (1992–1994), Witalij Macko (1994–2004), Nina Szmurikowa-Hawryluk (od 2005 roku). O działalności podolskiej „Proświty” w ciągu ostatnich 20 lat opowiedzieli Wiktor Ocheretianko – szef Zarządu Oświaty i Nauki Chmielnickiej Obwodowej Administracji Państwowej; Kateryna Czaban – główny specjalista Chmielnickiego Obwodowego Zarządu Kultury, Turystyki i Kurortów; Wasyl Horbatiuk – pierwszy przewodniczący odnowionej „Proświty” na Chmielnicczyźnie, dyrektor Chmielnickiego Obwodowego Muzeum Literackiego, przewodniczący obwodowej
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
nie dokładał żadnych starań, aby wydać osobny zbiór. Dopiero na 80-lecie (poeta jeszcze żył) ukazała się w Kijowie „Pamięć” („Zadruha”, 2002) — uporządkowana przez R. Docenkę książeczka, wiersze i proza: „Opowieść o Charkowie”. To skromne wydanie nie daje wyczerpującego wyobrażenia o Lymanie-poecie, ponieważ brakuje w nim późnej twórczości. Ale czy ona w ogóle istnieje? A jeśli tak, to jakiej jakości? Pytania zawisają w powietrzu. Nie trafiły do „Pamięci” także niektóre wiersze z tej części emigracyjnej prasy, której kompilatorowi nie udało się zdobyć. Mówię to wszystko po to, aby uniknąć nieporozumień, kiedy pojawi się Lyman pełniejszy i, być może, wniesie pewne poprawki w tok tych rozważań. Początek Lymana był triumfalny. Na
Omijał go tłum,
Gdy cicho szedł po parkiecie.
Z uśmiechem skąpca i niewolnika
Podawał truciznę Julii.
Modelem kanciastych ramion
Przyciągał mnóstwo kochanek,
By śmiechem wypełnić noc
I zniknąć znów nad ranem.
W szeregach proletariackich i on
Podpalał nasze ikony,
Lecz kary straszny oddźwięk
Zagnał go do zamku Werony.
Nie widzieć nowych Riwier,
Ani chaty, ani białego chleba.
I mieszczaństwo z niego teraz
Sceptycznie śmieje się: mein lieber.
1946
Pamięć
Tam szlaki syberyjskiej rozłąki
I taki niezrozumiały step —
W szarym niebie przelatują kruki,
Młoda kalina nie kwitnie.
Tam smucisz się. I, być może, płaczesz:
Na duszy tak boleśnie się staje,
Że, być może, więcej nie zobaczysz
Tych stron, gdzie wszystko było twoje.
A u nas teraz myśli bogate,
Jaśnieje brzeg rodzinnego celu.
Jestem samotny w swoim pokoju,
Cicho, czule: zdjęcia i listy.
Za oknem szumią bezlistne klony,
I prorocze marzą się słowa:
Ty kiedyś powrócisz do mnie —
Jak daleka pieśń stepowa.
1944
Walc
Gdzieś gra morze, pachnie kwiat jaśminu,
I wszystko, co jest, minęło i było,
Oddawszy szczodrze światu daninę,
Jak ból i smutek, zwiędło, przekwitło.
Nowe życie powróci wiosną,
Przypłyną znów przeżyte dni —
Машинний переклад
Opracowanie i autor studiów literacko-krytycznych laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWŚKYJ
Płoniemy nie młodym ogniem… L. Lyman
Tajemniczy poeta. Napisał mało. Publikował rzadko. Nie
Przed prologiem
Nie ominąć krwawego święta: Padł pocisk w dom Rastrellego I już widziano w mieście żołnierza W ponad plan uszytym szynelu.
Zadymiła się droga na Kruty, W Kozielcu opustoszały kwartały. Z Czernihowa mają przybyć Bataliony, których nie czekali.
Tu kiedyś komnezam z majątków Rozciągał dywany i garderoby, Bo zdecydowały wiejskie komórki Nie zależeć więcej od Europy.
Wszystko za chleb przyszło oddać, Runęło szczęście w otchłań, I nie ma ani Boga, ani honoru, Żeby uciszyć wolę głodną.
Przyjmujcież, jak wroga, syna, Nie przerażajcie się, wyszczerbione domostwa, Tylko żal, że jak dziwny obraz Runął dom Rastrellego. 1946
Biografia demona
Chylił się nad snem królów W mroku sierpniowej nocy I żarem trujących słów Utratę korony przepowiadał.
Jego pierwsze publikacje zwróciły uwagę autorytetów. J. Małaniuk nazwał debiutanta czystej krwi poetą, nie zepsutym literaturą. W. Derżawyn znajdował w jego wierszach oznaki genialności. Dla J. Ławrynenki Lyman to „duchowy arystokrata”. Z zachwytem wypowiadali się też inni, mniej znani. Za nowicjuszem utrwaliło się renomę najwybitniejszego liryka swojego pokolenia. Syndrom zbiorowego zaćmienia? Czy były podstawy dla tak wysokich charakterystyk?
Były. Oto tylko poeta potwierdzał je jakby z przymusu: publikował od wielkiego dzwonu, a potem i całkiem zamilkł. Stał się ofiarą przeładowania pochwałami? Duchowo złamał się, w wyniku czego kastalijskie źródło zamuliło się i przedwcześnie wyschło? Uwierzyć w to nie jest łatwo przede wszystkim dlatego, że wiersze Lymana wydają go jako naturę głęboką i samoistną, pewną swojej siły. Siła ta jest szlachetnie powściągliwa: za tekstami zawsze wyczuwa się więcej, niż w nich jest. Dlatego
Faluj, serce, i nie zaznaj spokoju, Dzwońcie, kieliszki, w błękitnym cieniu.
I na ramię kładą się cicho ręce, I czułe spojrzenie opada w dół. Płynąć będą walca niepowtarzalne dźwięki, W których pełno radości i łez.
Życie mija i rozsypuje daty, Płoniemy nie młodym ogniem I, wszystkich piękności nie zdążywszy rozpoznać, W dzień boleści umrzemy, umrzemy… 1944
Monastyr Mharski
Wznosi się nad brzegiem Suły, Chcą zmartwychwstać zardzewiałe ściany, Lecz gubią się drogi, które legły Przez wszystkie stulecia Ukrainy.
I wyrasta z owych stuleci I ziemię ćwiartuje niepokora, Przerażając się przeznaczenia zbutwieć Szalonym dniem Sodomy i Gomory.
Gorzki piołun dalekiej wiosny, I chłód bije w monasterskie wejścia, I czekają czerwono-białej wojny Saperami wbite zagrody.
Bo nie w stajni, nie w jarach stepów I w ochronę wezmą nie gwiazdę czerwoną — Oni za cieniem helleńskich bogów Ostatnią rozlokują obronę. 1946
xxx
T. O.
Przy oknie nie stójcie. Odejdźcie I ostrożnie zamykajcie drzwi, Żeby pokryty kurzem stuleci, Nie oglądając się, przeszedł „Salieri”.
Do waszych słów on żarliwie przylgnie Wszystkimi kończynami lepkiego ciała, I połowę sławy przegada Mu w ślad epoka zwiędła.
On poprowadzi w dal alei, Zamęczy czadem długiej rozmowy,
do nich chce się wracać — nieomylna oznaka talentu. Właściwie prawdziwy Lyman, jeśli sądzić po kijowskim wydaniu, to jakieś 20—25 wierszy. Ale wszystkie one, bez naciągania, są prawowitą własnością ukraińskiej poezji. Lyman, choć wydaje się prosty, jest zbyt subtelną substancją, by go rozczłonkowywać w powierzchowny sposób. To prostota szlachetnego niegadulstwa: ani gwałtownych gestów, ani zbędnych słów. Rzadko kiedy natykasz się
I w sonety znów zamiast ludzi Powrócą psy i krowy. 1946
xxx
Jak białe kwiaty, wyrastają dni I odpływają, rzucone na wodę. Znów przypomnieć wypadło mi Twoją daleką niełgawą urodę.
Dużo jeszcze spotka się zwątpień, I to życie powoli stanie się mitem. I tylko wszędzie, wszystkiemu na przekór, Kobiecość jesieni stoi nad światem.
Ty znów żyjesz w Charkowie teraz I musisz znów gorzko pokochać Pałac Pracy i flagę eseser I martwego Derżpromu szare płyty.
Ucichły już wszystkie kontynenty, A ty gotowa spotkać niepogodę. Lecz spójrz: nam sądzone wieńce Płyną bezładnie, rzucone na wodę. 1946
Bajka
My pojedziemy na wyspę zieloną, Tam nie usłyszymy walców Chopina, Ale szczęścia nie ma w ogóle Na ruinach tej ziemi.
Oddalać się będzie fatamorgana, I nam stanie się wtedy, jak omam, Wiatr stepu, wieńce złote I wszystko, co było w tym życiu.
I tubylców obróci w przerażenie Skóra zwierza w kobiecych rękach, Bo kiedy ty małą byłaś, Przy wilczej chacie żyłaś. 1946
xxx
„Columbia”, i gołębie, i chmury. I ty wychodzisz na głośny peron, Gdzie czekają swojego nie szelmy, nie korsarze, A szarzy mieszczanie, wciśnięci w prawo.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
na nieoczekiwany trop: poeta stara się nie odwracać uwagi od tego, co najważniejsze. A najważniejsza jest treść, a dokładniej — obrazowa faktura tej treści, zagadkowej już od pierwszych strof: Zatrzymali się i stanęli za bramą. I wznosząc przed siebie pięści, Wciąż wykrzykują pieśń w obłędzie, A w kieszeniach zielone butelki. I cebulę żują. Trzewiki Na progu apteki z błota Wycierają niedbale. I krzyki Tak pokornie roznosi echo… Ci, którzy się zatrzymali, wykrzykują w obłędzie pieśń, żują cebulę, wycierają niedbale trzewiki — przez poetę nie zostali nazwani. Nie nazwani pozostaną także w kolejnych dwóch strofach: Wie grozą z czarnego bruku. Nie pomoże “piwiarnia” i karabin. Rozetrze ich na szary pył Nieznana droga na ukos.
Pozostały niedopałki i trawy, Legły imperia pod zwałami ścian. I z imieniem dalekiej Połtawy Ty wchodzisz dumnie w bramy tych krajów. 1947
xxx
Zatrzymali się i stanęli za bramą. I, wznosząc przed siebie pięści, Wciąż wykrzykują pieśń w obłędzie, A w kieszeniach zielone butelki.
I cebulę żują. Trzewiki Na progu apteki z błota Wycierają niedbale. I krzyki Tak pokornie roznosi echo.
Wie grozą z czarnego bruku. Nie pomoże “piwiarnia” i karabin: Rozetrze ich na szary pył Nieznana droga na ukos.
…Oddalający się pochód hołoty. Jedynie słychać, gdy wyłania się Niestosownością z pierwszego rzędu Oszołomiony grzmot Bażana. 1947
Zwyczajne
Nasze skrzydła nie znają znużenia. Gdzieś daleko i miasto, i ty, Ja poszedłem w życie nieznane, Żeby nigdy cię nie znaleźć.
Ty o piątej przychodzisz do domu I nerwowo zdejmujesz płaszcz, Bo nie wróci w szczęściu niemym Przeżytego już nikt.
Wylatują eskadry zza miasta, Widać Charków daleko z okna, A w pamięci muzyka Liszta I daleka pożegnalna wiosna. 1947
Kramatorsk
Robotniczy pociąg z Krasnego Łymanu, Spóźniwszy się, przejechał w nocy, Kiedy wierciły wysokość wiosenną Wysokich wielkich pieców ogniste smagnięcia,
…Oddalający się pochód hołoty. Jedynie słychać, gdy wyłania się Niestosownością z pierwszego rzędu Oszołomiony grzmot Bażana. Domyślamy się: chodzi o wyzwolicieli. Takimi zobaczył ich autor z przeciwległego brzegu. Niezależnie od tego, czy przyjmujemy taką wizję, czy nie, musimy przyznać — obraz jak na dłoni. Właściwie poeta nie ucieka się do charakterystyk, jego niechęć przebija jedynie przez sformułowanie “pochód hołoty”, ale wszystko, co się dzieje, pracuje na negatyw tych, którzy “stanęli za bramą”. Dwa ostatnie wersy tego mocnego wiersza wymagają komentarza. Chodzi o znane publiczne wystąpienie Bażana z żądaniem powrotu do domu, rzecz jasna, w celu rozprawy, “kolaborantów” z ukraińskiej emigracji.
I czołgi szły z zakładu na platformy; Przeciwlotnicze zbiły, ale swój samolot, Donbasowiec (z braku munduru) Szedł na front, ubrawszy się w marynarkę. …Pozostały tam industrialne klony, Robotnicze kluby wyblakłe i blade. Już szósta jesień, jak odebrano mi Żelazne miasto, gdzie żyłem wtedy. Przeszłości nie trzeba zwracać — Dlaczegoś niepokojąco znów wyłania się Ostatni pociąg, bez karabinów żołnierze I kobieta, która łapała szpiega. 1947
Noc
Spada liść jesienny na oślep, Październikowe dni stają się krótsze. Przekroczywszy całą straszność dnia, Ty powracasz w intymność nocy.
