Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

ŚCIEŻKAMI NASZEJ HISTORII

Слово Просвіти, №52 за 2011 рік

Na zaproszenie aktywistów Związku Ukraińców w Polsce niedawno po raz kolejny odwiedziłem ten kraj, gdzie interesowałem się nowinami ukraińskiej społeczności. Trasa dobrze znana — przygraniczny Przemyśl, jeden z ośrodków historycznego osadnictwa Ukraińców, a także Warszawa. W obu miastach miałem spotkania z dawnymi i dobrymi przyjaciółmi. Oto krótkie notatki. Petro ANTONENKO Zdjęcia autora DOM NARODOWY ZWRÓCONO UKRAIŃSKIEJ SPOŁECZNOŚCI Wreszcie z sukcesem zakończyła się ponad półwieczna epopeja Związku Ukraińców w Polsce i ukraińskiej społeczności Przemyśla dotycząca zwrotu Domu Narodowego. Opowiadaliśmy w gazecie o tym znaczącym centrum życia społecznego, gospodarczego, duchowego Ukraińców na tych terenach, wzniesionym ich kosztem ponad wiek temu. Ale podczas niesławnej operacji „Wisła” tysiące Ukraińców wysiedlono ze wschodnich terenów kraju w odległe północne i zachodnie regiony Polski. Zabrano im cały majątek: budynki, ziemię, środki produkcji, inwentarz. Skonfiskowano także budynki społeczne, na wzór tego Domu Narodowego. Już 22 lata, jak w Polsce zlikwidowano reżim komunistyczny. Ale ostateczne przywrócenie sprawiedliwości się przeciągało. I oto po wizycie w Przemyślu ówczesnego prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki, jego rozmowach z prezydentem Polski, obecnie nieżyjącym Lechem Kaczyńskim, sprawę rozwiązano. Ponad rok załatwiano wszystkie formalności, wykwaterowywano z Domu tymczasowych mieszkańców oraz biura. I wiosną tego roku prezydent Przemyśla Robert Choma i przewodniczący ZUwP Piotr Tyma podpisali dokument o sprzedaży Domu Narodowego Związkowi Ukraińców za symboliczną opłatę — jeden procent wartości. Przy podpisaniu dokumentu był obecny także prezydent Światowego Kongresu Ukraińców Jewhen Czolij, a to świadczyło, że zwrot Domu Narodowego poruszał także światowe ukraiństwo. Teraz kierownictwo ZUwP, Przemyskiego oddziału związku ma poważne kłopoty dotyczące remontu budynku, który wymaga niemałych środków. Liczą, że Dom Narodowy w Przemyślu otrzyma je z grantów Unii Europejskiej, darowizn charytatywnych, a także częściowo ze specjalnych funduszy państwa. Ale Dom Narodowy działa, jak działał nawet w niełatwych warunkach, kiedy ZUwP nie był gospodarzem. Tutaj tętni ukraińskie życie, pracuje miejscowa „Proświta”. Jak zawsze, przekazałem tutaj książki, kasety, płyty, wydane w Kijowie przez Towarzystwo „Proświta”, egzemplarze naszej gazety. PROMOCJA UKRAINY W EUROPIE W Przemyślu przyjmował mnie mój dobry towarzysz — dyrektor Południowo-Wschodniego Instytutu Naukowego, doktor historii Stanisław Stępień. W naszej gazecie była informacja o wielkiej pracy instytutu, któremu w zeszłym roku minęło 20 lat, nad wzmocnieniem kontaktów między Ukrainą a Polską, przede wszystkim w zakresie badań naukowych. Ta praca trwa. Zastępca dyrektora instytutu Ołeksandr Kolanczuk w swoich ponad 80 latach aktywnie opracowuje temat ukraińskiej historii wojskowej, związanej z Polską. Ujrzały światło dzienne jego kolejne badania o pobycie armii Ukraińskiej Republiki Ludowej w Polsce w latach 20., dokąd się przegrupowała po klęsce naszych zmagań wyzwoleńczych, o mało znanych grobach ukraińskich generałów, oficerów, żołnierzy na terenach Polski. Oto chociażby jego nowa publikacja „Petlurowcy w Przemyślu”. Z bólem mówił pan Ołeksandr o braku uwagi ukraińskich władz dla uczczenia pamięci bojowników o niepodległą Ukrainę, którzy znaleźli wieczny spoczynek w Polsce. Chodzi o uporządkowanie cmentarzy, poszczególnych grobów naszych wojskowych, i nie tylko działaczy wojskowych URL. Natomiast jest przyjemna nowina w dziedzinie badań naukowych. Stanisław Stępień pokazał właśnie wydaną w Polsce książkę, której temat zainteresuje wielu na Ukrainie. Chodzi o mało znane karty działalności ukraińskiej emigracji politycznej, naukowej, twórczej w Europie w latach 20.