Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №51 за 2011 рік

16 с. · 30 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу. 1 з 30 записів показано українською, доки оновлюється їхній переклад.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 51 (636), 22—28 grudnia 2011 O KTO, KTO MIKOŁAJA KOCHA, O KTO, KTO MIKOŁAJOWI SŁUŻY GOŚĆ REDAKCJI TARAS CZORNOWIŁ

Zdjęcie Olesia Dmytrenki Znany ukraiński poeta i dyrektor wspaniałego wydawnictwa książkowego “A-BA-BA-HA-ŁA-MA-HA” Iwan Małkowycz świadczy, że nawet rózgi u Świętego Mikołaja są pozłacane… Kiedy uderzyły poranne dzwony cerkiewne nad Kijowem w dzisiejszym dniu 19 grudnia, w myślach podziękowałam Mikołajowi, że nie omija mojego domu, i nie dlatego, że ma do mnie szczególny stosunek. Po prostu nie ma na Ukrainie ani jednego progu, przez który nie przestąpiłby ten uroczysty posłaniec Boga, wysyłając nam znak, że piękne zimowe święta się rozpoczynają, gdzie wszyscy my — pożądani i oczekiwani goście. Jednoczą się niebo i ziemia, dzwonią dzwoneczki, dziecięce głosy wyśpiewują mikołajowe wiersze i ty mimowolnie z nimi powtarzasz: “Święty ojcze Mikołaju, mojej chaty nie omijaj, podaruj zdrowie całej rodzinie i szczęście-los Ukrainie”, czując, jak szczególny przedświąteczny nastrój wchodzi w twoje serce i dusza jest wypełniona po brzegi tą szczególną radością bytu, która nie marnieje, nie starzeje się z latami, a dojrzewa jak słoneczny owoc miłości… Już wiele lat dzień Świętego Mikołaja i wszystkie następne świąteczne dni dla mnie mijają w towarzystwie pieśni, kolęd, szczedriwek, zabaw i wróżb dziecięcego zespołu folklorystycznego “Daj Boże”: niewiarygodnie potężna i czysta energetyka dajbożyców, ich wykwintne kostiumy (dzieci ubrane w wyszywanki swoich pradziadów), wyselekcjonowany repertuar, wspaniałe głosy i — co chyba najważniejsze — prawdziwość wykonania. Za każdym razem niepowtarzalne widowisko, które, zdaje się, i przez same dzieci rozgrywane jest po raz pierwszy. Gra — nie jako odtwarzanie, a jako tworzenie, pierwodziałanie — żyją w tym dziecięcym zespole, w tej wielkiej wielodzietnej rodzinie, bo obserwując dzieci (od trzech do osiemnastu lat), będziecie czuli, że dajbożycy to jednokrwiści bracia i siostry. Są i rzeczywiście wśród nich tacy, ale większość uczniów kijowskich szkół poznała się i zżyła właśnie w tym folkowym zespole. A oto tutaj — o najważniejszym. Zespół “Daj Boże” — od założenia do dziś to projekt znanej artystycznej rodziny Olhy i Tarasa Melnyków. Ten dziecięcy zespół jest niemal rówieśnikiem festiwalu “Czerwona Ruta”, którego idea również narodziła się w rodzinie Melnyków, a co z tego wyszło, sami wiecie: tegoroczny festiwal był dwunastym i ma dobry rezonans nie tylko na Ukrainie, ale i za granicą. Dajbożycy także podróżowali po świecie, mają międzynarodowe dyplomy i inne wyróżnienia, ale, jak mi się wydaje, najbardziej naturalnie wyglądają na ukraińskiej scenie: ich rówieśnicy, ludzie młodzi i starsi nagle zaczynają wibrować i trafiają w unisono z ich nastrojem, głosami i, co najważniejsze, — istotą tego, co dzieje się na scenie. To jakaś genetyczna zgodność, która budzi w człowieku radość i poczucie głębi, nieprzemijalności rodzinnego świata. “…O kto, kto Mikołaja kocha, O kto, kto Mikołajowi służy…” – kiedy słyszę tę pieśń, to od razu widzę piękne twarze Olhy i Tarasa Melnyków, ich dzieci Jarosławy i Sołomiji, ich wychowanków-artystów, którzy nigdy nie bywają byłymi dajbożycami. Dlatego że prawdziwość trzyma ludzi razem, jak miłość, wiara, kultura. Dlatego że autentyka — to wysoka sztuka. Tragiczny wypadek wyrwał Jarosławę Melnyk z życia, z młodości, z pieśni, ale za każdym razem, kiedy na scenę wychodzi zespół “Daj Boże”, ona ożywa w wyobraźni wszystkich, którzy ją znali i kochali, i nasze serca chylą się przed Panią, pani Olu, i przed Panem, panie Tarasie, — swoją nieprzekwitłą miłość zdołaliście wcielić w pieśni dajbożyców, w dzieciach, które nigdy nie bywają dla Was obcymi… Służyć Mikołajowi — to służyć ludziom, życzyć im szczęścia, dobra, radować ich małymi i wielkimi radościami, czasem przechodząc nad własnymi niepowodzeniami, troskami, bólem. Możliwe, właśnie dlatego one są takie bajkowo-długie, te trzy święta, które idą w gości do każdego z nas, — żebyśmy poczuli się dziećmi. Rodziną. Ludźmi, którzy żyją na ziemi, pamiętając o niebie. Daj Boże! Lubow HOŁOTA Trudno nazwać obecny czas dobrze urządzonym dla świąt: zbyt wiele wydarzeń, sytuacji, tendencji na Ukrainie, o których Wy, drodzy czytelnicy, jesteście dobrze poinformowani, czynią dzisiejsze dni napiętymi i niepokojącymi. Ale człowiek nie może żyć bez światła w duszy i radości w sercu. Narodowy kalendarz daruje nam możliwość pobycia sobą w kręgu rodziny, przejęcia się szczęśliwymi nastrojami od autentycznej pieśni i ludowego zwyczaju. GŁĘBOKA BRUZDA JEWGENA CZYKAŁENKI POETYCKA ANTOLOGIA “STRZAŁA” MISTRZ WASYL ZABASZTA WIERSZE I PIEŚNI ZOI KUCZERIAWOJ

Машинний переклад

TARAS CZORNOWIŁ: «MARZĘ O UKRAINIE — PAŃSTWIE EUROPEJSKIM Z NARODOWYM DUCHEM»

Taras Czornowił urodził się w 1964 roku we Lwowie w rodzinie znanych działaczy politycznych i społecznych Wiaczesława Czornowiła i Ołeny Antoniw. Ukończył wydział biologiczny Lwowskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. Franki. Uczestnik ruchu dysydenckiego, brał udział w pracy UGG i UGS, w wydawaniu niezależnej prasy. Deputowany Rady Najwyższej Ukrainy czterech ostatnich kadencji. Żonaty, ma trzech synów. — Tarasie Wiaczesławowiczu, na jakim etapie jest obecnie śledztwo w sprawie okoliczności śmierci Wiaczesława Maksymowycza Czornowiła? — Sytuacja nie jest optymistyczna. Swego czasu udało mi się doprowadzić do tego, by sprawą, którą niemal zamknięto, ponownie zajęła się Prokuratura Generalna. Były głośne oświadczenia Pszonki o rzetelnym śledztwie, nawet Janukowyczowi jakoś się wymknęło, że do tej pory nie wyjaśniono spraw dotyczących śmierci wybitnych mężów stanu, najwyraźniej chodziło też o sprawę Czornowiła. Niestety, ograniczono się do zamknięcia jednej wersji. Jest ona, moim zdaniem, ślepa: po ekshumacji ciała Czornowiła potwierdzono, że nikt nie dobijał go po wypadku, po prostu w takim wypadku przeżycie było niemożliwe. To znaczy, że dodatkowe śledztwo przeprowadzono formalnie, choć oczekiwałem, że obejmie szersze spektrum kwestii. Sprawę ponownie przekazano milicji, aby skierować ją do sądu z jedną jedyną wersją: to zwykły wypadek drogowy. Ale dlaczego nie wykonano fundamentalnych czynności śledczych w poprzednim okresie? Dlaczego Służba Bezpieczeństwa wycofała się ze śledztwa? Dlaczego śledztwo nie sprawdziło wersji dotyczącej posiadania jakiejś taśmy przez Marczuka? Uważam, że sprawę celowo rozwalano wcześniej, a dziś Prokuratura Generalna prowadzi formalne śledztwo. Zbrodni przeciwko mężowi stanu nikt nie chce badać. — Już w młodości brał Pan udział w działalności obrońców praw człowieka, dysydenckiej. Najwyraźniej atmosfera rodzinna wpływała na kształtowanie się Pana narodowego, demokratycznego światopoglądu? — Uczestnikiem ruchu szistdesiatnykiw stałem się już z racji swojego urodzenia. Kiedy ojciec pracował na Kijowskiej Elektrowni Wodnej i zajmował się samizdatem, a przychodzili do nas z KGB, to w naszym baraku pilnie zawijano w moje pieluchy różną literaturę samizdatową, która podlegała pod artykuł karny o antyradzieckiej agitacji i propagandzie, i wywożono mnie na spacer. Wychowywałem się w takim środowisku. Kogo tylko nie było w naszym domu: Stusa, Dracza, Switłycznego, wielu innych jasnych osobowości. Życie tętniło nie tylko w Kijowie, ale i we Lwowie. Kiedy pytano mnie, kim chcę być, odpowiadałem: politykiem. A co to oznacza? Być dysydentem i siedzieć w więzieniu. Moja rodzina jest w ogóle unikalna. Matka, Ołena Antoniw, znana uczestniczka ruchu protestacyjnego we Lwowie, aktywistka podziemnego Kościoła Greckokatolickiego, była jeszcze koordynatorką Funduszu Sołżenicyna faktycznie na całą Prawobrzeżną Ukrainę — to pomoc więźniom politycznym i ich rodzinom. Przez nasz dom przechodziły ogromne środki: ktoś coś przywoził z diaspory, ktoś z Leningradu. Za nie kupowano leki, produkty, które raz czy dwa razy w roku można było wysłać w paczce więźniowi politycznemu. Pomagano też krewnym więźniów. Moją mamę też niemal aresztowano, ale tak ją szanowano, że nawet tajni współpracownicy KGB odmawiali składania zeznań przeciwko niej. To już nie był okres stalinowski i choć ludzi więziono za działalność społeczną, to jednak trzeba było mieć przynajmniej jakieś dowody. A tu nie udało się znaleźć żadnego. Oblewali błotem w prasie, stale prześladowali, mama nie miała już możliwości pracować w zawodzie — jako lekarz. Niestety, życie rodzinne mamy z ojcem nie ułożyło się. Moim ojczymem został unikalny człowiek — Zynowij Krasiwśkyj, człowiek, który łączył ruch dysydencki z ruchem powstańczym. Jeszcze w dzieciństwie (wojennym i powojennym) brał udział w akcjach UPA, był jednym z inicjatorów i ideologów Ukraińskiego Frontu Narodowego, wszedł do Grupy Helsińskiej. Przeszedł piekło radzieckiej psychiatrii karnej, ale mimo to pozostał człowiekiem o niezwykle jasnym umyśle. Ponadto był jeszcze utalentowanym pisarzem. Niestety, nikt tak i nie wydał jego powieści „Bajda”, mówią, że napisana jest ciężkawym językiem, który przypomina język ukraińskich neoklasyków. Dzięki Bogu, masowo czytają jego poezję. — Druga połowa lat 80.: pieriestrojka, głasnost, agonia Związku, burzliwy czas narodowo-demokratycznego uniesienia, czas zmian. — Pierwsze nowoczesne organizacje, które stały się podstawą tych potężnych struktur, które przygotowywały rozpad Związku, powstały na przełomie lat 70. i 80. Szczególne znaczenie miała Ukraińska Grupa Helsińska. Ja jako niepełnoletni oficjalnie nie byłem członkiem UGG, ale wykonywałem pewne polecenia, faktycznie byłem kurierem. Nikt nawet nie domyślał się, że kiedy niepełnoletni Taras Czornowił leci do Moskwy, to wiezie ze sobą kronikę dysydencką, którą potem przekazywano za granicę zagranicznym dziennikarzom czy dyplomatom. Ukraińska Grupa Helsińska doznała najwięcej represji, uwięziono wszystkich oprócz Nadiji Switłycznej, którą faktycznie wygnano z Ukrainy do Ameryki. Wszyscy inni trafili za kraty, przy czym z artykułów karnych, i było to szczególne okrucieństwo i cynizm Fedorczuka, ówczesnego szefa ukraińskiego KGB. Potem UGG stała się pierwowzorem dla odnowienia instytucji demokratycznych. Kiedy ojciec wznowił wydawanie czasopisma „Ukraiński Wisnyk”, zdecydował: po to, by była struktura organizacyjna, trzeba odnowić Ukraińską Grupę Helsińską. Jeszcze odbywał karę Mychajło Horyń, dopiero co zginął Wasyl Stus (to druga połowa lat 80.), dopiero zaczynały się akcje protestu na ulicach. Ojca wtedy tylko publicznie opluto w prasie, ale do represji nie doszło. U ojca powstał pomysł stworzenia na Ukrainie pierwszej niezależnej partii politycznej. Takie były w krajach bałtyckich, w Gruzji Merab Kostawa tworzył podobną. I kiedy na jednym ze zgromadzeń ojciec ogłosił powstanie Ukraińskiego Związku Helsińskiego, który formalnie nazywano organizacją obrony praw człowieka, ale faktycznie był on partią, to nawet niektórzy z demokratów (którzy potem przejęli ten Związek od ojca i prowadzili politykę na poparcie Krawczuka, dokonali rozłamu na początku lat 90., który zniszczył integralność naszej narodowej demokracji) wtedy krzyczeli: „Nas przesadzą. Ty niszczysz w zarodku nasze możliwości narodowego odrodzenia”. Ale Czor- Z Ołeksandrem Jemcem i proświtianami: granica państwowa nowel nalegał na swoim. I ten Związek stał się centrum krystalizacji, wokół którego skupiały się pierwsze niezależne związki zawodowe, organizacje pisarskie, językowe, nawet ekstremalne organizacje w rodzaju anarchistów. Akcje ludowe, takie jak Łańcuch Zjednoczenia, byłyby niemożliwe bez Związku. Cieszę się, że brałem udział w pracy UGS, w działalności Związku Ukraińskiej Młodzieży, niezależnej agencji informacyjnej. Rok 1991 — rok ogłoszenia niepodległości. Uważam, że w niezbyt naturalny sposób. Wtedy Rosja zniszczyła kompartię od wewnątrz, Jelcyn wystąpił przeciwko niej, a na Ukrainie kompartia zgodziła się nawet na samorozwiązanie po to, by zachować tutaj rezerwat komunizmu. Wielu oponentów komunistów uważało, że trzeba przeprowadzić pełną dekomunizację Ukrainy. I kiedy w grudniu 1991 roku otrzymaliśmy pozytywny wynik w referendum o niepodległość, trzeba było rozwiązać Radę Najwyższą. Mój ojciec stał się inicjatorem tego rozwiązania. A nasza nacjodemokracja krzyczała wniebogłosy na Radzie Ludowej w parlamencie: „Nie dopuścimy do rozwiązania, popieramy Krawczuka, zrobimy z niego narodowego prezydenta, zbudujemy państwo narodowe”. Chociaż naprzeciwko siedziała komunistyczna większość, grupa 239, czerwoni dyrektorzy, którzy grabili kraj. A gdybyśmy wybrali nową Radę, do parlamentu przyszliby zupełnie inni ludzie. I Krawczuk wtedy rzeczywiście miałby poparcie, w tym Ruchu. Szedł do tej idei, przejmował ideologię Ruchu. Lecz zdrada 1992 roku zatrzymała rozwój Ukrainy jako niepodległego państwa. Wtedy nie zrobiono ostatniego kroku, by zlikwidować Związek Radziecki w granicach Ukrainy. Uważam, że nasze państwo nie zakończyło procesu stawania się niepodległym. Z matką Ołeną Antoniw we Lwowie — Jak Pan scharakteryzuje 10 lat rządów Kuczmy, przecież to połowa naszego okresu niepodległości. — Przypominam sobie, jak nasza demokratyczna wspólnota płakała po przegranej Krawczuka, który rzekomo był bohaterem narodowym. Lecz to wcale nie tak: był niezłym człowiekiem, który nie mógł zrobić nic, by Ukraina stała się demokratycznym państwem. Kuczma w pewnym okresie był zainteresowany tym, by pójść w górę. Deklarował, że ukraińska idea nie zadziałała, lecz po to, by zadziałała, zrobił więcej niż Juszczenko i Janukowycz razem wzięci. Teraz co do NATO. Gdyby nie ta bardzo ciemna dla mnie historia z Georgijem Gongadze, taśmami Melnyczenki (którą realnie wykorzystała tylko Rosja), myślę, że jeszcze przed 2004 rokiem moglibyśmy być krajem członkowskim NATO. I już bylibyśmy na podejściu do Unii Europejskiej. Kuczma — skomplikowana postać. On faktycznie tworzył coś w rodzaju oligarchiczno-klanowego, ale mimo wszystko europejskiego państwa, nie eurazjatyckiego. Kuczma nie zrealizował zamierzonego. Tam dobrze widać pracę rosyjskich służb specjalnych, które zrozumiawszy, że gra na dwie strony, jedną stronę ucięły, i on rzeczywiście stał się wyrzutkiem w Europie. Postać niejednoznaczna. Prowadzić Ukrainę do Europy, a dzisiaj występować za Unią Celną z Rosją? Za Kuczmy zaczęło się niszczenie politycznych oponentów, imitacja publicznego życia politycznego, ta huśtawka — tych podnieść, tych opuścić, tym coś dać, z tymi zagrać w jakieś gry. Gdyby w 1992 roku doszło do kardynalnej zmiany w państwie, Kuczma po prostu nie mógłby być prezydentem. — Czy możemy porozmawiać na tak nietrudny, może i ciężki dla Pana temat, jak Pomarańczowa Rewolucja?

