Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗
BEZ CHŁOPSKIEJ ATLANTYDY…
Слово Просвіти, №52 за 2011 рік
Switłana OREŁ, m. Kirowohrad
Ciężkie nieszczęścia naszego narodu, przeżyte w ubiegłym stuleciu, są mniej lub bardziej wyraźnie wyartykułowane przez historię. Dzięki wysiłkom W. Juszczenki zobaczyliśmy ukraińskimi oczami Hołodomor i tego spojrzenia, utrwalonego w książkach, w pomnikach, nie zatrze już ulotna koniunktura. Odbył się długoterminowy projekt „Rehabilitowani przez historię”, nad którym naukowcy, krajoznawcy, dziennikarze pracowali w każdym obwodzie, utrwalając w wielotomowych wydaniach nazwiska tysięcy represjonowanych i stwierdzając na poziomie faktologicznym i prawnym zbrodniczość bolszewicko-komunistycznego systemu. Te same kolegia redakcyjne miały kontynuować swoją pracę, analizując karty rozkułaczonych w archiwach struktur MSW, wolny dostęp do których do dziś nie jest dozwolony. Ta praca miała pomóc społeczeństwu zobaczyć Ukraińcom przedostatni akt tragedii niszczenia naszej Atlantydy — rozkułaczenie. Ale ta praca, przynajmniej w naszym obwodzie, została nagle przerwana. Najwyraźniej jako niepotrzebna i nieaktualna dla obecnej władzy. Lecz są ludzie, którzy myślą inaczej. Nauczyciel z miasteczka Ołeksandriwka, co na Kirowohradszczyźnie, Iwan Petrenko już nie pierwszy rok wytrwale pracuje z materiałami obwodowego archiwum państwowego, muzeum krajoznawczego, celowo zbiera wspomnienia naocznych świadków tamtych wydarzeń. Dwie jego książki, które ukazały się w odstępie dwóch lat — „Odebrane życie. Rozkułaczenie na Kirowohradszczyźnie” (2009) oraz „Rozkułaczenie i inne procesy społeczno-polityczne na Ołeksandriwszczyźnie w latach 30. XX wieku. Dokumenty świadczą” (2011) pretendują zarówno do wszechstronności, jak i do wyraźnego utrwalenia tendencji, co jest niezbędne dla współczesnego zrozumienia zjawiska. Ale czy jest ono możliwe, gdy łączny nakład dwóch książek to zaledwie 700 egzemplarzy. A to wcale nie są wydania regionalne! To, o czym mowa, dotyczy całej Ukrainy, więc nieobojętnym wydawcom warto zatroszczyć się, aby te książki stały się dostępne dla szerszego ogółu. Iwan Petrenko, wykorzystując konkretne dokumenty archiwalne, wyraźnie wskazuje:
Rozmowę o książkach ołeksandriwskiego badacza Iwana Petrenki „Odebrane życie” oraz „Rozkułaczenie” mogłabym zacząć od opowieści o moim rozkułaczonym dziadku Stepanie Czudnym, o pradziadku Ławrinie — najstarszym represjonowanym w obwodzie — GPU aresztowało go, gdy starzec miał 81 lat, o jego córce Warwarze, która zmarła w kirowohradzkim więzieniu, oskarżona na podstawie tego prawa, które przezwano prawem o pięciu kłosach, a jej męża księdza Hryhorija Rużyna rozstrzelano w 1937 roku, o ich dziesięciorgu dzieciach, które rozeszły się po świecie, musiały przeżywać bez rodu i narodu i których potomkowie