Ostatnie w mieście gaśnie okno. Nowy magazyn doczytany przez ciebie, A noc osiada, jak wino, Staje się bardziej czuła i niema.
Z południa chmury za Dunaj płynęły. Dawno już ludzie nieprzebudzenie spali. I geniusze, uniknąwszy zniewagi, Powracali z powrotem na piedestały. 1948
W parku
Oprócz parku, nie pójdziesz teraz nigdzie (Zatrzymał się pociąg z jakiegoś powodu w Ingolstadt). Na opał liście zagrabiali ludzie: Będzie ciepło w czyimś pokoju.
Szczęście prywatne. Tutaj ławka, potok. “Przestrzelone serce”. Pogardę Zachowawszy, sprawdził stary człowiek Puste pudełko “Old-gold”-u*.
Nie ptaki, a dzieci uderzyły w dzwon, Zbiegając z długiego wału. I park samotniał. I przypominał on Ostatnią stronę magazynu. 1948 _____ * (Ang.) Dosłownie: koloru starego złota (marka papierosów)
Ale zwróćmy uwagę, jak inteligentnie potępiono ten czyn. “Oszołomiony grzmot” jeszcze dlatego, że nieoczekiwany, bo z “pierwszego rzędu”, bo od Bażana. Jest on nie tylko oburzający, ale i niestosowny. Tak mogła wypowiedzieć się tylko osoba o kulturze wewnętrznej. Łyman próbował nią być, mówił o naturalnym dążeniu do wyższości, pielęgnował nadzieję na skoordynowanie ukraińskiej elity. Ju. Szerech pisał o tym, że jemu, Łymanowi, brakowało siły samostanowienia, siły woli, oporu, systematycznej edukacji, że stronił od złości dnia i ludzi (“poza-światem-bycia”), a intuicja u niego wyprzedzała rozum. Prawdopodobnie nie bez tego. Oto tylko intuicja Łymana — intuicja poety. A ona — w sensie dokładności i wyprzedzania — bywa ważniejsza od rozumu.
Jak Łyman potrafi zaciekawić konkretami i natchnąć swoją wizję, już wiemy. Jeszcze przykład: Zadymiła się droga na Kruty, W Kozielcu opustoszały kwartały, Z Czernihowa mają przybyć Bataliony, których nie czekali. Tutaj kiedyś komnezam z majątków Rozciągał dywany i garderoby, Bo zdecydowały wiejskie komórki Nie zależeć więcej od Europy… Wszystko ten sam, pełen godności nurt, który i wykazuje duchowy arystokratyzm, zauważony przez Ławrynenkę. Nienachalna filozoficzność, surowość i smukłość kompozycji, powtarzalność jednej tonacji, która wzmacnia wrażenie całości, — taki jest ten poeta, u którego nachalna proza sublimuje się w poezję.
xxx
“Mnie kochała Wiera Iwanowa. Pewnie miasto znów oddamy”. Tak podcięła charkowska Osnowa Sybiraka niepokojem swoim.
Zrabowany w Kupiańsku dobytek Z kieszeni wziął niewierny pobratymiec, Zostawił jeden na wpół otwarty zeszyt Z pismem nerwowym i krzywym.
Jesieninowska twarz chłodnieje, Przechodzą obok panie i panowie. Tak na cudzym bruku, Rosjo, Ty upadasz z berłem szatana.
Boże Narodzenie w Kijowie
Oblepia Sofijskie ściany Niedopałkami kijowska szumowina, I przed świątynią na kolana Ze spowiedzią nie stanie szatan; A rano znów będzie żreć Trwogą spłoszone miasta, Bo snem wieszczącej śmierci Zdradziecko śpią odstępcy Chrystusa.
xxx
Jednakowa romantyka portów Nowego Jorku, Sewastopola, Bizerty… Wszędzie ta sama nieubłagalność słów: “Kiedy wyjechać — to trochę umrzeć”.
I gasną, jak daremny mit, Wszystkie uczucia, nikomu niepotrzebne; Nowe życie i zupełnie inny świat, Jak gościa, czekają na zachodzie czy południu.
(Jeszcze wczoraj nas beztrosko pieścił śmiech, Kiedy napadła przypadkowa ulewa). Niech będzie tak: na wszystkich drogach swoich Człowiek jest po swojemu szczęśliwy.
Już w nieznane statek niesie (Jakby nowo narodzony teraz jesteś). Wszystko zostawione, zapomniane wszystko (Kiedy wyjechać — to trochę umrzeć).
Odbywa się to tak niezauważalnie, że tajemnicę przemiany udaje się wyjaśnić daleko nie zawsze. Jeśli do tego dodać, że najlepsze zamieszczone tutaj wiersze Łymana napisane są, kiedy autor miał ponad 20 “z haczykiem” (dłuższym czy krótszym), to, z uwagi na ich dojrzałość, mimowolnie zadajesz sobie pytanie — czy nie jest spowodowane późniejsze milczenie poety tym, że on za młodu wypełnił niszę, którą powinien był wypełnić w latach poważnych? I czy nie przeczuwał on i sam tego, kiedy w 22 lata napisał: “My płoniemy niemłodym ogniem…”? Jeśli zaś przypuszczenie jest błędne, to musimy uznać własną bezradność: pełnia duchowego życia poety doznała deformacji, które nie poddają się wyjaśnieniu bez dodatkowej informacji.
Ludzie
Po ulicach mokrych, wąskich Przechodzą malutcy ludzie. Teraz jest już więcej dla nich Odzieży, mieszkań, naczyń.
I ulica wiecznie płynie, Migają czapki zielone, Nie widać, kto dobrze żyje, A u kogo puste kieszenie.
Już piąta za kwadrans, I praca skończy się wszędzie, By wiecznie znużeni, jak śmierć, Odpoczęli mali ludzie. 1950
Pejzaż
Przedwczoraj tu jamy były (Ta planeta utraciła skarby), Na wagonach niemieckie orły Wyglądają spod szarej farby, Rozerwał ktoś plakat na ścianie, Przekopano rowem aleje…
Zza rogu naprzeciw mnie Zbliżają się dwaj faryzeusze. 1950
Z listu do Europy
Na akacjach śpią sikorki. (Miasto tonie w północnej mgle).
Gdzieś daleko muzea, stolice, Labirynty mostów, okręty. Kontynent otoczyły sobory, Świeci słońce nad dywanem niw. Niech pozostanie w pamięci morze I o Santa Lucia motyw. W dziwnym rytmie kołyszą się fale Wszystkich mórz, oceanów, jezior…
Nieskończone kilometry i mile: Gdzie ty, co ty i jak ty teraz? 1968
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
konkursu na obsadzenie stanowiska powierzono Doroszence P. W., albo ihumenowi Jarosławowi — słudze nielegalnie działającego na terenie Narodowego Muzeum Historycznego Ukrainy „Klasztoru Dziesięcinnego Narodzenia Najświętszej Bogurodzicy” UKPnM (Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Moskiewskiego Patriarchatu). Nie posiadając wykształcenia fachowego ani doświadczenia pracy w instytucjach muzealnych i naukowych, osoba ta została narzucona dyrektorowi Narodowego Muzeum Historycznego Ukrainy jako „zastępca ds. muzeifikacji Cerkwi Dziesięcinnej”. Zorganizowawszy oczywiście za pieniądze Ministerstwa Kultury, czyli państwowe, własne muzeum, mnich-archeolog-dyrektor umieścił w nim na ciepłych posadach swoich ludzi. Cytujemy: „Wraz z utworzeniem Muzeum Historii Cerkwi Dziesięcinnej Doroszenko P. W. (ihumen Jarosław) został przeniesiony na stanowisko dyrektora tego muzeum i bez powołania komisji fachowej zajął się naborem pracowników drogą osobistego doboru. W wyniku tego w krótkim czasie zatrudnił w muzeum na stałe ponad 50 pracowników bez należytego wykształcenia i doświadczenia zawodowego, a jedynym „fachowym” kryterium dla nich stała się przynależność do mnichów „Klasztoru Dziesięcinnego Narodzenia Najświętszej Bogurodzicy” UKPnM lub jego wspólnoty cerkiewnej, Kijowskiej Akademii Duchownej UKPnM oraz wydziałów synodalnych UKPnM”. Rzecz jasna, kadry szybko pokazały swoją istotę. Jeśli „świeccy” uczeni jeszcze próbowali mówić o pracy naukowej, to bardzo szybko pojawiły się u nich z duchownymi (cytujemy): „Ujawniły się nie tylko sprzeczności, ale i krytyczne rozbieżności w rozumieniu samego celu i zadania utworzenia muzeum. W wyobrażeniu przedstawicieli wspólnoty cerkiewnej „Klasztoru Dziesięcinnego” na czele z dyrektorem muzeum, jego zadanie sprowadza się do odtworzenia „historycznej tradycji nabożeństwa” na terenie cerkwi poprzez wzniesienie nowego soboru oraz propagowanie świadomości religijnej”. Cel jest więcej niż oczywisty: budowa moskiewskiej katedry na naszej świątyni. Co zaś do „propagowania świadomości religijnej” w rozumieniu „klasztoru”, to i ono szybko się ujawniło. Tym bardziej wszystko można było „propagować” pod szyldem instytucji państwowej i za pieniądze państwa. Co konkretnie? Oto jak charakteryzują to naukowcy
Машинний переклад
„Cerkiew Dziesięcinna już nie należy do Ukrainy, to prywatna własność Patriarchatu Moskiewskiego” — oświadczają mnisi tak zwanego „monasteru” Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego. „Słowo Proświty” już zwracało się ku perypetiom wokół Cerkwi Dziesięcinnej w Kijowie. Jedna z naszych głównych świętości znalazła się w epicentrum skandali, które wykraczają daleko poza granice czysto konserwatorskiej tematyki, a raczej wiążą się z kwestiami naszej pamięci narodowej, państwowości, wreszcie tego, czy jesteśmy gospodarzami na własnej ziemi, czy nie. Petro ANTONENKO Zdjęcie autora Męczeński los cerkwi Uwadze czytelników krótka historia świętości, której poszczęściło się znacznie mniej niż innym cerkwiom. Sławny Sobór Sofijski dotrwał do naszych czasów w pierwotnym wyglądzie. Sobór Zaśnięcia Matki Bożej w Ławrze Peczerskiej oraz Sobór św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach dotrwały do naszych czasów, zniszczono je dopiero w okresie wojującego ateizmu lat 1930—1940. Jeszcze żyją ludzie, którzy widzieli te świątynie. I już za czasów niepodległości te stołeczne świętości odtworzono zgodnie z pierwotnymi budowlami. Inny los spotkał Cerkiew Dziesięcinną. Pierwszą kamienną chrześcijańską świątynię Rusi Kijowskiej wzniósł książę Włodzimierz Wielki kilka lat po chrzcie państwa kijowskiego. Tutaj pochowano Włodzimierza, tutaj przeniesiono szczątki jego babki, błogosławionej księżnej Olgi. Niestety, już w czasach książęcych wojen domowych świątynia wielokrotnie ulegała zniszczeniu. Dwieście lat po wybudowaniu Cerkiew Dziesięcinną spalił podczas szturmu Kijowa syn założyciela Moskwy Jurija Dołgorukiego, Andriej Bogolubski, który parł na kijowski tron swojego dziada Włodzimierza Monomacha. W grudniu 1240 roku świątynia stała się ostatnim bastionem obrońców Kijowa, gdy miasto szturmowały mongolskie hordy chana Batu, które zniszczyły Dziesięcinną. Do naszych czasów ocalał jedynie fundament cerkwi. W ostatnich latach badania archeologiczne prowadzili tu naukowcy z Instytutu Archeologii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Nie tylko pozostałości Cerkwi Dziesięcinnej, ale i całej Góry Starokijowskiej, która była sercem książęcego Kijowa. Takie badania są ważne również dlatego, że istniały tu osady okresu przedchrześcijańskiego, czyli jest to Kijów czasów prasłowiańskich. Z powodu braku finansowania archeolodzy praktycznie zakończyli prace na Górze Starokijowskiej. Przez dwie zimy wykopaliska stały pod gołym niebem, przykryte lichymi „szklarniami” z folii, które w końcu się zawaliły, a wykopaliska zasypały śniegi i zalewały deszcze. Co to oznacza, rozumie nawet nie-archeolog. Nowa budowa na fundamentach Dziesięcinnej W ubiegłym roku sytuacja wokół Cerkwi Dziesięcinnej zaostrzyła się. Na afisz wyszedł Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego, czyli oddział Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Ogłoszono tam zamiar wybudowania bezpośrednio na pozostałościach, fundamentach cerkwi, swojej moskiewskiej świątyni jako „odbudowy” Dziesięcinnej. Ta idea wywołała negatywną reakcję w społeczeństwie. Pierwsza przyczyna — niedokończone badania archeologiczne Góry Starokijowskiej, które przy należytym prowadzeniu dają nowe, ciekawe odkrycia. Druga