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

— Pomarańczową rewolucję obserwowałem z drugiej strony i mój stosunek do niej jest niejednoznaczny. Formalnie poparłem Janukowycza z dwóch powodów. Po pierwsze, zbyt dobrze wiedziałem, kim jest Juszczenko. Wszystko, co się o nim mówi teraz, mówiłem w latach 2002–2003. Po drugie, wierzyłem, że Janukowycz się zmienia. Dopiero później jego całkowite odrzucenie podczas Pomarańczowej rewolucji popchnęło go na drogę autokratyzmu itd. W tamtym czasie był to człowiek, który z jednej strony starał się czegoś nauczyć, a z drugiej — człowiek, który wystąpił przeciwko Kuczmie. Jeszcze przed drugą turą wyborów rozpoczęła się silna wojna. Widziałem to wszystko, wydawało mi się to budujące, ale nie uwzględniłem, że może powstać taki mesjanizm, jaki zdobył Juszczenko, nie mogłem przewidzieć, że Majdan tak się potoczy, nawet nie wierzyłem w możliwość Majdanu. Potem zobaczyłem, że ludzie przyjechali i stanęli w imię jakichś wielkich idei. Ale, niestety, Majdan zmielił je w jedno jedyne hasło: „Juszczenko — tak!” Dlatego mam ogromną pretensję do wszystkich, którzy byli na Majdanie: wy uczyniliście Juszczenkę prezydentem, uczyniliście to, zamykając oczy na to, że fałszerstwa były nie tylko po stronie Janukowycza, ale też w sztabie Juszczenki. Wiem to jako uczestnik trzeciej tury głosowania, szef sztabu wyborczego Janukowycza. I w tych okolicznościach wy, uczyniwszy go prezydentem, nie zmusiliście go do spełniania swoich obietnic, pozwoliliście mu dużo mówić i nic nie robić. — Dopuszcza Pan, że ludzie na Majdanie stali nie za Juszczenką, lecz przeciwko dotychczasowemu życiu? — Rozumiem, że tak. Ale jeśli wychodzicie i chcecie coś zmienić, to ponosicie za to odpowiedzialność. Zgodziliście się na Majdanie na transformację swoich haseł, a czy tam były hasła o sprawiedliwości, uczciwej władzy? Nie. Ludziom, którzy przyjeżdżali, przygotowano hasła, a oni zgodzili się je przyjąć: „Juszczenko — tak!” Wszystko nie opierało się tylko na ludzkim gniewie: sztaby pracowały. Ludzie grali swoją rolę szczerze, ale grali cudzą grę. — Przyjmijmy, że Pan już ocenił prezydenturę Juszczenki. — Juszczenko miał dobre zamiary, ale, jak wiadomo, drogę do piekła wybrukowano właśnie nimi. Są rzeczy, które zrobił Juszczenko: doprowadził do uznania Hołodomoru ludobójstwem narodu ukraińskiego. Stworzył warunki, by ustawiać pomniki ofiarom, ale wtłoczył to w system komsomolski wykonania i zamienił w temat kontrowersyjny. Podobnie jak inne tematy, na przykład NATO. Za Kuczmy tylko komuniści mówili coś przeciwko NATO. Za Juszczenki przeciwników NATO znacznie przybyło, co pozwoliło Janukowyczowi, opierając się na tej statystyce, zniwelować temat NATO na korzyść Rosji. — Był Pan liderem listy wyborczej Partii Regionów w wyborach parlamentarnych 2006 i 2007 roku, a potem odszedł Pan od tej siły politycznej. — Wybory 2006 roku są szczególne, bo wtedy musieliśmy jeszcze szukać ludzi. Nie bardzo chcieli kandydować, byli i tacy, którzy wątpili, czy partia w ogóle przekroczy trzyprocentowy próg. Wtedy spore znaczenie miał wizerunek polityczny ludzi. Nie wszyscy mogli występować przed wyborcami. Ja zaś „odbębniłem” kampanię wyborczą przez wszystkie sześć miesięcy. Ale jeszcze pod koniec 2005 roku pisałem do W. Janukowycza oświadczenie, że rezygnuję z kandydowania na liście partii, jednak mnie wpisano do pierwszej piątki. Był konflikt z partią także przed wyborami w 2007 roku. Zarzuciłem partii nieprzemyślane decyzje, zwłaszcza dotyczące utworzenia konstytucyjnej większości, oraz to, że zaczęła flirtować z Rosją. Od tego czasu nasze relacje z Partią Regionów nie były już bezchmurne, szczególnie po utworzeniu nowej frakcji PR, w której pojawili się prorosyjscy i złodziejscy elementy. Dla mnie niektóre kwestie były zupełnie jasne: kwestia Hołodomoru jest święta. Wiedziałem, że za tym trzeba głosować, i głosowałem. Kwestie językowe są dla mnie święte, zawsze popieram interesy narodowe. Przeciwnie, w sprawach klanowych frakcja głosuje, a ja — nie. — W otoczeniu W. Janukowycza są obecnie poważni politycy? — Rzecz w tym, że ludzie podchodzą do drzwi gabinetu Janukowycza ze swoimi poglądami, a wychodzą z poglądami, które podobają się prezydentowi. Nawet u przyzwoitych ludzi wykształciła się tam tendencja: nie mówić Janukowyczowi tego, co może mu się nie spodobać. — Władza i opozycja. Wy i Wasza grupa deputowanych „Reformy zarad przyszłości” nie jesteście częścią proweladzkiej większości, ale nie pozycjonujecie się jako opozycja. Czy to Wasza droga? — To grupa ludzi, którzy w poprzednich wyborach byli klasycznymi większościowcami. Można oskarżać kogoś o polityczną niepewność, ale to ludzie niekonformistyczni. W końcu to także forma istnienia w tym parlamencie, bo w ukraińskim parlamencie opozycji nie ma. Podobnie jak realnie ukształtowanej opozycji politycznej w państwie. Nie mogę uważać za opozycję Blok Julii Tymoszenko i partię „Batkiwszczyna”. Widziałem, że działają według tych samych zasad, według których dziś działa Partia Regionów. Znów będą u władzy, staną się tą samą Partią Regionów. Opozycja obecnie tworzy się w sferze społecznej, w parlamencie jej nie ma. Iść pracować na korzyść BJuT-u czy odłamków «Naszej Ukrainy»? Można poprzeć ich pojedyncze inicjatywy, co często robimy, ale pracować tam z nikim nie można. A wejść do władzy i przyjąć zobowiązanie głosowania za bezeceństwo, które tam się dzieje, też nie możemy. Obraliśmy normalne stanowisko. Są pewne reformy, które trzeba przeprowadzić. W. Janukowycz w swoim czasie je zapowiedział. To idee, które odpowiadają europejskim zasadom. Ale nie wchodzimy w większość i nie otrzymujemy żadnych preferencji. Komuniści, którzy wchodzą w W objęciach Wiktora Janukowycza jest większość, która krzyczy, że są wielkimi opozycjonistami, a członek politbiura Komunistycznej Partii Ukrainy jest zarazem przewodniczącym ukraińskiej służby celnej, najbardziej skorumpowanej, najbrudniejszej organizacji, która stwarza mnóstwo problemów ukraińskiemu biznesowi. Najwyraźniej i partia komunistyczna dobrze na tym zarabia. — Jak scharakteryzuje Pan sytuację w sferze humanitarnej w ciągu 20 lat niepodległości? — Tam panuje stagnacja. Doszliśmy do tego, że w 20. roku niepodległości prześladuje się patriotów, którzy wyznają narodowe zasady w historii, ideologii, polityce językowej, kulturze, a ludzi, którzy wyznają najbrutalniejszy separatyzm, pogardę wobec wszystkiego, co ukraińskie, wynosi się po władczej drabinie. Państwo ukraińskie jak dotąd nie zostało zrealizowane, dziś rządzą tu ci, których w każdym normalnym społeczeństwie nazwano by okupantami. We władzy są ludzie z sowieckiej przeszłości, na przykład Azarow, który nie jest prorosyjski, ale jest po prostu daleki od kwestii narodowych i humanitarnych, a są także jawnie rosyjscy, i nie będę zdziwiony, jeśli którykolwiek z nich dostał się do władzy za grube rosyjskie pieniądze, za kwoty, które narzucała Rosja. Dlatego w naszej polityce humanitarnej nie zrobiliśmy zauważalnych kroków. — Czy może we władzy, wśród elity politycznej, po prostu brakuje ludzi wysokiej kultury, duchowości? — Przypomnijmy sobie koniec lat 80. i początek 90.: wtedy wychodziliśmy na wiece, stawaliśmy na modłach, a ci, dla których idee narodowe były obce, aktywnie szli w biznes, grabili dla siebie, zajmowali miejsca, które my przegapiliśmy. A potem z elity biznesowej powstała elita polityczna. Spójrzmy, kogo wokół siebie gromadzi jakiś szef, kogo czyni zastępcami, pomocnikami, a zwłaszcza następcami? Ludzi głupszych, prymitywniejszych, szarszych od siebie, żeby nie podkopywali. Piramida szarości. Z każdym rokiem głupich i prymitywnych ludzi we władzy przybywa. — Jako zastępca przewodniczącego parlamentarnej Komisji Spraw Zagranicznych, co Pan powie o wektorach polityki zagranicznej, w których Ukraina błąka się przez te dwie dekady? — Ukraina dawno się zdecydowała, zwłaszcza na poziomie legislacyjnym. Ustawa o podstawach polityki zagranicznej jasno określa: istnieje jeden wektor kierunku — na Unię Europejską. Żadnego wektora ku jakimkolwiek zrzeszeniom typu euroazjatyckiego na Ukrainie nie zapisano. Ta ustawa została uchwalona także za Janukowycza, on ją wniósł pod obrady i podpisał. Jest tylko dwustronna współpraca. Mamy się przyjaźnić, współpracować z Rosją, czemu nie? Tak samo z Chinami, które są znacznie potężniejsze i bardziej perspektywiczne niż Rosja. Tylko że cena ropy spadnie albo jej zasoby się wyczerpią, Rosja rozsypie się jak domek z kart. Ona już się rozsypuje. A Chiny to Chiny, Japonia to Japonia. Są też Indie, Pakistan. Na przykład wartość kontaktów z Indiami, moim zdaniem, jest znacznie ważniejsza niż z Rosją i nie niesie dla Ukrainy żadnych zagrożeń, które płyną ze strony Rosji. Zatem trzeba przywoływać do porządku tych, którzy zaczynają mówić o innych wektorach. Nasz największy problem polega na tym, że bardzo chcemy do Unii Europejskiej, ale nie chcemy, by nam wskazywano, jacy mamy tam być. Chcemy być tacy, jak teraz: z kierowanym wymiarem sprawiedliwości, pełną koncentracją władzy, woluntaryzmem i nieuczciwymi wyborami. I wierzymy, że Unia Europejska nas takich zechce. Ale bardzo się mylimy. Do tego pragnienia władzy dochodzą konsumpcyjne nastroje społeczeństwa. Chcemy do UE, bo tam dobrze się żyje, chcemy mieć ulgi, gwarancje socjalne, jak tam, ale nie chcemy pracować tak, jak w Unii Europejskiej. Dopóki tego w sobie nie wytępimy, w UE nam nie być. — Czy protesty społeczne, które dziś wrą na Ukrainie, mają podłoże? — Bezwarunkowo. Jakikolwiek zarzut pod adresem protestujących można postawić dopiero wtedy, gdy będzie oszczędność w działaniach władzy. Oto tutaj, obok Rady Najwyższej, teraz buduje się lądowisko helikopterów dla władzy, jakąś estakadę, mosty. Nie będę zdziwiony, jeśli będzie jeszcze tunel stąd do Bankowej. Na to poszło nie mniej niż pół miliarda hrywien z budżetu, a będzie i dwa-trzy miliardy, uwzględniając rozkradanie. — Co Pan powie o naszym parlamencie, ogólnie o parlamentaryzmie na Ukrainie? — Parlamentaryzm na Ukrainie degraduje się i mnie to przeraża. Przyszedłem do parlamentu trzeciej kadencji, widziałem Radę kolejnych kadencji. Otóż trzecia i czwarta kadencja to miłe wspomnienia. To był parlament. Mówił „Nie!” i bronił tego, by ustawy uchwalano w Radzie Najwyższej, a nie na Bankowej. Kiedyś uchwaliliśmy absolutnie nie do przyjęcia dla nas ustawę o wyborach do parlamentu według zamkniętych list proporcjonalnych partii, lecz partie okazały się nieadekwatne dla takiego systemu. Wpisywano na listy tych, którzy będą zaglądać kierownictwu w usta, sprzedawano miejsca za pieniądze. Parlamentu nie ma. Ale teraz, mimo wszystko Akcja „Ukraina bez Kuczmy!”, 2001 r. krytykę tego prawa wyborczego, które właśnie zostało uchwalone i za które także głosowaliśmy. Wierzę, że to dobra ustawa. W 2012 roku do Rady Najwyższej równolegle z przefiltrowanymi listami wejdzie także duża grupa posłów większościowych. I za pół roku powiedzą, że muszą liczyć się z opinią swoich wyborców, a gdzieś od 2014 roku będzie to już znacznie lepszy parlament niż obecny. Janukowycz nie będzie mógł już na nim polegać, a jeśli będzie prezydentem do 2015 roku, to ten parlament nie przepuści go na drugą kadencję. — Jaką Ukrainę chciałby Pan widzieć dla siebie, swoich dzieci, wszystkich Ukraińców? — Europejską, z elementami zachowania tradycji narodowych. Powinien być nacisk na kwestię językową, kulturę, aby państwo maksymalnie to wspierało. Kategorycznie sprzeciwiam się niektórym tak zwanym wartościom, które dziś nam narzucają z Europy, tej rozpuście, którą potępiają wszystkie Kościoły i którą przedstawia się jako ideał europejskiej kultury. — Jakie są Pana upodobania literackie i artystyczne? — Obecnie czytam „Cmentarz w Pradze” Umberta Eco. To fantasmagoryczna rzecz. Eco w ogóle pracuje w różnych wersjach języka, historycznych koncepcjach, ruchach religijnych. Bardzo go lubię. Podobają mi się także utwory o tematyce historycznej, zwłaszcza ukraińskiej. Z zapartym tchem przeczytałem „Czarnego Kruka” W. Szkliara. Lubię poezję. Niedawno kupiłem duży tom W. Symonenki, praktycznie pełne zbiorowe wydanie, a także Olenę Telihę. Zdumiewa mnie Szewczenko: poemat „Maria” to majestat. Jeśli chodzi o muzykę, bardzo lubię klasykę: Haendla, zwłaszcza jego oratoria, Haydna, muzykę organową Bacha. Podoba mi się współczesna muzyka organowa, zachwycam się Czurlionisem, nie tylko jego muzyką organową, ale także poematami symfonicznymi. „Martwy Kogut”, „Hajdamaki”, „Tartak”, wiele innych zespołów także nie pozostawia mnie obojętnym. — Doskonale zna Pan język polski, czy zna Pan także tę kulturę? — Lubię polskie kino. Andrzej Wajda to po prostu coś niezwykłego, zwłaszcza jego dawne filmy: „Człowiek z marmuru”, „Człowiek z żelaza”. Niezwykle wysoki poziom, w kinie europejskim jest mało podobnych rzeczy, być może poza niektórymi filmami Dowżenki i kilkoma francuskimi obrazami. Podoba mi się współczesna polska poezja. Kiedy chcę czegoś lekkiego, rozrywkowego, słucham piosenek Maryli Rodowicz. Rozmawiał Petro ANTONENKO

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

To był dopiero początek ciernistej drogi ukraińskiej prasy narodowo-demokratycznej. Trzy tygodnie później, w tym samym roku, czasopismo zakazano. Kijowianie już zbierali się, by skorzystać z zapasowego zezwolenia i kontynuować wydawanie pod inną nazwą, ale administracja, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, cofnęła zakaz. Co prawda, cieszyć się tym przyszło niedługo — w sierpniu zamknięto ją ostatecznie. Największą zasługą i sprawą całego życia stała się dla Czykałenki gazeta „Rada”, której pierwszy numer (jako kontynuacja „Hromadśkiej dumky”) ukazał się 15 (28) września 1906 r. W tamtych historycznych, politycznych i społeczno-ekonomicznych warunkach na „powołanego chłopa”, „chachła”, wstydzą się mówić w ojczystym języku, gardzą nim, a nawet śmieją się z niego, uważając za chłopski”. W tych słowach zawiera się cała gorzka prawda o stosunku do języka matczynego i poziomie świadomości narodowej części prostego ludu w tamtych (czy tylko tamtych?) czasach. Co tu mówić, skoro według świadectw współczesnych na początku XX w. w Kijowie tylko cztery inteligentne rodziny rozmawiały po ukraińsku: Staryckiego, Kosacza, Łysenki i Czykałenki. Językowa wytrwałość, której niezmiennie przestrzegał Jewhen Charłampijowycz przez całe życie, była skuteczniejsza od jakichkolwiek pouczeń. Chłopi, z którymi miał do czynienia — zarówno na Odesszczyźnie, jak i na Połtawszczyźnie — niezwykle go szanowali. Kiedy przeniósł się do Kononiwki, tamtejsi wieśniacy próbowali rozmawiać z nim, jak myśleli, po moskiewsku. A kiedy się poznali i przekonali, że nie tylko pan, ale i cała liczna rodzina, która zna języki obce, a nawet goście rozmawiają po ukraińsku, to i oni zaczęli mówić czystym językiem przodków. W 1917 r., przebywając w Pereszorach i nie mając możliwości brania udziału w życiu państwowo-politycznym, wciąż pragnie za wszelką cenę pomóc swojemu młodemu państwu. Korespondując ze swoim towarzyszem Petrem Stebnyckim, który przebywał w Petersburgu, zabiega o wznowienie nieco przerobionej „Rozmowy o języku” i jak najszersze jej rozpowszechnienie wśród ludu. Bo rozumiał, że bez zachowania języka, tak jak bez zamożnego chłopa, państwa nie zbudować. HETMAN BEZ BUŁAWY Kiedy czytasz jego wspomnienia (6 książek), listy (ponad 3 tys.) do M. Hruszewskiego, W. Wynnyczenki, S. Jefremowa, B. Hrinczenki, D. Doroszenki, D. Jawornyckiego, O. Olesia i dziesiątek innych adresatów — znanych polityków, działaczy kultury, nie przestajesz się dziwić, jak mądrym, dalekowzrocznym, przenikliwym był ten człowiek. Po rewolucji lutowej 1917 r. w Kijowie powstaje Centralna Rada jako pierwszy ukraiński przedparlament. Inicjatorami powstania i członkami zostali „radiany” (współpracownicy gazety), do których potem dołączyli przedstawiciele innych partii. Wybrano do niej także Czykałenkę. Po pewnym czasie odchodzi on od aktywnej pracy politycznej. Jest ku temu kilka powodów. Po pierwsze, stan zdrowia. Po drugie, duże gospodarstwo pod nieobecność zaufanego pomocnika wymagało jego obecności. Po trzecie, nie uważał się za gotowego do polityki publicznej: „jestem mężem rady”, — lubił powtarzać. Po czwarte, i to jest najważniejsze: politykierstwo, ludzka nieuczciwość, ciągłe swary, które niemal od samego początku zalały korytarze władzy, budziły w nim wstręt. Z prowincji widział i rozumiał to, czego nie chcieli lub nie mogli widzieć kijowscy politycy. Wszystko, co działo się w kraju, nie było mu obojętne. Intensywnie korespondując z ambitnymi włodarzami, stara się wpłynąć na podejmowanie tych czy innych decyzji. Tak, po raz kolejny odwiedziwszy Hruszewskiego, przekonuje go, że „Ukrainę trzeba budować na średnim właścicielu ziemskim, który ma od 15 do 150 dziesięcin ziemi, bo to jest najpewniejszy, najzdrowszy element na wsi… równość zgubi nasze państwo…”. Po upadku Ukraińskiej Republiki Ludowej środowiska ukraińskie kilkakrotnie dyskutują i wysuwają go na hetmana, bo jego autorytet i popularność były rzeczywiście wysokie. Ale on odmawia. Za Skoropadskiego, za Dyrektoriatu proponują mu teki ministerialne — to samo. W 1919 r., po klęsce rewolucji ukraińskiej, znajduje się za granicą. Opisać jego tułaczkę, jak powiedziałby Wynnyczenko, nie można bez bromu. Ale do ostatnich dni swojego życia, w czerwcu 1929 r., Jewhen Czykałenko nawet tam, na wygnaniu, pracował na przyszłość Ukrainy. Maksym Sławynski, dowiedziawszy się o jego śmierci, powie: „Obywatel i polityk, działacz narodowy i mecenas, rolnik i literat, dziennikarz, rozmówca, organizator. We wszystkich płaszczyznach naszego życia narodowego zaorał głęboką bruzdę, wszędzie i we wszystkim zaznaczyła się siła jego wielostronnej pracy”.