—30. Oto tytuł tej książki: Andrzej Zięba „Lobbing dla Ukrainy w międzywojennej Europie. Ukraińskie Biuro Prasowe w Londynie i jego polityczni konkurenci” (książka wydana w języku polskim). Andrzej Zięba — znany polski historyk, pracownik naukowy Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, niemało jego prac poświęcono ukraińskiej historii. Czym ważne jest to obszerne, prawie 800-stronicowe wydanie? Okres międzywojenny, klęska naszych narodowych zmagań wyzwoleńczych, okupacja Ukrainy przez bolszewicką Rosję, naród pozbawiony państwowości. W tych warunkach ukraińska emigracja pragnęła pokazać Europie, światu, że Ukraina nie pogodziła się z okupacją, że jest wielkim europejskim narodem, który pragnie i jest godny państwowości. To było bardzo ważne w warunkach, kiedy radziecka propaganda rozkręcała mit o „dobrowolnym wejściu Ukrainy” do ZSRR i kwitnącym życiu naszego narodu w imperium. My zupełnie mało wiemy o działalności Ukraińskiego Biura Prasowego w Londynie, założonego przez naszych emigrantów w lutym 1931 roku. To było pierwsze z przedstawicielstw, które miały pełnić rolę nieformalnych ambasad ukraińskiej sprawy w centrach europejskiej polityki. Z czasem zostały stworzone jego filie w Pradze, Genewie, Wiedniu i Paryżu. Działalność biura — zbieranie informacji o sytuacji na etnicznych ukraińskich ziemiach, Okładka książki A. Zięby Wasyl Nazaruk publikowanie w języku angielskim biuletynów informacyjnych i innych materiałów propagandowych, organizacja proukraińskiego lobbingu w Londynie. Ta książka jest aktualna tym, że i dzisiaj mowa o strategicznym wyborze Ukrainy, drodze do Europy. Dlatego pracę warto wydać na Ukrainie. Przy okazji, Stanisław Stępień zadeklarował gotowość swojego instytutu do pomocy w tłumaczeniu książki na ukraiński, redagowaniu, przygotowaniu wydania dla Ukrainy. Słowo należy do naszych wydawców. W Warszawie spotkałem się z dawnym przyjacielem, doktorem filologii, kierownikiem katedry ukrainistyki Uniwersytetu Warszawskiego Wasylem Nazarukiem. Jako aktywny działacz Związku Ukraińców w Polsce był on w Kijowie na V Światowym Forum Ukraińców. Na uniwersytecie wraz z wykładowcami i studentami pan Wasyl prowadzi wielką pracę oświatową na niwie ukraińskiej historii, kultury i duchowości. W szczególności w tym roku ciekawie obchodzono 140. rocznicę urodzin Łesi Ukrainki. Z okazji 20-lecia Niepodległości Ukrainy staraniem Wasyla Nazaruka i jego katedry na Uniwersytecie Warszawskim otwarto interesującą wystawę. Odbyła się ona w foyer głównego gmachu, przy ulicy Krakowskie Przedmieście, w historycznym centrum stolicy. Jest to wystawa prac fotograficznych, których autorem jest były student Wasyla Nazaruka, obecnie znany w Polsce dziennikarz i mistrz fotografii Bohdan Tchórz. Jest on redaktorem ukraińskojęzycznego czasopisma cerkiewnego, które ukazuje się w Polsce. Już od dawna pan Bohdan wędruje po Karpatach, Galicji — zarówno wschodniej ukraińskiej, jak i zachodniej polskiej. Podczas ekspedycji fotografuje zabytki historii i architektury. Wystawa poświęcona jest ukraińskiej drewnianej architekturze cerkiewnej Karpat, zarówno na Ukrainie, jak i w Polsce. — Ta wystawa miała dwie główne idee — opowiedział Wasyl Nazaruk. — Po pierwsze, pokazać jedność ukraińskiej kultury po obu stronach granicy. Po drugie, jest to prezentacja Ukrainy przed krajami Unii Europejskiej. Chciałoby się, aby tam jak najwięcej wiedziano o naszej ojczyźnie. Oglądając tę wspaniałą wystawę, pomyślałem, że koniecznie trzeba ją pokazać także u nas, na Ukrainie. Tym bardziej, że pan Bohdan ma teraz nowy projekt: zdjęcia starych pałaców i zamków Galicji, również po obu stronach granicy. Autor przygotowuje nową wystawę. Dobrze byłoby więc, gdyby odezwali się sponsorzy, nasze instytucje rządowe i pomogły pokazać te wystawy na Ukrainie. * * * Na centralnym placu Przemyśla (to nie goły asfalt, a piękny skwer z fontanną), tuż naprzeciwko ratusza, nie tak dawno ustawiono pomnik dzielnego wojaka Szwejka. Nic dziwnego, wszak według literackiej fantazji Jaroslava Haška właśnie w tym mieście wojakowi przydarzyła się kolejna kabała — trafił do aresztu. Przemyślanie, zakochani w starociach i literackich legendach, postawili ten pomnik. Tuż obok znajduje się zaułek imienia Szwejka. Wojak poważnie siedzi na brązowej ławce z fajką w dłoniach. Obok siadają wszyscy chętni. Istnieje nawet taki przesąd: potrzymać Szwejka za nos — na szczęście, na powodzenie. Dlatego brązowy nos wojaka już lśni. Zastałem dzieciaki właśnie przy takim zajęciu. A jedna dziewczynka wesoło wyjaśniła mi, że wtedy naprawdę „będzie wielkie szczęście”. Cóż, zasługują na wielkie szczęście te dzieciaki, wszak mają własne silne, zamożne europejskie państwo.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин