Сторінка · с. 2сторінка оригіналу ↗
TARAS CZORNOWIŁ: «MARZĘ O UKRAINIE — PAŃSTWIE EUROPEJSKIM Z NARODOWYM DUCHEM»
Слово Просвіти, №51 за 2011 рік
Taras Czornowił urodził się w 1964 roku we Lwowie w rodzinie znanych działaczy politycznych i społecznych Wiaczesława Czornowiła i Ołeny Antoniw. Ukończył wydział biologiczny Lwowskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. Franki. Uczestnik ruchu dysydenckiego, brał udział w pracy UGG i UGS, w wydawaniu niezależnej prasy. Deputowany Rady Najwyższej Ukrainy czterech ostatnich kadencji. Żonaty, ma trzech synów. — Tarasie Wiaczesławowiczu, na jakim etapie jest obecnie śledztwo w sprawie okoliczności śmierci Wiaczesława Maksymowycza Czornowiła? — Sytuacja nie jest optymistyczna. Swego czasu udało mi się doprowadzić do tego, by sprawą, którą niemal zamknięto, ponownie zajęła się Prokuratura Generalna. Były głośne oświadczenia Pszonki o rzetelnym śledztwie, nawet Janukowyczowi jakoś się wymknęło, że do tej pory nie wyjaśniono spraw dotyczących śmierci wybitnych mężów stanu, najwyraźniej chodziło też o sprawę Czornowiła. Niestety, ograniczono się do zamknięcia jednej wersji. Jest ona, moim zdaniem, ślepa: po ekshumacji ciała Czornowiła potwierdzono, że nikt nie dobijał go po wypadku, po prostu w takim wypadku przeżycie było niemożliwe. To znaczy, że dodatkowe śledztwo przeprowadzono formalnie, choć oczekiwałem, że obejmie szersze spektrum kwestii. Sprawę ponownie przekazano milicji, aby skierować ją do sądu z jedną jedyną wersją: to zwykły wypadek drogowy. Ale dlaczego nie wykonano fundamentalnych czynności śledczych w poprzednim okresie? Dlaczego Służba Bezpieczeństwa wycofała się ze śledztwa? Dlaczego śledztwo nie sprawdziło wersji dotyczącej posiadania jakiejś taśmy przez Marczuka? Uważam, że sprawę celowo rozwalano wcześniej, a dziś Prokuratura Generalna prowadzi formalne śledztwo. Zbrodni przeciwko mężowi stanu nikt nie chce badać. — Już w młodości brał Pan udział w działalności obrońców praw człowieka, dysydenckiej. Najwyraźniej atmosfera rodzinna wpływała na kształtowanie się Pana narodowego, demokratycznego światopoglądu? — Uczestnikiem ruchu szistdesiatnykiw stałem się już z racji swojego urodzenia. Kiedy ojciec pracował na Kijowskiej Elektrowni Wodnej i zajmował się samizdatem, a przychodzili do nas z KGB, to w naszym baraku pilnie zawijano w moje pieluchy różną literaturę samizdatową, która podlegała pod artykuł karny o antyradzieckiej agitacji i propagandzie, i wywożono mnie na spacer. Wychowywałem się w takim środowisku. Kogo tylko nie było w naszym domu: Stusa, Dracza, Switłycznego, wielu innych jasnych osobowości. Życie tętniło nie tylko w Kijowie, ale i we Lwowie. Kiedy pytano mnie, kim chcę być, odpowiadałem: politykiem. A co to oznacza? Być dysydentem i siedzieć w więzieniu. Moja rodzina jest w ogóle unikalna. Matka, Ołena Antoniw, znana uczestniczka ruchu protestacyjnego we Lwowie, aktywistka podziemnego Kościoła Greckokatolickiego, była jeszcze koordynatorką Funduszu Sołżenicyna faktycznie na całą Prawobrzeżną Ukrainę — to pomoc więźniom politycznym i ich rodzinom. Przez nasz dom przechodziły ogromne środki: ktoś coś przywoził z diaspory, ktoś z Leningradu. Za nie kupowano leki, produkty, które raz czy dwa razy w roku można było wysłać w paczce więźniowi politycznemu. Pomagano też krewnym więźniów. Moją