Машинний переклад

OBYWATEL, POLITYK, ROLNIK, DZIENNIKARZ

Mykoła CYMBALUK DO GŁĘBI KIESZENI Przeważająca większość dzisiejszych przeciętnych Ukraińców wiąże jego imię (jeśli w ogóle cokolwiek słyszała) ze szczodrą działalnością charytatywną. W pewnym stopniu przyczynia się do tego coroczna nagroda im. Jewhena Czykałenki za działalność charytatywną, ustanowiona przez Ligę Ukraińskich Mecenasów. I są ku temu naprawdę poważne powody. Znane powiedzenie Jewhena Charłampijowycza o tym, że „wielu jest takich, którzy kochają Ukrainę do głębi duszy, i całkiem niewielu tych, którzy kochają do głębi własnej kieszeni” zrodziło się z życiowego doświadczenia człowieka, który całym swoim życiem i działalnością to udowodnił. Szczodrość jego kieszeni zaznaczyła się w wielu społeczno-politycznych oraz kulturalno-artystycznych przedsięwzięciach Ukraińców. Warto wspomnieć, że początek działalności Czykałenki jako działacza społecznego przypada na koniec XIX w., kiedy Rosja w osobie carsko-biurokratycznej władzy dusiła wszystko, co choćby czymkolwiek przypominało o godności i odrębności Ukraińców. Tak, po kilku stuleciach rozpinania na krzyżu ukraińskiej kultury, Cerkwi, języka, w 1876 r. pojawia się jeszcze jeden wytwór azjatycko-moskiewskiego despotyzmu — ukaz emski. Życie narodowe, które już i tak ledwo wegetowało, było skazane, zdawałoby się, na ostateczną śmierć, bo zakazywano nie tylko drukowanego ukraińskiego słowa, ale także przedstawień teatralnych i koncertów z wykonywaniem na nich ukraińskich pieśni. Na tamten czas przypadają pierwsze kroki narodowego i obywatelskiego dojrzewania Czykałenki. Za udział w ruchu rewolucyjnym w 1885 r., nie dawszy mu skończyć Uniwersytetu Charkowskiego, skazano go i wysłano pod jawny nadzór policji w rodzinne strony, do wsi Pereszory w powiecie ananjewskim guberni chersońskiej (obecnie obwód odeski). Mieszkając tam bezwyjazdowo przez pięć lat, zajmuje się swoim i wujowym gospodarstwem, ale nie porzuca myśli o sprawie ukraińskiej. Bo rozumie: przeciwstawić się niszczycielskiej, bezlitosnej denacjonalizacji Ukraińców w warunkach polityki imperialnej może tylko edukacja narodowa, sztuka, literatura, wydawnictwa, dziennikarstwo. Otrzymując niezły zysk z gospodarowania na ziemi, bierze się za opłacanie własnym kosztem beletrystyki, która drukowana jest w czasopiśmie „Kijewskaja starina”. Po śmierci starszej córki środki, które przeznaczono na jej posag (1000 rubli), oddaje na nagradzanie najlepiej napisanego kursu historii Ukrainy. Kiedy zwrócił się do niego ze Lwowa M. Hruszewski z prośbą o pomoc w budowie Domu Akademickiego (akademika uniwersytetu i politechniki), to wydzielił 25 tys. złotych karbowańców, zastrzegając, że tam bezpłatnie będą zapewniać mieszkanie także niezamożnym studentom z Ukrainy Naddnieprzańskiej. Tak samo szczodrze, na ile było to możliwe, opłacał wydawanie poszczególnych książek, co realizowało Towarzystwo Dobroczynne Wydawania Książek Ogólnoużytecznych i Tanich dla Ludu w Petersburgu. Pomoc materialna dla M. Kociubynskiego, I. Franki, O. Kobylańskiej, W. Wynnyczenki, I. Karpenki-Karego… A jeszcze, po pięcioletniej walce z carsko-biurokratycznym systemem Rosji, uzyskuje w 1897 r. prawo do wydania „Rozmów o gospodarstwie wiejskim” — własnych popularnych książeczek o tematyce rolniczej w ojczystym języku. Zapoznanie chłopa z przodującymi metodami pracy na ziemi miało zaszczepić kulturę rolnictwa, pomóc mu wyrwać się z beznadziejnej nędzy i ubóstwa. A „Rozmowa o języku”, którą też niemal w całości wydawał własnym kosztem, — przywrócić dumę z ojczystego języka. Co ciekawe: broszury Czykałenki, które wydawano nie jeden rok aż do roku 1917, pod względem nakładu i popularności były na drugim miejscu po „Kobziarzu” Tarasa Szewczenki. I jakikolwiek udział w życiu społecznym brał, jakiekolwiek środki z własnej kieszeni dawał na sprawy ukraińskie Jewhen Charłampijowycz, zawsze starał się pozostawać w cieniu. I prosił: „Mojego nazwiska nie ogłaszajcie, a mówcie tylko, że »jeden Ukrainiec z Rosji«”. OD „DUMKI” DO „RADY” Służenie sprawie ukraińskiej stało się jego religią, potrzeba bycia użytecznym, czynienia dobra — życiowym credo. Zaledwie przybywszy do rodzinnych Pereszor, zaczyna organizować szkołę początkową dla dzieci chłopskich: daruje wspólnocie kawałek ziemi, urządza na nim chatę, kupuje dla dzieci książki. Od czasu do czasu odwiedza Odessę, gdzie bierze udział w pracy tamtejszej Hromady. Ale prowincjonalne ramy życia, oderwanie od społeczno-politycznego i kulturalnego centrum zmuszają go do przeniesienia się do Kijowa. Sprzedawszy część ziemi w rodzinnych stronach, kupuje majątek we wsi Kononiwka, niedaleko od Jahotyna, oraz dom na raty w Kijowie w tak zwanym „ukraińskim kwartale” przy ul. Mariińsko-Błahowiszczenśkiej 56 (obecnie Saksahanskoho). Jego nowe mieszkanie staje się lokalem konspiracyjnym, w istocie sztabem ruchu ukraińskiego, gdzie odbywały się zjazdy Towarzystwa Ukraińskich Postępowców, spotkania pisarzy itd. Pomimo konsekwentnej polityki Imperium Rosyjskiego wobec niszczenia wszystkiego, co ukraińskie, świadoma inteligencja nie zaprzestawała działań na rzecz prasy narodowej. Ona, w tym także Czykałenko, podejmuje bezskuteczne próby uzyskania pozwolenia na wydawnictwa drukowane. I dopiero po rewolucji 1905 r. i ogłoszeniu carskiego Manifestu 17 października Ukraińcy otrzymali taką możliwość. Czykałence, który od razu złożył wnioski o gazetę „Hromadśke słowo” oraz czasopismo „Nowe żyttia”, kijowski generał-gubernator odmówił. Przyczyna: program przewidywanych wydawnictw niedopuszczalnie radykalny (tam broniono prawa do autonomii, federacji itd.), co zagraża integralności imperium. Pozwolenie otrzymał, dzięki własnym powiązaniom na „szczytach”, Wołodymyr Łeontowycz na gazetę „Hromadśka dumka”. Mroźnego poranka 1 stycznia 1906 roku kijowskie mieszczaństwo wstrząsnęła niesłychana wieść — Ukraińcy wydali pierwszy numer swojej gazety w języku ukraińskim (datowany na 31 grudnia 1905)! Ale niewielu wpadła ona w ręce — niemal cały nakład skonfiskowała policja. A przedtem większość dziennikarzy, wśród nich i Serhij Jefremow, została aresztowana i wrzucona do więzienia. o zyskowność krajowego wydawnictwa nie było co liczyć. Narodowo świadoma inteligencja rozumiała, że obudzić z wielowiekowego letargu ukraińską ludność, odrodzić godność i siły narodu można tylko poprzez szerzenie świadomości narodowej: przez edukację, ukraińską literaturę i teatr, a przede wszystkim — prasę. Była to (i jest) jedna z najskuteczniejszych ku temu dróg. Właśnie gazeta, autorytatywna, ogólnoukraińska, miała stać się owym wiecowym dzwonem, który budzi i zwołuje naród do świętej sprawy odrodzenia ukraińskiej duchowości i odnowienia swojego państwa. I „Rada” nim się stała. Jej słowo docierało do najodleglejszych zakątków Imperium Rosyjskiego — wszędzie, gdzie żyli Ukraińcy — od Karpat po Daleki Wschód, od Tomska po stepy taurydzkie. Nawet Łesia Ukrainka każdego dnia miała możliwość czytać ją, przebywając w Egipcie na leczeniu, a Mychajło Kociubynśkyj — na Capri. To coś, co do dziś dziwi współczesnych, w wieku doskonałych technologii informacyjnych. Podczas konferencji naukowej na Kijowskim Uniwersytecie Państwowym, poświęconej 100-leciu gazety „Rada”, jeden z uczestników zażartował, że badacze wyolbrzymiają jej znaczenie w życiu społeczno-politycznym i kulturalnym Ukrainy. Jewhen Czykałenko w „Fragmentach moich wspomnień z 1917 roku” wspomina wiadomość, którą przesłał mu z Piotrogrodu syn Łewko, który niepochlebnie odnosił się do inwestowania przez ojca dziesiątek tysięcy ciężko zarobionych rubli w gazetę: „Właśnie wróciłem z wiecu, na którym było około 1500 gwardzistów-Ukraińców; wrażenie kolosalne; teraz dopiero upewniłem się w tym, jak ogromne znaczenie miała „Rada”, trzeba teraz, jak najszybciej ją wznowić”. „Rada”, zakazana przez rząd carski w 1914 r., wznowiła swoje wydawanie w kwietniu 1917 roku pod nazwą „Nowa Rada”, stając się bezcenną kroniką i sztandarem walki naszego narodu o swoją niepodległość. W 1919 r. została ona, już ponownie pod starą nazwą — „Rada”, ostatecznie zamknięta przez bolszewików. „ROZMOWA O JĘZYKU” „Wśród prostych ludzi — pisał Jewhen Czykałenko w jednej z publikacji — jest wielu takich, którzy poduczyli się moskiewskiego języka w wojsku lub na służbie w mieście i uważają się za kogoś wyższego od „nieoświeconych”. Historia nie zna trybu przypuszczającego: gdyby to, gdyby tamto… Ale oceniając teraźniejszość, szukając odpowiedzi na problemy dzisiejsze, trudno uniknąć historycznych porównań. Co więcej, autorowi od nielicznych badaczy czy też po prostu tych, którzy znani są z życia i działalności Jewhena CZYKAŁENKI, niejednokrotnie zdarzało się słyszeć: gdyby w 1917 roku na czele Państwa Ukraińskiego stanął ten „urodzony działacz społeczny, centralna postać przedwojennego czasu, nieprzeciętny „mąż rady” i wielki obywatel skrzywdzonego narodu”, to Ukraińcy nie musieliby przechodzić przez siedem kręgów bolszewicko-sowieckiego piekła. A ostatnie ponad siedemdziesiąt lat pod Moskwą nie byłyby „straconym czasem”, bo zachowalibyśmy swoje państwo i dawno bylibyśmy członkiem europejskiej wspólnoty.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Szanowna Redakcjo „SP”! Dziękuję za prezent. Trzymam w rękach książeczki i nie wierzę, ale one są. Długo przeglądałem gazety, zanim zatrzymałem się na „Słowie Proświty”: nie nudzi się, jest ciekawa, potrzebna, aktualna, patriotyczna, intelektualna, energetyczna, źródło sił duchowych. Czekam na każdy numer, denerwuję się — czym nas Państwo poczęstujecie. Obłożyłem się słownikami, gazeta pomaga opanować język ukraiński. W szkole się uczyłem, pierwszeństwo dawałem matematyce i fizyce, teraz rozumiem, że wszystkie nauki są potrzebne człowiekowi, ale język stoi na pierwszym miejscu — bez języka, jak bez wody. Projekt Wasz jest niewyczerpany, jak samo życie. To ten materiał (język, kultura, tradycje, polityka, historia), którym napełnia się dusza, dojrzewa, raduje się, gdzie nie kopniesz, wszędzie historia, on pomaga zrozumieć samego siebie. Jestem wdzięczny za Waszą gazetę, która kształtuje ukraińską duszę. Mówią, że nie mamy lidera, jest — to tygodnik „Słowo Proświty”. Zadaniem czytelników jest zrobienie nakładu czasopisma takim, aby objął całe terytorium Ukrainy. Ludzi odstraszają nowe i obcojęzyczne słowa. Potrzebne są wyjaśnienia na końcu tekstu. Wasza gazeta wzbudza pragnienie życia, wielkie podziękowania dla autorów i współautorów — zdrowia dla Państwa. Proponuję na pół strony zrobić ciekawą reklamę gazety, którą puścimy przez kserokopiarkę i rozdamy chętnym do prenumeraty. Nie uspokoję się, dopóki nie zobaczę, że „Słowo Proświty” stało się popularną gazetą w naszym kraju. Wzywam wszystkich czytelników, aby zrobili tak samo. Z poważaniem Ołeksij MAKSJUTA, chutor Zełena Dołyna w obwodzie dniepropetrowskim. Dzień dobry, szanowna Redakcjo! Z polecenia znajomego proświcianina prenumerowałem „SP” na 2011 r. Bardzo spodobało mi się wydanie i jestem wdzięczny redakcji za nie oraz temu, kto je polecił. Naprawdę ciekawa i patriotyczna gazeta, czytam ją „od deski do deski”. W pełni popieram Państwa w Waszej sprawie, prenumerowałem na 2012 rok i myślę nawet o zostaniu członkiem „Proświty”. Jeśli łaska Państwa, prosiłbym o przysłanie mi „Bez języka nie ma narodu”. Chętnie przeczytałbym też resztę książek. Dziękuję Państwu za wszystko. Niech nadal dzieje się dobrze i niech żyje Ukraina! Rusłan CZORNOBAJ, m. Kreminna w obwodzie ługańskim. Szanowna Redakcjo! Przesyłam Państwu kopię pokwitowania na 2012 rok. Byłbym rad otrzymać od Państwa książkę Ju. Muszkietyka „Ukraina nad przepaścią”. Życzę wszystkim członkom Państwa zespołu dobrego zdrowia i najlepszych sukcesów w tak niełatwej i szlachetnej sprawie. Z poważaniem Mykoła KANCER, m. Chmielnicki. Szanowna Redakcjo „Słowa Proświty”! Prenumeruję gazetę dopiero cztery lata. Jestem szczerze wdzięczna swojemu przyjacielowi z Czernihowa, który prenumerował mi to wydanie na 2009 rok jako prezent noworoczny. Od tamtej pory z wielką przyjemnością otrzymuję Państwa gazetę i czytam z zachwytem. Prenumerowałam Państwa gazetę przyjaciołom z Białej Cerkwi. Byli zachwyceni takim prezentem. I teraz także prenumerują „SP”. Jako prezenty dla krewnych prenumeruję im nasz tygodnik. Dzięki Państwa czasopismu już czwarty rok piszę dyktando jedności narodowej. Proszę o przysłanie mi książki Ju. Muszkietyka „Ukraina nad przepaścią”. Z poważaniem i najlepszymi życzeniami Łarysa USENKO, 72 lata, m. Charków. * * * Serdecznie dziękuję za ciekawą, patriotyczną gazetę „Słowo Proświty”. Prenumeruję ją od 2007 roku. Więcej piszcie o mojej ulubionej pisarce i tajemniczej kobiecie Linie Kostenko. Życzę sukcesów. Z poważaniem Anatolij KUCYJ, wś. Seweryniwka w rejonie trostianeckim w obwodzie winnickim. Dzień dobry, szanowna Redakcjo! Czytelnikiem gazety „Słowo Proświty” stałem się w tym roku, bo prenumeratę na nią podarowała mi babcia mojego wnuka na moje osiemdziesięciolecie. Teraz czytam tylko „Słowo Proświty”, bo tylko tutaj znajduję prawdziwe informacje. Przez 20 lat przebywania na emeryturze przeczytałem wiele książek, w tym także o chińskiej praktyce Feng Shui. A niedawno kupiłem książeczkę o talizmanach Feng Shui, gdzie w rozdziale o tygrysie napisano, że specjaliści Feng Shui nie radzą kobietom rodzić dzieci w roku Tygrysa, bo noworodek może zniszczyć swoją matkę. Przypomniałem sobie o tym, kiedy w 2010 roku (roku Tygrysa) narodziła się nowa władza Ukrainy i zrozumiałem, jakie niebezpieczeństwo zagraża naszemu państwu. Wszystkie działania władzy potwierdzają to. Na przykład, nie uznaje ona Hołodomoru lat 1932—1933, a ja go przeżyłem. I pierwsze, co pamiętam z dzieciństwa, to słoneczny marcowy dzień 1933 roku, ja, trzyletni chłopiec, stoję przy oknie i patrzę na podwórko. Otwiera się furtka, wchodzi mój ojciec i niesie jakiś tobołek. A ja mówię: „O, tato idzie i coś niesie”. Tato wchodzi do chaty i mówi, że przyniósł trochę soczewicy, a ja: „Teraz z głodu nie umrzemy!”. Smak placków z soczewicy pamiętam do dziś, choć więcej ich nie jadłem. Przeżyłem ja głód i w 1947 roku. Wtedy my, kiedy zszedł śnieg, chodziliśmy po zeszłorocznych polach ziemniaczanych i zbieraliśmy zmarznięte ziemniaki, z nich piekliśmy placki. A później, kiedy zakwitła czerwona koniczyna, zrywaliśmy jej kwiaty i wysysaliśmy słodki nektar, bo więcej nic słodkiego nie było. Za czasów ZSRR o Hołodomorze milczano. Potem próbowali go zakłamać „potomkowie” komunistów. Jakoś oglądałem pełnometrażowy film, w którym, na podstawie dokumentów, pokazano wszystkie etapy ludobójstwa ukraińskich chłopów, aby złamać ich opór wobec kolektywizacji, która była przeprowadzana w tamtych latach. Wyniszczali nie tylko Hołodomorem. Zamożnych chłopów, którzy nie wstąpili do kołchozów, nazwano kułakami. Rozkułaczano ich i zsyłano na Sołowki albo na Syberię, i dalej na wschód. W tym utwierdziłem się, kiedy w stoczni w Chabarowsku poznałem przybyszów z obwodu czernihowskiego. A później dowiedziałem się, że na brzegu Amuru, niedaleko Chabarowska, jest całe osiedle Czernihowka. Oto dokąd rzucił los moich rodaków-Ukraińców. Jeszcze w te dni wydarzyło się wydarzenie, o którym nie można nie wspomnieć, to 7. rocznica Pomarańczowego Majdanu, albo Pomarańczowej rewolucji. Obchodzono ją różnie, w zależności od przynależności partyjnej. Na przykład, na kanale telewizyjnym „Inter” rosyjski politolog J. Kisielow, prowadzący „Wielką politykę”, długo próbował dowieść, że Pomarańczową rewolucję zorganizowały służby specjalne USA czy Zachodu, a zakończył wyznaniem, że to dla niego pozostaje tajemnicą. Oto jak ja widzę te wydarzenia. To nie była rewolucja, to był powrót Wolności Ukrainie przez Boga po wiekach ucisku i niewoli. To podobne do wjazdu Jezusa Chrystusa do Jerozolimy w Niedzielę Palmową. Wtedy prości ludzie radowali się, witając Boga, i ścielili mu drogę gałązkami palmowymi. Przypominam sobie rozpromienione twarze ludzi na majdanie, kiedy z synem i wnukiem chodziliśmy tam wesprzeć to wydarzenie. Mój dwuletni wnuk, który dopiero zaczynał mówić pojedyncze słowa, siedząc na ramionach u ojca, wykrzykiwał razem z ludźmi: „Razem nas wielu, nas nie pokonać!!!”. My nawet Nowy Rok witaliśmy na Majdanie. A jeszcze chcę zwrócić uwagę na kolor sztandarów i wstążek na Majdanie. To przecież kolor nimbu Jezusa Chrystusa i wszystkich świętych. Pomarańczowy kolor — to światło słońca. A kiedy widzę niebieski kolor, przypomina mi się piosenka kosmonautów: „...i śni nam się nie huk kosmodromu, nie ta lodowata błękit...”. Teraz wiem, że nimb ma każdy człowiek i na nim zapisują się wszystkie jego uczynki przez całe życie, dobre — złotą kreską, złe — ciemną. Dlatego po śmierci człowieka anioły, widząc jego nimb, wiedzą, dokąd nieść duszę zmarłego: do raju czy piekła. Ale przypomnijmy, co było dalej. Po pięciu dniach Jezusa Chrystusa zdradzono i po torturach ukrzyżowano na krzyżu. U nas to wylało się w pięć lat, wtedy znaleźli się judasze, którzy za kilo gryki zdradzili Wolność Ukrainy. Ale trzeciego dnia Jezus Chrystus zmartwychwstał. To daje nadzieję, że za trzy lata Wolność Ukrainy zmartwychwstanie i powstanie wolne, niezależne, suwerenne państwo Ukraina. I kierować nim będą młodzi ludzie kozackiego rodu. Ewangelia według Jana zaczyna się słowami: „Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, i Słowo było Bogiem...”. To podkreśla, że „Słowo Proświty” powinno nieść światło prawdy ludziom. Dlatego my rocznymi prenumeratami na 2012 rok wspieramy je. Przesyłam Państwu kopię abonenta z prenumeratą na 2012 rok „Słowa Proświty”. Proszę o przesłanie mi książki „Ona jak chleb”, bo z twórczością Liny Kostenko jestem zaznajomiony mało. Z poważaniem Mychajło, młody długowieczny, Kijów P.S. Wiek człowieka określa się tak: do 70 lat — młody mężczyzna, w 80 lat — młody długowieczny, a od 90 lat — długowieczny. Więc życzę Państwu dożyć do długowiecznego. Szanowna redakcjo „Słowa Proświty” Jestem Walentyna Illiwna Konowałenko, „Dziecko wojny”, „Weteran pracy”. Zwykła Ukrainka i po prostu czytelniczka Państwa czasopisma. Kocham gazetę, uważam ją za pożyteczną dla Ukraińców, dlatego przeczytawszy „Słowo Proświty”, przesyłam je swoim siostrzeńcom do Nowoazowska w obwodzie donieckim. Chcę napisać Państwu o naszym wyjeździe w grupie patriotów Ukrainy 19/XI 2011 r. do miasta Bazar, teraz to najzwyklejsza wieś. Zebraliśmy się, kijowianie, o godz. 7.30 przy hotelu Kijów i pojechaliśmy mikrobusami. Tak wyszło, że do wsi Zahalci odwiedzałam już te strony, a dalej… było po prostu poznawanie Ukrainy, a ona u nas jest cudowna. I oto jesteśmy we wsi Bazar. Przyjaźnie przywitali nas gospodarze w wiejskiej szkole, ale… uderzyła symbolika nad drzwiami: herb ZSRR, którego już od 1991 roku po prostu nie ma, a jeszcze we wsi jest wiele ulic Lenina i tym podobnych… Na święcie gości było wielu i wszyscy z prezentami dla muzeum, szkoły, biblioteki – książkami. O tragedii bazarowskiej nie będę pisać, bo piszą o niej historycy i pisarze. Napiszę o nastroju życzliwości między gośćmi z całej Ukrainy a gospodarzami. Ciekawie było widzieć młodych chłopców-kozaków, ubranych w odzież bojowników-wyzwolicieli Ukraińskiej Republiki Ludowej, uczestników walk wyzwoleńczych narodu ukraińskiego 1917—1921 aż do tragicznego końca, a mianowicie… 17 listopada 1921 roku pod miasteczkiem Bazar odbyła się bitwa Armii Powstańczej pod dowództwem generała-chorążego Jurka Tiutiunnyka. Długi czas o tej tragedii milczano, bo w ZSRR było to zabronione. Na miejscu pochówków bohaterów Bazaru rosła trawa. Ale po 1991 roku właśnie prości ludzie, którzy walczyli o Niepodległość, znaleźli sponsorów, odszukali mogiły, pochowali ponownie bohaterów Bazaru, usypali dwa wielkie kurhany i zbudowali piękny Memoriał oraz postawili marmurowy krzyż. Teraz co roku do Memoriału jadą patrioci Ukrainy, by oddać cześć i pamięć bohaterom. Byliśmy wśród nich i wiele nam opowiedziano o prawdziwych wydarzeniach lat 1917, 1921—1922, a jeszcze kupiłam tam książkę Romana Kowala „Ataman Orłyk”, więc przeczytam sama i dam do przeczytania swoim wnukom. Młodzi kozacy pokazali mistrzowskie władanie kozackimi szablami, śpiewali patriotyczne pieśni strzeleckie, czytali wiersze. Było bardzo ciekawie. Szkoda tylko, że o bohaterach Bazaru, którzy walczyli przeciwko najeźdźcom na czele z Kotowskim, mało opowiada się naszej młodzieży, a to dobre wychowanie dla dzielnego obywatela. We wsi jest wiele pustych domów, one już się rozpadają, ludzi na ulicach też widzieliśmy mało, w szkole na konferencji i przy Memoriale bohaterów Bazaru miejscowych mieszkańców było mało, a przyjechali tylko ci, których o wydarzeniu powiadomiły różne patriotyczne organizacje Ukrainy. Wielkie dzięki im, wiernym synom obecnej Ukrainy za to, że opowiadają prawdę o bohaterskiej przeszłości naszej ukraińskiej historii i demaskują haniebne kłamstwa czasów radzieckich. Szkoda tylko, że o moskiewskim Cyrylu sto razy już słyszałam reklamę i w radiu, i w telewizji, że będzie o nim film „Patriarcha”, a my dobrze już wiemy, jak Moskwa narzuca nam swoją „prawdę” o swoich politykach. Więc pamiętajmy słowa Szewczenki: „W swojej chacie swoja i prawda…” Z poważaniem Walentyna KONOWAŁENKO, Ukrainka, Kijów

Машинний переклад

PODRÓŻE JAKO PROJEKT INTELEKTUALNY Podróżując „Południkiem zrozumienia” Dmytra Drozdowskiego

Oksana PRYCHODKO, docent Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego Nowa praca kulturoznawcza Dmytra Drozdowskiego (stałego autora tygodnika „Słowo Proświty”, pracownika Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, zastępcy redaktora naczelnego „Wseswitu”) „Południk zrozumienia” („Pulsary”) wskrzesza zapomniany gatunek travelogów, który istniał w literaturze ukraińskiej XVII—XVIII w. Jednak „Południk zrozumienia” to coś więcej niż travelog: to fachowa analiza palących problemów socjokulturowych i społeczno-politycznych, które doprowadziły na Ukrainie do historycznego zapomnienia, zniszczenia pamięci narodowej. „Południk zrozumienia” — to forma intelektualizacji obecnej przestrzeni socjokulturowej i humanistycznej, krzyk przeciwko narodowej niepamięci, tworzenie mentalnej, wyobrażonej mapy geograficznej wokół świata, w której centrum znajduje się ukraiński kontynent. I nie jest to wywyższanie świata narodowego, nie jest to próba zbudowania nowej mitologii wokół Ukrainy. Przeszkadza temu przede wszystkim ostry umysł autora, jego potężna postawa analityczna oraz ironia jako wyznaczająca cecha książki. Właśnie tradycja analityczna i ironia (samoironia, a także satyra) uniemożliwiają formowanie dyskursu mitologicznego. A to zbliża „Południk zrozumienia” D. Drozdowskiego do współczesnych publikacji europejskich, w których nie znajdziemy pouczania, a zamiast niego — osobiście przeżytą historię. Takim jawi się świat w oczach ukraińskiego intelektualnego podróżnika i znawcy literatur światowych, któremu przyszło bywać w Polsce, Wielkiej Brytanii, Armenii, Korei Południowej, Peru, USA, Sułtanacie Omanu, Francji, Czechach… — i to wszystko tylko w ciągu ostatnich kilku lat. Zapewne dają o sobie znać zajmowane stanowiska: zastępca redaktora naczelnego czasopisma „Wseswit” musi być przewodnikiem między kulturami, musi łączyć kultury, a przede wszystkim reprezentować w świecie ukraińskie słowo, myśl, prezentując alternatywną Ukrainę. Europa dzisiaj przyzwyczaja się do Ukrainy korupcyjnej, barbarzyńskiej, splebeizowanej, w której nie ma porządku i stabilności, w której pojedyncze życie nic nie znaczy. Może ktoś w Europie już zaczął porównywać Ukrainę do Libii za czasów Kaddafiego? Dmytro Drozdowski buduje Ukrainę jako projekt intelektualny, w którym jest krytycyzm i argumentacja oraz niezwykle mało ocen emocjonalnych. Częściowo ta książka kontynuuje dyskusję, którą w ukraińskiej humanistyce zapoczątkowała profesor Oksana Pachlowska swoją monografią „Ave, Europa!” („Pulsary”) i za którą otrzymała Nagrodę im. Tarasa Szewczenki. Wtedy Ukraina zaczynała być myślana w teorii kultury europejskiej, biorąc pod uwagę realne przesłanki historyczne. Dzisiaj kurs polityczny w państwie zorientowany jest na zbliżenie z przestrzenią Eurazji, ściślej — Azjopy, przestrzenią totalitarnej władzy, gdzie Ukraina jest wasalem. Nowe ustawy o zmniejszeniu udziału języka ukraińskiego w eterze są tego potwierdzeniem. W ukraińską przestrzeń duchową przenika myśl rosyjska, często wroga, agresywna, prowokacyjna. Minister Dmytro Tabacznyk wypowiada się za tym, że urzędnicy państwowi na Ukrainie muszą władać na równi językiem ukraińskim i rosyjskim, a także, że należy wprowadzić język rosyjski w przedszkolach. Wszystko to ciągnie Ukrainę wstecz, do ZSRR, do neoimperialnego neototalitaryzmu. W kraju, w którym nie ma zrozumienia narodowego, nigdy nie będzie stabilności, nigdy nie będzie sprawiedliwości i wartości narodowo-demokratycznych. Ten kraj jest skazany na żebractwo. Ostatnie dziesięć lat profesor Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Łarysa Masenko utwierdza w społeczeństwie pojęcie „trwałości językowej”, które jest naturalną formą walki z zalewem języka rosyjskiego na Ukrainie, przeciwdziałającą totalnej rusyfikacji. Tymczasem te twierdzenia, które powinno poprzeć państwo, tak i pozostają w zawieszeniu i przeważnie znajdują oddźwięk tylko w środowisku naukowym. Chociaż i nauka ukraińska często myśli się nie w projekcjach światowych, a w rosyjskich, inaczej dlaczego Tabacznyk nie mówi o wprowadzeniu języka angielskiego jako drugiego języka roboczego dla urzędników państwowych? Albo w przedszkolach? Oto co mogłoby zbliżyć Ukrainę do Europy, a nie do Azjopy. Czy nie w tym celu podjął się rozwiązania tego problemu Dmytro Drozdowski, który przeformatowuje go z płaszczyzny naukowej na płaszczyznę społeczną, literacką, pisarską. Jego „Południk zrozumienia” czyta się jednym tchem. Ta monografia jest obliczona na „masowego czytelnika”. Została napisana w eseistycznym kluczu. Właśnie styl eseistyczny pomaga w lepszym zrozumieniu i przyswojeniu głównych tez książki na szerszym poziomie społecznym. W czasie, gdy Ukraina przynosi sobie wstyd na świecie kolejnym prezydenckim foliantem „Opportunity Ukraine”, takie prace, jak „Południk zrozumienia”... W ostatnich dniach w Instytucie Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki odbyła się prezentacja nowej książki „Południk zrozumienia” Dmytra Drozdowskiego, którą przedstawiały dyrektor wydawnictwa „Pulsary” Łarysa Kopan i redaktor naczelna „Słowa Proświty” Lubow Hołota. Dwudziestopięcioletni Dmytro Drozdowski — to postać unikalna i uniwersalna: literaturoznawca, dziennikarz, prozaik, poeta, krytyk i przede wszystkim wyrazista osobowość twórcza, intelektualista, bez którego obecnie nie wyobrażamy sobie naszej przestrzeni literackiej. Mamy nadzieję, że czytelnicy „Słowa Proświty” zainteresują się twórczością Dmytra Drozdowskiego i dołączą do grona jego wielbicieli. A jeszcze proponujemy Państwu, drodzy przyjaciele, razem z redakcją stać się współautorami wywiadu z tym unikalnym młodzieńcem, autorem „Słowa Proświty”. rozumienia” — prawdziwa wizytówka intelektualnej Ukrainy na świecie. To mapa współczesnej, niezbadanej Ukrainy, mapa nowego, zglobalizowanego i przekształconego świata. Nieprzypadkowo książka ma wymowną i śmiałą dedykację: „20-leciu niespełnionych iluzji i każdemu, kto tworzył Ukrainę wbrew czasom karłów, dedykuję…”. To słowa nie kulturoznawcy, a działacza społeczno-politycznego. To słowa człowieka młodszego pokolenia, który przed „20-leciem Niepodległości” odważył się powiedzieć społeczeństwu prawdę, bo zmęczył się życiem w atmosferze całkowitego kłamstwa i fałszerstwa. Zatrzymam się jeszcze przy kilku aspektach książki. Jako zastępca redaktora naczelnego czasopisma „Wseswit”, D. Drozdowski miał możliwość spotkać się z różnymi pisarzami i politykami krajów europejskich i wschodnich. Był także w domu Vargasa Llosy w Limie, miał spotkania z laureatką Nagrody Nobla Hertą Müller w Seulu oraz z kilkoma nominowanymi do Nagrody Nobla. Faktycznie stał się częścią tej ukraińskiej siły, która reprezentuje ukraińską przestrzeń w wymiarze światowym. I Ukrainie nie powinno być wstyd za taką reprezentację kulturową. Wszyscy powinniśmy dążyć do tak przemyślanego dialogu ze Wschodem i Zachodem, do adekwatnych form krytycznego postrzegania zachodniego i wschodniego doświadczenia w polityce humanistycznej. Co ważne: kiedy Drozdowski pisze o świecie, zawsze pisze o Ukrainie, projektując inne doświadczenie kulturowe na ukraińską sytuację. Ukraina, zdaniem autora, jawi się dzisiaj jako szara i nieafirmująca życia przestrzeń, która znajduje się pod znacznym wpływem radzieckiego spadku. Z drugiej strony, Ukraina przez te wszystkie 20 lat musiała korelować swoje interesy narodowe z interesami Rosji, która prowadzi ekspansję językowo-kulturową. Co zatem jest „swoje”? Świat Zachodniej Ukrainy w recepcji i narracji Dmytra Drozdowskiego jawi się jako autentyczna przestrzeń. Właśnie to może zainteresować Europę: autochtoniczność, autentyczność Ukrainy, a nie kopiowanie azjatyckich modeli. Te regiony rozwijały się pod wpływem różnych światów”: zapytajcie pana Dmytra o to, co Was najbardziej interesuje w jego twórczej, naukowej i społecznej działalności, a już w najbliższych numerach tygodnika przeczytamy jego ekskluzywne odpowiedzi. kultur, przede wszystkim europejskich. Wejście w skład Austro-Węgier dawało więcej autonomii dla budowy kultury narodowej niż przebywanie na łonie Imperium Rosyjskiego. Choć pokazano także dramatyzm narodowej bezpaństwowości i długotrwałej kolonialności. Dmytro Drozdowski, który urodził się w Odessie (dzisiaj w tym mieście znów aktywnie utwierdza się retoryka „ruskiego miru”), zdołał połączyć w sobie Wschód i Zachód jako kategorie intelektualne, kulturologiczne, zdołał uświadomić sobie, że Ukraina musi być utrwalona na filarach historii narodowej ze wszystkimi porażkami i zwycięstwami (UPA i Wielka Wojna Ojczyźniana), z jednym językiem państwowym, który jest markerem rodzimej ukraińskiej tożsamości, z szacunkiem do języków innych mniejszości narodowych reprezentowanych na Ukrainie. Mimo że monografia „Meridian zrozumienia” jawi się jako prawdziwy drogowskaz dla budowy obecnej ukraińskiej polityki humanistycznej i zagranicznej, praca ta jest przesiąknięta ironią. Ironiczność „przebija” nawet przez designerskie opracowanie szmuców do rozdziałów w wydaniu. Obiektem autorskiej uwagi jest cały świat, wzdłuż którego przebiega południk zrozumienia. W tym wydaniu nie ma dydaktyki i patetycznej retoryki. Zamiast tego są elementy wschodniej opowieści, w której samo życie postulowane jest jako historia, opowieść, baśń czy legenda. Książka jest jakby utkana z ciekawych wątków, przepuszczonych przez własne doświadczenie psychologiczne. I w tym tkwi niezaprzeczalna zaleta: tutaj historia wydaje się „przeżytą”, a przez to prawdziwą. Dmytro Drozdowski zaznacza: „Nasz świat do dziś jest jednym wielkim paradoksem. Kiedy ci sami obywatele strefy Schengen czy Wielkiej Brytanii, czy USA, czy Kanady trafiają na Ukrainę, muszą przejść „cudowną” procedurę kontroli paszportowej. Zawsze dziwi ich to, że na Ukrainie na lotnisku „Boryspol” taką samą procedurę muszą przejść i obcokrajowcy, i swoi, „citizens of Ukraine”; procedurę zawrotną i fantasmagoryczną. I ty, obywatel Ukrainy, nie wiesz, czy jesteś tutaj swój, czy jesteś obcy. Nigdzie nie wiesz, kim jesteś. Nie wiesz, czy musisz chować swój paszport w innych światach. Nie wiesz, czy trzeba mówić kelnerowi w tychże innych światach, że jesteś z Ukrainy. Tak często zdarzało się ze mną. I często nie wiedziałem, kim jestem w „planach politycznych”. Człowiek o nieokreślonej tożsamości socjopolitycznej. Wiedziałem tylko tyle, że jestem inny. Czasem obcy. Czasem inni „obcy” nazywali mnie „Ruski”. Tak było w Paryżu pod wieżą Eiffla, gdzie gromadzą się chmary czarnobrewych chłopaków, którzy sprzedają miniaturowe kopie Wieży i inne turystyczne atrakcje. W Luwrze tak samo pytano mnie o to, czym jest „Ukraina”. A potem i tak nazywano mnie „ruskim”. Zatem, co oznacza dzisiaj być Ukraińcem? To ciągłe zmaganie się z czasem, z prawem, z ustawami, z ludźmi, z oficerami wizowymi, ze stereotypową opinią ludzką, z utartym stanem rzeczy. Ukraina jest zamknięta dla świata jako projekt intelektualny. Rusłana uczyniła Ukrainę otwartą, a potem Ukraina znów się zamknęła. Pomarańczowa rewolucja uczyniła Ukrainę otwartą. A potem sytuacja polityczna znów Ukrainę zamknęła” (s. 7—8). To ukraińska „Tysiąc i jedna noc”, która daje możliwość zobaczenia siebie z odległości czasu i przestrzeni. Kultura ukraińska już dawno czekała na taką pracę: lekką w czytaniu i ostrą, która porusza naglące społeczne problemy humanistyczne. „Meridian zrozumienia” w pewnej mierze kontynuuje pracę „Ave, Europa!” Oksany Pachlowskiej. Choć, jak się wydaje, zawiera więcej afirmatywności i ironicznego dowcipu. Być może dlatego, że przestrzeń geograficzna książki nie ogranicza się do Europy, a wychodzi w szerszy świat wschodni: od Armenii do Korei Południowej. Z kolei ostrą odprawę otrzymuje rosyjska polityka kolonializmu w obecnych warunkach, polityka, która pragnie odrodzić imperialność. Ważne jest, by zatrzymać się jeszcze przy jednym aspekcie: nakreślając niepartnerski charakter relacji z Rosją, D. Drozdowski jest świadomy tego, że w większości ukraińskich nieszczęść trzeba winić nie zewnętrznego wroga, a siebie. Często w historii Ukraińcy działali nie jak Ukraińcy, a jak Małorusini, chachły, znęcali się nad „swoimi”, tymi, którzy szli na zdecydowane zerwanie z antyhumanitarnym systemem imperialnym. Prawie dziesięć lat temu D. Drozdowskiemu przypadł zaszczyt spotkania z królową Wielkiej Brytanii, o czym mówiono nawet na posiedzeniu Rady Najwyższej Ukrainy. Dzisiaj naukowiec na podstawie podróży po świecie buduje intelektualne projekcje dla rozwoju Ukrainy w XXI wieku. Książka może być podręcznikiem z ukrainistyki na Zachodzie, w szczególności na katedrach ukrainistyki. A na Ukrainie byłoby prawdziwym przełomem, gdyby pracę uznało i wsparło państwo. Właśnie takie teksty powinny być w centrum obecnej kultury, wokół nich powinny toczyć się dyskusje w prasie o polityce międzynarodowej Ukrainy oraz wewnętrznej ukraińskiej kulturze i edukacji. Wtedy można by mieć nadzieję, że projekt „Ukraina intelektualna” będzie miał swoją kontynuację.