„…rozkułaczali, poczynając od 1928 roku, wszystkich niewygodnych władzy: biedniaków, średniaków, zamożnych średniaków, parobków, kułackich agitatorów, …wielodzietnych i samotnych, starych i młodych. Wielkiej przepaści majątkowej między chłopami w regionie nie było — do 1923 roku wszyscy oni bez wyjątku otrzymali od władzy ziemię proporcjonalnie do liczby osób w rodzinie i rozpoczęli gospodarowanie praktycznie w jednakowych warunkach, i tylko ilość oraz jakość ich pracy określała poziom dochodów każdej oddzielnie wziętej rodziny”. Zatem tych, którzy rzeczywiście mogli wzbogacać się kosztem pracy najemnej, faktycznie nie było — do 1923 roku już ich zniszczono, wygnano poza granice kraju, gospodarstwa ich zrujnowano i rozgrabiono. Wieloma konkretnymi faktami autor obala radziecki mit o rozkułaczeniu i wyraźnie pokazuje, że jest ono satanistyczną selekcją wyniszczenia pracowitszych, bystrzejszych, bardziej pomysłowych, mądrzejszych, uczciwszych, bardziej otwartych, szczerszych, bardziej pryncypialnych. Czy więc warto się dziwić, że naród, który przeszedł taką selekcję, nijak nie może zdobyć się na ten dzisiaj nie znają języka dziadków i rodziców, o siostrze mojej babci Tetiany Małej Marii, której rodzinę wysłano na Sybir, gdzie starsi zginęli, a dzieciom jakoś udało się uciec, i której syn Iwan później został naukowcem w dziedzinie medycyny kosmicznej. Podobne wzmianki i podobne historie są niemal w każdej ukraińskiej rodzinie. Bo absolutna większość z nas, gdziekolwiek byśmy dzisiaj mieszkali i czymkolwiek byśmy się zajmowali — pochodzi z ukraińskiej wsi, tej Atlantydy, którą tak bezlitośnie i okrutnie niszczyli bolszewicy jako zjawisko klasowo wrogie, i która nawet teraz gaśnie pod naciskiem problemów ekonomicznych i nieładu społecznego.
przewodnik, który da mu pewność, dobrobyt, rozwój? Wartość wydań polega na tym, że to nie tylko nagromadzenie przykładów, cytatów z dokumentów archiwalnych, wykaz nazwisk, tabel, sytuacji. Autor daje definicję z nowoczesnego punktu widzenia podstawowym pojęciom, które funkcjonowały w tamtym czasie: czym jest ściąganie zboża, kolektywizacja, kim są kułacy-ekspertnicy, kułacy pierwszej, drugiej, trzeciej kategorii? Czyli wprowadza do współczesnego obiegu naukowego pojęcia, które dotąd nie były aktualizowane, ale zrozumienie których, jako części własnej historii, jest niezbędne dla formowania nowoczesnego narodu. Nawiasem mówiąc, Iwan Petrenko nie posiada żadnych stopni naukowych, w odróżnieniu od dziesiątek i setek kandydatów i doktorów, których prace, dalekie od życiowych realiów, mogą przydać się chyba tylko pojedynczym zainteresowanym badaczom i myszom w archiwach, gdzie przechowywane są oryginały dysertacji. Autor wyraźnie wyznacza, powołując się na konkretne dokumenty, także ramy czasowe procesu rozkułaczenia. W okręgu zinowjewskim (tak wtedy nazywała się część naszego regionu, obwód w obecnym kształcie został uformowany ma — mistrzyni twórczości ludowej w tkactwie Wiktorija Kytajhorodśka. Na jej cześć obecni wykonali pieśń Malyszki „Rodzinna matko moja”. — To niezwykle udany format prezentacyjny — połączenie poezji i muzyki. Początkowo obawiałem się: jak to będzie, ale kiedy usłyszałem teksty wierszy — to było prawdziwe duchowe wstrząśnienie, — mówi główny dyrygent i kierownik artystyczny Czerniowieckiej Akademickiej Orkiestry Symfonicznej Josyp Sozanśkyj. — Właśnie tak powinna brzmieć poezja, bo słuchacz tego potrzebuje. Wspaniały format, chciało się słuchać bez końca, — zauważa dziekan wydziału filologicznego CzNU imienia