przyczyna tkwi w tym, że dokładnie nie wiadomo, jaki pierwotny wygląd miała Cerkiew Dziesięcinna. Dlatego jej „odbudowa” jest sprzeczna ze światową i krajową praktyką w tej dziedzinie oraz zawartymi przez Ukrainę międzynarodowymi umowami o ochronie dziedzictwa historycznego. A do tego — zachowanie historycznego krajobrazu miasta, bo niemal obok Góry Starokijowskiej zbudowano wiele wieków po Dziesięcinnej perłę architektury — słynną Cerkiew św. Andrzeja. Dlatego powstało pytanie: czy Góra Starokijowska wytrzyma nowoczesne budowy? Wreszcie ostatnia przyczyna (bo to już płaszczyzna polityczna) — po co budować tu świątynię Patriarchatu Moskiewskiego? Na fundamentach naszej narodowej świętości, która powstała półtora wieku przed pojawieniem się samej Moskwy. Wszak dla inicjatorów przedsięwzięcia, zdaje się, właśnie to jest w nim dominujące. W ubiegłym roku władze przeprowadziły konkurs na najlepszą koncepcję dalszych losów pozostałości Dziesięcinnej i ogólnie Góry Starokijowskiej, który niektórzy z jakiegoś powodu odebrali jako konkurs „na najlepszą zabudowę”. W rzeczywistości należało ustalić, co robić dalej. Zabudowa była tylko jednym z wariantów, inne to kontynuacja badań archeologicznych, muzealizacja pozostałości świątyni, stworzenie muzeum pod gołym niebem. Konkurs zakończył się niczym. Była informacja, że większość członków jury skłaniała się ku opinii, by zatwierdzić koncepcję, która kategorycznie wyklucza jakąkolwiek budowę na pozostałościach Dziesięcinnej. Ale konkurs praktycznie zerwano. W tej sytuacji Ministerstwo Kultury i Rada Miejska Kijowa podjęły „salomonową decyzję”: zakonserwować pozostałości Dziesięcinnej i wszystkie wykopaliska archeologiczne. Cóż, tak też czasami robią, oczekując „lepszych czasów”. Pod koniec ubiegłego roku pozostałości cerkwi przysypano wielotonową warstwą ziemi i dziś jest to nieużytek w historycznym centrum stolicy, zarośnięty chwastami. Wydawałoby się, że drażliwy temat Dziesięcinnej zszedł na margines. Ale tak nie jest. Cerkiew Moskiewska „zaklepała” terytorium w postaci tak zwanego „Monasteru Dziesięcinnego”, który znajduje się obok pozostałości świątyni, pod murami i na dziedzińcu, na terenie Narodowego Muzeum Historii Ukrainy. Dziwi zachowanie tej szanowanej państwowej placówki wobec wydarzeń związanych z Dziesięcinną. Samowolny, bo zbudowany tu bez pozwolenia, z naruszeniem wszystkich norm i zasad, „monaster” najpierw wzniósł tu, według ich terminologii, „kapliczkę”, w rzeczywistości — sporą drewnianą cerkiew. Okazało się to tylko przyczółkiem do dalszych działań. Skandal wybuchł w noc 26 maja ubiegłego roku, kiedy obok „monasteru” pojawiły się dwa wagony budowlane i rozpoczęły się prace przygotowawcze do budowy moskiewskiej świątyni na fundamentach Dziesięcinnej. „SP” szczegółowo opisywało ten skandal w publikacji „Hordy Batu znów szturmują Dziesięcinną” (nr 22, 2011 r.). Taka bezczelność Moskali w samym sercu stolicy przekroczyła wszelkie granice i dzięki wysiłkom społeczeństwa oraz władz, zmuszonych jednak zareagować na to niegodziwe postępowanie, „budowę” wstrzymano. Podczas tych perypetii jakoś zapomniano o samym „monasterze”, który działał z licznymi naruszeniami przepisów odpowiednich służb miejskich. A przez te półtora roku obrósł szanowaną „bracią zakonną” i klerem, do którego należą urzędnicy UKP Patriarchatu Moskiewskiego. Są zmiany również z zewnątrz: drewniana cerkiew jest obecnie obmurowana i już przypomina twierdzę rosyjskiego prawosławia.
Podczas gdy opinia publiczna otrząsała się z zeszłorocznych skandali wokół Cerkwi Dziesięcinnej, niektórzy pracowali z uporem. Skłoniła do tego amorficzna postawa naszych władz. Kijowska Miejska Administracja Państwowa oraz Ministerstwo Kultury rzekomo wypowiedziały się przeciwko budowie na fundamentach Cerkwi Dziesięcinnej jakiejkolwiek nowej świątyni. Tymczasem Rada Najwyższa w zeszłym roku nie poparła uchwały o takim zakazie nowej zabudowy na terenie Cerkwi Dziesięcinnej. I oto nowina: projekt budowy na fundamentach Cerkwi Dziesięcinnej nowej świątyni został już przygotowany i złożony w Radzie Miasta Kijowa u głównego architekta stolicy. Mówi przewodniczący Komisji Rady Miasta Kijowa ds. kultury i turystyki, nowo wybrany poseł parlamentu z ramienia opozycji, członek Rady Urbanistycznej m. Kijowa Ołeksandr Bryhynęć: „Pomimo wszystkich oświadczeń Ministerstwa Kultury oraz Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, które rzekomo występują przeciwko tej budowie, inwestor przygotował już projekt wzniesienia nowej cerkwi. To nie pierwszy raz w Kijowie, gdy inwestor nie reaguje na zakazy i oświadczenia władz i kontynuuje nielegalne budowy… Moim zdaniem, w sprawę powinni wmieszać się zwierzchnicy Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego (Patriarchatu Moskiewskiego). Mam nadzieję, że publicznie odetną się od nielegalnej zabudowy Cerkwi Dziesięcinnej”. Przedtem poseł informował, że na fundamencie Cerkwi Dziesięcinnej planują ustawić płytę-monolit, aby zbudować na niej obiekt kultowy. O. Bryhynęć przypomniał, że to nie pierwszy raz, kiedy powstaje sytuacja, w której władze miejskie stolicy niby są „przeciwne” tej czy innej zabudowie, służby państwowe, w tym prokuratura, wydają nakazy, sądy wydają decyzje o zakazie, a budowa trwa i zostaje ukończona. Jako przykład poseł podał skandaliczne budowy przy ul. Honczara 17—23 oraz nad stacją metra „Teatralna”. O tajnym projektowaniu nowej świątyni na fundamentach Cerkwi Dziesięcinnej poinformował również członek Narodowego Związku Architektów Ukrainy Heorhij Duchowycznyj. „Archeolodzy” w sutannach Kolejny skandal wybuchł przed kilkoma dniami wokół tak zwanego Muzeum Cerkwi Dziesięcinnej. Dopiero gdy 12 pracowników naukowych tego muzeum (O. Komar, L. Czmil, W. Koziuba, O. Manihda, E. Poczynok, N. Chamajko, D. Borysow, O. Wasyljew, P. Wiktorowa, O. Dzneladze, N. Pysarenko, W. Bitkowskyj) zwróciło się z listem otwartym do ministra kultury Ukrainy M. Kułyniaka, opinia publiczna dowiedziała się wielu ciekawych rzeczy i zrozumiała, jak mało wie o tym, co dzieje się za kulisami w zakamarkach gabinetów. Okazuje się, że wiosną tego roku Ministerstwo Kultury utworzyło w stolicy jeszcze jedno Muzeum — Cerkwi Dziesięcinnej. W celu, jak zaznaczano, dalszego badania pozostałości świątyni, jej muzealizacji. Zdumiewająca decyzja, jeśli wziąć pod uwagę, że już od kilku lat wstrzymano badania pozostałości świątyni, a one same w tamtym momencie przez niemal pół roku były przykryte warstwą ziemi i kwestia „muzealizacji” była odkładana na bardzo długi termin. Niemniej jednak tworzą muzeum, dla którego zatwierdzają etat w liczbie 120 osób! Przez kolejne kilka miesięcy trwało kompletowanie personelu i jesienią liczył on już 85 pracowników. Dalej byliby sumiennie otrzymywali pensje z budżetu państwa, gdyby nie ten skandal. Rzecz w tym, że kolektyw Muzeum jest podzielony na dwa ugrupowania — kościelne i świeckie: pierwsze przeważa liczebnie i „jakościowo”, władczymi uprawnieniami. I dopiero gdy „świeckich” naukowców zaczęto wyrzucać z pracy, wszystko ujawnili. I tutaj znów na arenę wychodzi osławiony „Monaster Dziesięcinny” Kościoła Moskiewskiego. Okazuje się (cytujemy list do ministra): „Organizacja i kierownictwo muzeum bez ogłoszenia „Kapliczka” — czyli murowany „monaster” Patriarchatu Moskiewskiego obok Cerkwi Dziesięcinnej i na tle położonej obok Cerkwi św. Andrzeja
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
działalność kierownika działu naukowo-badawczego J. W. Kryzyny (archimandryty Gawriła — zastępcy pełnomocnika UCP PM ds. szkolnictwa wyższego i nauki, doktora teologii): to „wprowadzenie cenzury religijnej w opracowywaniu tekstów wycieczek z zakazem używania szeregu terminów naukowych (np. „religia”, „kult” itp.), zakaz opowiadania przewodnikom o przedchrześcijańskim okresie historii Kijowa, wymóg obowiązkowego wprowadzania grup wycieczkowych do cerkwi nielegalnie działającego na terenie Narodowego Muzeum Historii Ukrainy „Monasteru Dziesięcinnego”. A co tam, normalnie: przyszli wycieczkowicze do muzeum państwowego — obowiązkowo zaprowadzić ich na pokłon do samowolnego „monasteru”. Instruktor ds. bezpieczeństwa pożarowego O. I. Mamitow, zaznaczają naukowcy, „zajmuje się opracowaniem projektu utworzenia Instytutu Krajobrazu, który przewiduje obniżenie statusu ochrony zabytków zboczy Góry Starokijowskiej w celu ich zabudowy pod korpusy „Monasteru Dziesięcinnego”. Wyjaśnijmy: chodzi o jeszcze jedną natrętną ideę cerkwi moskiewskiej — zabudować nie tylko Dziesięcinną, ale i całą Górę Starokijowską swoimi „monasterami”. Pracownik muzeum A. Kowal (onże — protodiakon Antoni, sługa „Monasteru Dziesięcinnego”) nazwany jest w liście specjalistą od „ekstremistycznych i dyskryminujących wypowiedzi wobec innych wspólnot chrześcijańskich Ukrainy”. Oczywiście, pierwszym wrogiem Cerkwi Moskiewskiej jest tutaj Ukraińska Cerkiew Patriarchatu Kijowskiego, wobec której święci ojcowie nie przebierają w słowach. A sam dyrektor P. Doroszenko, onże hierodiakon Jarosław, czy nie najaktywniej „propaguje świadomość religijną”, nawet zebrania zespołu pracowniczego zamieniając w zbiorowe czytanie modlitw. Wniosek naukowców jest jednoznaczny: „W obecnym składzie i przy istniejącym kierownictwie Muzeum Historii Cerkwi Dziesięcinnej obsługuje wąskie interesy wspólnoty religijnej i jest otwartą filią „Monasteru Dziesięcinnego” UCP PM, finansowaną z kosztów państwowych”, a celem tego jest „zniszczenie autentycznych szczątków Cerkwi Dziesięcinnej — zabytku historii i kultury o znaczeniu narodowym i światowym, poprzez budowę współczesnej działającej budowli kultowej UCP PM; nielegalna zabudowa Góry Starokijowskiej jako części rezerwatu „Starożytny Kijów” i zniszczenie jego historycznych krajobrazów dla zaspokojenia potrzeb wspólnoty religijnej UCP PM”. I to jest placówka państwowa! Nie ma się czemu dziwić, bo wygląda na to, że prawdziwym gospodarzem Muzeum i Dziesięcinnej oraz całej Góry Starokijowskiej nie jest Narodowe Muzeum Historii Ukrainy, nie Rada Miasta Kijowa czy Ministerstwo Kultury, a Cerkiew Moskiewska. Kiedy jedna z uczonych muzeum próbowała coś udowodnić jego dyrektorowi, to (cytujemy list do ministra) „Doroszenko P. W. wezwał Hanzenko L. H. na audiencję do swojego bezpośredniego przełożonego — archimandryty Gedeona (Charona) — przeora „Monasteru Dziesięcinnego Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy”, który w ostrych słowach oświadczył, że szczątki Cerkwi Dziesięcinnej nie są zabytkiem historyczno-kulturowym, a prywatną własnością UCP PM, i ani ona, ani archeolodzy nie przeszkodzą mu zbudować na fundamentach taką świątynię, jaką sobie zażyczy”. Dodać nie ma co. Coś powinna powiedzieć ukraińska władza, jeśli ona jest...