mamę też niemal aresztowano, ale tak ją szanowano, że nawet tajni współpracownicy KGB odmawiali składania zeznań przeciwko niej. To już nie był okres stalinowski i choć ludzi więziono za działalność społeczną, to jednak trzeba było mieć przynajmniej jakieś dowody. A tu nie udało się znaleźć żadnego. Oblewali błotem w prasie, stale prześladowali, mama nie miała już możliwości pracować w zawodzie — jako lekarz. Niestety, życie rodzinne mamy z ojcem nie ułożyło się. Moim ojczymem został unikalny człowiek — Zynowij Krasiwśkyj, człowiek, który łączył ruch dysydencki z ruchem powstańczym. Jeszcze w dzieciństwie (wojennym i powojennym) brał udział w akcjach UPA, był jednym z inicjatorów i ideologów Ukraińskiego Frontu Narodowego, wszedł do Grupy Helsińskiej. Przeszedł piekło radzieckiej psychiatrii karnej, ale mimo to pozostał człowiekiem o niezwykle jasnym umyśle. Ponadto był jeszcze utalentowanym pisarzem. Niestety, nikt tak i nie wydał jego powieści „Bajda”, mówią, że napisana jest ciężkawym językiem, który przypomina język ukraińskich neoklasyków. Dzięki Bogu, masowo czytają jego poezję. — Druga połowa lat 80.: pieriestrojka, głasnost, agonia Związku, burzliwy czas narodowo-demokratycznego uniesienia, czas zmian. — Pierwsze nowoczesne organizacje, które stały się podstawą tych potężnych struktur, które przygotowywały rozpad Związku, powstały na przełomie lat 70. i 80. Szczególne znaczenie miała Ukraińska Grupa Helsińska. Ja jako niepełnoletni oficjalnie nie byłem członkiem UGG, ale wykonywałem pewne polecenia, faktycznie byłem kurierem. Nikt nawet nie domyślał się, że kiedy niepełnoletni Taras Czornowił leci do Moskwy, to wiezie ze sobą kronikę dysydencką, którą potem przekazywano za granicę zagranicznym dziennikarzom czy dyplomatom. Ukraińska Grupa Helsińska doznała najwięcej represji, uwięziono wszystkich oprócz Nadiji Switłycznej, którą faktycznie wygnano z Ukrainy do Ameryki. Wszyscy inni trafili za kraty, przy czym z artykułów karnych, i było to szczególne okrucieństwo i cynizm Fedorczuka, ówczesnego szefa ukraińskiego KGB. Potem UGG stała się pierwowzorem dla odnowienia instytucji demokratycznych. Kiedy ojciec wznowił wydawanie czasopisma „Ukraiński Wisnyk”, zdecydował: po to, by była struktura organizacyjna, trzeba odnowić Ukraińską Grupę Helsińską. Jeszcze odbywał karę Mychajło Horyń, dopiero co zginął Wasyl Stus (to druga połowa lat 80.), dopiero zaczynały się akcje protestu na ulicach. Ojca wtedy tylko publicznie opluto w prasie, ale do represji nie doszło. U ojca powstał pomysł stworzenia na Ukrainie pierwszej niezależnej partii politycznej. Takie były w krajach bałtyckich, w Gruzji Merab Kostawa tworzył podobną. I kiedy na jednym ze zgromadzeń ojciec ogłosił powstanie Ukraińskiego Związku Helsińskiego, który formalnie nazywano organizacją obrony praw człowieka, ale faktycznie był on partią, to nawet niektórzy z demokratów (którzy potem przejęli ten Związek od ojca i prowadzili politykę na poparcie Krawczuka, dokonali rozłamu na początku lat 90., który zniszczył integralność naszej narodowej demokracji) wtedy krzyczeli: „Nas przesadzą. Ty niszczysz w zarodku nasze możliwości narodowego odrodzenia”. Ale Czor-