Машинний переклад

POŚWIĘCENIE SOBORU

Zoja SZAŁIWSKA, m. Konotop obw. sumskiego Podróżując po Ukrainie, mimowolnie zwracasz uwagę, jak wiele świątyń buduje się w ostatnim czasie. Ukraińcy powracają do chrześcijańskiej moralności, duchowości, które od dawna są właściwe naszemu narodowi. Jeszcze w 1654 roku podróżnik z Syrii Paweł z Aleppo z zachwytem opisywał życie cerkiewne Ukrainy, jej majestatyczne świątynie z cudownymi malowidłami, śpiew chóralny, „od którego chwieją się góry i doliny”. Dziwił się, że na kozackiej ziemi „wszyscy oni, z małymi wyjątkami, nawet w większości ich żony i córki, potrafią czytać i znają porządek nabożeństw oraz śpiew cerkiewny. Oprócz tego księża uczą sieroty i nie pozwalają, aby wałęsały się jako nieuki po ulicach”. O wysokiej moralności Ukraińców pisał także Ołes Honczar: „Przypominam sobie, jakich ludzi widziałem w dzieciństwie: jasnolicy szli do cerkwi, czyści, stateczni. Stamtąd wracali uduchowieni. Więc kiedy zostały zburzone moralne tamy i demon okrucieństwa został spuszczony ze smyczy?”. Piękne świątynie były budowane także w naszym kraju. Cerkwie o zdumiewającej urodzie Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy, Objawienia Pańskiego, Narodzenia Bogurodzicy i inne pozostały w pamięci starców, w szczególności świętej pamięci krajoznawcy Borysa Chwostowa. Z bólem opowiadał on, jak po barbarzyńsku bolszewicy niszczyli te świętości. Orest CZECHEL To było prawdziwe odkrycie: na końcu ulicy, wśród wysokich sosen — niemały budynek (kiedyś — szkoła z internatem dla sierot, a obecnie — zakład komunalny Rady Obwodowej w Kijowie „Buczańska specjalistyczna szkoła ogólnokształcąca z internatem I—III stopnia z pogłębionym nauczaniem języków obcych”) i między jej korpusami mocno wrosła, jak rdzeń, cerkiewka z niebiesko-złotą kopułą — świątynia Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy. Do niej jest także autonomiczne wejście z ulicy. A w westybulu szkoły z internatem wesoło świergoczą w wielkiej klatce kolorowe papużki i mimowolnie wsłuchawszy się w nie, na chwilę uwierzyłam, że na świecie nie ma żadnych problemów. Na moje zdumienie dyżurna mówi, że i liczne kwiaty dookoła, i te ptaszki — to sprawa rąk zakochanego w przyrodzie dyrektora placówki Mychajła Petrowycza Nakonecznego, który wykłada tutaj historię. …W przytulnej cerkwi kończy się nabożeństwo. Młody ksiądz pięknym głosem przemawia do parafian. Wkrótce się poznajemy. Proboszcz świątyni, kandydat nauk teologicznych protojerej Mykoła Kryhin organizacją szkół niedzielnych zajmuje się od dawna. Zaczynał w Kijowie przy Soborze Włodzimierskim, w świątyni Opieki Przenajświętszej Bogurodzicy w rejonie sołomiańskim, dla dzieci ze szczególnymi potrzebami w centrach socjalnych Kijowa: przy ul. Lwa Tołstoja oraz na Teremkach. Miał zamysł zbudować cerkiew dla dzieci — świątynię dziecięcą. Początkowo budowa planowana była w Kijowie obok przystanku metra „Łybidśka”, ale po rozmowie z darczyńcami zdecydował, że najlepiej świątynię wznieść w szkole z internatem. Dyrekcja placówki z wielką radością przyjęła ten pomysł. Tak na terenie Buczańskiej szkoły z internatem powstało duchowe prawosławne centrum „Agniec”. Jego misja tutaj jest bardzo ważna — duchowo-moralne wychowanie młodzieży i odrodzenie wartości kulturowych. Ojciec postanowił zaproponować oświacie swoją pomoc, swoją wizję wychowania dzieci, których losy bywają aż nadto niełatwe. Centrum na dziedzińcach cerkiewnych urządzało publiczne palenie ikon, które przymusowo znosili uczniowie. Wiadomo, że tylko na Konotopszczyźnie w 1930 r. zniszczono około 40 tysięcy ikon. Ludzie wpadali w rozpacz od oglądania, jak giną dawne świątynie. Grabili cerkwie, niszczyli ich sługi. Na Konotopszczyźnie szczególnie strasznych represji doznała autokefaliczna cerkiew i jej księża: Hryhorij Hubenko, Mykyta Ihnatenko, Tychin Szkolarenko, Stepan Kudrasz, Pawło Tarasenko, Dawyd Puchalśkyj, Iwan Moczarskyj. Autokefaliczny ksiądz z podmiejskiej wsi Pidlypne Dmytro Karpenko 26 lat spędził na zesłaniu. Ogółem w okręgu konotopskim w latach 1929—1932 represjonowano 58 sług kultu. Aresztowano i rozstrzelano wielu proświtian, cerkiewnych chórzystów „za udział w ukraińskiej kontrrewolucyjnej organizacji „Proświta”. Płynęły lata… Wiernych nie opuszczała nadzieja odrodzenia splądrowanych przez bolszewików cerkwi. Przecież wkuwany kodeks moralny budowniczego komunizmu nie zdołał zastąpić chrześcijańskich przykazań. Wraz z odrodzeniem Ukrainy w latach 90. ubiegłego wieku zaczęły odradzać się świątynie. Do 350. rocznicy bitwy pod Konotopem kosztem ukraińskiej diaspory powstał w Konotopie Sobór Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy. W 2009 roku na nim zostały poświęcone krzyże. Proboszcza świątyni ojca Pawła Kuzia szanują parafianie. Szczery w kontaktach, uśmiechnięty, zawsze gotowy udzielić pasterskiej rady, zdołał zjednoczyć wspólnotę. Kozacy Sotni Konotopskiej — parafianie świątyni, tutaj przechowują także swój sztandar. Biuletyn informacyjny Soboru „Prawosławna Konotopszczyzna” jest interesujący dla wielu krajan. I ludzie poszli do świątyni pomimo złośliwych wymysłów, plotek, a nawet gróźb. Słudzy patriarchatu sąsiedniego państwa nawet dzieciom w szkołach grożą karą Bożą, jeśli te odważą się wejść do naszej cerkwi. Jesienią odbyło się poświęcenie świątyni. Chlebem-solą witali parafianie w ukraińskich strojach Świątobliwego Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Filareta. Przybyło wielu gości z Kijowa, w szczególności znana poetka Natalka Pokład. Na uroczystym nabożeństwie byli także posłańcy ukraińskiej diaspory z Chicago. A świątynia jest naprawdę majestatyczna. Zachwyca pięknem ikonostas, wykonany przez znanych mistrzów z Kołomyi, na którym obok świętych przedstawiony jest także męczennik — ostatni koszowy ataman Siczy Zaporoskiej Petro Kałnyśewśkyj. W świątyni jest zdumiewająca akustyka, czyste głosy wychowanków Kijowskiego Seminarium Duchownego brzmiały wspaniale. Wstrzymując oddech, słuchali parafianie przepełnionego głęboką mądrością kazania wielkiego ukraińskiego patrioty, bezkompromisowego Świątobliwego Patriarchy. A przed wspólnotą cerkiewną jeszcze wiele pracy: nie tylko uporządkowanie dziedzińca cerkiewnego, ale i przekształcenie świątyni w prawdziwy ośrodek kultury i duchowości. Przy świątyni będzie działać szkoła niedzielna, biblioteka. …Płoną na słońcu złote kopuły dumnej świątyni — symbolu odrodzonej wiary i duchowości. Znowu wita wiernych rodzinna cerkiew jaskrawą wielobarwnością ręczników, zapachem kadzidła. Wchodzą do swojej Świątyni, aby się pomodlić, uzdrowić duchowo, posłuchać mądrych kazań swojego proboszcza, poradzić się go. Odradzają się także świątynie ludzkich dusz, powoli znikają wieloletnie nawarstwienia obojętności i znieczulicy, utwierdza się wiara w triumf dobra i sprawiedliwości.

Машинний переклад

«I WEDŁUG WIARY WASZEJ NIECH WAM BĘDZIE…»

„Agnus” wchodzi w strukturę szkoły i zajmuje się wychowaniem pozaklasowym. Po lekcjach dzieci mogą, zamiast do klubów internetowych, przyjść do centrum i zdobyć wiele wiedzy. Początkowo prowadzono lekcje etyki chrześcijańskiej, a następnie, aby dzieci miały możliwość oglądania pouczających filmów, kupiono telewizor i odtwarzacz DVD. A ponieważ ojciec ma jeszcze wykształcenie kierownika artystycznego projektowania, gdyż studiował na Uniwersytecie Kultury i Sztuki, to w niektórych swoich niedzielnych szkołach, obok Pisma Świętego i Prawa Bożego, uczył makramy i rysunku. Nie jest tajemnicą, że aby dziecko przyszło do kościoła, trzeba włożyć wiele wysiłku, zainteresować je. Można zacząć od najprostszego: wykonywania przedmiotów własnymi rękami. Stopniowo do centrum dołączyli nauczyciele śpiewu chóralnego, haftu, sztuki zdobniczo-użytkowej, mistrzostwa aktorskiego. Każde dziecko przed Wielkanocą wyhaftowało sobie ręcznik na koszyczek i ozdobiło pisankę. Obecnie w centrum działają niedzielna szkoła, studia pieśni duchowych, kółko teatralne, telewizja, kursy florystyki i sztuk plastycznych. Cieszą się z każdego dziecka, które chce czegoś się nauczyć. Drzwi centrum są otwarte dla wszystkich chętnych. Podczas gdy maluchy zajmują się w kołach zainteresowań, ojciec po nabożeństwie czyta dla rodziców wykłady na tematy duchowe. Opowiada, jak zachowywać się w świątyni, jak przystępować do Sakramentu Pokuty i Komunii. Poznaje się też Żywoty świętych oraz historię Kościoła Prawosławnego. Ale najbardziej, jak się wydaje, interesuje ludzi nie same wykłady, lecz żywa rozmowa z kapłanem. Młodzież najbardziej interesuje kwestia małżeństwa i życia rodzinnego. Jednak większość parafian chce dowiedzieć się, jak zmienić swoje życie na lepsze, jak wieść życie chrześcijańskie i żyć dla zbawienia. Bo, jak mówi ojciec, przyjść w Wielkanoc poświęcić koszyczek to jedno, a kiedy człowiek zaczyna zastanawiać się nad swoim życiem, nad swoją misją na tej ziemi, to zupełnie co innego. A ponadto ojciec Mykoła wraz z pomocnikami wydaje bardzo ciekawy i pouczający magazyn „Agnus” (w związku z trudnościami finansowymi w ostatnich latach — jedynie w wersji internetowej). W przyszłości proboszcz chce zbudować w Buczy świątynię w dawnych ukraińskich tradycjach, aby przy niej były studia garncarstwa i kowalstwa — w prawdziwej garncarni i kuźni. Planuje wymurować ukraiński piec, aby piec chleb. Centrum ma pomóc odrodzić nasze dawne tradycje i kulturę. A tego niedzielnego dnia do Buczańskiego Centrum Duchowego przyjechali goście ze stolicy — Tetiana Judymiwna Dymań, starszy nauczyciel Kijowskiej Szkoły Sztuk Dziecięcych nr 8, kompozytorka i śpiewaczka, laureatka nagrody im. Natalii Zabiły (2011), przywiozła swoich wychowanków. Przedstawienie pod tytułem „Cudowne skrzydła ręczniki” oczarowało wszystkich obecnych. Najpierw pani Tetiana opowiedziała o ukraińskim ręczniku-amulecie, potem dzieci wykonywały klasykę muzyczną i czytały wiersze dziecięce obecnej na spotkaniu Natalki Pokład, a na zakończenie Tetiana i Ludmiła Wereta (duet „Ornament”) podarowały poetce piosenkę do jej słów (muzyka Tetiany Dymań) „Zaśpiewajcie mi, babciu, kołysankę”. Ojciec Mykoła podziękował wszystkim za miłą gościnę, zaprosił do ponownego przyjazdu i obdarował uczestników koncertu pięknym wydaniem „Biblii” oraz filmami wideo, a Natalka Pokład — swoimi książkami. „Wierzymy, że nasza praca przyniesie dobre owoce, i niestrudzenie pracujmy dla dobra ukochanej ziemi ojczystej” — powiedział proboszcz na pożegnanie.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

wiedzę z zakresu architektury, malarstwa, nowoczesnej poezji francuskiej, co później odbiło się na jego twórczości. Najlepsze lata przeżył poza Ukrainą. Przez długi czas pracował na Uralu, po rewolucji powrócił do ojczyzny. Pierwsza książka poetycka 23-letniego autora o zuchwałym tytule „Liryka. Tom I” ukazała się w 1906 roku w Moskwie. Tamże po 5 latach pojawił się „Calendarium. Tom II”. Jeszcze po… 17 latach już w Kijowie został opublikowany podsumowujący zbiór „Całuję ziemię”. Jedyny, który wyszedł w ojczyźnie poety. Długotrwałe pauzy między wydaniami książek — być może, także skutek rozproszenia zainteresowań człowieka pragnącego ogarnąć nieogarnione. Ta okoliczność, jak i długotrwały pobyt na obczyźnie, odbiły się zarówno na produktywności autora, jak i na jakości jego utworów. Debiut Filanśkiego był niemal porażką. Jego pierwszy zbiór — to niemal w całości bezkształtna masa ogólników i mglistości w duchu estetyki symbolistycznej. Z pełnym kompletem brodatych stereotypów, banalnych sentencji i autoplagiatów. Mnóstwo razy używane: piękno-rosa, serca-noc, dziewczęce-noce, lat-kwiat, czas-nas, a także rymowanie w rodzaju — pozwała-zrywała-spuszczała-doznała, kłopoty z gramatyką, używanie w dopełniaczu liczby mnogiej -kwit, -żart zamiast kwiatów, żartów rzucało się w oczy nawet po- I, cały łkając, błagam ja, nieszczęsny: „Otwórz drzwi pokutne!” III Ja nie modlę się dawno… Do kogo modlić się będę? Skąd, z jakich wysokości bogów sobie zdejmę? Mój bóg — piękno ziemi, Jego nie znają ludzie… Bogom niebios niemych — skąd ja słów wezmę? IV „Jak Kain sumienia — bez żalu, bez westchnienia Ja ciało ranami pokryłem, I bogotkane odzienie Jak szatami — wstydem* krwawym owinąłem… Od przepaści mąk moich, z grzesznej ciemnicy, O miłosierny nasz — błagam Cię — weź mnie! Jak mirrę czystą przyjąłeś ty od nierządnicy — O szczodry twórczo nasz, łzę moją przyjmij!” * Stud — wstyd V Gdybym pewien był, że spojrzenie moje znasz, Jakich bym słów w duszy swojej nabrał! Gdybym, boże, wiedział, że ofiarę ty przyjmujesz, — Jaki bym ołtarz w duszy swojej ukuł! VI „Na drzewie krzyżowym przez męki, przez nieme Jednym spojrzeniem świat słońca ty zgasiłeś, I ziemię poruszyłeś ty, i góry rozdzieliłeś — O spójrzże, twórczo mój, na męki nieziemskie! Nieprawdy cierniem swoje owinąłem ciało I serce lodem grzesznym ukułem; Wieniec cierniowy sam ty, panie, przyjąłeś; O Zbawco nasz — zbaw, o boże nasz — zmiłuj się!” VII Drżą żywe ognie, Żyją nieme ściany,

Машинний переклад

MYKOŁA FILANSKI (1873—1938) „I SERCE RZĘSY PODNIOSŁO…”

Opracowanie i autor rozpraw literaturoznawczych, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWSKI Ale była taka ciemność — Swoi swoich nie poznawali… M. Filanski był człowiekiem szerokich zainteresowań. Geologia, przyrodoznawstwo, historia, archeologia, architektura, malarstwo, muzyka, muzealnictwo, etnografia, kulturoznawstwo — oto krąg jego zainteresowań. Grał na kilku instrumentach muzycznych, malował. W latach studiów na wydziale przyrodniczym fizyczno-matematycznego fakultetu Uniwersytetu Moskiewskiego uczęszczał do pracowni malarza Sierowa i architekta Szechtela. Jako 20-latek trafił do Paryża. Wzbogacał „POKUTY OTWIERAJ”* I Smutny, poważny dzwon I świece woskowe, Na szatach złotych — tajemniczo-cichy świat; Pokłony do ziemi I słowa święte, Kadzidła siwy dym i czarny aksamit. O jak wy wznieśliście się, Daleko gdzieś zostaliście! Jak smutno dogasa nad sercem wasz pozdrowienie! I chociaż zimny rozum Zapomniał wasz testament — Jeszcze serce z wami nie żegnało się. * Pokuty otwieraj (starosłow.) II „Otwieraj drzwi pokutne! Jutro duch mój płynie do świątyni niebios… Moja świątynia ziemska — w grzechach i w brudach cała; Oczyść, o szczodry mój, duszy mojej rany — Otwieraj drzwi pokutne!” I złe myśli, i ciężkie działania Same w duszy mojej, szalejąc, stoją; Nadchodzi sądny dzień i blisko czas ostatni, czytał. Błyskotliwy i wymagający wobec siebie stylista Kociubynski inaczej nie mógł zareagować na profesjonalne uchybienia, zwłaszcza gramatyczne. I. Kaczurowski wyraził przypuszczenie, że irytacja Kociubynskiego wywołana była religijno-mistycznymi motywami liryki Filanskiego. Cóż, całkiem możliwe. Wtedy uważano to za oznakę złego tonu. Ale dążenie do owych motywów mogło stać się (stało się) tylko dodatkową zachętą dla krytyka, przede wszystkim jednak — to niska jakość utworów. Wyrok Kociubynskiego jest niemiłosierny: „Miejmy nadzieję, że w dzień sądu ostatecznego pan bóg wybaczy poecie jego grzechy i nie wspomni jego wierszy”. Te wersy ograł potem Zerow w swoim sonecie „Filanski”, który kończył się tak: I oto czytam ja wsławione pieśni, Wysoką „Lirykę” i surowy „Kalendarz”. Tam prawdziwe piękno, a tutaj z nim w parze, — Zła gramatyka i modlitwy pieśni. I — jak uderza wszystko podwójnym bukietem, widzeniu wierzchołkowym. Tym bardziej, że książka była ładnie wydana. Techniczne uchybienia przyćmiły nawet to lepsze, co w niej było: liryzm, zmienność stanów duszy, umiejętność uchwycenia ulotnego nastroju, zatrzymania chwilowego wrażenia, niejednoznaczność treści. „Liryka” Filanskiego wywołała ostrą reakcję Kociubynskiego. Prozaik ganił poetę za „całkowitą nieznajomość języka, ubóstwo myśli i obrazu, mechaniczne łączenie poszczególnych wersów”, brak świeżych rymów, „niesłychaną niedbałość” i powoływał się przy tym na liczne przykłady takiej niedbałości. Pisał Kociubynski o „czarnym cieniu” Eklezjastesa, o „gęstej mgle” tam, gdzie autor „wyśpiewuje chwałę panu bogu”. Dzisiaj na tę recenzję narzekają, nazywają niesprawiedliwym napadem, dziwią się, jak mógł wybitny prozaik nie zauważyć wybitnego poety. Adwokaci Filanskiego jakby zapomnieli, że wybitny poeta jeszcze się nie objawił, a kiedy się objawił, to Kociubynskiego już nie było wśród żywych. I chociaż druga książka poety wyszła jeszcze za jego życia, nie wiemy, czy on ją IX I wije się kadzidło, I szatę złotą Wiankiem żywym on sięgnie całą objąć. I ja stoję, łowię Piękno jej ziemskie, Nie wiedząc, komu chwałę swoją posłać… I tylko wiem ja, Że, jak bym ja nie sławił Piękna ziemi i niebios, ja łzami nie zaleję się! Ja do modlitwy nie wrócę… Jak na drodze do Damaszku święty apostoł Paweł — Ja nie obudzę się. X Smutny, poważny dzwon I świece woskowe, Na szatach złotych — tajemniczo-cichy świat; NOC NAD PARKIEM (Moment muzical) W szatach nocy cienie białe Blask gwiezdny nałożyły, I wzywa do siebie cień ukrzyżowanego za nas… Dzwoni srebro kadzideł, I chylą się kolana… Tajemna chwila duszy, tajemny serca czas. VIII „Kogo zawołam ja na ciężkie łkanie, Komu, komu łzami otchłań mąk zleję! Tobie jedynemu — wszystkie łzy i westchnienia, Ciebie jedynego w ostatnim czasie błagam… Ty gliną swoją z ziemi mnie podniosłeś, Ty serca i duszy włożyłeś żywe siły, I czas sądu twojego niebieskiego nastał: Z ognia piekielnego weź mnie, zmiłuj się!” Pokłony do ziemi I słowa święte, Kadzidła siwy dym i czarny aksamit. Jak tutaj splótł się poeta z analfabetą! Wiersz napisany w 1921 roku. Zerow znał już Filanskiego z drugiej książki. Ocena jego jest bardziej rozważna. Ale i on potwierdził negacje, zauważone przez Kociubynskiego. Sprzeciw budzą tylko „modlitwy pieśni” — jawny hołd złożony czasom. Przeciwnie: modlitwy są natchnione, przejmujące. Filanski jako suweren, nosiciel poetyckiej władzy — to druga i trzecia jego książka. I chociaż w nich jeszcze odczuwalna jest inercja wad poprzedniej, ale to już charakter pisma twardy i pewny. Jeśli te epitety są stosowne, kiedy mowa o piśmie symbolisty, skłonnego do impresjonizmu i klasycyzmu zarazem. Symboliści, jak wiadomo, dzielili słowa na poetyckie i niepoetyckie. Przykłady „poetyzmów” mamy i u Filanskiego. Na przykład, ulubione przez niego łanity (policzki) czy nawet rzęsy, chociaż równolegle istnieją i dość często używane rzęsy. I mimo wszystko Mykoła Filanski, mimo wszystkich grzechów i uchybień, jest kulturalnym poetą. I piętno analfabety (nieuka) do niego nie przylgnęło. On pisał o drodze „jednej między innymi- Marzą, mdleją na prześwitach, Na wysokich piedestałach. Tutaj, i tam, i wszędzie wokoło Świecą piersi, ręce, czoła… Cały w objęciach ciepłych nocy, Pomiędzy nimi kaskada grzmi. Patrzy wzrok niezmordowana zgraja — Wróżka nocy nadlatuje. I, usłyszawszy wróżki skrzydła, Drgnęły cienie białe, Płyną w milczeniu z piedestałów I niosą się w ciemne dali. Z ponad polan, nad kaskadą, Schodzą cienie rząd za rzędem. I lecą pod ciemne szaty Na rozmowę, na poradę. I lecą, niosą się cienie W czysto gwiezdnym promieniu, Płyną srebrne ich stada — Wszystkie do kupy, wszystkie do pary — Lotem cichym, lotem białym, Ręce w ręce, ciało z ciałem. Zabrzmiały, ciemne, wszędzie: Tam wzdychają białe piersi, Tam w objęciach ciemnych nocy Ktoś całuje, ktoś szepcze, Tam łamią ręce białe, Tam całują, tam zemdlały… Od dąbrowy do dąbrowy — Grzmot, pieszczota, śmiech, rozmowa… Świt zorze rozpościera, Wróżka nocy odlatuje. I, rozłączywszy białe ręce, Bez pożegnania i bez męki, Cienie białe, cienie mdlejące Znowu do parku podfrunęły, Podniosły się i znowu stanęły Na wysokich piedestałach. Będą jutro, jak i wczoraj, Znowu zimne ich czoła, I nie poruszy, (i) nie zbudzi Ostry ranek białe piersi. A tajemną siateczkę, Którą narzuciły na ścieżkę Przewiesłem nogi bose, Do wschodu słońca zmyją rosy…

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

ścieżkami”, który wzywa do siebie “nie każdego z nas”. Dla podróżnego tam “inaczej” dzwonią “okrzyki ziemi”, dlatego też “nieziemskim ogniem” płoną jego usta. On sam kroczył tą ścieżką i szczerze wyznawał: I cień Przeszłości zmieniał się Z poetą spojrzeniem niemym. I cień Przeszłości pozostał — Na wieki pozostał nad nim. To prawda. Przeszłość dla niego — to wszechobejmujące i pojemne pojęcie: historia, kultura, religia, sposób życia. Na jej złotych tablicach, mówi poeta, “jaśniej ziemi niejasny chram”. Zarówno przez wychowanie, jak i przez skład duszy Filanśkyj należał do tej przeszłości. Dlatego tak nieswojo czuła się jego muza w bezbożnej porewolucyjnej współczesności. Opracowujący zbiór Filanśkiego, który ukazał się w “Bibliotece poety”, W. Szewczuk, będący również autorem artykułu wstępnego, oponując Koriakowi i innym krytykom, uczynił z poety ateistę. Dla niego religijność to nieprawda, jedno z nieporozumień, niesprawiedliwa “etykietka”. A Bóg poety — to, powiada, nie chrześcijańskie, a filozoficzne pojęcie, natura, obraz kosmosu. Opracowujący cytuje: Kadzidła siwy dym i czarny aksamit — O, jak wy wznieśliście się, Daleko jak zostaliście… I wyciąga wniosek: “Cała poetyka religijnego obrzędu umarła TRZECIE KURY Nikt nie spał… I my nie spaliśmy, Lecz była taka ciemność — Swoi swoich nie poznawali... A kura i pierwszego nie ma. I uderzył grom z ziemi i niebios, I wstrząsnął się cały świat. Burza rwie ziemskie szaty, Bije je z góry, z boku, z dołu, Rwie, podnosi, pali, studzi, W szaleństwie martwych budzi… Dzwon o dzwon i struny w struny, Trup na trupa i trumny w trumny, I od krwi każdy pijany, I na placach* — dym krwawy… I zwyciężył się burzy czas, I — trzeciego podał się głos. I wołają rozświetlone bezmiary Wszystkich tych, którzy zboczyli z drogi. * Place — szerokie ulice, rynki (starosłow.) KIJÓW I. Na placach Jeszcze skarb wieków nie cały przeżyty, Jeszcze widać kres dawnych działań, I piętno dni twoich nie zmyte W szczątkach “kamienia i marzeń”. Niech na nowych twoich domostwach Piękno — bez rodzinnej kanwy, Niech przed geniuszem Rastrellego Tłum nie chyli głowy; Niech step, w codzienny smutek spowity, Skuł zmęczone usta I szlak świętości twoich, Sławuto, Cierniami cały zarósł — W czas nieznany, czas niespodziany Ty znów rozewrzesz swój język… Natchnionym słowem oświecony, Kiedyś nie darmo Pierwozwany Zorzę ziemi Twojej przepowiedział! II. W Ławrze Skrzydłem pod dachem bije gdzieś gołąb, Gdzieś nagle brzęknęło wiadro… dla niego (Filanśkiego — W. B.) dawno”. Cytat spreparowany, wyrwany z kontekstu, a do tego z naruszeniem grafiki i znaków przestankowych. Oto jak naprawdę jest u Filanśkiego: Smutny poważny dzwon I świece woskowe Na szatach złotych — tajemniczo-cichy świat; Pokłony do ziemi I słowa święte, Kadzidła siwy dym i czarny aksamit. O jak wy wznieśliście się, Daleko gdzieś zostaliście! Jak smutno dogasa nad sercem wasz pozdrowienie! I choć chłodny rozum Zapomniał wasz testament — Jeszcze serce z wami nie żegnało się. To pierwszy wiersz z przejmującego cyklu “Pokajania otwórz”. Komentować go nie ma potrzeby. Duszny elegijny ton, określenia “słowa święte”, “tajemniczo-cichy świat”, westchnienie-wykrzyknik “jak smutno dogasa…” — przemawiają za siebie i za autora. To właśnie jest przejaw “czystej” nostalgii za poetyką “religijnego obrzędu”, która nie umarła dla poety, syna księdza, ani dawno, ani niedawno. Ale zwróćmy uwagę na “chłodny rozum” i na ostatni wers o sercu, które “jeszcze nie żegnało się” z testamentem tajemniczo-cichego świata. Kiedy mowa o wierze, zderzenia rozumu i serca są nieuniknione. Nieuniknione Płoną w słońcu mury dziedzińca, Wokół szerokiego przedsionka Mgłą kadzidło naniosło… W niemej piękności świętej broni, W złotym swoim wieńcu Stoisz Ty cały przede mną. U podnóży czarną koleją Przechodzą powoli mnisi. Ja widzę czoła, słyszę gwar, Rozbrzmiewają żarty, mowy, śmiech, I, niby w oparach przejrzystych, Wstaje cały dzień kapłanów Twoich… O jak ponuro, nudno, niemrawo Ich wzrok senny wypływa, W jakich rękach piękno i sława, W jakich ustach święte słowa! Nad złotem bram, krzyży na chórem, Krwawym cierniem Chrystusa — Jaką zdradą, wyrzutem Płonie nikczemny cel! Gdzie hartowały się ducha skrzydła, Gdzie biło myśli źródło — Wszystko zaskorupiało, zgniło, Wszędzie pełno ducha zgnilizny, pleśni, I nawet chwastów ziarno spleśniałe Na niwach ich — nie zakwitło! * * * Zeszli się, ale… bez walki Upadli ci, co padać zwykli, Upadli znów i znowu zniknęli, Jak zniknęły “tysiące i ciemności”. I znów tę krew ziemia wzięła I ślad czerwony zamiotła. xxx Leciały dni, mijały lata, Niosło się ze strun: “O dokądże, dokąd!” Niosło się, ale echa nie znało, Wiosennym śniegiem rozpuszczało się I gdzieś zbierało się, tam, we mgle, — Między krwawych źródeł ziemi. i stany przejściowe, sprzeczności nastroju, wzloty i upadki, przypływy wątpliwości i ich przezwyciężanie. Są one także u Filanśkiego. Lecz rzecz w tym, że rozum u niego zmaga się z sercem. I sama nazwa cyklu — to prośba o wybaczenie za skazę chłodnego rozumu, jego dyktat niepowracania do modlitwy. Poeta mówi, że on nie obudzi się „Jak na drodze do Damaszku święty apostoł Paweł”, opłakuje utracone i deptane przez czas, ale i zwraca się do Stwórcy z przenikliwymi słowami: Mój świątyni ziemskiej — w grzechach i w brudach cały; Oczyść, o szczodry mój, duszy mojej rany — Otwórz drzwi oкаяннi! Filanśki, jak być może nikt z poetów pierwszych dziesięcioleci XX wieku, wyraził zamęt duszy człowieka, którego wiara poddawana jest próbom. Aby się o tym przekonać, wystarczy sumiennie przeczytać jego dorobek. Są tam i inne wiersze, przejęte tymi samymi motywami, a pośród nich i przenikliwy (podaję go w wyborze) „On tu…”. Nawiasem mówiąc, w tym samym jednotomniku błędnie wskazana jest też data śmierci poety: Filanśkiego rozstrzelano nie w 1937 roku, a w czerwcu 1938-go. Wprawdzie w tamtym czasie wydawcy mogli o tym nie wiedzieć. Wśród młodych poetów, którzy publikowali w czasopiśmie „Ukraińska chata”, głos Filanśkiego miał swój tembr. Z latami stał się wyraźniejszy, nabrał niezależnego brzmienia. Choć „chatianie” poruszali się w jednym kierunku, ale różnymi drogami. Czuprynka, tracąc na treści, podporządkowywał słowo muzyce, Woronyj ciążył ku logice, kanonicznemu wierszowi i dał wzorce różnych jego form, w tym rzadkich, Filanśki skłaniał się ku impresjonizmowi. Była to bezpośrednia kontynuacja jego fascynacji malarstwem i własnej praktyki artystycznej. Z czasem jego poetyka doznała pewnych zmian. W niej coraz wyraźniej wyodrębniały się cechy właściwe parnasistom. Nieprzypadkowo neoklasycy robili ukłony w jego stronę. W wierszach Filanśkiego pojawiła się konkretność, nie do pomyślenia u Czuprynki, choć lekkość, melodyjność, ażurowość jego słowotwórstwa nie doznały zauważalnych deformacji. A zmiana rytmu w granicach jednego wiersza nawet uwydatniła się przedmiotowością. Niezmiennie wzrosła też kultura językowa, czemu sprzyjał i powrót do domu. Niewesoły czy wręcz ponury ton pierwszych wierszy zabrzmiał jasną nutą — hymnem ku czci ziemi. Pojawiają się cykle bez numeracji: wiersze niezależne, ale każdy kolejny z nich — kontynuacja poprzedniego. Przeszłość zabrzmiała w rytmach energicznych i pełnobrzmiących. Kuszący aspekt tematu — Filanśki — przyrodnik, śpiewak stepu. Ciekawa jest jego kosmogonia i kosmologia („Siedem dni”), odczuwanie przez niego prahistorii i historii. Ważny i, wydaje się, niedostrzeżony dotąd moment: wpływ Filanśkiego na poetów Szkoły Praskiej, przede wszystkim na Olżycza i Laturynśką. A czy i na Darahana, chociaż ostatniej książki Filanśkiego „Całuję ziemię” Darahan znać nie mógł: zmarł na kilka lat przed tym, jak ona wyszła. Religijne wiersze Filanśkiego stały się źródłem siły i dla Jurija Łypy. Istnieje bezpośrednie współbrzmienie. Śpieszę doprecyzować: neoklasycyzm Filanśkiego nie był kontynuacją jego symbolizmu: szedł z nim w parze. I właśnie Filanśki-symbolista nie pozostał poza uwagą symbolisty Tyczyny. Taki to poeta, którego bardziej naśladowano, niż badano. Rozwijał się Filanśki gwałtownie. Była to jakby rekompensata za negatyw pierwszych kroków w literaturze. Nie ma wątpliwości, że gdyby nie gwałtowna śmierć, talent jego rozbłysnąłby jeszcze jaśniej. Dla Filanśkiego kontakt z Bogiem — „tajemna chwila duszy, tajemny serca czas”. Być może właśnie w takich chwilach przenikliwej duszy otwiera się przyszłość. I czyż nie do nas zwraca się ten niesłusznie zapomniany dziś poeta? Nie dręcz mnie, mój bracie-przyjacielu, Z tobą mamy żal jeden: Rydają ciężko nasze muzy, Rechocze w piekle szatan.

Машинний переклад

Z MIŁOŚCIĄ DO TARASA. W 140. rocznicę urodzin Mykoły WORONOGO

Raisa TANANA, kierownik wydziału Szewczenkowskiego Rezerwatu Narodowego, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Przez całe życie Mykoła Worony nosił w sobie miłość i szacunek do genialnego ukraińskiego poety i malarza Tarasa Szewczenki. W 1911 roku, w 50. rocznicę śmierci Kobzarza, poeta napisał wiersz „Na Tarasowej panichidzie”. W kolejnym jubileuszowym roku 1914, kiedy mijało 100 lat od urodzin Kobzarza, przyszedł pokłonić się jego świętemu grobowi. Jak wiadomo, rząd carski nie tylko zakazał obchodów jubileuszu 1914 roku, ale zakazano też dostępu do grobu Kobzarza. Oto jak o tym wspomina pisarz Oleksa Kobiec (O. Warawa): „Miejscowy isprawnik był zobowiązany regularnie donosić o grobie, a szczególnie o odwiedzających, do zarządu żandarmerii i gubernatora oraz podejmować odpowiednie środki. Jego troska o grób Tarasa Szewczenki sięgała do tego stopnia, że w dniu stulecia urodzin poety — 9 marca 1914 roku — ogromny oddział konnej policji przez całą dobę czuwał, ukryty w najbliższym od grobu lasku, a na samym grobie, aby nie dopuścić pielgrzymów do oddania hołdu prochom poety, bez przerwy warowali, rozłożywszy się na pierwszych delikatnych murawach wiosennej zieleni, trzej uzbrojeni w karabiny stróże…”. Miłośnikom Kobzarza nie udało się w marcowe dni oddać hołdu poecie na jego grobie, więc udali się tam 25 maja 1914 r. Była to tradycyjna podróż parowcem z Kijowa, zapoczątkowana jeszcze w 1909 roku przez Mykołę Łysenkę. Przybyło wielu przedstawicieli ukraińskiej inteligencji, jak widać z księgi wrażeń w pierwszym ludowym muzeum Kobzarza — Tarasowej Świetlicy. Wśród licznych wpisów znajdują się autografy Wołodymyra Naumenki, Ostapa Łysenki, syna wybitnego kompozytora, Zofii Rusowej, Oleny Telihy. 22 maja 1914 r. minęło 53 lata od śmierci Kobzarza i pochowania go w Kaniowie na Czernieczej Horze. Ten dzień zbiegł się z Świętą Trójcą. 22 maja do grobu Kobzarza zawsze przychodziło bardzo wielu ludzi; nie naruszono tej tradycji również w tym jubileuszowym roku. Wśród nich był także Mykoła Worony. Pod wrażeniem tej podróży Mykoła Kindratowycz napisał do gazety „Rada” artykuł „Na grobie Geniusza”. „…Chce się pozostać samemu na tej wielkiej górze — pisze poeta — by pogrążyć się w zadumie, zagłębić myślami w tajemnicach swojej świętości świętych, chce się odmówić taką modlitwę i, przytulony do łona drogiego grobu, płakać czystymi, dziecięcymi łzami…” Dzięki Mykole Kindratowyczowi z jego artykułu dowiedzieliśmy się, że księga wrażeń za 1914 rok zawierała znacznie więcej stron. Należały do niej wpisy z lat 1911—1913. Niestety, do naszych czasów te wpisy nie zachowały się. Księga, którą posiadamy (1914—1915), zaczyna się wpisami z 25 maja 1914 roku i liczy zaledwie 194 strony. Gdziekolwiek rzuciłby los Mykołę Woronego, nigdy nie zapomniał on o Tarasie Szewczence. W 1921 roku na emigracji przełożył i wydał zbiorek wybranych poezji Kobzarza. Jesteśmy dumni, że w naszym wielotysięcznym zbiorze książkowym znajduje się także ta książeczka, która świadczy o wielkiej miłości Mykoły Woronego do Tarasa Szewczenki.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

ж Idź drogą do słowoświątyni i módl się, póki rosa iskrzy się jak tęcza w głębokich barwach, a cichodzwon jeszcze nie wylądował. Takie tu barwoperły migoczą, że grzech choćby wzrokiem dotknąć tę rozkosz i przez magiczny kryształ spojrzeć aż po najdrobniejszą nitkę pra-substancji. I zdumieć się: porywisty słowny stop zawiera w sobie wszechświat, który jedynie duch przepłynął przez świetlno-cieniowe zaćmienie ciepła, zaczął i wyhodował drzewa mowy. Zarazem w świecie brzmią wszystkie słowa. ж Mówi skrzypce językiem struny, fonicznymi echami, dźwięczne przeplatanki wędrują w dal z dali, nierozproszone żywotne dźwięki deszczu i śniegu, grzmotu i trawy, strumyka, trzmiela, motyla czy ptaszka, nasion w kulistej główce dmuchawca, jak błyskawice i drżenie rumianku. Te gwary, krążąc, żyją i uzyskują muzykę w milczącej drodze, naładowane dążeniem ku kosmogoniom. Spotkały się niebiańskie i ziemskie. I śpią słowa w kolebkach pra-fonem, brzęczą lub grają, dzwonią lub dzwonią. ж Huczy głośne chorom, jakby splot fal dźwiękowych. Nieuniknione czary tworzenia mów hodują źrenice nowosłów. Już napełniają się światłem, jeszcze chwila i oczy zakwitną, pobudzone kosmicznym strumieniem wiatru, by płakać i radować się tu i tam, a za tajemniczym rozkazem znów leksemami odmieniać mowę, którą z ust Wszechwiedzącego wylewał Wszechmogący. Wzdłuż i wszerz po całym świecie rozsiane kiełkujące ziarno liter. A mowa jest dla mowy żywą krewną. ж I oto lśnisz, mowo promienna, ze wszystkich stron, jak głęboki dzwon, i szumią synonimiczne gniazda, ten nieustanny, wieczny słowopływ, w którym nie gaśnie słonecznica, rozbrzmiewają dawne mantry z grani w grań koralików, dukaczy, herdanów, zgardów - melodii dźwięcznego przesłania do tych, którzy chcą słyszeć krawędź nieba i odgadywać swój maj, czy maj w harmonii zroszonych piwonii, i odczuwać złączony cień światła, gdy dwie myśli „tak” i „nie” na drodze jedna drugiej nijak nie dogonią. ж Gdyby tylko morze blasku było, a nie mnożyły się cierniska grzechów, i smutek nie prowadził jeszcze większego smutku, a słowo czarne - złe zaklęcia. Gdyby nie szatani truciciele bezbarwne i zwodniczo nirwanowe, to nie byłoby śmiertelnej ciemności i nie piekłyby wrogie zaklęcia. Lecz, dzięki niebu, słowo białe ratuje duszę i winne ciało, a oko otwiera raj-ogród, a tam, póki robak się nie obudził, rosa do rosy nie zbiegnie się, jak w muzyce magiczna gama. I słuchasz kamertonu kropli deszczu, które padają na ukryte cymbały w trawach i w kołyszących się koronach drzew, bezgłośnym płomieniem ledwie podpalone, jak wiśni zielonych roje obfite na wietrze tańczą piano, i przebija forte barw — wymowność niewidzialnych organów. Słowa, obrócone w ruch rzeczy, porozumiewają się sposobem drgań z tematu w temat, jak chryzantemy: „Równocześnie na świecie wszystkie słowa brzmią, brzęczą czy grają, dzwonią czy dzwonią. I mowa, krewna mowie, żywa, jedna drugiej nijak nie dogoni”. …anti (ur. 1954) ukończył wydział dziennikarstwa Lwowskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. Franki, pracował w prasie lokalnej, wydawnictwie, redakcji «Bukowyńskiego Żurnału». Członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, związku pisarzy i związku dziennikarzy. Założyciel stowarzyszenia literackiego «HPlyn». Rjabyj a Autor tomików poetyckich: «Grań» (1990, Kijów, «Moloď»), «Wróżenie na gwoździach», «Elegia dla białego dymu», «Szukanie sobowtóra» (1992, Sniatyn, «Agro»), «Strzał orzecha» (1994, Kijów, «Proświta»), «Jaśminowy kamień» (1995, Kijów, «Switowyd»), «Źrenica na skrzydle motyla» (1997, Kijów, «Proświta» – «Literacki Lwów»), «Portrety z przeciągu», «Sygnalizator i muchomor. Kula z Liverpoolu. Omeluch i kapelusz. Trzy albumiki Romczyka Romczyka» (1998, Kołomyja, «Wiek»), «Waga agaW» (sonety, wiersze wolne, haiku, palindromy; 1999, Kołomyja, «Plyn» – «Wiek»), «Łowienie snów» (wiersze z albumów; 2001, Kijów, «Proświta»), «Drzwi echa» (poezje, kompozycje graficzne; 2002, Kołomyja, «Plyn»), «WARTA TRAW» (2004, Czerniowce – Użhorod, «Bukowiński Magazyn» – «Karpacki Kraj»; osiem zbiorów: «Kołysanka spisek» (wybrane teksty), «Szczawiowa granica» (wiersze wolne, białe, ośmiowiersze, sonety), «Głębia okna» (wiersze z rozsypanych rękopisów), «Pęknięcie soku» (monologi i dialogi), «Obracanie gwiazdy» (wiersze wolne), «Ogień jeżyn» (liryka intymna), «Dziewczyna z ptaszkiem» (mała powieść wędrujących iskierek, czyli wiersze wolne koliber, wierszo-prozy ciszy), «Warta traW» (palindromy, logogryfy, rondele, oktawy, białe triolety, gazele, rubaje, haiku); «ŻalokołaŻ» (trzydzieści wieńców wielkich i małych sonetów, 2006, Iwano-Frankiwsk, «Gościniec»), «WINO KOKONÓW» (2008, Iwano-Frankiwsk; dziesięć zbiorów: «Rozgrzany bączek» (wybrane teksty), «Żarnoarie» (zarysy medytacji), «Prąd kory» (stansy), «Wszędzie» (miniatury), «Rozchełstane ognisko» (wiersze na pulsie czasu), «Zarinok czebrecu» (wiersze wolne), «NototoN» (wiersze dla dzieci), «Mieszkaniec kropli deszczu» (cykle, poematy, dramatyczne etiudy), «Zaszpory» (wierszo-prozy), «Wino kokoniW» (palindromy, opusy wizualne); «Żar i miraŻ» (liryka; 2009, Iwano-Frankiwsk), «Czubata woszczyna» (rymowanki dla dzieci; 2009, Iwano-Frankiwsk). Wydaniu wielu książek pomógł Fedir Chylczuk. Twórczość została uhonorowana wieloma nagrodami, m.in. im. «Błahowist» (1997), «Corona Sagraiensis» (Ukraina–Rumunia, 2003), im. Pawła Tyczyny (2005), im. Wasyla Stefanyka (2010). Proponujemy Państwa uwadze sonetowieniec z rękopisu księgi stu wieńców sonetów. Wasyl Riabyj z Kołomyi Wasyl FIChFGOŁOS I nasłuchiwać z profilu i en face echa okrzyków i słów, i fraz, dopóki ciemność nie wypije całego światła albo inny zagadkowy kwiatokwit, który wszystkim opowiada o mowosferze. Wibrują wzburzone fonemy. ż Coś szemrze niemilknące źródło i mowa zapatrzonego w praland nie ma końca, choć przyszło i poszło, i przeszło w szept, jak krzyk smutku, ż A wrażenie takie, że wszyscy są niemi, mówią mimiką i ruchem gestów rośliny i ludzie w świetle i ciemności, jak bliźnięta, cudowni homonimy. I granica głosowa swoim mieczem nie przerwała spowiedzi oczu o tematach językowych i bezgłośnych, dawnych. wypowiedzianych kiedyś i zapomnianych słów albo uśpionych do czasu od pogaństwa, by znów duch semantyczny ożył, jak wybuchy naiwnego malarstwa. A tam jeszcze nieurzeczone twarze, studnia oddycha saksofonowo pod wpływem księżycowej latarni. a żal i pożałował, i pożałował, i straż straży na wieki wieków w mgle łzawy smutek nie zgubi na ziemi. Nieoczekiwanie przychodzi chwila przejrzenia i światło oddziela się od cienia. - źdźbła, liście, serca, oka kwiaty, I między sobą szepczą morza. żeby duch nie skamieniał, wybiegaj, Ż Pokrewieństwo znajdują jasne dusze i skrzydła najbardziej lirycznych posłań co chwila wołają do wzruszeń serca, duszy uzdrawiającego ciepła. Toczy się, jak chce spojrzenie świata-boga, wzruszaj aż do subtelnego współczucia. I zapytaj, czy to jest mowoprąd. ż I zrobiło się tak cicho, choć maku posiej. I światło miesza się z cieniem. I już nie słychać żadnych głosów w tajemniczym barwomigotaniu, Kim są pasterze - słyszanym być pragnieniem, by wypędzić głupią, rdzawą krew - przekazaną w spadku grzeszną magmę i oczyścić się z brudnych rozmów. Kosa kosę znalazła, jak krawędź na krawędzi, Łzo, ŁZAWKO, ŁZINKO, łzawo kiedy żywe związki barw w ciszomuzyce coś przemawiają, jak ruch brwi czy rzęs, mruganie bez słów, byś przejrzał i poczuł, jak wyrasta woda jeszcze niespróbowanym winem między rzeczywistością a cudownym snem z lustrem zmiennych ilustracji, i budzą się słowa, i śpią, jakby zaklęte czyimś «ja», z pulsowaniem hymnów i romansów. * W słowie świat dźwięczny przepływał i co chwila zdumiewał się odkryciem, że istnieją jeszcze jakieś słowa z trwającym wołaniem dysonansów, jak szczekanie psów, wycie wilków i kół, życie i śmierć w znakach interpunkcyjnych, i wiatrołazem czas przyniósł wieloznaczne i jednoznaczne kropki, a może wielobrzmiące fakty tła, gdzie słowotoczą biesy telefonów, jakby ktoś wypił duszę albo ukradł; symfonie odleciały w ciepłe kraje i pozostały echa fali, gdy oczarowuje twój słuch dźwiękogra. * Wysokie i niskie wszystkie tony, i półtony – zagadki drżenia niezłowionego nigdzie echa, chyba podsłuchanego o świcie czy wieczorem, gdy cisza świata mierzy głosową bezdenność i słowa dają znak spojrzeniem, że jednojęzyczność jest jakby obcojęzycznością. Bo czasem jakoś nie rozumieją się nawzajem dwie dusze bez nadziei, jakby dzieliła je ściana drzwi. I może przez błędną kroplę krwi mówcy są ukarani złym bezmowiem. I ty mówisz do trawy i drzew. * Jedne słowa płoną, a inne tlą się i stygną, kamienieją nagle, i rozsypują się piaskiem w zawiejach, i zamieniają się w wiatr zdań. I dopóki stąpasz pod słońcebogiem, los zależy od żywotnych słów, bo wszystko jest ich, już nic tu nie jest twoje, na twojej starej ziemi. I to już nie ty napinasz swój słuch, to one bowiem przesłuchują twego ducha, czy nie pociemniał, nie pękł, nie złamał się. A cóż, twój największy wróg, język, mogą położyć i na wagę. I wyspowiadasz się śpiewającemu ptakowi. * Anioł trzyma oko na świecy, jakby na barwnym żywotekście. Powiedz, jakim językiem milczy twoje nieznane, samorodne słowo. Jaka krew galopuje w nim, czy puls skacze zachwyconym kłusem. Wśród tysięcy przemilczanych języków jest i twój, którym rozbłysł ten barwoświat przemijającym świtem z pejzażami, jak wycinanki, których jeszcze wiatr wieczności nie zmiótł. I wyłaniają się z pisma portrety, a w tekstach są podteksty i międzyteksty. I słyszy duszę języka nerw języka. * Jednocześnie na świecie brzmią wszystkie słowa, brzęczą lub grają, dzwonią albo dzwonią. I język językowi krewną żywą jedna drugiej nijak nie dogoni. Jak w muzyce magiczny zestaw dźwięków, drgają poruszone fonemy i między sobą szepczą morza o mownych i bezmownych, dawnych tematach. I zapytaj, czy to jest raj mowy z pulsowaniem hymnów i romansów, gdy oczarowuje twój słuch dźwiękogra. Ty mówisz do trawy i drzew, i spowiadasz się śpiewającemu ptactwu. I słyszy duszę mowy nerw mowny. m. Kołomyja „Słowo Proświty” nr 51, 22–28 grudnia 2011 r.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