Ju. Fedkowycza, profesor Borys Bunczuk. — Przesłuchawszy wiersze ze sceny, odniosłam wielką przyjemność, więc postanowiłam kupić nową książkę pani Wiry — „Hojrę”, przeczytałam ją jednym tchem, a nowelę „Antologia sukcesu” z mężem przeczytaliśmy dwukrotnie, — podzieliła się swoimi wrażeniami laureatka nagrody oświatowej im. O. Popowycza, weteranka pracy, literatka Ołeksandra Prychodko-Wozniak. — Bywam niemal na wszystkich imprezach twórczych, które odbywają się w naszych teatrach i kinach. Ale po spektaklu „Wira”, wysłuchawszy połączenia muzyki i poezji, wychodziłam z teatru, jakby z cerkwi, — wyznała prorektor Bukowińskiego Państwowego Uniwersytetu Medycznego profesor Nina Zorij. Sama zaś pisarka zaznaczyła: „Podobne projekty są obecnie dość drogie i gdybym budowała relacje z ludźmi tylko na podstawie komercyjnej, o takim wydarzeniu nie można byłoby nawet marzyć. Bardzo dziękuję aktorom, muzykom, wydawcom, artystom, rodzinie, wszystkim, którzy żyją poetyckim słowem, ukraińską muzyką, za to, że pomnożyli moją radość, moje święto”.
później), który jako jeden z pięciu na Ukrainie stał się „eksperymentalnym” pod względem przeprowadzenia całkowitej kolektywizacji i rozkułaczania, proces ten rozpoczął się pod koniec grudnia 1928 roku. Nasze, znowuż, radzieckie stereotypy mówią o tym, że rozkułaczanie i kolektywizacja trwały rok lub dwa pod koniec lat 30. Iwan Danyłowycz Petrenko z dokumentami w ręku dowodzi, że „…wojna bolszewików z ukraińskim chłopstwem tylko pod wymyślonym hasłem „walki z kułakami” trwała na terytorium kraju w okresie od 1918 do 1923 roku, od 1928 do 1941 roku, od końca 1943 do 1946 roku (tzw. kolaboracjonizm). Rozkułaczeni przebywali na osiedlach specjalnych do sierpnia 1954 roku. Ta wojna przeciwko chłopom zajęła w czasie ponad 20 lat”. Autor obejmuje, wyodrębnia i analizuje (z punktu widzenia współczesności, co jest niezwykle ważne!) wiele charakterystycznych zjawisk tamtego czasu — „dwudziestopięciotysięczników”, stosunek klasy robotniczej do procesów na wsi, ucieczki kułaków, skup mięsa, „czerwone bazary”, represyjne środki bolszewików, czystki w aparacie radzieckim i kołchozach, niszczenie świątyń i walkę z religią, „wołynki” (strajki chłopskie), dezerterów ruchu kołchozowego, opór chłopów wobec bolszewickiego nacisku. Z całego tego masywu materiałów autor wyciąga, być może nieco nieoczekiwany, ale logiczny wniosek: „Wszystkie te i następne tragedie były naturalną zapłatą za brak własnego państwa. Był to typowy los skolonizowanego narodu”. Ten wniosek powinniśmy bardzo dobrze pamiętać dzisiaj, kiedy znów pojawiły się zagrożenia i poważne wyzwania dla istnienia naszego państwa. Problemy i nieudolność gospodarcza nie są powodem, by z niego rezygnować. Wręcz przeciwnie, musimy wreszcie wybrać takie kierownictwo, które stworzy warunki do godnego życia. Wraz ze zniszczonym ukraińskim chłopstwem odeszła w niebyt nasza Atlantyda, bez której tak trudno nam odnaleźć siebie, poczuć pewność i perspektywę, wybrać godną władzę. Ale musimy. W imię pamięci o tamtym ukraińskim wszechświecie, gdzie najważniejszymi były Praca, Chleb, Honor, Miłość. On da nam siłę.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