Z Ołeksandrem Jemcem i proświtianami: granica państwowa nowel nalegał na swoim. I ten Związek stał się centrum krystalizacji, wokół którego skupiały się pierwsze niezależne związki zawodowe, organizacje pisarskie, językowe, nawet ekstremalne organizacje w rodzaju anarchistów. Akcje ludowe, takie jak Łańcuch Zjednoczenia, byłyby niemożliwe bez Związku. Cieszę się, że brałem udział w pracy UGS, w działalności Związku Ukraińskiej Młodzieży, niezależnej agencji informacyjnej. Rok 1991 — rok ogłoszenia niepodległości. Uważam, że w niezbyt naturalny sposób. Wtedy Rosja zniszczyła kompartię od wewnątrz, Jelcyn wystąpił przeciwko niej, a na Ukrainie kompartia zgodziła się nawet na samorozwiązanie po to, by zachować tutaj rezerwat komunizmu. Wielu oponentów komunistów uważało, że trzeba przeprowadzić pełną dekomunizację Ukrainy. I kiedy w grudniu 1991 roku otrzymaliśmy pozytywny wynik w referendum o niepodległość, trzeba było rozwiązać Radę Najwyższą. Mój ojciec stał się inicjatorem tego rozwiązania. A nasza nacjodemokracja krzyczała wniebogłosy na Radzie Ludowej w parlamencie: „Nie dopuścimy do rozwiązania, popieramy Krawczuka, zrobimy z niego narodowego prezydenta, zbudujemy państwo narodowe”. Chociaż naprzeciwko siedziała komunistyczna większość, grupa 239, czerwoni dyrektorzy, którzy grabili kraj. A gdybyśmy wybrali nową Radę, do parlamentu przyszliby zupełnie inni ludzie. I Krawczuk wtedy rzeczywiście miałby poparcie, w tym Ruchu. Szedł do tej idei, przejmował ideologię Ruchu. Lecz zdrada 1992 roku zatrzymała rozwój Ukrainy jako niepodległego państwa. Wtedy nie zrobiono ostatniego kroku, by zlikwidować Związek Radziecki w granicach Ukrainy. Uważam, że nasze państwo nie zakończyło procesu stawania się niepodległym. Z matką Ołeną Antoniw we Lwowie — Jak Pan scharakteryzuje 10 lat rządów Kuczmy, przecież to połowa naszego okresu niepodległości. — Przypominam sobie, jak nasza demokratyczna wspólnota płakała po przegranej Krawczuka, który rzekomo był bohaterem narodowym. Lecz to wcale nie tak: był niezłym człowiekiem, który nie mógł zrobić nic, by Ukraina stała się demokratycznym państwem. Kuczma w pewnym okresie był zainteresowany tym, by pójść w górę. Deklarował, że ukraińska idea nie zadziałała, lecz po to, by zadziałała, zrobił więcej niż Juszczenko i Janukowycz razem wzięci. Teraz co do NATO. Gdyby nie ta bardzo ciemna dla mnie historia z Georgijem Gongadze, taśmami Melnyczenki (którą realnie wykorzystała tylko Rosja), myślę, że jeszcze przed 2004 rokiem moglibyśmy być krajem członkowskim NATO. I już bylibyśmy na podejściu do Unii Europejskiej. Kuczma — skomplikowana postać. On faktycznie tworzył coś w rodzaju oligarchiczno-klanowego, ale mimo wszystko europejskiego państwa, nie eurazjatyckiego. Kuczma nie zrealizował zamierzonego. Tam dobrze widać pracę rosyjskich służb specjalnych, które zrozumiawszy, że gra na dwie strony, jedną stronę ucięły, i on rzeczywiście stał się wyrzutkiem w Europie. Postać niejednoznaczna. Prowadzić Ukrainę do Europy, a dzisiaj występować za Unią Celną z Rosją? Za Kuczmy zaczęło się niszczenie politycznych oponentów, imitacja publicznego życia politycznego, ta huśtawka — tych podnieść, tych opuścić, tym coś dać, z tymi zagrać w jakieś gry. Gdyby w 1992 roku doszło do kardynalnej zmiany w państwie, Kuczma po prostu nie mógłby być prezydentem. — Czy możemy porozmawiać na tak nietrudny, może i ciężki dla Pana temat, jak Pomarańczowa Rewolucja?
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
