Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗
Wręczenie nagrody literackiej imienia Hryhorija Koczura
Слово Просвіти, №49 за 2012 рік
Maria KOCZUR, Mykoła TKACZ
Już trzeci rok z rzędu nagroda ustanowiona przez Ministerstwo Kultury Ukrainy oraz Muzeum Literackie im. Hryhorija Koczura przyznawana jest pisarzom i tłumaczom za najlepsze przekłady na język państwowy wybitnych dzieł poezji światowej oraz za znaczące prace w dziedzinie rodzimej translatoryki. Pierwszym laureatem nagrody w 2010 roku został Andrij Ołeksandrowycz Sodomora, dobrze znany na Ukrainie i daleko poza jej granicami, wybitny tłumacz z języków starogreckiego i łacińskiego, współczesny klasyk narodowej szkoły ukraińskiego przekładu artystycznego. Przez długie i owocne lata niestrudzonej pracy profesor katedry filologii klasycznej Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki, A. Sodomora, znacząco wzbogacił ukraińską literaturę przekładową, tłumacząc półtora tuzina niezwykle potrzebnych (całą bibliotekę!) książek dla naszego pięknego piśmiennictwa. Człowiek o encyklopedycznej wiedzy i niepodważalnym autorytecie, podarował narodowi ukraińskiemu odwieczne skarby literatury antycznej i średniowiecznej w bogatych szatach ojczystego słowa: dzieła Menandra, Arystofanesa, Horacego, Owidiusza, Lukrecjusza, Sofoklesa, Ajschylosa, Eurypidesa, Seneki, Boecjusza, M. Husowskiego, Katona, Wergiliusza, Arnolda z Villanovy i Safony. Wyjątkowość działalności literackiej Andrija Sodomory polega również na tym, że szeroki rozmach jego praktyki translatorskiej udanie i harmonijnie łączy się z rozległą pod względem objętości i różnorodności gatunkowej twórczością oryginalną: jest on autorem dziewięciu niepowtarzalnych dzieł prozatorskich i poetyckich oraz głębokich rozważań historyczno-wspomnieniowych. W ubiegłym roku tę prestiżową nagrodę literacką otrzymała Roksolana Zoriwczak, znana uczona w dziedzinie rodzimej translatoryki, akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, doktor nauk filologicznych, profesor, założycielka i pierwsza kierowniczka katedry translatoryki i lingwistyki kontrastywnej im. H. Koczura Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki. W tym roku nagrodę Koczura otrzymali czołowi kijowscy przedstawiciele narodowej szkoły ukraińskiego przekładu artystycznego: znana poetka, tłumaczka i literaturoznawczyni, pracownik naukowy Narodowej Akademii Sztuk, kandydat nauk filologicznych Ołena Brosalina (pseudonim literacki — Ołena O’lir) za pierwszy przekład z języka staroangielskiego w rozmiarze oryginału najstarszego germańskiego poematu epickiego „Beowulf” (wydawnictwo „Astrolabia”, 2012) oraz z języka angielskiego poematów J. R. R. Tolkiena „Nowa pieśń o Völsungach” i „Nowa pieśń o Gudrun” pod wspólnym tytułem „Legenda o Sigurdzie i Gudrun”, które ujrzały światło dzienne w 2010 r. w tym samym wydawnictwie, oraz znany tłumacz, poeta, encyklopedysta i teoretyk przekładu, przewodniczący Twórczego Zrzeszenia Tłumaczy Kijowskiej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wsewołod Tkaczenko za przekład z języka francuskiego arcydzieł i najbardziej reprezentatywnych przykładów liryki, stworzonych przez 78 wybitnych poetów świata, włączonych do pierwszego tomu jego pierwszej na Ukrainie tematycznej antologii „Ogród boskich poezji. Tysiąclecie francuskojęzycznej liryki miłosnej” (Centrum Wydawnicze „Proświta”, Kijów, 2010). Oboje tłumacze wyznają zasadę wierności w oddawaniu nie tylko treści, ale i formy artystycznej oryginału, słowem, wszechstronnego zbliżenia do pierwowzoru i należą do akademickiej szkoły ukraińskiego przekładu artystycznego, która jest jedną z najsilniejszych na świecie. Ołenie O’lir należą się również zbiory poetyckie „Moja ręka — na wezgłowiu…” i „Pieśni pielgrzymie” (2006), przekłady powieści-baśni J. R. R. Tolkiena „Hobbit, czyli tam i z powrotem” (2007), jest ona uczennicą dobrze znanego na Ukrainie i w diasporze genialnego tłumacza z 23 języków starych i nowych, uczonego-literaturoznawcy, koryfeusza ukraińskiego przekładu artystycznego, laureata Nagrody Szewczenkowskiej, profesora Ihora Kaczurowskiego. Wsewołod Tkaczenko jest jednym z wielu uczniów i naśladowców wszechstronnego kulturologa i humanisty, osobowości na wzór Franki, przywódcy szkoły ukraińskiego przekładu artystycznego lat 60.—80. XX wieku Hryhorija Koczura, który tłumaczył z 28 języków narodów świata. Przez 42 lata działalności literackiej dorobek translatorski W. Tkaczenki przypomina szeroką i różnorodną panoramę poezji światowej — dzieła 254 autorów, przetłumaczonych z 15 języków, reprezentujących 36 literatur narodowych. Geograficznie — to obszary sześciu kontynentów, a chronologicznie — 1000-lecie poezji światowej. Jest on autorem licznych wyborów i książek przekładów na język ukraiński europejskiej i światowej klasyki oraz współczesnej (w szczególności francusko-, anglo-, hiszpańsko-, portugalskojęzycznej, krymskotatarskiej i rosyjskiej) poezji, w tym dzieł P.-J. Bérangera („Pieśni”, 1970, 1980), A. Rimbauda („Statek pijany”, 1995), V. Hugo, A. de Lamartine’a, G. de Nervala, A. de Musseta, P. Verlaine’a, É. Verhaerena, Ch. Baudelaire’a, G. Apollinaire’a, L. Aragona, P. Éluarda, J. Préverta, R. Desnosa („Wiersze dla grzecznych dzieci”, 1985; „Trzy szczenięta opuszczają Paryż”, 1991; „Bajkopiosenki i kwiatopiosenki”, 2008), R. Chara, G. Brassensa, J. Brela, L. S. Senghora, M. Carême’a („Dobroć”, 2004), G. Pilona, A. Hébert, R. Lany’ego, A. Puszkina, M. Lermontowa, Eszmirzy, Sz. Ali oraz wielu innych francuskich, australijskich, belgijskich, kanadyjskich, krymskotatarskich, chilijskich i afrykańskich artystów (antologia „Poezja Afryki”, 1983). Ponad 200 artykułów i publikacji W. Tkaczenki o literaturach zagranicznych i pisarzach świata zostało opublikowanych w Ukraińskiej Encyklopedii Literackiej (t. 1—3), Encyklopedii Współczesnej Ukrainy (t. 1—11) oraz periodykach. Jego niepowtarzalne i treściwe audycje literacko-muzyczne „Poezja bez granic” i „Literatura bez granic”, które od 2008 r. co tydzień brzmiały na kanale radiowym odrodzenia duchowego „Kultura” (3. program Radia Ukraińskiego), zdobyły mu szerokie uznanie i sympatię inteligencji oraz wdzięcznych słuchaczy na całej Ukrainie. W uroczystej atmosferze dyplomy laureatom wręczył wiceprezes Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, kierownik katedry przekładu Kijowskiego Uniwersytetu im. Borysa Hrinczenki, doktor nauk fizyczno-matematycznych Maksym Stricha, który odnotował również twórczy wkład nominanta nagrody 2012 roku — tłumacza ze Lwowa Romana Hamady. Gorąco witali laureatów przedstawiciele kijowskich i lwowskiego uniwersytetów, gdzie istnieją katedry przekładu, a także ich literaccy bracia i koledzy z branży. Szczególnie ciepłe słowa pod adresem wybitnego ukraińskiego tłumacza Hryhorija Koczura oraz tegorocznych laureatów popłynęły od Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Ukrainy, znanego pisarza i tłumacza Raula Czilaczawy, który podarował głównym kustoszom Muzeum Literackiego im. Hryhorija Koczura — synowi Andrijowi i jego żonie Marii — bogato ilustrowaną i niedawno wydaną w Rydze książkę „Trójkolorowe słońce”, zawierającą dzieła wybitnego łotewskiego poety Janisa Rainisa w przekładach na język ukraiński i gruziński. Nie mniej interesujące były wystąpienia akademika Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, doktora nauk filologicznych, profesora Instytutu Filologii Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki Ołeksandra Czerednyczenki, docenta katedry teorii i praktyki przekładu z języka angielskiego tego samego uniwersytetu, kandydata nauk filologicznych Witalija Radczuka oraz prezesa Ukraińskiego Stowarzyszenia Wykładowców Literatury Zagranicznej, kierownika katedry teorii, historii i metodyki nauczania literatury zagranicznej, profesora Instytutu Humanistycznego Kijowskiego Uniwersytetu