Машинний переклад
W Kirowohradzkiej Obwodowej Bibliotece Naukowej im. Czyżewskiego trwa wystawa fotograficzna „Służbowa podróż w jedną stronę…”. Jej autor — Wołodymyr Ohłobłin, laureat krajowych i międzynarodowych nagród w dziedzinie fotografii artystycznej, przedstawił wymowne zdjęcia pozostałości po GUŁagu. Bardzo długa drewniana drabina z przekrzywionymi stopniami, którą więźniowie schodzili do kopalni, praca w której trwała nie dłużej niż 3—4 miesiące i zwykle kończyła się śmiercią, góra starego, podartego obuwia, mocne żeliwne koło od taczki, którą wożono rudę, spróchniałe strażnicze wieże, pojedyncze niskie drewniane krzyże z numerami — wszystko, co pozostało po człowieku…
Switłana ORioEL, m. Kirowohrad
Oprócz fotografii na wystawie zaprezentowano wiele materiałów dokumentalnych — liczb, cytatów, które w uderzający sposób opowiadają o tej straszliwej epoce, kiedy setki tysięcy ludzkich istnień wrzucono w paszczę komunistycznego Moloch. Dla Ukrainy ten temat jest bardzo bolesny, ponieważ znaczna część więźniów GUŁagu to Ukraińcy. Hołodomory, ludobójstwo, represje wyrządziły narodowi nieodwracalną szkodę nie tylko na poziomie fizycznym, lecz także na poziomie mentalnym. Ta ziejąca rana na ciele i świadomości narodu ukraińskiego do dziś nie pozwala nam mocno stanąć na nogi i poczuć samych siebie. Ale dziwi, dlaczego ta poznawcza i interesująca wystawa, zorganizowana przez obwodowe zarządy kultury i turystyki oraz polityki wewnętrznej i związków z społeczeństwem obwodu kirowohradzkiego, faktycznie odbywała się pod egidą organizacji społecznej „Międzynarodowe antyterrorystyczne jedność”? O jakim zagrożeniu terroryzmem na Ukrainie dziś się mówi? Jeśli przypomnieć głośny akt terrorystyczny w sąsiednim Dniepropetrowsku, to wyraźnie widać: władza ze wszystkich sił starała się wykorzystać ten fakt w celu zdyskredytowania opozycji (słynny film na UT-1), a argumenty oskarżenia podejrzanych o dokonanie wybuchów, jak świadczą ich adwokaci, są nieprzekonujące. Oczywiście prawdziwych sprawców zamachu raczej nie znajdą. Wszystko to przypomina nieudane naśladowanie działań rosyjskich władz, które na wszelkie sposoby wykorzystują prowokowane akty terrorystyczne lub konflikty w walce z własną opozycją. Ale co tu ma do rzeczy represja komunistycznego totalitaryzmu? Obecnie, gdy w naszym państwie pojawili się (ten fakt uznał świat) więźniowie polityczni, właśnie trzeba mówić o zagrożeniach nowego totalitaryzmu i o tym, jak można mu się przeciwstawić. Tymczasem wystąpienie przewodniczącego organizacji społecznej „Międzynarodowe antyterrorystyczne jedność” Ołeksandra Dyczeka podczas okrągłego stołu, który odbył się po otwarciu wystawy, nosiło tytuł „Nowe wyzwania dla Ukrainy — terroryzm i ekstremizm” (?!). Goście przywieźli ze sobą również odpowiednią literaturę: oprócz historii totalitaryzmu książkę o Czeczenii, wydaną w Rosji. Stosunek do tej małej republiki była kolonia metropolia wyraźnie pokazała swoimi krwawymi wojnami z nią, ale co tu ma do rzeczy Ukraina? Równie niezrozumiałe jest — po co przywozić do Kirowohradu jakąś rosyjskojęzyczną gazetkę, która propaguje putinowski „russkij mir”? To taka walka z terroryzmem? A nasze represje? Gdzie tu grzeszne, a gdzie sprawiedliwe? Po co to tak pomieszano? Jeszcze większe pytania i oburzenie wywołał dokumentalny film „Opętani krwią” z serii „Historia Rosji XX wieku. Sowiecka Judea”. Jego główny leitmotiv: w krwawych zbrodniach bolszewizmu przede wszystkim winni są Żydzi. W filmie, oprócz ogólnie znanych faktów, jest wiele przekłamań i zgęszczania barw. Co najważniejsze: sprowadzenie masowej zbrodni państwowej do winy jednego narodu to uproszczenie, zawężenie tematu, przeniesienie go na płaszczyznę antydemokratycznej, antyludzkiej nienawiści międzynarodowej. Ukraińcy mają własne stosunki z Żydami. Na naszych ziemiach, a zwłaszcza w naszym mieście, mieszkało ich wielu. Oczywiście wzajemnych powiązań było bezliczne mnóstwo i miały one różne, nie zawsze jednoznaczne odcienie. Ale krajoznawcy, historycy (Jurij Matiwos, Serhij Szewczenko) w swoich publikacjach przekonująco dowiedli, że pogromy żydowskie zarówno z przełomu XIX i XX wieku, jak i z czasów wojny domowej były świadomie i celowo prowokowane przez czarnosecinne organizacje szowinistyczne, które w Rosji w tamtym czasie aktywnie wspierały czynniki państwowe. Znane są również dokumenty, które świadczą, że niepoślednim zadaniem sowieckiego KGB było siać i podtrzymywać wrogie nastroje między Ukraińcami a Żydami. Dziś czas aktywnie obalać te mity, a zamiast tego wciąż się je wszczepia?! Stanowisko Rosji w tej kwestii od dawna jest znane i jednoznaczne. Miło, że uczestnicy okrągłego stołu należycie ocenili importowaną propagandę. Ale dlaczego na przynętę tych organizacji tak łatwo daje się złapać władza obwodowa? Przecież gdy chodzi o lokalne organizacje społeczne o państwowym, narodowo-patriotycznym kierunku, wykazuje ona nadzwyczajną czujność! Aby przeprowadzić ostatnie posiedzenie społeczno-politycznego klubu „Perewesło”, trzeba było pisać kilka oficjalnych listów i dopiero po zgodzie zastępcy przewodniczącego obwodowej administracji państwowej, po wielu zastrzeżeniach (nie mówcie przecież nic złego o władzy!) udało się je przeprowadzić w obwodowej bibliotece naukowej imienia Czyżewskiego. A rosyjskiej propagandzie, która ponadto wszczepia niechęć międzynarodową i zaciera systemowość komunistycznego totalitaryzmu, wychodzi, że droga jest otwarta? Oczywiście czasem mylimy grzeszne z sprawiedliwym, ale nie aż tak!
Машинний переклад
Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. “Oj, byliśmy na weselu” — pod takim tytułem na Rówieńszczyźnie ujrzała światło dzienne książka pieśni, zapisanych z głosu Uliany Kot, znanej ludowej mistrzyni tkactwa, zasłużonej mistrzyni twórczości ludowej Ukrainy, strażniczki poleskiego folkloru i wspaniałej wykonawczyni o unikalnym głosie altowym. Prezentacja zbioru odbyła się w rodzinnych stronach autorki — we wsi Krupowe w rejonie dąbrowickim, gdzie nie tylko zachowała się, ale i obecnie pulsuje swoista oaza starodawnych pieśni. W wydrukowanych pieśniach notacje melodii oraz opracowanie wykonał Kuźma Smal, zachowano także osobliwości miejscowej poleskiej gwary. Prezentowana książka to trzeci zbiór pieśni z głosu Uliany Kot. Jednak, jak zaznacza 76-letnia pani Uliana, w jej twórczo-pieśniarskim arsenale jest jeszcze niemało zapomnianych obecnie pieśni. Zatem czekamy na nowe wydania. Uliana Kot przez 15 lat kierowała w rodzinnej wsi zespołem folklorystyczno-etnograficznym “Berehynia”, była jego solistką. Potem opiekowała się dziecięcym zespołem “Serpanok”, przekazując dzieciom dorobek twórczości ludowej. Była laureatką wielu ogólnoukraińskich i międzynarodowych festiwali folklorystycznych, teleturnieju “Słoneczne klarnety”, zwyciężczynią konkursu radiowego “Złote klucze”. Po raz pierwszy zaczęła tworzyć fundusz pieśni w 1985 roku. Wtedy “Melodija” wydała stereopłytę pod tytułem “Śpiewa Uliana Kot” — to 18 ludowych pieśni Polesia w wykonaniu utalentowanej śpiewaczki. Niemało folklorystycznych pereł, zapisanych od artystki, przechowuje się w funduszach radia ukraińskiego, w archiwach ekspedycji folklorystycznych, w drukowanych zbiorach “Oj kukułeczko, siwy ptaszku” oraz “Oj zakwitła czerwona kalina”. LIST CZYTELNIKA — DO DRUKU! Wielce szanowna redakcjo! Nie będzie przesadą, że zaufanie i szacunek do “SP” w zrusyfikowanym marginalnym Donbasie rośnie. Główną przyczyną zjawiska jest twarda dziennikarska ręka na pulsie życia. W tym jesteście unikalni, bo gazeta nie tylko skrupulatnie analizuje wydarzenia w państwie i w środowisku ukraińskiej diaspory, ale i robi niemożliwe: wychowuje narodowo świadomą, wybitną osobowość z własnym “Ja”. W warunkach światowej globalizacji, presingu antyukraińskiej władzy klanowo-oligarchicznego reżimu, bezkarnego sabatu neokolonialnych sił, wspieranych przez imper-szowinistów, wielce nieprosto jest to robić. Ale właśnie Wasza pryncypialna, pełna poświęcenia praca inspiruje naszych krajan. Przecież żadne wydanie w warunkach informacyjnej blokady ukraińskiego społeczeństwa przez sprzedajne żółte media nie broni tak konsekwentnie interesów narodowych, jak Wy, efektywnie nie przeciwdziała różnym buzynom, jefremowom, kolesniczenkom, tabacznikom, czeczetowom, symonenkom i zastępom im podobnych, nie wzmacnia prawdziwych wartości duchowych, nie likwiduje “białych” plam własnej historii, nie podaje obiektywnej odpowiedzi na wymagania czasu, jak “Słowo Proświty”. A co najważniejsze — nikt tak śmiało nie przekonuje ukraińskiego społeczeństwa, że bez własnego języka jesteśmy skazani na bezpaństwowość z zarezerwowanym miejscem na śmietniku historii. Więc podnośmy się z kolan! W ciężkich i trudnych warunkach trzeba zachować własne miejsce na rynku mediów oraz w ojczystym polu informacyjnym, Wy nieco tracicie na kopiowaniu swojego sąsiada — patriotycznej gazety NSPU “Literacka Ukraina”. Na stronach tygodnika ubyło materiałów o działalności miejscowych zrzeszeń proświcieńskich, o życiu podstawowych, zwłaszcza wiejskich i młodzieżowych ogniw, szkiców o kierownikach i organizatorach życia kulturalno-oświatowego w regionach. A także — odnośnie dialogu proświcieńców i władzy. Pożądane byłoby na stronach wydania prowadzić kalendarz proświcieński. Prawdopodobnie nie byłyby zbędne także okrągłe stoły na stronach “Słowa Proświty” na tematykę kulturalno-oświatową: redakcja—czytelnik. Ale wszystko to, jestem absolutnie przekonany, nie przeszkodzi tygodnikowi stać się główną trybuną sił narodowo-patriotycznych. Czego gorąco wszyscy pragniemy. Jak i spodziewamy się wdzięcznego czytelnika, który będzie dbał o wzrost nakładu tygodnika własną prenumeratą. Z poważaniem, W. ŁUHAŃSKI, póki co sympatyk “Proświty”, m. Ałczewsk, Ługańszczyzna. Od redakcji. List z Ałczewska nas zainteresował, bo zawiera konkretne życzenia co do tego, jakim ma być “Słowo Proświty” w 2013 roku, i może stać się powodem do rozmowy na łamach tygodnika szerokiego ogółu proświcieńskiego. Ale oczywiste jest, że nasz “póki co sympatyk” czyta gazetę nieregularnie: “Proświta” stale przeprowadza okrągłe stoły, a my je relacjonujemy. Tak samo nie zgadzamy się, że “kopiujemy” “Literacką Ukrainę” — nasza antologia poetycka “Strzała” jest naszym projektem, recenzje książek oraz wywiady z pisarzami — częścią pracy oświatowej, skierowanej na propagandę ukraińskiego słowa. Wszakże ostatnie słowo należy do czytelników. Czekamy na Wasze opinie, drodzy przyjaciele!
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
że mimo wszystko regularnie wręczacie pod koniec każdego roku tak zwane wewnętrzne nagrody teatralne… — Jedną z najważniejszych u nas jest nagroda imienia Serhija Danczenki, której fundatorem co roku występuje teatr im. Iwana Franki (M. Zacharewycz), im. Marii Zańkowieckiej (fundator — Lwowski teatr im. M. Zańkowieckiej, F. Stryhun), im. P. Saksahanskiego (Biała Cerkiew, teatr im. P. Saksahanskiego, W. Uskow), im. M. Sadowskiego (fundator — Winnicki teatr im. M. Sadowskiego, W. Selezniow) oraz szereg innych. Nominalnie mamy też państwową nagrodę im. I. Kotlarewskiego, którą przyznaje nasz Związek oraz Związek Pisarzy Ukrainy, ale obecnie jej zabezpieczenie finansowe stoi pod wielkim znakiem zapytania. Przy okazji chcę podziękować Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej oraz naczelnikowi Zarządu Kultury miasta S. Zorinie za coroczną nagrodę teatralną im. A. Buczmy (25 tys. hrywien), którą otrzymali już Ołeksij Bohdanowycz, Ostap Stupka, Eduard Mytnycki, Ołeksij Kużelnyj, Anatolij Chostikojew, a w tym roku — także pierwsza kobieta-aktorka — Hałyna Stefanowa. Bylibyśmy bardzo zadowoleni, gdyby inne miasta Ukrainy wzięły przykład z Kijowa i również ustanowiły własne regionalne nagrody teatralne. — Jaki jest los nagrody im. Lesia Kurbasa? — Ponad dziesięć lat temu uchwałą Gabinetu Ministrów została utworzona Państwowa nagroda im. Lesia Kurbasa. Po tym, jak nagrodę tę otrzymało 6 laureatów (Mychajło Melnyk, Nelli Kornijenko, Iryna Wolyćka, Mykoła Łabinski, Wołodymyr Kuczynski, Wołodymyr Jaczmiński), władza faktycznie ją zamroziła — od 2008 r. Ministerstwo Kultury nie przeznacza na nagrodę pieniędzy. Rozumiemy: świadczy to o wielkiej „miłości” naszej władzy do ukraińskiego teatru i do jego założyciela. Ale nalegamy na to, aby nagroda ta została wznowiona jako państwowa — finansowo na poziomie Państwowej nagrody im. O. Dowżenki (nie pamiętam ostatecznej sumy, ale było tam, zdaje się, 100—150 tys. hrywien). Ołeksandr Petrowycz Dowżenko często powtarzał, że jest uczniem Lesia Kurbasa, i naszym urzędnikom nie zaszkodziłoby uświadomić sobie, kto jest kim w ukraińskiej kulturze. Oczywiście, podejmiemy w sprawie nagrody Kurbasa odrębną decyzję zjazdu. — Jakie są Pana prognozy dotyczące dalszego losu i ścieżek rozwoju kultury narodowej oraz miejsca związków twórczych w ich określaniu? — Wskazówki teatralnego barometru w żaden sposób nie świadczą o jutrzejszym bezchmurnym niebie nad ukraińskim teatrem, tak jak i nad całą kulturą Ukrainy. Zjednoczenie związków narodowych Ukrainy to potężny organ, który mimo wszystko ma wpływ na podejmowanie decyzji rządowych i posiada odpowiedni autorytet. Liczę również na kontynuację współpracy z parlamentarną Komisją do spraw kultury, która obecnie się formuje. Nasze przetrwanie wymaga jedności i zjednoczonych wysiłków na rzecz wyjścia z kryzysu, do którego „po przyjacielsku” popycha nas nasza droga władza. Nasz kor.
Машинний переклад
— …I nie trzeba. Ale zacznijmy od najważniejszej przyczyny godnego pożałowania stanu kultury narodowej, w szczególności, jak Pan powiedział, „dramatu ukraińskiego postępu teatralnego doby Niepodległości”… — Nie jest tajemnicą, że były już prawie gotowe do wykonania propozycje finansistów dotyczące likwidacji wszystkich statusów teatrów — narodowych, akademickich, miejskich i innych. Oszczędzając na kulturze, nasi włodarze oburzali się, że w teatrach są wysokie stawki. Przy tym za średnią cyfrę zarobków aktorów z jakiegoś powodu brano wskaźniki z teatrów narodowych! Hasło „Trzeba oszczędzać na kulturze i oświacie, aby zaoszczędzone pieniądze rzucić na obniżenie cen leków w aptekach” utkwiło wtedy w niektórych mądrych, ale faryzejskich głowach. Przecież wiadomo, że firmy farmaceutyczne mają dzisiaj — tylko sobie wyobraźcie — zysk na poziomie 2600%! Ale, dzięki Bogu, zjednoczenie wszystkich związków narodowych odparło ten atak. — Jakie jeszcze „udoskonalenia” przygotowała dla was władza? — Jeśli chodzi o ruch festiwalowy. O ile za nostalgicznej dla kogoś władzy radzieckiej przeprowadzaliśmy 6—10 festiwali rocznie, to dzisiaj Narodowy Związek Działaczy Teatralnych co roku przeprowadza ponad 80 festiwali, przeglądów, konkursów, około 100 okrągłych stołów i dyskusji. Dzisiaj niemal każdy teatr czy miasto mają festiwale, którymi mogą pochwalić się przed sąsiadami. W naszym dorobku są „Kijowska Pektoral”, „Festiwal Bułhakowski”, „Jasełka Bożonarodzeniowe” w Łucku (Danyło Posztaruk), „Siczesławna” w Dniepropietrowsku, „Teatralny Donbas”, festiwal Wadyma Pysarewa „Gwiazdy światowego baletu” (Ługańsk, Donieck), „Złoty Lew”, „Złoty Telesyk”, „Tarnopolskie wieczory teatralne” (śmierć Mychajła Forhela postawiła je pod znakiem zapytania, ale Fedir Stryhun i tarnopolanie po raz kolejny naprawili sytuację), „Interlalka” w Użhorodzie, festiwal sztuki operowej „Korona”, tradycyjne już „Wstrieczi w Odessie” i „Russkije tieatry w Ukrainie” (Kopajhora i Mardań), „Jesień Łesi” w Jałcie i tamże „Krymska Arka” (Bilal Bilalow), „Melpomena Tawrii” w Chersoniu (Ołeksandr Knyha), akcje teatralne w Sewastopolu, Sumach, Iwano-Frankiwsku, Winnicy, Czerkasach, Zaporożu („Kurbas-Fest” na Chortycy pod kierownictwem Wiktora Popowa), „Pieśń lasu” w Łucku, projekty teatralne Białej Cerkwi, dramaturgiczne, reżyserskie, aktorskie (Wiaczesław Uskow), „Słowiańskie spotkania teatralne”. I to nie jest pełna lista… Przy tym wszystkim Ukrainie katastrofalnie brakuje jednego megafestiwalu — światowego, na wzór tego, którym był „Berezil—1993” w Charkowie, zorganizowany przez nas wspólnie z Akademią Nauk Ukrainy oraz Charkowską Obwodową Administracją Państwową. Wystąpiliśmy z wnioskiem w tej sprawie i Ministerstwo Kultury niby wprowadziło tę ideę do swoich planów. Niestety, urzędnicy z Ministerstwa zaczęli mówić o tym, że lokalnych festiwali jest za dużo i trzeba je ograniczyć. Taka pozycja jest dla nas nie do przyjęcia — jednego nie można robić kosztem drugiego. Nawiasem mówiąc, międzynarodowy Festiwal Czechowowski w Moskwie, który miałby być dla nas analogiem, finansowany jest z wielu funduszy międzynarodowych, z budżetu państwowego Federacji Rosyjskiej i nie mniej znaczącego budżetu Moskwy. Według naszych obliczeń, to kilka milionów dolarów rocznie. Nasz światowy festiwal mógłby odbywać się raz na 2 lata, a przy naszej biedzie — nawet na trzy. — Jaką rolę w życiu teatralnym odgrywa Narodowe Centrum Sztuki Teatralnej imienia Lesia Kurbasa? — Centrum zdobyło międzynarodowe uznanie, współpracuje z 25 krajami świata. Daleko poza granicami Ukrainy znane są jego eksperymentalne spektakle, warsztaty, szkoły letnie, działalność w dziedzinie dramaturgii, a przede wszystkim — prace w zakresie nietradycyjnego teatrologstwa i wysokiej teorii sztuki, odkrycia w płaszczyźnie synergetyki kultury artystycznej, unikalne zbiory Centrum „Czytania Kurbasowskie”, za którymi polują czołowi znawcy sztuki Ukrainy i Rosji, Polski i Francji, Włoch i Ameryki. Ostatnie wielkie megaprojekty Centrum — międzynarodowa konferencja w Kijowie „Kurbas w kontekście światowym”, festiwal teatralny młodej reżyserii (Biała Cerkiew), projekt multimedialny „Kurbas w Kijowie”, trzyletni przegląd młodej dramaturgii, reżyserii, scenografii, krytyki — z zakończeniem w Mołdawii na Międzynarodowym festiwalu krajów WNP, Gruzji i Bałtyku. To spowodowało nową falę zainteresowania Ukrainą na świecie jako państwem teatralnym. — Zatem jest to dowód na to, że teatr narodowy jest zdolny generować nowe twórcze idee i wcielać je w życie. Tak? — Trochę historii. Na pierwszym etapie, wydawałoby się, katastrofalnym dla kultury, nie zamknęliśmy na Ukrainie ani jednego teatru (dla porównania: w Rosji zamknięto ponad trzysta!). Wręcz przeciwnie — rozpoczął się proces narodzin studiów teatralnych i na początku 1992 roku było ich już ponad 120. Zabrzmiały nazwiska Andrija Żoldaka, Wałerija Bilczenki, Witalija Małachowa, Ołeha Lipcyna, Wołodymyra Kuczynskiego. Rodził się nowy język teatru. Niestety, większość z tych młodych artystów, nie mając wsparcia na Ukrainie, zmuszona była emigrować. Wysoką oceną działalności związków stało się nadanie im statusu narodowych, co wsparło je także materialnie. Niestety, pomimo znacznego zwiększenia frontu prac artystycznych, państwo w ciągu ostatnich lat corocznie zmniejsza wsparcie finansowe dla kultury, w szczególności teatrów, nawet ignorując ich statusy (narodowych, akademickich, podporządkowania obwodowego czy miejskich). Ustawy „O działalności teatralnej”, „O działalności gastrolnej”, „O ochronie praw członków związków twórczych” nie są wykonywane, co wzmacnia entropię ruchu studyjnego, zmusza teatry do zarobkowania (oczywiście kosztem obniżenia jakości spektakli i smaku). Rezydualna zasada finansowania kultury i sztuki na Ukrainie grozi zastąpieniem kultury niskoprocentowym relaksem. Wielu z nas odnosi wrażenie, że ktoś jest zainteresowany śmiercią ukraińskiej kultury narodowej i planowo wyniszcza jej najbardziej kreatywne przejawy. Na przykład, nowo sformowane Ministerstwo Kultury ze swoją „młodą drużyną” postanowiło wcisnąć Centrum Lesia Kurbasa w prokrustowe łoże urzędniczych wymysłów i ucisków — finansowych, ideologicznych, gangsterskich. Pomieszczenia Centrum udało nam się obronić (jest odpowiednia decyzja Rady Miasta Kijowa), obroniliśmy też kierunek jego działalności. Po ministerialnym „bezprawiu” Centrum groziło całkowite rozbicie. Ale opinia publiczna doprowadziła do mianowania na stanowisko dyrektora pracownicy Centrum, doktor nauk o sztuce Hanny Weselowskiej. — Jeśli być obiektywnym i uczciwym wobec siebie, to czy warto szukać przyczyn własnych problemów tylko po drugiej stronie? — Bez wątpienia, winny jest też sam teatr — rzadko widzimy na jego scenach spektakle o strategicznym wydźwięku, takie jak „UBN” u Zańkowczan w reżyserii Fedira
Stryhun czy „Słodka Darusia” albo „Naród” według Marii Matios w reżyserii Rostysława Derżypilskiego… — Mimo wszystkich kłopotów sława ukraińskiego teatru nie blednie, bo rozświetlają ją swoją twórczością utalentowani aktorzy, reżyserzy, dramaturdzy… — W ciągu doby ukraińskiej niepodległości pochodnię wysokiej kultury wysoko trzymali, nie pozwalając odpalać od niej papierosów, nieżyjący już Bohdan Stupka, Marko Browun i Mychajło Forhel — wieczna im pamięć! Potwierdzili swoje twórcze wyżyny Fedir Stryhun, Mychajło Reznikowycz, Eduard Mytnycki, Wołodymyr Mahar oraz Ihor Rawycki, Mykoła Berson, Danyło Posztaruk i Bilial Biliałow, Jurij Czajka, Serhij Byczko oraz Ołeksandr Knyha, dramaturg Ołeksandr Mardań. Pewnie poszła dalej nowa generacja — Bohdan Strutyński, Jurij Odynoky, Dmytro Łazorko, Dmytro Bohomazow, Andrij Biłous, Stepan Pasisznyk i inni. Związek nie stoi z boku życia zespołów twórczych. Na przykład na to, by usunąć z Czernihowskiego Teatru Dramatycznego nieprofesjonalnego dyrektora Iwana Semenenkę, musieliśmy poświęcić cztery lata. Ale obecnie teatr jest w dobrym stanie, z nowym utalentowanym kierownictwem, administracyjnym i twórczym. Ingerowaliśmy, i nie bezskutecznie, w dramatyczne kolizje wokół teatru w Odessie, Sewastopolu, Kirowohradzie, a aktywna postawa naszej teatralnej społeczności pozwoliła przeciąć te węzły gordyjskie. — Mimo wszystkich trudności finansowych Narodowy Związek Działaczy Teatralnych Ukrainy — jeden z najbardziej masowych związków twórczych. Obecnie, tak jak cała kultura narodowa, przeżywa nie najlepsze czasy. W przededniu otwarcia VI zjazdu NZDT Ukrainy, który rozpocznie swoją pracę 10 grudnia, poprosiliśmy Lesia TANIUKA, który stoi na jego czele, o odpowiedź na kilka pytań „SP”. „Jedną farbą dzisiejszego obrazu teatralnego nie namalujesz”, — zaczął on…
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
xxx Przeszło w tymczasowość, Co postrzegane było jako wieczne, A zachowane sumienie Obecnie jest czymś archaicznym. Dominuje pokora, Blakną myśli czyste, Wiara kocha niewierność, Zysk — zamiast honoru. Długo oczekiwane i istniejące, Dla którego umierali, Gniecie przemijające — Arsenały czarnych sił. Zapomniano przysięgi I bledną dedykacje. Wywalczone sztandary Chcą przemalować. Niebo w dzień ciemnieje — Suną z północy chmury. Czyngizyd szaleje W snach o kijowskich zboczach. 2009 r. Klub oszustów Kryteria politycznych kretynów Nie są wyjaśnione do końca. Bo oni i wczoraj, i dzisiaj Omijają ludzkie serca. Czyste dusze mają gdzieś, Kretyni w istocie swej bezduszni, Za prawdę biorą omamienie, W nich sumienie i honor przytłumione. W demokracji samozwańcy Stworzyli klub oszustów. Tacy z nich narodowi wybrańcy, Jak ze Stalina — miłośnik prawdy. Nie wiem, jaką kulturę Wyznają te istoty, Im by tylko — na szczyt, Im by koniecznie — na władzy wyżyny! Posłańcy jakiej nacji, Nie powiedzą oni — uwierz! Lecz zwolennicy integracji Ukraińców — w “bratnią” Syberię. W parlamencie namiętności wirują, Dominuje bezkarna kłamstwo. A wybrańcom, którzy nie pracują, Mimo wszystko idzie wysoka pensja. Krzyki świadczą natchnione, Populizmem przykryte w pełni, Że Ojczyzna u nich — w kieszeni, W nich zysk — Ojczyzna jedna. Na trybunie ciągła blokada, Bezsensu cyniczny parad. Nie zaszkodziłaby Jelcyna władza, Żeby ocucił kretynów z armat. 7 września 2009 r. Zatwardziały antagonista Nieprzejednany pan Chruszczak Nie zagłusza kieliszka na czczo, Ale, przebudziwszy się rano, Wykrzykuje: “Wy wszyscy łajdaki!” Wychodzi z domu sam nie swój I pędzi w nowy nierówny bój. Już z rana, pijany bez wina, Chruszczak krzyczy: “Wojna! Wojna!” CHRUSZCZ OPOLCZYŁ SIĘ PRZECIW ZŁU I macha skrzydłami orła. Grzmią kamienie w różne strony — To pędzi dziwak, jak koń na sicz, Podniósłszy miasto na dęby. W jego ręce kartonowy miecz, Gotów ścinać wszystko zbędne z ramion Pod wieszczym znakiem walki. Czy będzie tak, czy będzie siak, Nie wie tego Chruszczak,
Машинний переклад
Znany ukraiński poeta i działacz społeczny Petro Illicz Osadczuk skończył 75 lat. „Słowo Proświty” szczerze gratuluje jubilatowi. Życzymy twórczej i życiowej niestrudzoności oraz radości z odczuwania świata!
Ale, przebudziwszy się rano, On wie: „Zmówili się, łotry!” Wszystkich, komu nie pojechał dach, Miażdżyć on będzie w puch i w pył. Dlatego pod naciskiem sprzeczności Uparcie pędzi, jak koń na sicz, Bezstrasznie pędzi on, sam nie swój, GDZIEKOLWIEK, COKOLWIEK GOTÓW WSTĄPIĆ W BÓJ.
xxx
Społeczeństwo z natury honorne, — niezależnie od tego, kto „Za!”, a kto „Przeciw!”, kto mieszka na Przedkarpaciu, a kto na Czarnomorzu, kto śle na wiec, a kto — do Fieńki, kto idzie w liberały, a kto w marksiści, — Ukraińcy dzielą się na trzy kategorie: uświadomieni nacjonal-patrioci, zahartowani nacjonal-karierowicze i nieuleczalni nacjonal-schizofrenicy. A w której kategorii więcej jakiej rasy, wszystko zależy od politycznej pogody i od tego, kto na ile czuje się cząstką swojego narodu,
i od tego kto i czym wymienia się w polityczną niepogodę. I są jeszcze swoiści Ukraińcy, nie swoi i nie rodzeni, historycznie dawno znani, którzy zachowują się jak cudzoziemcy w tymczasowo zniewolonym ukraińskim domu. 25 września 2009 r.
xxx
Nami władza ponura rządziła, Którą opromieniała surowa Moskwa, I która wprowadziła zasady Wyższe niż nasze prawa. I dzisiaj, panowie, — brawo! — Wszędzie święto ogólnoludzkich wolności: Każdy z nas ma prawo Więcej, niż ma naród. Każdy leń, byle nie przepaść I nadal w luksusach żyć, Ma prawo u narodu ukraść I ku chwale — bliźniego zabić. Ma prawo seryjny morderca Zaglądać w niebo zza krat; Żyć na naszej ziemi krwiopijca Ma prawo jako przyjaciel i brat. Ma prawo wczorajszy więzień Być najwyższym we władczych szczytach. Są prawa, lecz nie ma zobowiązań, Od Prawa oddzielony strach. Coś nie tak obecnie dzieje się z nami W wirze czarnych spraw. Nas cudzoziemcy swoimi prawami Pozbawiają odwiecznych praw.
xxx
Widoczno gołym okiem, JAK UPARCI POSŁAŃCY NIEWOLI Starymi pługami głęboko Orzą na dzikim polu.
Orzą w umysłach i duszach, Zasiewają trujące nasienie, — Żądzę wolności tłumi Wiekami nabyte umiejętności.
Panować w cudzym domu, Hańbić cudze świętości, — Geopiraci dawno znani Za braci siebie mają do dzisiaj.
Trwa wojna gazowa, Idzie wojna informacyjna. Cel u nich tylko jeden — Okupacyjny. 2009 r.
xxx
Jest taka warstwa wszechobecna, Pewna tego, że ze wszystkich najsilniejsza, Wszędzie swój wśród ludzi obcych, Często robi ich ni w pięć, ni w dziewięć. Sprawnie biednym podratować umie Tak, że sam na tym bogaci się, Powoduje kryzysy w wyższych sferach Tak, że ślad znika w stratosferach. Co nie uczyni, wiedzieć wszyscy powinni: W ludzkich biedach nieświadomi winni, A oni, oświeceni i świadomi, Świat wiodą do światła, wszechobecni, I ku chwale, mądrzy i weseli, Kręcą planetarne karuzele, Aby ludzie nieświadomej rasy Skłaniali się ku świadomym z natury. Każdy w świecie musi pamiętać: Wszystkich świadomych trzeba szanować! Wszechobecni innych nie zaczepiają, Póki ci im cicho dogadzają, A kiedy biorą się przeszkadzać, Wszechobecni umieją znieważać, Zdolni tak człowieka oczernić, Że sam ucieknie ze swojej chaty, A oni, prawdziwi i weseli, Dalej kręcą zagadkowe karuzele… Ale nagle uderzył grom zza chmury — I posypały się na krętaczy uderzenia. — Naszych biją! — krzyczą oni złowieszczo, Lecz dlaczegoś nie mówią, biją za co?
Samooszustwo
W nocnej rozkosznej ciszy ZALOTNIE ZACHOWYWAŁ SIĘ KOT DO MYSZY: — Twoje uszka mi drogie, Delikatna myszko złota! Bądź moją, w naszym ślubie My urodzimy kota, ŻEBY TYLKO Z KOTAMI ZNAĆ SIĘ
I nikogo nie bać się, Aby wszystkie koty w okolicy Nam były wielkimi przyjaciółmi. — No a myszy? — W zgubnej ciszy Niech drżą chciwe myszy, Albo wpadają do jamy, A my będziemy z kotami! Bo do jasnego celu Poprowadzą nas tylko koty, I nie będzie, oprócz kotów, W myszowisku wodzów…
Żeby kotu odpowiedzieć, Mysz zaczęła od słów: — Ja gotowa! Tylko jeść Będziemy wyłącznie koty. 6 listopada 2009 r.
xxx
Zakorzenienie w spadek Poprzedników rodu — Dawny powód napaści KOCZEWNEGO NARODU. Zakorzenienie w bitwy, Co wieki poruszyły To część modlitwy, Której my nie zapomnieli. Zakorzenienie w pieśń, W głębie wiecznego słowa — Istniejące obecnie i zawsze, I przyszłych podstawa. Zakorzenienie w prawo, Odwiecznie Bogiem dane — Tym żyje nasza sprawa I wezwanie rwać kajdany. Zakorzenienie w pole, W rodzinną ojcowską chatę — Nie odpuści nigdy W świat zniewagi i dyktatu. Zakorzenienie w dolę, Którą spotkali poprzednicy — Iść bezstrasznie za wolność W złowrogie zamiecie… Zakorzenienie w Kaniów, W wzywającą wyżynę „Testamentu” — Z nami w niebyt nie zginie Prawda naszego świata. Zakorzenienie w ziemię Pod opieką nieba, — I życie nie do przyjęcia, Ukraino, bez ciebie. 8 sierpnia 2009 r. Krym
Машинний переклад
Maria KOCZUR, Mykoła TKACZ
Już trzeci rok z rzędu nagroda ustanowiona przez Ministerstwo Kultury Ukrainy oraz Muzeum Literackie im. Hryhorija Koczura przyznawana jest pisarzom i tłumaczom za najlepsze przekłady na język państwowy wybitnych dzieł poezji światowej oraz za znaczące prace w dziedzinie rodzimej translatoryki. Pierwszym laureatem nagrody w 2010 roku został Andrij Ołeksandrowycz Sodomora, dobrze znany na Ukrainie i daleko poza jej granicami, wybitny tłumacz z języków starogreckiego i łacińskiego, współczesny klasyk narodowej szkoły ukraińskiego przekładu artystycznego. Przez długie i owocne lata niestrudzonej pracy profesor katedry filologii klasycznej Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki, A. Sodomora, znacząco wzbogacił ukraińską literaturę przekładową, tłumacząc półtora tuzina niezwykle potrzebnych (całą bibliotekę!) książek dla naszego pięknego piśmiennictwa. Człowiek o encyklopedycznej wiedzy i niepodważalnym autorytecie, podarował narodowi ukraińskiemu odwieczne skarby literatury antycznej i średniowiecznej w bogatych szatach ojczystego słowa: dzieła Menandra, Arystofanesa, Horacego, Owidiusza, Lukrecjusza, Sofoklesa, Ajschylosa, Eurypidesa, Seneki, Boecjusza, M. Husowskiego, Katona, Wergiliusza, Arnolda z Villanovy i Safony. Wyjątkowość działalności literackiej Andrija Sodomory polega również na tym, że szeroki rozmach jego praktyki translatorskiej udanie i harmonijnie łączy się z rozległą pod względem objętości i różnorodności gatunkowej twórczością oryginalną: jest on autorem dziewięciu niepowtarzalnych dzieł prozatorskich i poetyckich oraz głębokich rozważań historyczno-wspomnieniowych. W ubiegłym roku tę prestiżową nagrodę literacką otrzymała Roksolana Zoriwczak, znana uczona w dziedzinie rodzimej translatoryki, akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, doktor nauk filologicznych, profesor, założycielka i pierwsza kierowniczka katedry translatoryki i lingwistyki kontrastywnej im. H. Koczura Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki. W tym roku nagrodę Koczura otrzymali czołowi kijowscy przedstawiciele narodowej szkoły ukraińskiego przekładu artystycznego: znana poetka, tłumaczka i literaturoznawczyni, pracownik naukowy Narodowej Akademii Sztuk, kandydat nauk filologicznych Ołena Brosalina (pseudonim literacki — Ołena O’lir) za pierwszy przekład z języka staroangielskiego w rozmiarze oryginału najstarszego germańskiego poematu epickiego „Beowulf” (wydawnictwo „Astrolabia”, 2012) oraz z języka angielskiego poematów J. R. R. Tolkiena „Nowa pieśń o Völsungach” i „Nowa pieśń o Gudrun” pod wspólnym tytułem „Legenda o Sigurdzie i Gudrun”, które ujrzały światło dzienne w 2010 r. w tym samym wydawnictwie, oraz znany tłumacz, poeta, encyklopedysta i teoretyk przekładu, przewodniczący Twórczego Zrzeszenia Tłumaczy Kijowskiej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wsewołod Tkaczenko za przekład z języka francuskiego arcydzieł i najbardziej reprezentatywnych przykładów liryki, stworzonych przez 78 wybitnych poetów świata, włączonych do pierwszego tomu jego pierwszej na Ukrainie tematycznej antologii „Ogród boskich poezji. Tysiąclecie francuskojęzycznej liryki miłosnej” (Centrum Wydawnicze „Proświta”, Kijów, 2010). Oboje tłumacze wyznają zasadę wierności w oddawaniu nie tylko treści, ale i formy artystycznej oryginału, słowem, wszechstronnego zbliżenia do pierwowzoru i należą do akademickiej szkoły ukraińskiego przekładu artystycznego, która jest jedną z najsilniejszych na świecie. Ołenie O’lir należą się również zbiory poetyckie „Moja ręka — na wezgłowiu…” i „Pieśni pielgrzymie” (2006), przekłady powieści-baśni J. R. R. Tolkiena „Hobbit, czyli tam i z powrotem” (2007), jest ona uczennicą dobrze znanego na Ukrainie i w diasporze genialnego tłumacza z 23 języków starych i nowych, uczonego-literaturoznawcy, koryfeusza ukraińskiego przekładu artystycznego, laureata Nagrody Szewczenkowskiej, profesora Ihora Kaczurowskiego. Wsewołod Tkaczenko jest jednym z wielu uczniów i naśladowców wszechstronnego kulturologa i humanisty, osobowości na wzór Franki, przywódcy szkoły ukraińskiego przekładu artystycznego lat 60.—80. XX wieku Hryhorija Koczura, który tłumaczył z 28 języków narodów świata. Przez 42 lata działalności literackiej dorobek translatorski W. Tkaczenki przypomina szeroką i różnorodną panoramę poezji światowej — dzieła 254 autorów, przetłumaczonych z 15 języków, reprezentujących 36 literatur narodowych. Geograficznie — to obszary sześciu kontynentów, a chronologicznie — 1000-lecie poezji światowej. Jest on autorem licznych wyborów i książek przekładów na język ukraiński europejskiej i światowej klasyki oraz współczesnej (w szczególności francusko-, anglo-, hiszpańsko-, portugalskojęzycznej, krymskotatarskiej i rosyjskiej) poezji, w tym dzieł P.-J. Bérangera („Pieśni”, 1970, 1980), A. Rimbauda („Statek pijany”, 1995), V. Hugo, A. de Lamartine’a, G. de Nervala, A. de Musseta, P. Verlaine’a, É. Verhaerena, Ch. Baudelaire’a, G. Apollinaire’a, L. Aragona, P. Éluarda, J. Préverta, R. Desnosa („Wiersze dla grzecznych dzieci”, 1985; „Trzy szczenięta opuszczają Paryż”, 1991; „Bajkopiosenki i kwiatopiosenki”, 2008), R. Chara, G. Brassensa, J. Brela, L. S. Senghora, M. Carême’a („Dobroć”, 2004), G. Pilona, A. Hébert, R. Lany’ego, A. Puszkina, M. Lermontowa, Eszmirzy, Sz. Ali oraz wielu innych francuskich, australijskich, belgijskich, kanadyjskich, krymskotatarskich, chilijskich i afrykańskich artystów (antologia „Poezja Afryki”, 1983). Ponad 200 artykułów i publikacji W. Tkaczenki o literaturach zagranicznych i pisarzach świata zostało opublikowanych w Ukraińskiej Encyklopedii Literackiej (t. 1—3), Encyklopedii Współczesnej Ukrainy (t. 1—11) oraz periodykach. Jego niepowtarzalne i treściwe audycje literacko-muzyczne „Poezja bez granic” i „Literatura bez granic”, które od 2008 r. co tydzień brzmiały na kanale radiowym odrodzenia duchowego „Kultura” (3. program Radia Ukraińskiego), zdobyły mu szerokie uznanie i sympatię inteligencji oraz wdzięcznych słuchaczy na całej Ukrainie. W uroczystej atmosferze dyplomy laureatom wręczył wiceprezes Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, kierownik katedry przekładu Kijowskiego Uniwersytetu im. Borysa Hrinczenki, doktor nauk fizyczno-matematycznych Maksym Stricha, który odnotował również twórczy wkład nominanta nagrody 2012 roku — tłumacza ze Lwowa Romana Hamady. Gorąco witali laureatów przedstawiciele kijowskich i lwowskiego uniwersytetów, gdzie istnieją katedry przekładu, a także ich literaccy bracia i koledzy z branży. Szczególnie ciepłe słowa pod adresem wybitnego ukraińskiego tłumacza Hryhorija Koczura oraz tegorocznych laureatów popłynęły od Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Ukrainy, znanego pisarza i tłumacza Raula Czilaczawy, który podarował głównym kustoszom Muzeum Literackiego im. Hryhorija Koczura — synowi Andrijowi i jego żonie Marii — bogato ilustrowaną i niedawno wydaną w Rydze książkę „Trójkolorowe słońce”, zawierającą dzieła wybitnego łotewskiego poety Janisa Rainisa w przekładach na język ukraiński i gruziński. Nie mniej interesujące były wystąpienia akademika Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, doktora nauk filologicznych, profesora Instytutu Filologii Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki Ołeksandra Czerednyczenki, docenta katedry teorii i praktyki przekładu z języka angielskiego tego samego uniwersytetu, kandydata nauk filologicznych Witalija Radczuka oraz prezesa Ukraińskiego Stowarzyszenia Wykładowców Literatury Zagranicznej, kierownika katedry teorii, historii i metodyki nauczania literatury zagranicznej, profesora Instytutu Humanistycznego Kijowskiego Uniwersytetu im. B. Hrinczenki Jurija Kowbasenki, którzy podkreślili funkcje przekładu we współczesnym świecie, znaczenie przekładu artystycznego w budowaniu niepodległego państwa Ukraina, naglącą potrzebę pojawienia się nowych przekładów szczytowych dzieł światowego piśmiennictwa, w tym dwujęzycznego wydania książek klasyków europejskiej literatury dziecięcej XX wieku R. Desnosa i M. Carême’a w mistrzowskich przekładach W. Tkaczenki jako podręczników dla szkół specjalistycznych z pogłębionym nauczaniem języka francuskiego. Docent katedry translatoryki i lingwistyki kontrastywnej im. H. Koczura Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki, kandydat nauk filologicznych Taras Szmiher i wykładowczyni tego uniwersytetu Maria Konowałowa opowiedzieli o nowych badaniach i odkryciach w studiowaniu spuścizny twórczej Koczura, błyskotliwie czytali poezje i przekłady Hryhorija Porfyrowycza. W wystąpieniach po raz kolejny podkreślono konieczność jak najszybszego wydania dwutomowej bilingwy „Antologia poezji francuskiej XIX—XX wieku”, opracowanej przez Mychajła Moskałenkę, na której publikację rząd francuski przyznał solidny grant, ponieważ jest to, jak słusznie twierdzi w swoich wspomnieniach o M. Moskalence naukowiec Stepan Zacharkin, nie tylko jego najpierwszy obowiązek, ale i wydawnictwa „Krytyka” (dyrektor Andrij Mokrousow) wobec pamięci Mychajła Nykonowycza. Oba tomy tej fundamentalnej antologii zawierają dodatki z ukraińskich przekładów XIX—początku XX wieku oraz z antologii z lat 1929—1930 i 1954—1956, a także ze złożonej w latach 1967—1968 „Antologii poezji francuskiej XX wieku” (jednym z redaktorów której był Hryhorij Koczur), która nie ukazała się z powodów politycznych przez aresztowania jednych jej uczestników-tłumaczy (Iwana Switłycznego i Wasyla Stusa) oraz zakaz zbrodniczego reżimu komunistycznego drukowania innych (w szczególności geniuszy ukraińskiego przekładu artystycznego Hryhorija Koczura i Mykoły Łukasza). Poeta i etnolog, jeden z autorów tych słów Mykoła Tkacz w imieniu towarzystwa „Czernihowskie Ziemiaństwo” w Kijowie zaprosił laureatów nagrody oraz przedstawicieli uroczystości do wzięcia udziału w uroczystym wmurowaniu pierwszej cegły w rozbudowę Meńskiej Szkoły Średniej im. Hryhorija Koczura. Student Narodowej Akademii Muzycznej im. P. I. Czajkowskiego Rusłan Sołonenko uświetnił wieczór mistrzowskim wykonaniem „Sonaty Księżycowej” L. van Beethovena, pieśni „Oj ty, dziewczyno, z orzecha ziarno” (słowa I. Franki, muzyka — A. Kos-Anatolskiego) oraz romansu K. Stecenki „Zapomnij mnie”, tworząc niezapomnianą atmosferę tego jasnego wydarzenia i wysoce intelektualnej rozmowy. Następnie wręczono laureatom wspaniałe słowniki, które ukazały się w irpińskim wydawnictwie „Perun”. Wraz z przewodniczącym Związku Stowarzyszeń Społecznych „Demokratyczna Kijowszczyzna” Ihorem Najdą wręczał te luksusowe folianty członek towarzystwa „Czernihowskie Ziemiaństwo”, redaktor naczelny wydawnictwa „Perun” Wiaczesław Tymofijowycz Busel, który swego czasu był sąsiadem Hryhorija Koczura w Irpieniu. Na zakończenie wyrażamy życzenie, aby również kierownictwo Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy nie pozostawiało bez uwagi podobnych uroczystości. Do tego wzywa imię Hryhorija Koczura.
17 listopada 2012 roku, w dniu urodzin jednego z najjaśniejszych talentów ukraińskiego piśmiennictwa, wybitnego tłumacza-poligloty, historyka i teoretyka ukraińskiego przekładu artystycznego, laureata Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki oraz nagrody literackiej im. M. Rylskiego za najlepszy przekład artystyczny Hryhorija Koczura, w pomieszczeniu Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy w Kijowie odbyło się uroczyste wręczenie nagrody literackiej jego imienia. Na fotografii od lewej do prawej: w drugim rzędzie — Ołena O’lir i Wsewołod Tkaczenko, w pierwszym rzędzie Marija i Andrij Koczurowie.