WŁADCA KOLORU WASYL ZABASZTA

Walerij FRANCZUK 7 grudnia 2011 roku w Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury otwarto niezwykłą wystawę ludowego artysty Ukrainy Wasyla Iwanowicza Zabaszty oraz prac dyplomowych jego studentów. Jest to unikalna i zdumiewająca wystawa, poświęcona 60-letniej działalności pedagogicznej tego czarodzieja koloru, światła i kompozycji. Mistrz skończył 93 lata. Jego dzieła emanują potężną energią i rozmaitością barw. Przed nami stał inteligentny mężczyzna, lekko wsparty na lasce, która dodawała mu wykwintności, a długie srebrne włosy tylko podkreślały jego piękno. On jest wielkim i mądrym nauczycielem. Pomyślałem: jakaż siła drzemie w tym człowieku, który w wieku 93 lat sam organizuje wystawę, i ilu artystom przez 60 lat działalności pedagogicznej dał błogosławieństwo na modlitwę do Pana – modlitwę, którą każdy z nas wypowiada nie słowem, a koduje w swoich dziełach. W swoim czasie pobłogosławił także mnie. W takich ludziach tkwi moc naszej Ukrainy: oni żywią krew narodu, kiełkują ziarno na bezkresnym łanie naszej dawnej kultury. On należy do tych dostojników, którzy zawsze byli wśród Ukraińców i dopóki oni są wśród nas, będzie żył naród, będzie nasza ziemia. Wszyscy, którzy witali Wasyla Iwanowicza (A. Czebykin, L. Prybieha, W. Hurin, M. Storożenko, W. Wyrodowa-Gotie, W. Barynowa-Kuleba, W. Perewalski oraz inni artyści), potwierdzali jego ogromny wkład w rozwój ukraińskiej sztuki. Autor wystawy zwrócił się do obecnych z mądrymi i godnymi słowami, a podsumowując wystąpienie, Wasyl Zabaszta przeanalizował swój obraz, na którym kozak Mamaj wreszcie odłożył swoją wieczną bandurę i zabrał się do ostrzenia szabli. Aktualny i niełatwy temat dla cierpiącego i niezniszczalnego naszego narodu bierze na swoje barki ten siwy artysta, podczas gdy twórcza młodzież kiśnie wśród pseudoartystycznych, pseudoduchowych i pseudooryginalnych instalacji, wśród kakofonii „modnych” technik, aby urodzić coś genialnego, nie rozumiejąc, że genialne pojawia się na świecie nie za pomocą formy podania, a jedynie wsłuchując się w swoją duszę i sumienie oraz z Bożego błogosławieństwa. Na obrazie przedstawionym przez autora kipiało życie, tutaj wrzała energia, był on żywy, oddychał, budził myśl. Artysta wzywał do kochania Ukrainy, a młodym artystom poradził, by nie porzucali w swoich dziełach obrazu Ukrainy, bo jest ona tak różna i tak piękna. Kijowszczyzna, Sumszczyzna czy Połtawszczyzna są niedoścignione w swoich pejzażach-krajobrazach, czekają na naszą miłość do nich, pracujcie dla Ukrainy. W swoim słowie powitalnym wspomniałem odległe lata 70., kiedy ten artysta dobrym słowem wsparł moją nadzieję i wiarę w sukces, i dzisiaj chcę pokłonić się i podziękować z całego serca prawdziwie wielkiemu Ukraińcowi, patriocie i artyście. Format słowa powitalnego nie pozwala obszernie i szczegółowo wyłożyć wszystkich myśli, wspomnień, dlatego postanowiłem napisać. Zdarza się czasem w pracowni, że weźmiesz jakąś rzecz do rąk, a ona przywoła wspomnienia, które ułożą się w pajęczynę, z której już pamięć przędzie nić. A może by tak wyszyć obraz ludzkiego życia? Oto jego fragmenty. „Zdarzają się spotkania, które zmieniają zwykły bieg życia, po których wyrastają skrzydła, inaczej postrzegasz świat, zaczynasz sprawdzać swoje czyny z życiem. Wiedziałem tylko jedno – bardzo chcę uczyć się malować. Z przypadkowej rozmowy przy instytucie artystycznym dowiedziałem się, że można zatrudnić się jako model w uczelni, a w Pałacu Październikowym jest ludowe studio sztuk pięknych, którym kieruje Wasyl Iwanowicz Zabaszta. Mówili, że to człowiek, który przeszedł wojnę, znany artysta, szczery i uczciwy pracownik na niwie sztuki. Pierwszą rzeczą, która skłoniła moją duszę i wywołała szacunek do artysty, było to, że w całkowicie rosyjskojęzycznym środowisku on komunikował się po ukraińsku, a to już jest postawa godna szacunku. Dzięki tym słowom uwierzyłem w siebie, poczułem, że jestem komuś potrzebny i że to, co zrobiłem, ma prawo do życia. Jak zbierałem te prace, jak zaniosłem je do siebie do piwnicy przy ul. Petriwskiej, nie pamiętam, ale ten dzień stał się dla mnie odliczaniem nowego czasu, nowej strony mojego losu. Żeby żyć, zatrudniłem się jako model w instytucie artystycznym, aby choć tak być obecnym w tej budowli sztuki, gdzie wieczorami, kiedy studenci odpoczywali, malowałem. Z czasem zapytałem Wasyla Iwanowicza o przyjęcie w następnym roku do KDIH (Kijowskiego Państwowego Instytutu Sztuki). Odpowiedział mi, że do Kijowskiego Państwowego Instytutu Sztuki ukraińskiej sztuki trudno będzie mi się dostać i poradził: „Ty jedź do Lwowa, tam będziesz mógł się dostać. Tam cię przyjmą”. Nie mogłem mu powiedzieć, że nie mam pieniędzy na bilet do Lwowa, nawet nie wiedziałem, czy wystarczy mi na jedzenie. Przypomniały się próby-porażki dostania się na uczelnię. Mnie, chyba jedynego w całej historii kolonii karnych ZSRR, wypuszczono na egzaminy do instytutu artystycznego, ale dokumentów nie przyjęto, bo jeden profesor powiedział: „Ty jedź z powrotem, odsiedzisz, a potem my zobaczymy, gdzie ty będziesz wstępować”. Wtedy przysiągłem sobie, że obowiązkowo wrócę i przekroczę ten próg jako student… Do Lwowa nie pojechałem… Właśnie wtedy W. I. Zabaszta rozpoczął pracę nad dziełem o Bractwie Cyrylo-Metodiańskim. Pozowałem w jego pracowni przy ul. Perspektywicznej. Po raz pierwszy przekraczając jej próg, miałem wrażenie, że trafiłem do muzeum: wszędzie obrazy, ręczniki. Otworzył wielką skrzynię, wyjął szarawary, wyszywaną koszulę… Potem była praca, rozmowy o Szewczence, Ukrainie, było zrozumienie, z jakim szacunkiem i ciepłem odnosi się do swojej pracy. W następnym roku dostałem się do KDIH. Potem były moje obrazy i moje wystawy… Początkowo pisałem zaproszenia prawie do wszystkich moich wykładowców i kolegów, ale mało kto przychodził. Potem wyjaśniono mi, że wśród mojego byłego kierownictwa (kadry zarządzającej KDIH) i kolegów są tacy, którzy zazdroszczą moim sukcesom. Opowiadano też, że ta uprzedzoność i zazdrość nawet poważnie zaszkodziła tym artystom i zwłaszcza wykładowcom, którzy wspierali mnie, odwiedzali moje wystawy. Jestem bardzo wdzięczny wszystkim, którzy przychodzili na ich otwarcie. Poszedłem swoją drogą, nie przecinając tych ścieżek, które pilnie strzegły kruki, wynajęte, by nie wpuszczać, nie dawać drogi twórczym niepożądanym ludziom. Nie chciało się zaszkodzić mojemu drogiemu Nauczycielowi swoją dalszą obecnością w jego życiu, ale często, kończąc obraz, łapałem się na myśli: „A jak oceniłby go Wasyl Iwanowicz Zabaszta?”. Jestem wdzięczny wszystkim moim nauczycielom w dziedzinie sztuki, gdzie czołowe miejsce zajmuje Wasyl Iwanowicz Zabaszta.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

UKAZAŁ SIĘ «PRAWOSŁAWNY KALENDARZ CERKIEWNY» NA ROK 2012

Dmytro KARAN Wydawniczy wydział UAPC wypuścił na rynek stołowy „Prawosławny kalendarz kościelny” na 2012 rok — 186 stron na wysokiej jakości papierze. Wydrukowało go wydawnictwo „Preса Ukrainy” w dwóch kolorach, z kolorowymi zdjęciami episkopatu UAPC. Fotografie przedstawiają życie duchowe Cerkwi i wydarzenia społeczne. Po raz pierwszy opublikowano ikony Matki Bożej: Iržawecką, Zaporoską — podarowaną przez hetmanównę Olenę Ott-Skoropadską; św. Mikołaja Cudotwórcę, cudowną ikonę Mikołaja Mokrego — błogosławieństwo śp. Świątobliwego Patriarchy Mstysława; nowo wyniesionego do chwały świętych — sprawiedliwego Arsenija lekarza, Wołyńskiego Cudotwórcy; nowomęczenników ukraińskich XX wieku. Na okładkach przedstawiono Katedrę UAPC — cerkiew Andrzeja w Kijowie, kijowskie świątynie Mikołaja Nabrzeżnego i Wszystkich Świętych nowomęczenników ukraińskich XX wieku, pomniki: św. Wasyla (Lipkiwskiego), Hołodomoru 1932–1933 w Tarnopolu. Redaktor — biskup Wyszhorodzki i Podolski, wikariusz Eparchii Kijowskiej Wołodymyr (Czerpak). W „Kalendarzu” znajdują się ogólne informacje na 2012 rok, objaśnienia dotyczące świąt kościelnych i świeckich, postów, posiłku, dni szczególnego modlitewnego wspominania zmarłych, dni udzielania ślubów, wyjaśnienia do miesięcznika świętych, skróty. Daty podano według starego i nowego stylu. W miesięczniku świętych zamieszczono krótkie wskazówki liturgiczne dla duchownych i śpiewaków. Są wiadomości o cudownych ikonach Matki Bożej, szczególnie czczonych w Ukrainie, oraz o Soborach świętych. Po raz pierwszy drukowane są „Modlitwa modlitewna do prepodobnych ojców naszych Pieczerskich, ieromnicha Mełetija Syriha”, „Modlitwa za chorego”, z Trebnika św. Piotra Mohyły z 1646 r., przetłumaczone na język ukraiński przez L. W. Iwannikową. Drukowane są akafisty Pokrowie Najświętszej Bogurodzicy; św. sprawiedliwego Arsenija, Wołyńskiego Cudotwórcy; modlitwa śp. Świątobliwego Patriarchy Mstysława za Ukrainę; Dzieje Soboru Archierejskiego z 25 maja 2011 r.; dane informacyjne o episkopacie UAPC; ogólnocerkiewne i szkoły duchowne; klasztory; przedstawicielstwa zagraniczne; o dniach pamiątkowych, cerkiewnosłowiańska numeracja. „Kalendarz” przeznaczony jest dla duchownych i wiernych, nabyć go można w eparchialnych zarządach UAPC, w Patriarchacie Kijowskim (ul. Trójswiatitielska 8-A), w cerkwi Świętej Pokrowskiej na Podolu w Kijowie (ul. Pokrowska 7).

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Wyjątkowa wystawa siwego Mistrza

tego, z kim udało ci się spotkać. Los podarował mi spotkanie z Wasylem Iwanowiczem po ciężkiej próbie, po której ścieżka ludzkiego życia rzadko wznosi się w górę, częściej gwałtownie urywa się w przepaść… Stałem się tylko małą kroplą w bezmiarze morza ludzkich losów, napiętnowanych przez komuno-faszystowski system, który obojętnie zmiażdżył miliony ludzkich istnień na całej Ukrainie. Nie będę opowiadał, dlaczego ta bieda przyszła do mojego życia, być może zbyt wierzyłem ludziom i byłem szczery. Więc jesienią 1979 roku, po „orzeczeniu o zdjęciu z ewidencji komendantury specjalnej”, przyjechałem do Kijowa, nie mając ani kątów, ani podwórka, ani rodziny, ani żadnych potrzebnych znajomości Walerij Franczuk (przy mikrofonie) na otwarciu wystawy Wasyla Zabasztty (po prawej) Po raz pierwszy spotkałem się z Wasylem Iwanowiczem w studiu i od razu, bez zastrzeżeń, mu uwierzyłem. Następnym razem przyniosłem już swój dorobek i bardzo się denerwowałem. Były to pejzaże rodzinnej Chmielnicczyzny, wykonane węglem, pastelą, oraz portrety ludzi, z którymi zetknął mnie los. Wasyl Iwanowicz pozwolił rozłożyć rysunki w dużej sali. Uważnie przejrzał moje prace i zaprosił studentów, którzy ćwiczyli w innym pokoju, aby je obejrzeli. Bardzo się denerwowałem. W końcu słyszę głos Wasyla Iwanowicza: „Widzicie, ile napracował ten chmielniczanin? Tak trzeba pracować, aby osiągnąć sukces”. Ciepło, po ojcowsku mnie objął i zaprosił do studia na zajęcia.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

MAMO, DOKĄD PÓJDZIEMY?

Ludmiła ILJENKO Czy kiedykolwiek zastanawialiście się nad tym, czego Wasze dziecko najbardziej potrzebuje? Zastanowiłam się i doszłam do wniosku niezbyt oryginalnego: chleba i igrzysk… Póki co, tego pragnie samo dziecko. A o rozwój duchowy musimy zadbać my, rodzice. Lato dawno się skończyło, na dworze zimno, nie jest przytulnie spacerować po parku czy siedzieć na brzegu jeziora. Ale przecież dziecko lubi spacerować, trzeba je rozwijać, a do tego nie przemęczając, lecz łagodnie obciążając jego wyobraźnię. Mówię o łagodności, bo współczesny teleekran przeraża okrucieństwem relacji między postaciami bajek dla dzieci oraz niewyobrażalną liczbą pozaziemskich i prehistorycznych potworów. Te dzieła animowane zachwycają swoją dynamiką, współczesną ścieżką dźwiękową, fantasmagorycznością, ale — prawie nic nie dają dla duszy dziecka. Czy w ogóle zawierają elementy wychowawcze?.. I czy to nie zajęcie lub lenistwo rodziców popychają nasze maluchy w objęcia animowanych bohaterów? Przecież dla tych, którzy mieszkają w dużych miastach, wypełnienie wolnego czasu w sposób bardziej jakościowy nie stanowi problemu. Pierwsze, co przychodzi na myśl, to zoo lub planetarium. O zoo nie ma co pisać, obserwowanie zwierząt i ptaków dla dzieci jest zawsze interesujące, a planetarium cieszy dużą ilością niezwykłości. Postanowione: w najbliższy weekend idziemy z synem tam! W sobotę i niedzielę o godzinie jedenastej są tu bajki dla najmłodszych. Opowiada wykładowczyni Kijowskiego Planetarium Switłana Herasymenko: „Nawet w bajce dla dzieci w wieku 3—6 lat są pewne ważne dane poznawcze. Na przykład w wykładzie „Dokąd schowało się słoneczko” opowiadamy, dlaczego dzień zmienia noc. Pod koniec wykładu-bajki dowiadujemy się, że ziemia się obraca, ale do tego wniosku dzieci muszą dojść razem z krasnoludkiem Knopkinem, który przyjaźni się ze Słoneczkiem i dlatego postanowił wyjaśnić, dokąd ono chowa się każdego wieczoru: wygramolił się spod kołdry i poszedł za nim. I jelenia spotykał, i z chmurkami rozmawiał, i do gwiazdek dotarł, ale mimo wszystko znalazł Słoneczko, które zaśmiało się i powiedziało, że nigdzie ono się nie chowa, a po prostu ziemia obraca się wokół własnej osi. W bajkach-„wykładach” opowiadamy o zmianie pór roku, dnia i nocy, albo zapoznajemy dzieci z jakimś ciekawym gwiazdozbiorem, nie przeładowując informacjami. O godzinie 14 zaczynają się wykłady dla masowej publiczności, ale siedmiolatki i starsze dzieci już mogą w nich uczestniczyć. Podczas tych seansów dziecko może zobaczyć więcej rozgwieżdżonego nieba. Jest wykład „Gwiazdy i poezja”, ale on jest bardziej interesujący dla starszych dzieci. Mamy ponad 30 wykładów dla dzieci. Bajki często inscenizują aktorzy. Mamy studio nagrań, gdzie są one nagrywane, a potem wykorzystujemy fonogram. Ale są spotkania, które wymagają bezpośredniej komunikacji, na przykład orientacja w terenie, one wszystkie prowadzone są na żywo. U nas działa szkoła astronomii. Zajmujemy się dziećmi od 5 i pół do 11 lat w każdą sobotę i niedzielę. Opanowują one teoretyczną astronomię. Działa studio plastyczne”. A koszt biletów do Kijowskiego Planetarium to zaledwie 20 hrywien dla dzieci i 25 dla dorosłych. Tytuły, które przeczytałam w programie planetarium, intrygują: „Czarodziejska podróż Kołobka”, „Podróże Nieznajka maszyną czasu”, „Lecimy na księżyc” itp. Może rzeczywiście nasze maluchy wybiorą gwiezdne gry, a nie gwiezdne wojny?! Zresztą w Kijowie repertuar dziecięcy wyróżnia się różnorodnością. Domyśliliście się, że chodzi o teatr? Zapraszam Was na Rusaniwkę, do nowego teatru miejskiego „Kijów”. Drodzy czytelnicy, piszcie do nas, proszę, o tym, jak wychowujecie swoje dzieci, jakie rozrywki im proponujecie, oprócz czytania książek, i w ogóle: jak spędzacie czas wolny? Co ciekawego w waszych miasteczkach i wsiach mogą one zobaczyć? Opowiada Olha Neżurko, dyrektor zarządzająca placówki: „Mamy zespół młody, lecz dość znany wśród teatralnej publiczności. Trzeci rok z rzędu pracujemy w pomieszczeniu byłego kina „Kraków” na Nabrzeżu Rusaniwskim 12. W repertuarze teatru jest wiele spektakli dla dorosłych i dzieci. Dzieciom oferujemy 4 spektakle: „Jak zostać prawdziwym hipopotamem” współczesnego dramaturga Ołeksandra Witra, „Mucha-Cokotucha” według K. Czukowskiego, bajkę „Trzy świnki”, „Małego Księcia” Antoine’a de Saint-Exupéry’ego. Piąty spektakl, „Terem-teremok”, przygotowywany jest na Nowy Rok. Oprócz „Małego Księcia” wszystko to są bajkowe musicale. Widzowie chętnie odbierają grę aktorów, profesjonalny śpiew, plastykę, taniec. W spektaklu „Jak zostać prawdziwym hipopotamem” jest wiele przygód, a dobro zwycięża zło. Hipopotamek, Wilk, Jeżyk, Smok, Żółwik — to postacie, które dzieci zdążą polubić. „Trzy świnki” to również ciekawy spektakl. Jest tam Zajączek-fotograf, Wilk, który chce zostać aktorem i ciągle śpiewa. Bajka „Mucha-Cokotucha” ma bardzo piękne rozwiązanie scenograficzne. Kwiaty, w których siedzą Robaczki, Mucha, Babcia-Osa. Spektakle trwają godzinę – godzinę piętnaście. Mijają na jednym oddechu, choć dzieciom bardzo trudno wysiedzieć długi czas. Ale ze względu na to, że spektakl jest musicalem, łatwo się go ogląda. Nasi widzowie to dzieci od 3 lat. Woziliśmy nasz dorobek na Donbas w ramach festiwalu „Teatralna jesień”, który zapoczątkował nasz teatr, i pokazywaliśmy te spektakle w obwodzie kijowskim dla uczniów piątych klas. „Mały Książę” jest dla starszej publiczności, zdolnej przyjąć liryczno-filozoficzną treść. Dla uczniów klas 7–8 mamy spektakl, w którym poruszono temat młodzieńczego maksymalizmu — „Zadowoleni z siebie” według sztuki Jeana Anouilha „Antygona”. Gatunkowo jest to baśniowa tragedia. A jeszcze „Taras Bulba”, musical według sztuki Nedy Neżdanowej, na motywach powieści Gogola. Współpracujemy z organizacją społeczną „Korpus Obywatelski”, z nimi zapoczątkowaliśmy program „Teatr dla dzieci”. Co tydzień ta organizacja kupuje bilety dla widzów-dzieci z rodzin potrzebujących. Bardzo dobrze, że są ludzie, którzy rozumieją: sztuka to twarz kraju, i kiedy dzieci będą dorastać, rozumiejąc ją, to jest to gwarancja ich świetlanej przyszłości”. Teatr operetki nie zapomina o najmłodszych. Opowiada kierownik części literacko-dramaturgicznej teatru Oksana Troszczaniwska: „U nas grane są „Cipollino”, „Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków”, „Lampa Aladyna” oraz „Przygody muzykantów z Bremy”. Wszystkie bajki są dydaktyczne. „Królewna Śnieżka” i „Cipollino” — dla najmłodszych. Dzieci w wieku 3–4 lat to najbardziej aktywni i wdzięczni widzowie. „Lampa Aladyna” — spektakl dla starszych dzieci. Uczy zrozumienia, że miłości, wierności, przyjaźni za pieniądze nie kupisz. Mamy szczególne wymagania co do muzyki. Muzyczna część spektaklu musi składać się z „hitów”, żeby dzieci mogły je zapamiętywać, powtarzać, podśpiewywać. Tak samo widowisko zapamiętuje się dzięki jaskrawym kostiumom, dekoracjom. A fabuła zawsze jest tak zakręcona, że widzowie ani na sekundę nie tracą zainteresowania tym, co dzieje się na scenie. Albo na sali, bo aktorzy od czasu do czasu wychodzą na salę, rozmawiają z maluchami. Wszystkie dziecięce spektakle grane są w języku ukraińskim. Koszt biletów w Narodowej Operetce — od 5 do 40 hrywien. Więc ze swoim pięcioletnim synem idziemy na „Królewnę Śnieżkę”. Spektakl rozpoczyna taniec krasnoludków. To zachwyca i od razu „wciąga” w inscenizację. Fabuła jest skrócona i uproszczona, w sam raz dla maluchów. Uczucia są wzmocnione, żeby dzieci mogły je zrozumieć: miłość, zazdrość, dobroć, żądza władzy. Zła macocha tak ekspresyjnie wyrażała swoje negatywne uczucia, że sala dosłownie ją przekrzykiwała, opierając się jej złej woli. Dzieciom bardzo ważne jest wyrażenie współczucia Królewnie Śnieżce. Duchowego ciepła aktorów, czaru „żywego dźwięku” trudno zastąpić! Kiedy książę ożywił Królewnę Śnieżkę pocałunkiem, mój syn oświadczył, że on nie jest dziewczynką, żeby takie rzeczy oglądać, a to oznacza, że naprawdę się wzruszył. Illia Powołockyj, kierownik literacki Kijowskiego Teatru Lalek: „Najbardziej obfitym był dla nas rok 2010. Wystawiliśmy spektakl „Za dwoma zającami” Staryckiego, który do dziś jest aktualny. Język spektaklu odpowiada stylowi jego epoki, ale wypełnienie charakterów nie zmienia się. Dlatego inscenizacja nie jest tyle historyczna, co współczesna i bardzo aktualna. Jest dla starszych uczniów. A na „Pieśń lasu” przychodzą z dziećmi od 10 lat. Przed rozpoczęciem spektaklu opowiadam o Łesi Ukraince, o tym, co skłoniło ją napisać ten utwór w dwa tygodnie w Kutaisi i czym atrakcyjny jest obraz Mawki. W zeszłym roku wystawiliśmy „Czerwonego Kapturka”, którego zakazywał Siergiej Obrazcow, nawet pisał o tym. Uważał, że nie wolno pokazywać dzieciom aktu kanibalizmu. Ale my odważyliśmy się na tę sztukę Jewhena Szwarca. Są w stanie zrozumieć ją dzieci od 4—5 lat. Odbył się również debiut naszego aktora Hryhorija Usacza „Nasz wesoły kołobok”. To utwór wierszowany. Urodził się mały kołoboczek, który chce się usamodzielnić jako osobowość i dlatego wyrusza w podróż. Ale największym wydarzeniem, niespodzianką, jest spektakl „O kurce złocistej i słoneczku złotym” według sztuki, którą napisał nasz dyrektor, Mykoła Iwanowycz Petrenko, zasłużony pracownik kultury. To nie jest jego pierwsza praca jako dramaturga. Tutaj połączono dwie bajki: „Kurkę złocistą” i „Rzepkę”. Reżyserem jest Maryna Nazarenko, młoda reżyserka, dla której to druga praca. W nominacji „Najlepszy spektakl dziecięcy” ta praca zdobyła nagrodę „Kijowska Pektoral”. Wystawiliśmy „Złote kurczątko” Orłowa — bajkę z bardzo ciekawą fabułą. Zapraszamy również na „Bajkę dla dobrych serc” Natalii Abramcewej oraz spektakl noworoczny. Czujemy wielką odpowiedzialność przed naszym widzem, ponieważ chodzi o przyszłość narodu. Każdy spektakl to lekcja wychowania estetycznego, etycznego, moralnego. Chciałoby się, żeby dorośli bardziej się z nami przyjaźnili i częściej dzwonili. Jeśli bajka, na którą idą z dzieckiem, jest według klasycznej fabuły literackiej, to trzeba ją wcześniej przeczytać dziecku, przygotowując je do wyjścia do teatru. Tak więc z przyjemnością udzielimy porad metodycznych rodzicom, nauczycielom, ponieważ uczenie dziecka odbierania twórczości to wielka i ważna praca”. Odkryłam dla siebie również teatr „Boża krówka”, położony przy ul. Mychajliwskiej 24ż. Wyróżnia się on bajkową wykwintnością wnętrza. To ten przypadek, kiedy teatr naprawdę „zaczyna się od szatni”. W foyer jest bardzo ładnie, malowana czerwona podłoga, duże akwarium ze złotymi rybkami i sumami, które żyją w muszlach. Każdemu dziecku będzie ciekawie w tym teatrze. Opowiada dyrektor artystyczny teatru Witalij Kino: „Nasz teatr ma około 10 lat. Przez długi czas nie mieliśmy własnej sceny, dlatego pracowaliśmy na wynajmowanych, nasze spektakle dziecięce szły w „Teatrze Dramatu i Komedii”, teatrze „Suzirja”, na innych scenach. Jeździliśmy na gościnne występy, festiwale. A teraz jesteśmy centrum sztuki „Nowy ukraiński teatr”, do którego wchodzi także teatr dla maluchów „Boża krówka”. Prawdziwie unikalna jest sztuka „Iwasyk-Telesyk” Marka Łukycza Kropywnyckiego, która prawie nigdy nie była wystawiana na profesjonalnej scenie. Kropywnycki napisał ją dla dzieci mieszkających na chutorze, z nimi ją wystawił. Były to narodziny pierwszego Teatru Młodego Widza w Ukrainie i bardzo nam miło, że klasyka gości na naszej scenie. Jeszcze ciekawą sztuką jest „Wychowanie fizyczne dla baby Jagi” Natalii Uwarowej. Mamy szeroki repertuar. Gramy utwory takich znanych dramaturgów, jak Siergiej Kozłow „Bajka o lwiątku i żółwiu”, Hryhorij Oster „Bajka o zajęczej chatce”, Cecil Taylor „Podróż na czarodziejską wyspę”. Zazwyczaj pierwsze wyjście z dzieckiem do teatru zaczynają od naszego: mamy niewielką salę, a maluchy czują się bardziej komfortowo w małej przestrzeni. Dzieci wita Boża krówka, zaprasza je w gości… Ceny biletów są jednakowe dla dzieci i dla dorosłych, na wszystkie miejsca w sali 35 hrywien. Bo sala jest niewielka i wszędzie dobrze widać. Bilet na spektakle noworoczne kosztuje 50 hrywien”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Proświtjanie jesteśmy jeszcze dość „młodzi” — mamy zaledwie sześć lat. Dzięki lekkiej ręce przewodniczącego obwodowego zrzeszenia „Proświty” W. F. Semystyhy (pochodzi on z naszych stron) u nas powstał ośrodek z 7 osób (dziś nas jest już 12 nauczycieli i 17 uczniów). Mieliśmy też szczęście z bazą materialną. Dzięki entuzjazmowi nauczycielki języka i literatury ukraińskiej T. I. Smalko powstała izba-muzeum „Szewczenkowska świetlica”, gdzie zgromadzono niezwykle cenny i bogaty materiał etnograficzny oraz wszystko, co dotyczy życia i twórczości Kobzarza. Właśnie w tym świętym dla nas miejscu narodziła się „Leksema” — związek twórczych grup Towarzystwa „Proświta”: „przewodnicy wycieczek”, „młodzi teatralni”, „młodzi dziennikarze”, „deklamatorzy”, „młodzi poeci i prozaicy”, „młodzi badacze”, „tłumacze”. Główny cel członków ośrodka to propagowanie języka ukraińskiego wśród ludności, zaszczepianie miłości do poezji T. H. Szewczenki i literatury ukraińskiej w ogóle, odradzanie tradycji i obyczajów Słobożanszczyzny. W izbie-muzeum byli przedstawiciele niemal wszystkich rejonów Ługańszczyzny, bo proświtjanie ze szkoły przeprowadzili obwodowy zjazd kółek „Pielęgnowanie ojczystego języka”. Zdziwienie (wiejska szkoła!) i zachwyt wzbudził prolog, którym niżnodniaprowscy uczniowie otworzyli zjazd, umiejętna organizacja imprezy. Ciekawa była wycieczka do „Szewczenkowskiej świetlicy”. Przewodnicy, uczniowie klas 6—11, zdołali uniknąć szablonów i nudnych wyliczeń. Żywo, obrazowo przedstawili osiem tematycznych ekspozycji, ponieważ własnymi rękami je wypielęgnowali i stale uzupełniają nową treścią. Nieprzypadkowo już piąty rok izbę-muzeum nagradzają dyplomem jako najlepszą w rejonie. Nadija KYRJAN Zdjęcia Ołeksija DMYTRENKA W „Proświcie” podsumowano tradycyjny konkurs „Jestem dumny, że jestem Ukraińcem od urodzenia”. W tym roku wzięło w nim udział ponad 500 uczestników z całej Ukrainy w kategoriach: poezja, proza, humor, twórczość piosenkowo-muzyczna i sztuka wykonawcza. Największy „plon” dały poetki i poeci z drugiej kategorii wiekowej (11–14 lat). Jury miało trudności z wyłonieniem zwycięzców, dlatego trzeba było dodać nagrody specjalne, np. „Poetycka nadzieja”, „Muza”, „Oryginalność”, „Twórcze sumienie” itp. Najwięcej uczestników w tym roku zgłosiły obwody: sumski, charkowski, dniepropetrowski, odeski, czerkaski i czerniowiecki. Najpiękniej wykonane prace nadeszły z Sum. Samodzielnie zrobione książeczki z ładnymi rysunkami miło było wziąć do rąk, a ich treść doskonale harmonizowała z formą. Niektórzy uczniowie przesłali prawdziwe zbiorki, wydane przez lokalne wydawnictwa. Członkowie literackiego studia „Skrzydła” z Czerniowieckiego Gimnazjum nr 1 (opiekunka Ruslana Ołehiwna Hirsz, nauczycielka języka i literatury ukraińskiej) nadesłali na konkurs oryginalną pracę zbiorową – samodzielnie wykonaną książkę „Nasz Szewczenko”. Weszły do niej dziecięce refleksje, wiersze, rysunki, aforystyczne myśli, na przykład: „Świat Szewczenki jest dla mnie jak studnia, która zachwyca głębią mądrości. Jego słowa, jakby lekarstwo, zasłony dla muzeum – nagrody dla miłośników teatru – i duchowo pomagają nam”. A niedawno przekazała ona do kolekcji portretów T. H. Szewczenki dwa własnoręcznie wyhaftowane płótna. Jesteśmy jej wdzięczni za ten dar. Mieliśmy ogromne szczęście do nauczycielek – Tamary Iwanowny Smalko i Oleny Witalijiwny Szewczenko. Matka i córka. Wszędzie, gdzie biorą się za sprawę, osiągają sukces. Na olimpiadach ich uczniowie są wśród najlepszych, w konkursach zajmują pierwsze miejsca. Te pedagożki twórczo podchodzą do swojej pracy, kochają je dzieci i szanują rodzice. W tym roku Tamara Iwanowna została odznaczona medalem „Budowniczy Ukrainy”, a wcześniej Honorowym Dyplomem i odznaką nagrudną Ługańskiej Obwodowej Administracji Państwowej i Obwodowej Rady z okazji 140-lecia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Tamara Iwanowna jest „centrum myśli” Towarzystwa, a Olena Wita- Nie ma granic dla porywu woli, Wzlatuje ona aż pod niebiosa. Niepokonana, sławna Ukrainо! Tu twoje serce, tu twoja dusza I twoja pamięć, sławny Czyhyryniu, Jak ostrze brzytwy czy noża. Kremowy dąb zamarł, zamknął oczy, Wchłonąwszy w siebie ducha Zaliznjaka, Chce opowiedzieć swoim wnukom O zaklętym marzeniu kozaka. O morzu krwi, morzu łez i bólu, O losie na kolanach i bez praw… I o cenie za tę upragnioną wolę, Którą nam Bóg teraz podarował. […] Iliwna — jego „ręce i nogi”. Jest operatorką, reżyserką, choreografką, artystką… Jednym słowem, kierowniczką teatralnych — najbardziej udanej twórczej grupy „Leksemy”. Nasze przedstawienia to prawdziwe święto twórczości. 30—40 uczestników w pięknych kostiumach. Spektakle przebiegają na jednym oddechu. Bo zdaniem kierowniczki wszystkie dzieci są utalentowane, trzeba tylko stworzyć warunki do rozwijania ich zdolności. „Wiosna teatralna” — tak nazywa się konkurs rejonowy — za kilka miesięcy, a już dziś trwa żmudna praca przygotowawcza. Oto takie nasze życie-byt… Życzymy czytelnikom tygodnika szczęśliwego Nowego Roku i Bożego Narodzenia. Wszelkich ziemskich dóbr! Młodzi dziennikarze koła „Proświta” Niżnodniestrzańskiej szkoły I–III stopnia, rejon swatowski, obwód ługański Przyjmij zatem w serce tę świętą daninę, Ciche modlitwy w duszę wpuść I dumnej sławy dziadka Czyhyryna W swoim życiu nie zmarnuj. Inna KALABA, m. Żaszkiw, obwód czerkaski * * * Zagubiło się niebo wśród murów, Wśród zamaskowanych fabuł, Wśród odznaczeń, wśród portretów, Wśród wieców, protestów i namiotów, Bezrobocia i wysokich cen. Rozpłakało się niebo żalem, Zgubiło tygodnie, dni i chwile. Niech każdy siedzi w swoim korycie. Zrobiło się jakoś ciężko na tym świecie Pozostawać jedynie sobą. Nienawistne jest to niebo dla człowieka, Bo ostatnie modlitwy Nie zdołały osiągnąć celu… A jeśli zaszyją nam usta, Niech wtedy przemówi kamień. Kateryna KOMOŁOWA, m. Iłłiczywśk, obwód odeski ZIARNA Siejesz ziarna w żyzną ziemię — będzie plon na chwałę! Siejesz człowieczeństwo w duszy — wyrasta dobre serce! Jestem dzieckiem nieba i słońca, błękitno-żółtego kraju — Będę hojnie siać świat uczciwości ziarnem… Człowieczeństwo droższe niż bogactwo! Alina KUCZUK, wieś Nadieżdiwka, rejon łozowski, obwód charkowski

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

NAM SIĘ POSZCZĘŚCIŁO

Szanowna Redakcjo tygodnika „Słowo Proświty”! Regularnie czytamy waszą gazetę. Jesteśmy niewielką komórką Towarzystwa „Proświta” w Niżnoduwańskiej Szkole Ogólnokształcącej I–III stopnia w obwodzie ługańskim. Wasze publikacje podobają nam się, ponieważ skłaniają do zastanowienia nad ważnymi problemami współczesności, prowokują do dyskusji i mają dużą wartość informacyjną. Dlatego właśnie postanowiliśmy opowiedzieć wam o swoim życiu, o naszych celach i zadaniach, o dążeniach i osiągnięciach. Tu, w „Szewczenkowskiej świetlicy”, rodzi się prawdziwe zrozumienie utworów Kobzarza, miłość do szczerego ukraińskiego słowa. Umiejętnie „dyrygując” lekseemowcami, Tamara Iwanowna Smalko i Olena Witaliiwna Szewczenko koordynują ich działania, kierują nimi, a młodzi działacze Proświty zachęcają do pracy w swoim gronie dzieci szkolne już od najmłodszych lat. Dlatego w muzeum nie cichną dziecięce głosy. Nikt bowiem nie karci dziecka, które włożyło na głowę kozacką czapkę-eksponat albo kręci kołowrotek. W strojach narodowych ze „Świetlicy” dzieci występują na scenie; garnki, lusterka, ikony często stają się rekwizytami, dekoracjami w spektaklach. Przejęte duszą słowem Szewczenki, dzieci biorą udział we wszystkich możliwych konkursach, quizach, wieczorach literacko-artystycznych. Ich ulubionym jest Ogólnoukraiński Swystunowski Festiwal Poezji T. H. Szewczenki oraz obwodowy konkurs Proświty — „Idę z dzieciństwa do Tarasa”. Mamy sukcesy: tylko w tym roku — I i dwa II miejsca na Swystunowskim festiwalu, dwa lata z rzędu — I i II miejsca w obwodowym konkursie. Nasi aktorzy pod kierownictwem O. W. Szewczenko od 5 lat zajmują pierwsze miejsca w festiwalu rejonowym. Bywają nasi uczestnicy również na Ogólnoukraińskim ... dla ludzkiej duszy” (Kateryna Martsyniak, klasa 6). Wręczenie nagród zwycięzcom odbyło się w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy. Z polecenia posła do Rady Narodowej Ukrainy, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawła Mowczana, członek jury, reżyser filmowy Dmytro Łomaczuk pozdrowił konkursowiczów. Opowiedział, że w ciągu roku wraz z Tetianą Niegrij byli członkami jury konkursu „Ros szukає talenty” na Czerkaszczyźnie. Wielu dzieci — uczestników czerkaskiego konkursu zapraszano na świąteczne imprezy Proświty. Poziom ich mistrzostwa godny jest najwyższych pochwał i nagród. Przewodniczący jury, członek NSPU, ... w konkursach (III miejsce w Połtawie, konkurs „Uśmiechnijmy się szczerze z Wyszni”). Wielką pomoc okazuje nam rejonowa organizacja Proświty (przewodniczący Jewhen Dziuba). W tym roku zwycięzcy Swystunowskiego festiwalu z funduszy Proświty odwiedzili Kijów, muzeum T. H. Szewczenki. Książkami, plakatami, broszurami — wszystkim, co niezbędne do pracy naszego ogniwa, zaopatruje nas Jewhen Dziuba. Wsparcie sponsorskie otrzymujemy także od obwodowego zrzeszenia Proświty. W. F. Semistiahа zaopatrzył nas w doskonały zestaw płyt wideo i audio: materiały wideo o T. H. Szewczence, nagrania ludowych pieśni różnych regionów Ukrainy. A także — z funduszy dla laureatów konkursów na wyjazdy do Kaniwa (dwukrotnie). Nie możemy nie powiedzieć i o czymś innym. Ługańszczyzna to region wielojęzyczny. Mamy te same problemy, co korespondenci „SP” W. Procenko, S. Słobożanski czy P. Hryszczenko. Pocieszające jest jednak to, że mamy wsparcie kierownika wydziału oświaty Swatowskiej administracji rejonowej I. A. Mazurko. Dostrzegłszy nasz entuzjazm i pracowitość, duszą przejąwszy się naszymi troskami, Iryna Anatoliiwna pomogła nam także materialnie (maszyna do szycia, aparat fotograficzny, magnetofon,

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Dziecięca muza

Zasłużony dziennikarz Ukrainy Wasyl Wasylaszko powiedział: „Niedawno w naszym towarzystwie »Wiedza« odbyło się spotkanie z Borysem Olijnykiem, poetą, akademikiem, Bohaterem Ukrainy. Powiedziałem, że jego słowa »Jestem dumny, że jestem Ukraińcem od urodzenia« od lat inspirują dzieci do twórczości w Towarzystwie »Proświta«, a on przekazał wszystkim pozdrowienia. Bardzo mnie cieszy, że na konkurs nadeszło wiele prac ze wschodu i południa Ukrainy, że dzieci interesują się naszą historią. Piszą o ojczystym kraju, o ojcu i matce, wspominają Szewczenkę, Stusa, kozactwo i w ich małych sercach mieści się cała Ukraina. Mam nadzieję, że udział w tym konkursie rozpali w was twórczy ogień i da skrzydła do lotu”. Odpowiedzialny sekretarz „Proświty” Mykoła Nesterczuk, zasłużona pracownica oświaty Ukrainy Swietłana Feszczenko oraz przewodniczący jury konkursu Wasyl Wasylaszko wręczyli nagrody zwycięzcom, a dzieci przeczytały swoje wiersze i zaprezentowały swoje umiejętności wykonawcze. Oto kilka wierszy uczestników konkursu. CHOŁODNYJ JAR Chołodnyj Jar i zimno w duszy… Nieśmiertelność marznie nad lasami,

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

jak brzmieć będzie to złote wyznanie miłości? O psychologii narodzin poezji, o wpływie poetyckiego słowa na świat duchowy człowieka, o etyce uczuć pozostawili nam badania naukowe K. Uszynski, I. Franko, K. Stanisławski… I. Franko, rozważając sekrety twórczości poetyckiej, pisał: „…Nie w tym, jakie rzeczy, zjawiska, idee bierze poeta czy artysta jako materiał dla swojego utworu, a w tym, jak on wykorzysta i przedstawi je, jakie wrażenie wywoła przy ich pomocy w naszej duszy…” Pieśniowy utwór poetycki tak samo potrzebuje napięcia duszy. Tylko jeśli właściwa poezja może mieć złożone obrazy artystyczne, które skłaniają do rozmyślań, to poezja pieśniowa — to szczególny lakonizm (pieśń brzmi 3—4 minuty), głęboki obraz, przystępność odbioru. Słuchacz od pierwszych wersów powinien zrozumieć treść pieśni, poczuć jej piękno. Tworzyć współczesną ukraińską pieśń nie jest łatwo, bo przed nami byli wielcy twórcy. Naszym obowiązkiem jest, przyjmując wyzwanie czasu, jego tempo, rytmikę, jego estetyczne gusta, zachować dorobek stworzony przed nami i napełniać sztukę, a zatem i życie, prawdziwymi wartościami duchowymi. A inaczej w czym sens życia?

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

JEJ WYSOKOŚĆ PIEŚŃ

Zoja KUCZERIAWA, poetka, zasłużony działacz sztuki Ukrainy. Słowo wpływa na duszę brzmieniem, obrazowością, uczuciami — tym, co wynosi je ponad codzienność. „Na początku było Słowo…” I każde słowo — od prostego do najwyższego — BÓG — składa się z dźwięków. Świat jest wypełniony dźwiękami. Wszystko w przyrodzie ma swój język: wiatr, liście, rzeka… I nawet promień słońca i blask księżyca…. Muzyka wpływa na duszę harmonią dźwięków, ich ekspresją, energią… Głos wpływa na duszę barwą, gracją dźwięków, harmonią wysokich i niskich tonów, intonacją, tajemnicą odczuć. Poezja, muzyka i głos śpiewaka tworzą wysokość brzmienia pieśni, jej niedoścignioną harmonię. Śpiew — tworzenie dźwięków, które zachwyca słuchacza, dotyka jego odczuć. Następuje oświecenie dusz, niemal tak samo, jak podczas modlitwy. Ludzie stają się lepsi, życzliwsi dzięki pięknej pieśni. Ona oczyszcza świat, uduchowia go, przeciwstawia się złu i nędzy. Świat pozostawił na wieki niedoścignioną pieśń ludową — żywy nerw, światło duszy narodu ukraińskiego. Ona kochała, kołysała, tęskniła, radowała się, modliła się, chroniąc przed nieszczęściem. Zoja KUCZERIAWA BÓL (dyptyk) — Wysiadacie? — zapytam w tramwaju. — Wybaczcie… — do przechodnia się zwrócę. W odpowiedzi — ironia bezkresna. Ścierpię. Do niej bólem dotknę. I może ktoś nie wytrzyma bólu, I może ktoś Wszystkim śmierciom na złość Usłyszy słowo RODZIME, niczym los, I po ukraińsku nagle odpowie. * * * Ukraino moja! Odezwij się, gdzie jesteś? Na jakich wyspach oddycha serce twoje? Czy w Kanadzie, czy gdzieś Pozostało na dziś… Już gotowa trumna, Lecz bez wieka i dna… Choć sobą zasłoń! Choć krzycz, wilkiem wyj!.. Wszystkie pieśni ludowe miały autorów, których nie obchodziła sława. Przez wieki ludowi pieśniarze tworzyli, a naród wyśpiewał los i historię rodzinnej ziemi. Nie znamy ich imion. Tylko nieliczne. Jak legendarnej Marusi Czuraj. Pamiętamy Szewczenkę, Rudanśkiego, Petrenkę, Lepkiego, Ołesia, Staryćkiego… I tacy bliscy jeszcze, nieodlegli — Dmytro Łucenko, Andrij Malyszko, Mychajło Tkacz… Tymczasem pojawiają się nowe imiona, nowe pieśni. Czas wybierze najlepsze. Dmytra Łucenkę wybrał czas. Autor wierszy do kilkuset pieśni, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej… Bez wątpienia, aby pieśń zawładnęła duszą, zapamiętała się i długo żyła, — zależy nie tylko od poezji. Ale i od muzyki oraz wykonania. Dlatego musimy być wdzięczni kompozytorom — I. Szamie, A. Paszkewyczowi, O. Biłasowi, S. Sabadaszowi, I. Pokładowi oraz niedoścignionym śpiewakom — Dianie Petrynenko, Dmytrowi Hnatiukowi, Raisie Kyryczenko… Za to, że pieśni wzleciały z wierszy Dmytra Łucenki, jak ptaki… Najczęściej pieśń zaczyna się od wiersza. Wiersz nie tylko treścią, obrazowością języka, ale i nastrojem, uczuciami, rytmiką, rymem podpowiada melodię. Kompozytor może wykorzystać tę poetycką melodię do tworzenia muzyki. „Jesienne złoto” — doskonałe dzieło sztuki. Całe życie, wypełnione radością i bólem, wspomnieniami, autor zmieścił w lakonicznym utworze pieśniowym. Każda fraza wywołuje delikatny dreszcz duszy i głębokie przeżycia. Dlaczego mówi się, że język ukraiński jest śpiewny? Bo oprócz obrazowości, delikatności, bogactwa synonimów, homonimów itd., jest on wypełniony dźwiękami samogłoskowymi, które nawet w nieakcentowanych sylabach wymawiane są wyraźnie. Niemal każdy wers „Jesiennego złota” kończy się dźwiękiem samogłoskowym, co ma nadzwyczajne znaczenie dla śpiewu. Dla wokalisty dźwięki a, o, ja, ju — są szczególne. Dają one wolność, w której głos będzie się radował, zachwycając śpiewem słuchacza. Tak mógł napisać tylko Ukrainiec, bo język ojczysty jest w nim — niebiańskim dźwiękiem. Jest on nieodłączny od jego myślenia i odczuć. To o Dmytro Łucence. Pierwsza zwrotka „Jesiennego złota” maluje nie tylko fabularny i uczuciowy, ale i wizualny obraz: „Karmazynowy liść // W gajach krąży, // Szumią trawy młode…” Wyobraźnia maluje powolne krążenie jesiennych liści, upajający aromat jesieni. I chociaż człowiekowi przeznaczona jest tylko chwila w tym wielkim świecie, jednak w pieśni nie ma tragedii… A ja kocham, A ja kocham, Kocham, jak w młodości. Ileż delikatnej radości! I jasnego, ciepłego smutku. To triumf uczucia. Pieśń daje człowiekowi natchnienie do życia. „Jesienne złoto”, zapewne, wyleczyło z depresji niejedną duszę. Czy przeczuwał Poeta szczęśliwy los swojego dzieła? Czy wiedział, że kiedy stanie się gwiazdą, to jeszcze długo na tej ziemi Zapraszam poetów, kompozytorów, śpiewaków i po prostu nieobojętnych ludzi do rozmowy o pieśni, jej znaczeniu dla społeczeństwa, poziomie współczesnej ukraińskiej piosenki estradowej, celu rozwoju tego gatunku sztuki.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