im. B. Hrinczenki Jurija Kowbasenki, którzy podkreślili funkcje przekładu we współczesnym świecie, znaczenie przekładu artystycznego w budowaniu niepodległego państwa Ukraina, naglącą potrzebę pojawienia się nowych przekładów szczytowych dzieł światowego piśmiennictwa, w tym dwujęzycznego wydania książek klasyków europejskiej literatury dziecięcej XX wieku R. Desnosa i M. Carême’a w mistrzowskich przekładach W. Tkaczenki jako podręczników dla szkół specjalistycznych z pogłębionym nauczaniem języka francuskiego. Docent katedry translatoryki i lingwistyki kontrastywnej im. H. Koczura Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki, kandydat nauk filologicznych Taras Szmiher i wykładowczyni tego uniwersytetu Maria Konowałowa opowiedzieli o nowych badaniach i odkryciach w studiowaniu spuścizny twórczej Koczura, błyskotliwie czytali poezje i przekłady Hryhorija Porfyrowycza. W wystąpieniach po raz kolejny podkreślono konieczność jak najszybszego wydania dwutomowej bilingwy „Antologia poezji francuskiej XIX—XX wieku”, opracowanej przez Mychajła Moskałenkę, na której publikację rząd francuski przyznał solidny grant, ponieważ jest to, jak słusznie twierdzi w swoich wspomnieniach o M. Moskalence naukowiec Stepan Zacharkin, nie tylko jego najpierwszy obowiązek, ale i wydawnictwa „Krytyka” (dyrektor Andrij Mokrousow) wobec pamięci Mychajła Nykonowycza. Oba tomy tej fundamentalnej antologii zawierają dodatki z ukraińskich przekładów XIX—początku XX wieku oraz z antologii z lat 1929—1930 i 1954—1956, a także ze złożonej w latach 1967—1968 „Antologii poezji francuskiej XX wieku” (jednym z redaktorów której był Hryhorij Koczur), która nie ukazała się z powodów politycznych przez aresztowania jednych jej uczestników-tłumaczy (Iwana Switłycznego i Wasyla Stusa) oraz zakaz zbrodniczego reżimu komunistycznego drukowania innych (w szczególności geniuszy ukraińskiego przekładu artystycznego Hryhorija Koczura i Mykoły Łukasza). Poeta i etnolog, jeden z autorów tych słów Mykoła Tkacz w imieniu towarzystwa „Czernihowskie Ziemiaństwo” w Kijowie zaprosił laureatów nagrody oraz przedstawicieli uroczystości do wzięcia udziału w uroczystym wmurowaniu pierwszej cegły w rozbudowę Meńskiej Szkoły Średniej im. Hryhorija Koczura. Student Narodowej Akademii Muzycznej im. P. I. Czajkowskiego Rusłan Sołonenko uświetnił wieczór mistrzowskim wykonaniem „Sonaty Księżycowej” L. van Beethovena, pieśni „Oj ty, dziewczyno, z orzecha ziarno” (słowa I. Franki, muzyka — A. Kos-Anatolskiego) oraz romansu K. Stecenki „Zapomnij mnie”, tworząc niezapomnianą atmosferę tego jasnego wydarzenia i wysoce intelektualnej rozmowy. Następnie wręczono laureatom wspaniałe słowniki, które ukazały się w irpińskim wydawnictwie „Perun”. Wraz z przewodniczącym Związku Stowarzyszeń Społecznych „Demokratyczna Kijowszczyzna” Ihorem Najdą wręczał te luksusowe folianty członek towarzystwa „Czernihowskie Ziemiaństwo”, redaktor naczelny wydawnictwa „Perun” Wiaczesław Tymofijowycz Busel, który swego czasu był sąsiadem Hryhorija Koczura w Irpieniu. Na zakończenie wyrażamy życzenie, aby również kierownictwo Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy nie pozostawiało bez uwagi podobnych uroczystości. Do tego wzywa imię Hryhorija Koczura.
17 listopada 2012 roku, w dniu urodzin jednego z najjaśniejszych talentów ukraińskiego piśmiennictwa, wybitnego tłumacza-poligloty, historyka i teoretyka ukraińskiego przekładu artystycznego, laureata Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki oraz nagrody literackiej im. M. Rylskiego za najlepszy przekład artystyczny Hryhorija Koczura, w pomieszczeniu Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy w Kijowie odbyło się uroczyste wręczenie nagrody literackiej jego imienia. Na fotografii od lewej do prawej: w drugim rzędzie — Ołena O’lir i Wsewołod Tkaczenko, w pierwszym rzędzie Marija i Andrij Koczurowie.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