Машинний переклад
Ulana WOLIKOWSKA Zdjęcia Ołeksandra ŁYTWYNENKI Nie pomylę się, jeśli powiem, że życiową i twórczą dewizą kompozytora i piosenkarza Anatolija SERDIUKA jest „Nie zostawiaj mnie, miłości!”. To przede wszystkim miłość do rodzinnej ziemi, stepu i kozackiej wolności. Artysta napisał bardzo wiele pieśni o Zaporożu, malowniczej Chortycy, która nieustannie inspiruje go do twórczości… — Przez długi czas byłem po prostu muzykiem, grałem na weselach. W 1988 roku stworzyłem grupę, z którą chciałem śpiewać własne pieśni. Stopniowo nabierałem ukraińskiego ducha. Po festiwalu „Czerwona Ruta” poznałem Nazarija — Jak zaczęła się Pana „historia sądowa”? — Już po pierwszym, do tego na moją korzyść, posiedzeniu sądu w sprawie przywrócenia do pracy, przeciwko mnie w Zaporożu wszczęto sprawę karną (inkryminowano mi nielegalne zbieranie kamiennych rarytasów po okolicznych wsiach). Odebrano ode mnie zobowiązanie o nieopuszczaniu miejsca zamieszkania. Potem wszczęto drugą sprawę karną, trzecią (oskarżano mnie o to, że rzekomo nie uzgodniłem, jak należy, projektu budowy ozdobnego ogrodzenia, a do tego przepłaciłem wykonawcy 70548 hrywien). Na dodatek, w przeddzień drugiego, decydującego dla mnie posiedzenia sądu, kijowska adwokat nagle, bez wyjaśnienia, odmówiła prowadzenia mojej sprawy. Oczywiście, z powodu niekończących się przesłuchań od razu w trzech sprawach karnych, a do tego po złożeniu odpowiedniego zobowiązania, nie mogłem pojechać do Kijowa, w związku z czym wszystko w sprawie mojego przywrócenia do pracy ucichło. Tymczasem wszystkie sprawy karne zamknięto. Ledwo zacząłem się uspokajać, jak otwarto dwie sprawy cywilne. Jedną przegrałem, a drugą początkowo wygrałem. — Na podstawie której z nich nałożono areszt na Pana majątek? — Na podstawie tej, którą wygrałem. — Jak to? — Bardzo prosto. Od odpowiedzialności karnej za to, że rzekomo zapłaciłem wykonawcy zawyżone kwoty za wykonaną pracę, mnie zwolniono, ale od materialnej — nie. Zaporoska międzyrejonowa prokuratura ochrony przyrody zainicjowała pozew o odszkodowanie przeze mnie na rzecz rezerwatu Chortyca 70548 Jaremczuka, który wziął mnie pod swoją opiekę, zaprosił do Czerniowiec. Występując na Bukowinie, byłem zdumiony, jak tam śpiewają kozackie pieśni, pieśni o Zaporożu. A ja o historii zaporoskiego kozactwa prawie nic nie wiedziałem. Więc kiedy wróciłem w rodzinne strony, natchniony spotkaniem z Nazarijem Jaremczukiem, zacząłem szukać pieśni o Zaporożu. Ze zdziwieniem odkryłem, że jest ich bardzo mało. Postanowiłem więc sam pisać pieśni o zaporoskim kraju — opowiadał Anatolij Serdiuk na spotkaniu autorskim w Wielkim studiu koncertowym Domu Nagrań Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy. Twórcza droga artysty jest bogata w ciekawe spotkania. Zapamiętało się poznanie Wiaczesława Czornowiła, który podarował mu własny zegarek i pobłogosławił na twórczość pieśniarską. Znaczące było poznanie w latach 90. znanego poety Hryhorija Luteho, który zaproponował napisanie cyklu pieśni o Nestorze Machnie. A. Serdiuk zajął się tym tematem, narodziło się niemało znaczących utworów. Równie owocna współpraca łączy piosenkarza z poetką Łarysą Werowką. — Musiałem niemało pracować w archiwach zaporoskiego kraju, w muzeach. Zorganizowałem także ekspedycję folklorystyczną w poszukiwaniu legend o Nestorze Machnie. I wreszcie w 1998 roku wraz z Zaporoskim teatrem pokazaliśmy spektakl muzyczny „Hulajpole”, na 110. rocznicę urodzin Nestora Machny — wspominał artysta. Anatolij Serdiuk nigdy nie zdradził swoich przekonań. Wielokrotnie proponowano mu śpiewanie i pisanie pieśni w języku rosyjskim. Co prawda, na jedną propozycję artysta jednak odpowiedział: śpiewał w Moskwie „Nie zostawiaj mnie, miłości”. „Publiczność bardzo dobrze przyjęła pieśń, ale po koncercie moskwianie zapytali, dlaczego wykonawca z Ukrainy śpiewał po rosyjsku. Czekali na ukraińską pieśń. Oto taki paradoks. To dodało pewności, że jestem na właściwej drodze, więc zrobiłem przekład na ukraiński”. Na wieczorze autorskim Anatolij Serdiuk wykonał znane utwory: „Hej ty, ojcze mój, stepie szeroki” (Dmytro Pawłyczko nazwał ją perłą ukraińskiej pieśni ludowej), „Chortyca” (do wierszy I. Kowal), „Moja Ukraina” (do wierszy M. Lukiwa), pieśń „Jabłuszko” (do wierszy H. Luteho), która już staje się ludową. „U podstaw tej pieśni leży melodia legendarnej czastuszki „Jabłuszko”. Wykorzystałem ją w refrenie, a także dodałem ludowe przysłowia. Słowem, zaczęła żyć nowym życiem i podchwycili ją nie tylko zawodowi, ale i amatorscy wykonawcy”. Po raz pierwszy zabrzmiała pieśń z cyklu o Nestorze Machnie „Paryski deszcz”. Anatolij Serdiuk wyraził nadzieję: „Chce się, żeby wszyscy Ukraińcy wrócili do domu i pracowali na rodzinnej ziemi”. Było wiele ciepłych powitań. W szczególności poeta Mykoła Lukiw podkreślił, że Anatolij Serdiuk ma szlachetną misję — budzić pamięć narodową, godność narodową, zwracać się do sumienia, pamięci narodu. A poeta Wadym Kryszczenko podsumował, że zaporoski piosenkarz i kompozytor stoi przy redutach zachowania ukraińskiej pieśni i naszego słowa. wniosek z prośbą o przeniesienie posiedzenia. Mojego wniosku nie zadowolono, z decyzją sądu, w ciągu ustalonego przez prawo terminu, nie zapoznano, zamiast tego 10 listopada otrzymałem z państwowej służby wykonawczej zawiadomienie, że na cały mój majątek ruchomy i nieruchomy nałożono areszt… — Co zamierza Pan robić? — Po raz pierwszy przez wszystkie pięć lat procesów sądowych poczułem głębokie zmęczenie. Pustoszy duszę nie tyle sam fakt wyssanych z palca pretensji, co to, że po wszystkim, co zrobiono z mojej inicjatywy na Chortycy, kiedy nie znałem dni wolnych, kiedy nierzadko płaciłem wynajętym kierowcom i buldożerzystom z własnej kieszeni, ze mnie — NA KORZYŚĆ REZERWATU, na pozew jego kierownictwa (!) — uwzięli się ściągać sumę, której nie przywłaszczyłem i której nie mam. Przez to nie tyle boli, co jest smutno i wstrętnie. Oto taki czas „C” zapukał do moich drzwi. Rozmawiał Mykoła PASZCZENKO, m. Zaporoże Zaporoska organizacja obwodowa Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy oraz Zaporoska organizacja obwodowa Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy ogłosiły zbiórkę środków na pomoc K. Suszkowi. Środki można przelewać do Zaporoskiego oddziału „Prywatbanku”, przez bankomat, na konto emerytalne K. Suszka 6762 4685 0169 3927, lub przekazywać gotówką. Tel.: w Kijowie (044) 2799 24915; w Zaporożu (0612) 629689 39 oraz kom.: (099) 069952920.
Машинний переклад
Kostiantyn Suszko, znany zaporoski publicysta i pisarz, autor szeregu książek o sławnej Chortycji, laureat nagrody im. Iwana Franki, stanął na czele Chortyckiego Zapowiednika w kwietniu 2005 roku. Za jego dyrektury urządzono wymowne memorialno-turystyczne obiekty „Tarasowa Stieżka” i „Protowcze”, a Kostiantyn Iwanowicz właśnie doprowadził do sformalizowania i otrzymał Państwowy akt na prawo stałego użytkowania całą ziemią Chortycji oraz wysp przylegających do zapowiednika. Następnie zabrał się za masową odbudowę kurhanów, tworzenie memorialno-turystycznego kompleksu „Scytyjski Stan” — tak właśnie K. I. Suszce wyobrażało się naturalno-historyczne środowisko tej zapowiedniczej wyspy. Następnie, w styczniu 2007 roku, zignorował „prośby” niektórych zaporoskich władców i odmówił sprzyjania ewentualnej prywatyzacji budynku Instytutu Mechanizacji i Elektryfikacji Zootechniki (położonego na Chortycji i, zgodnie z decyzją Gabinetu Ministrów, mającego zostać przekazanym Zapowiednikowi). Jednocześnie, z obiektywnych przyczyn, sprzeciwił się prowadzeniu podwodnych prac badawczych w pobliżu Chortycji, przez co znacznie osłabił swoją pozycję. Twierdzi, że „życzliwi” połączyli siły i w październiku 2007 roku brutalnie usunęli go ze stanowiska dyrektora generalnego. Następnie otwarto kilka spraw sądowych. Poprosiliśmy Kostiantyna Iwanowicza Suszka o komentarz do sytuacji, w jakiej się znalazł.
hrywien. Oto istota sprawy. Aby samochody nie wjeżdżały na zieloną strefę, wydałem zarządzenie, by na pewnym odcinku drogi w kierunku Starego Dniepru wkopać duże granitowe głazy — estetycznie, ekologicznie, niezawodnie i dość tanio. Ale prokurator ds. ochrony środowiska miał w tej sprawie nieco inne zdanie. Już po moim zwolnieniu z funkcji zorganizował kontrolę, z której wynikało, rzekomo, że koszt prac został znacznie zawyżony, i przez to zmuszano mnie do „zwrotu państwu” 70548 hrywien. — Czy Pan tę sumę przywłaszczył?
— O to pytałem także powodów. Przecież nie dyrektor generalny rezerwatu prowadził obiekt, nie ja ustalałem stawki, a co więcej, wkrótce po moim zwolnieniu mój następca i przedstawiciel wykonawcy podpisali specjalną umowę o tym, że cały zakres prac przy budowie ogrodzenia w pełni odpowiada kwocie wypłaconej wykonawcy. Nawet gdyby doszło do przekroczenia kosztów, to czy ja przywłaszczyłem sobie te pieniądze, czy one nie pracują i dziś na ochronę rezerwatu?! Jednym słowem, czysty absurd, dlatego nie przypadkiem
Машинний переклад
Оригінал українською · переклад оновлюється
Свій авторський концерт один із провідних сучасних діячів українського мистецтва, член Національної спілки композиторів Олександр ЯКОВЧУК присвятив 144-річчю Товариства “Просвіта”.
Олександр Яковчук захоплено слухає виконавців
Надія КИР’ЯН Фото Олександра ЛИТВИНЕНКА ли для людей можливість інтелектуального збагачення, піднімали культурний рівень соціальних верств, допомагали інтелігенції активізувати цей процес завдяки відкриттю хат-читалень, заснуванню музично-драматичних ігрових гуртків, організації та проведенню різноманітних мистецьких акцій. Так само і музика Олександра Яковчука, яка глибоко відображає внутрішній світ людини, покликана не лише до емоційного співпереживання, а й вимагає від слухачів значних інтелектуальних зусиль, осмислення визначних життєвих проблем, християнських цінностей, власного життєвого шляху”. Характеризуючи творчий доробок Олександра Яковчука, Ольга Кушнірук наголосила на національних засадах його музики, що виявляється насамперед у прямому зверненні до фольклорних зразків. У доробку композитора понад 250 обробок народних пісень. Звернення до фольклорних джерел спостерігається також опосередковано, в контексті авторського стилю
У вступному слові автор зазначив, що “Просвіта” відіграла величезну роль у розбудові нашого суспільства, у тому, що ми нарешті маємо незалежну державу. Цей концерт присвячено тим людям, які створили Товариство, і тим, хто продовжує їхню справу. Олександр Яковчук подякував голові ВУТ “Просвіта” ім. Тараса Шевченка Павлові Мовчану за особисту спонсорську допомогу в організації заходу. Музикознавець, кандидат мистецтвознавства Ольга Кушнірук розповіла про особливості творчості композитора: “Музика Олександра Яковчука відкриває для слухачів нові світи. Вона емоційно виразна, наповнена яскравими образами. Висловлює питомо національний ген романтичного світовідчуття українця. Вечір присвячено черговій річниці від дня заснування Товариства не випадково. Надзвичайно важлива роль “Просвіти” в історії української культури, особливо у першій третині ХХ століття. Її численні осередки відкривакомпозитора, його музичної мови, музичної лексики, опрацювання історичної тематики. Олександр Яковчук автор монументальної ораторії “Скіфська пектораль”, симфонічної поеми “Золоті ворота”, першої симфонії “Біоритми Чорнобиля”, симфонії, присвяченої Другій світовій війні “Відгомін дитинства”, симфонії-реквієму “Тридцять третій” та ін. Крім національного підґрунтя музики Олександра Яковчука, йому притаманна універсальність жанрів. Композитор легко володіє масштабними жанрами симфонії, симфонічної поеми, інструментального концерту і так само легко втілює свій задум у мініатюрні твори, що потребує надзвичайно концентрованої музичної думки; він гостро відчуває прикметний поліфонією традицій час, у якому живе, осмислює цю поліфонію. Дуже яскравий
“Київська камерата”
цикл для фортепіано “Дванадцять прелюдій і фуг”, які вперше виконала його дружина — піаністка Надія Яковчук, а також низка інструментальних сюїт у старовинному стилі. У творчості Олександра Яковчука простежується спадкоємність кращих традицій української камерної музики. І це не випадково. Адже він навчався композиції у композитора Анатолія Панасовича Коломійця, який був учнем видатного Левка Миколайовича Ревуцького — чиїм наставником був Микола Віталійович Лисенко — фундатор української композиторської школи. Нині у творчому портфелі маестро 9 зразків у жанрі камерної кантати. Цей жанр у вітчизняній музиці з’явився на початку 1970-х років і репрезентував можливість експерименту на рівні драматургії, форми, виражальних засобів,
виконавського складу. Традиційно жанр великої кантати виконують симфонічний оркестр, кілька солістів і хор. Процес відгалуження камерної кантати від великої призвів до зменшення складу виконавців. Камерну кантату зазвичай виконує один соліст і камерний оркестр або камерний ансамбль. Біля витоків жанру української камерної кантати стояли композитори Валентин Сильвестров, Валентин Бібік і тодішній студент Київської державної консерваторії Олександр Яковчук. На вечорі прозвучало п’ять світових прем’єр Олександра Яковчука — творів сучасної камерної кантати, написаних за останні роки на слова українських поетів: Петра Перебийноса “На перехресті серця”, Бориса Олійника “Я до тебе йшов”, Петра Осадчука “Перегортаючи життя прожите”, Василя Стуса “Благая Бога длань”, Павла Мовчана “Ти”. Чудове виконання солістів Тамари Ходакової, Олександра Бойка та Сергія Бортника, віолончелістки Ольги Заєць, Надії Яковчук (фортепіано), Світлани Іванової (флейта), Юрія Конрада (фагот), а також камерного оркестру “Київська камерата” (диригент Валерій Матюхін) не залишило байдужими слухачів, які нагородили артистів бурхливими оваціями. Такі концерти — перлини української музики й мають звучати в ефірі. Зробити якісний запис цих кантат пообіцяв допомогти композиторам і артистам Павло Мовчан.
П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 33 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta" im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Indeks pocztowy — 30617, strona 71 w „Katalogu". Na 1 miesiąc 9 hrn 37 kop.; na 3 miesiące 27 hrn 51 kop.; na pół roku 53 hrn 37 kop.; na rok 105 hrn 54 kop.
Машинний переклад
Redaktor naczelny
Lubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jaremа HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Zastępcy redaktora naczelnego
Piotr ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Машинний переклад
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57 Wydział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Wydział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK 278-63-69 Korespondent Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Jewhen BUKET Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład w grudniu — 18 800 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 2 0 4 9 Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Машинний переклад