ROZBIJAM SIĘ O RZECZYWISTOŚĆ…

Przestań już. Nie cierp — Kołyma to rodzinny kraj… Tam są twoje, Ukraino, mogiły i krzyże. Będziesz je w sercu nosić po wszystkie czasy. Kołyma — twój cień, szaleńcze imię. Na duszy i na twarzy rany, blizny, szramy… Spłodziłaś ślepców. A te mogiły nie straszą, bo milczą twój duch, rozum i zastęp. Chyba nienawidzę swojej miłości, Bo w tobie z daleka siebie poznaję… W samobójstwie duszy Choćby nadzieję zostaw I przejrzyj. Ożyj! Zwracam się do ciebie per „Wy”. Wy z mąk i bólu — Najświętsza z Bogiń, Nie pozostańcie jak cień, Ukraino… Amen! DWUKROTNIE UKRZYŻOWANY Wasylowi Stusowi Płynęła trumna nad grzesznym Kijowem. Na Bajkowe ścielił się listopad. Ukraina wracała do rodzimej ziemi Swoje dziecko, by dać ład sercu, Szepnąć w modlitwie: „Jestem z nim”, Wznosić się w swej skrusze, Podnieść się z kolan za więźniem I stanąć na kolanach przed nim, Obrońcą zbezczeszczonej mowy, Bezbronnym jak ptak w niewoli. Jakie znaleźć dla niego szczere słowo? Czym zmyć krew z jego męczeńskich pniów?.. W której ziemi, Wasylu, jest ci lepiej? Na cmentarzu zeków czy tu?.. Przecież przysięgaliśmy, że za nic nie zbezcześcimy! Przecież przysięgaliśmy: ścieżki nie zarosną… Nie wierz, Poeto! Świat jeszcze nie widział, By mogiła w ogniu się zwijała! Twoja dusza wzniosła się na gorący krzyż, Zapłakała i w niebo wzbiła się… Nieuki! Jakiej jeszcze zapłaty wam trzeba?! Za was dawno wycierpiał Jezus. Chrystus, i ten, ukrzyżowany tylko raz, A dwukrotnie — syn twój, Ukraino, Stus… ROZBIJAM SIĘ O RZECZYWISTOŚĆ… Osiągnęłam! Osiągnęłam szczyt! Poświęcam szał mojej duszy, Jeśli znalazłam stokrotnie jedyny I wymarzony tyle samo ideał. Idę — ziemi nie czuję pod nogami, Bo na rękach niesie mnie życie. Przeżyte — jakby kamień precz z serca. Wszystko — od teraz, i na wieki — wszystko. Jaka nieokiełznana, niepowtarzalna pociecha! Ani zawodów, ani niepokoju. O radości! Lecz współczująco, cicho Z ikony spojrzał na mnie Bóg. On miał rację! Jeden i ten sam fakt… (Przyjmijmy istotę nieprawdy). Rozbijam się o rzeczywistość! Lecz podnoszę się. I żyję. * * * Jeszcze nie widać ścieżki do końca, Jeszcze uśmiech jakby do twarzy, Lecz i początek cicho dosiał, I w sobie szukam, czy to ja…. Końca nie przeoczę i nie ucieknę. Przeminę. Przeżyję. Przeleję się. W inne wymiary przejdę. W jakiej materii siebie odnajdę?.. Biegnę, póki wiatr nie ucichnie. Siwieje wiatr wprost na oczach… A dni przecież były… Moje przecież były! Były! Popłakać nie ma kiedy. O NIEUSTABILNOŚCI DUSZY… O nieustabilizowanie duszy… Ty — jęk, który przetrwał mękę. Ty — koń spętany w biegu. Ty — pieśń rzucona na pośmiewisko. Ty — jak ikona w ogniu, Tak rozdzierasz wszystko we mnie. Dawno zapomniane źródło — Czy ono było, czy go nie było?.. Dokąd rwiesz się i po co!? Niepokojąca istota mojego jestestwa. O mój talizmanie i wampirze, Nie przeklinam cię, uwierz. Powiedz wprost udręczonej: — Czy czekasz na moją śmierć? * * * Wejdę w swój cień I ucichnę. Przejdę I swojego echa nie zostawię. W dniu ostatnich win Tylko ręce wzniosę Za krzykiem ostatniego wiersza. * * * — Liryczny dniu, znów przeminąłeś, Ogrzałeś, pokołysałeś i uciekłeś — porzuciłeś. I nie pojmiesz nijak swojej winy W tym, że uwodziłeś, że byłeś niewierny. Nędzna twoja duszo, pokaż się, spójrz — Nie ma ratunku od smutku i męki. Z twojego, widzisz, słodkiego przymusu Wspomnieniami rozdzieram ranę! — Nie wyrzucaj mi. Bo tylko ja jeden Ujrzałem cię taką bez drżenia. Spieszyłem się, lecz dotknąłem, jednak, Jak szczapką do tlących się żarzących węgli. Płoń jeszcze. Nie dąż do niebytu, Zwyczajnych dni. Cicho i niewinnie… Przyjdę jeszcze, ogrzeję i… porzucę, Lecz przedłużę tym swoje życie.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

DZIESIĘĆ TYSIĘCY «JAWORYN» — OD ZŁOTEGO GŁOSU UKRAINY

— Stepanie Petrowyczu, z Pana występami zaistniała niezwykła sytuacja. Przyjechał Pan na jeden koncert, a musiał dać pełnowartościowe dwa. Po prostu pięćsetosobowa sala nie pomieściła wszystkich Pana wielbicieli. Zresztą i na powtórnym koncercie w sali nie było gdzie szpilki wcisnąć. Proszę powiedzieć, czy taka sytuacja Pana zdziwiła, czy to już rzecz zwyczajna? — W tej sprawie za każdym razem przypominam sobie słowa lidera grupy „DDT” Jurija Szewczuka: „W każdy koncert musisz włożyć duszę. Bez tego poświęcenia sukcesu nie osiągniesz”. Staram się swoją twórczością przeniknąć w głąb duszy słuchacza i tam zostawić ślad. Najwyraźniej się to udaje, skoro ludzie ciągną na moje koncerty. W pełni oddaję się każdej melodii, żyję nią, przeżywam… Inaczej nie potrafię. Mawiał kiedyś mój ojciec: jeśli nie możesz ludziom pomóc, to lepiej nie przeszkadzaj, a jeśli możesz i chcesz, to staraj się ponad miarę. Staram się i dziękuję Bogu za dany mi talent. — Kiedyś przebywał Pan z występami we Włoszech i na koncert przyszło niemało ukraińskiej diaspory, dokładniej, zarobkowiczów z Ukrainy. Tak więc jedna z zarobkowiczek po koncercie oświadczyła: „Wszystko, Higa mnie na tyle rozczulił, że ja jutro wracam na Ukrainę”. — Przyjemnie to słyszeć. To najwyraźniej zdarzyło się, gdy występowałem w Rzymie na placu świętej Zofii. Tam co roku odbywa się Dzień Matki i na to święto masowo schodzą się Ukraińcy, których los związany jest z zagranicą. Możliwe, że mają tam lepsze zarobki, lepsze warunki życia, ale tam nie ma Ukrainy. Właśnie Ukrainę staram się przybliżyć im swoimi piosenkami. Dlatego po „Drodze do świątyni” wielu ludzi płakało. Dlaczego? Bo w piosence mowa o tym, że nie wszystko mierzy się pieniędzmi, że nigdy nie przetrzesz drogi do świątyni, kiedy świątyni nie ma we własnej duszy… Co więcej, jeśli coś zostało ci dane bezpłatnie, to bezpłatnie to oddaj… Mam znajomego księdza, proboszcza katedry. Kiedyś powiedział: „Wiesz, Stepanie, my z tobą w istocie wykonujemy taką samą misję. Ja wychodzę przed ołtarz i głoszę ludziom dobro. I ty wychodzisz na scenę i głosisz ludziom dobro. I tak samo — do kościoła ludzi nikt nie zagania. I na twoje koncerty ludzie idą za wezwaniem serca”. Oczywiście, to wielkie słowa. A za nimi jeszcze większa, jeszcze większa odpowiedzialność. Bo nie masz prawa wnieść do ludzkiego serca choćby kropli fałszu. Wszystko musi być prawdziwe i szczere, co też staram się robić, jak nakazał BÓG, od KTÓREGO — mój talent. — Kariera twórcza nie ścieliła się gładko, na drodze, zapewne, były też ciernie?.. — I to jakie! Trzydzieści lat temu stworzyłem grupę „Beskyd”. Mieliśmy nadzieję, że wesprą ją na Zakarpaciu. Tymczasem przychylność miałem na Wołyniu. Potem nam wyrzucono: powiedzmy, jakimi wy jesteście patriotami, skoro nie rozsławiacie rodzinnego kraju. Wróciliśmy, zaczęliśmy propagować miejscowe pieśni ludowe. Znowu niektórym to nie przypadło do gustu. Powiedzmy, w repertuarze nie ma piosenek o komsomole. Koniecznie włączajcie, żeby przebić się na zasłużonych artystów. A my uparcie staliśmy na swoim, bo wiedzieliśmy, że korzenie naszej pieśni — właśnie w ludzie. Ogólnie co do tytułów, nagród, to ja nigdy ich nie wypraszałem i nie wypraszam. Pracowałem, śpiewałem, robiłem swoje. Zwłaszcza po 1991 roku, kiedy zająłem się samodzielną działalnością kompozytorską i wykonawczą. Oto tak za swój wytrwały trud otrzymałem tytuł i zasłużonego, i ludowego artysty Ukrainy. W każdym razie, czy masz tytuł, czy nie masz, jeśli jesteś prawdziwym artystą, to nigdy nie zatrzymasz się na osiągniętym, na jednej, dwóch czy dziesięciu piosenkach. Taką zasadę wyznaję, za każdym razem dodając do repertuaru coś nowego. Nie każda piosenka „przyjmuje się”. Ale koniecznie przechodzi aprobatę publiczności. Ta aprobata i określa jej los. Podobną zasadę staram się zaszczepić i swoim dzieciom — Kwitosławie, zasłużonej artystce Ukrainy, oraz Stepanowi, który również związał los z estradą. — Widzom i słuchaczom bardzo podobają się takie Pana piosenki: „Natali”, „Przyjaciele moi”… Zwłaszcza zaś „Jaworyna”. Ciekawie: jak one przyszły na świat? — Oczywiście, o „Jaworynie” mowa szczególna. Jest napisana do wierszy wspaniałego poety Stepana Halabardy. Poświęcona jasnej pamięci niezapomnianego Nazarija Jaremczuka. Początkowo nazywała się „W rajskim ogrodzie”. Podczas jednego ze swoich koncertów za granicą jej nie zaśpiewałem, to publiczność mnie nie zrozumiała. Ta piosenka przepełniona jest smutkiem i żalem i nie zawsze współbrzmi z radością i triumfem. W takim przypadku swoje słowo mówi widz. Na przykład w Młynowie ludzie zaczęli nawet skandować: „Jaworynę”! „Jaworynę”! No jak tu odmówisz… Ale jednocześnie symbolicznie: kiedy rozbrzmiewają pierwsze akordy, wszyscy podnoszą się z miejsc i słuchają na stojąco. To — najdroższy hołd pamięci wszystkich talentów, wszystkich wiernych synów Ukrainy. Powstała zaś piosenka po naszym ze Stepanem Halabardą spotkaniu na festiwalu „Na falach Świtezi”. Jako kompozytor, ja prezentowałem jedną ze swoich piosenek. Stepan Halabarda przychylnie przyjął ją, a potem mówi: „Mam dla ciebie jeszcze lepszy wariant”. I daje zbiór tekstów piosenek, gdzie naprzeciw każdego utworu jest oznaczenie. Powiedzmy, do tych słów już jest muzyka. Tylko przy jednym tekście nie ma „ptaszka”. „Oto — mówi Stepan — nikt nie chce brać się za ten tekst. Mówią, za ciężki dla piosenki. Może on będzie w twojej mocy”. Na tym się rozstaliśmy… Przyjechałem do domu i od razu wziąłem się do pracy, do refrenu. Gdzieś do pierwszej godziny w nocy on u mnie już miał wypracowane brzmienie. Dzwonię do Halabardy, a on zaspany: „Coś się stało?” — „Stało się”, — mówię i zaczynam wygrywać mu melodię. W odpowiedzi słyszę: „To jest to. Jesteś na właściwej drodze”. Taka oto historia „Jaworyny”. Prawda, potem, po aranżacji, niektórzy wyrzucali mi, że do piosenki wstawiłem muzyczny cytat z Mozarta. W każdym razie, kto zna się na muzyce, ten jest przekonany: cytat jest całkowicie na miejscu i ładnie wpisuje się w kontekst… A z piosenką „Natali” było tak. Gościliśmy z poetą Anatolijem Fihlukiem na święta Bożego Narodzenia u moich rodziców. Między innymi mowa zeszła na plany-zamierzenia i Anatolij pokazał mi szereg tekstów wierszowanych. A jedną kartkę odłożył na bok: „Ta nie w twoim stylu”. Wziąłem tę kartkę, przeczytałem i od razu, jak błyskawica, przemknęła melodia. I już w rękach bajan, ten, na którym w dzieciństwie zaczynałem zgłębiać muzyczne podstawy i który, nawiasem mówiąc, do dziś jest „na chodzie”. Grupa zatwierdziła początkową melodię. Dalej nie pozostawało mi nic innego, jak wcielić i zrealizować ją w piosenkę, która jest bliska sercu wielu słuchaczy. — Pewnego razu jechałem pociągiem „Użhorod-Symferopol” i przez długi czas przez wewnętrzny radiowęzeł „puszczano” nagrania z piosenkami Gihy. Były tam i „Jaworyna”, i „Przyjaciele moi”, i jeszcze ze dwa tuziny innych melodii… Tak więc, pewien pasażer, krymczanin o rosyjskich korzeniach, podstawił do głośnika telefon komórkowy z dyktafonem, aby nagrać melodie. A jeszcze zapytał: „A kto to tak pięknie śpiewa? W telewizji tych piosenek ani razu nie słyszałem”. Z jednej strony to jaskrawy przykład uznania Pana talentu, z drugiej – być może pewien wyrzut za „słaby” telewizyjny PR… — Jeśli chodzi o telewizję, zgadzam się, ale w połowie. Mimo wszystko na ekranie jestem częstym gościem. Zwłaszcza w telewizyjnych wizytach u Mychajła Popławskiego. Jednocześnie telewizyjny PR nie jest moją domeną. Koncerty na żywo – oto co najbardziej mi w duszy gra. Co miesiąc daję koncerty w kurortach Morszyna, Truskawca… Niedawno koncertowałem we Lwowskiej Operze. Na salach – ani jednego wolnego miejsca. I to bez żadnego „zaganiania” na koncert. Ludzie czytają afisze i przychodzą, aby otrzymać dawkę krzepy, dobra, a nawet narodowo-patriotycznego nastroju. To, że tak powiem, jedna strona medalu. Druga – Złota Płyta, którą otrzymuje się za milion sprzedanych egzemplarzy. W niepodległej Ukrainie otrzymałem ją jako pierwszy spośród piosenkarzy. A milion płyt – czyż to mała popularność? Tym bardziej, że Złote Płyty mam już dwie… — Pana piosenki często śpiewają inni wykonawcy – znani i nieznani, utalentowani i otwarcie bezgłośni. Jak skomentuje Pan taką sytuację? — W sztuce, jak w życiu, istnieją kodeksy honoru, sumienia, przyzwoitości. One skłaniają wykonawcę przede wszystkim do poproszenia o elementarną zgodę autorów piosenki na jej wykonanie. Po drugie, to wykonanie powinno być jeśli nie lepsze od oryginału, to równoważne i równosilne. Na przykład, kiedy zamierzyłem się wykonać znaną piosenkę swojego nauczyciela Dmytra Hnatiuka „Jesienne złoto”, to przez kilka miesięcy szlifowałem ją jak diament. Potem z dziesięć razy sprawdzałem ją na scenie. I dopiero po tym włączyłem do stałego repertuaru, bo przekonałem się, że nauczyciela swojego nie zawiodłem. Z moimi piosenkami bywa różnie. Ale nie zabraniam ich wykonywać, jak choćby piosenki „Przyjaciele moi”, która weszła do repertuaru co najmniej dziesięciu wykonawców. Niech śpiewają. Ale niech nigdy nie kłamią wobec słowa i muzyki. — Stepanie Petrowyczu, po koncertach – czas na odpoczynek? — Obecnie moim najlepszym odpoczynkiem jest spotkanie z wnukiem Danielem. Wkrótce skończy cztery latka, a już jest taki zuch. Śpiewa, oczywiście, lepiej od mamy i dziadka. Być z nim to sama przyjemność. A dalej znów – trasy koncertowe, poszukiwania kompozytorskie. Tak więc życie jest nasycone różnorodnymi wydarzeniami. Ale najważniejsze – to piosenki. Dopóki Bóg będzie dawał zdrowie i natchnienie, nie zmęczę się ich tworzyć. Bo one nie są tak dla mnie, one są dla całej Ukrainy. Rozmawiał Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński. Piosenkę do wiersza Stepana Halabardy „Kochałem was wszystkich, a najbardziej kochałem Ukrainę”, którą w ludzie nazywają „Jaworyną”, złoty głos Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy Stepan Giha wykonał ze sceny już ponad dziesięć tysięcy razy i za każdym razem sala słuchała melodii na stojąco. Z szacunkiem dla „Jaworyny” raczej nie będzie mógł się równać żaden inny ukraiński foliant piosenkowy. W końcu, jak uważa Stepan Giha, rzecz nie w liczbie wykonań, a w tym, że „Jaworyna” jakby przeszła z piosenki w ludzką postać i nieustannie odbierana jest jako nieodłączna cząstka bytu, która pozwala przemyśleć przebytą drogę i z nadzieją zajrzeć w przyszłość. Ogólnie każdy utwór w wykonaniu Stepana Gihy to święto dla duszy. Bo wraz z jego piosenkami chce się kochać, wierzyć, płakać, śmiać się, marzyć, mieć nadzieję, wybaczać. Tak, powiedzmy, „Jaworyna”, poświęcona jasnej pamięci Nazarija Jaremczuka, odbierana jest jako hymn narodowy-requiem. Słuchając piosenki „Przyjaciele moi”, publiczność prawdziwie się jednoczy, kładąc sobie nawzajem ręce na ramionach. A „Droga do świątyni” wywołuje nie tylko łzę w oczach, ale i zmusza do zastanowienia się nad istotą życia. W tym w pełni przekonali się mieszkańcy i goście osiedla Młynów, do których z koncertem zawitał Stepan GIHA.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

łom Deriabin zilustrował jedenaście książek. Niejednokrotnie miałam okazję bywać na wystawach indywidualnych tego utalentowanego artysty i z każdej wyniosłam głębokie wrażenia, niezapomniane chwile poczucia miłości do piękna, wiecznego, oszałamiające niespodzianki, jak na przykład z serii „Kosmos”. I na myśl zawsze przychodzą słowa mądrego Tarasa Szewczenki: „Wysoka sztuka silniej działa na duszę człowieka, silniej niż sama natura. Jaka niezgłębiona boska tajemnica kryje się w tej sprawie ręki człowieka, w tej boskiej sztuce? Twórczość zwie się ta wielka boska tajemnica”. Właśnie je wzięła za epigraf do przedmowy albumu jego autorka Nellia Danyłenko. Dają one klucz do zrozumienia twórczości Wołodymyra Deriabina, którego obrazy można zobaczyć nie tylko w muzeach Ukrainy, ale także Monachium, Krakowa. Niedawno maestro ponownie zaprosił do Połtawskiego Muzeum Krajoznawczego na swoją wystawę „Światło nieba”, abyśmy dołączyli do jego rozmyślań o Wszechświecie, sile, pięknie i nieskończoności bytu…

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Оригінал українською · переклад оновлюється

««ВВІІД ДЧЧУУТТТТЯЯ ССЕЕН НССУУ Ж ЖИ ИТТТТЯЯ»»

Лідія ЧЕРПАКОВА, м. Полтава В альбомі вміщено 145 творчих робіт митця. Поціновувачі мистецтва одержали щедрий подарунок від Володимира Івановича, адже там зібрано кращі роботи художника. Починається книга солідним розділом “М. В. Гоголь”. Для нього тема Великого українця близька, хвилююча, багатогранна. Це наслідок майже чверть вікового занурення у світ творчості видатного письменника. “1986 року я, співробітник Полтавського обласного будинку народної творчості, — зазначає Дерябін у поясненні до розділу, — працював над експозицією розділу народного мистецтва у тільки-но побудованому літературно-меморіальному музеї Миколи Гоголя в селі Гоголево (Яновщина) Шишацького району, і саме тоді я гостро відчув, як образ великого письменника з’являється на його батьківщині скрізь, дивуючи своєю реальністю…” Через багато років потому, побувавши в Італії, перечитавши кілька разів працю Вересаєва “Гоголь у житті”, Володимир Іванович створив першу композицію “Микола Гоголь в Італії”. Кожний новий твір на цю тему ставав своєрідною зустріччю з реальністю, у якій перебувають герої Гоголя. Двадцять шість полотен цього розділу переконливо говорять про закоханість митця у Великого Гоголя, своєрідне бачення його світу. Тут і “Ніс Гоголя”, і “Сорочинський ярмарок” і “Осінь у Яновщині”, і “Грот Гоголя”… Не пройшов художник повз “Шинель”, “Появу Чичикова” з наступною його втечею. Трепетно вималювані “Ляльки з гоголівської серії” — Чичиков, погруддя Манілова, Ноздрьов, Коробочка, Собакевич, Плюшкін. А чого варта “Театральна композиція до гоголівської виставки”?! Володимир Дерябін — художник-пейзажист, художник-ілюстратор, художник-оформлювач, художник сцени. Його хвилюють теми “відлуння часу” “зі всією закономірністю логіки протиріч…” Своїми урбаністичними пейзажами митець запрошує здійснити подорожі на “Золотий пагорб Полтави”, податися до Північної Італії, помилуватися “Златою Прагою”, відвідати “Собор Святого Штефана” у Відні, карнавал у Венеції, вдихнути аромат “Польових квітів у французькому відрі”, “Червоних та білих троянд”. Жінки у художника асоцію- Козак Мамай із рушником. 2007 р. ються з квітами. Їм присвячений цілий розділ із рядками Омара Хайяма… А яка оригінальна в нього галерея “Козака Мамая” — цього таємничого символу душі українців, який уособлює “своєрідний образ волелюбності, стійкості та невмирущості народу”. Дев’ять полотен передають яскраво емоційні відчуття самого художника, які довелося йому пережити від картин із зображенням Козака Мамая, вперше побачених у 70-х роках у Полтавському художньому музеї. Те враження й досі імпульсує з картин майстра і не полишає його протягом багатьох років. Графічні роботи Дерябіна мають власну глибину простору, конкретний мотив, його малюнки наповнені узагальненими силуетами. Він — випускник Харківського художнього училища — не один рік життя віддав театральному мистецтву. Працював головним художником Республіканського театру музичної комедії у місті Саранськ (Мордовія), згодом — Полтавського обласного академічного українського музично-драматичного театру імені М. В. Гоголя. Тож цілком природним в альбомі є розділ “Театр”. Пробує свої сили Володимир і в книжковій графіці. Частина з його доробку наведена в каталозі: “Гетьман Іван Мазепа у західноєвропейських джерелах 1687—1709” Теодора Мацьківа (Німеччина); “Розгром Полтави” Дмитра Солов’я (США); “Виховний ідеал” Григорія Ващенка (Німеччина—Бельгія) та інші перші перевидання наших земляків-емігрантів на Батьківщині. Зага- М. Гоголь у Яновщині. 2003 р. Саме таке враження залишають у душі глядача художні полотна заслуженого діяча мистецтв України Володимира Дерябіна. Цього року в полтавському видавництві “АСМІ” вийшов альбом творчого доробку майстра пензля. За під& сумками обласного конкурсу на “Кращу книгу року”, який проводить облдержадміністрація, альбом “В. Дерябін” виз& нано переможцем у номінації “Культура і мистецтво”. Видав& ництво і художник відзначені дипломами. П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 22 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROSWIATA» IM. TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne, seria KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Indeks pocztowy 30617, strona 68 w „Katalogu”: na 11 miesięcy 9 hrywien 37 kopiejek, na 3 miesiące 27 hrywien 51 kopiejek, na pół roku 53 hrywny 37 kopiejek, na rok 105 hrywien 54 kopiejki.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Ljubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarka odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to — Wasza gazeta!

Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Mykoła CYMBAŁIUK 279-49-47 Dział literatury Marija KUCZERENKO 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondenci Natalija ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Dyżurny redaktor Mykoła CYMBAŁIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10EB, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 1 0 5 1 Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301251 Nakład w grudniu — 18 800 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин