Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

Z Bogiem w sercu

Слово Просвіти, №52 за 2012 рік

Oleksandra KONDRATOWICZ, honorowy krajoznawca Ukrainy, przodownik oświaty „Bez Boga ani do proga” — lubili powtarzać nasi przodkowie i uważali to za niezaprzeczalną prawdę. A może i nam warto zwrócić się ku duchowemu dorobkowi minionych pokoleń? Tornada, tajfuny, wichury, powodzie, burze piaskowe, różnorodne kataklizmy naturalne… Może to matka Natura karze nas za lekceważenie jej? Kto ze starszego pokolenia nie pamięta powiedzenia Miczurina: „Nie możemy czekać na łaski od natury, wzięcie ich od niej jest naszym zadaniem”? Oto i „wzięliśmy”. Jednak (może się mylę) nie to, na co liczyliśmy. Przecież natura to dar Boży i należy się z nim odpowiednio obchodzić. Nasi przodkowie żyli z Bogiem w sercu. Wierzyli w magię słowa i myśli. Jeszcze niedawno moi współmieszkańcy witali się nawzajem: „Chwała Bogu”. — „Na wieki chwała”. Wychodząc z domu, na pożegnanie mówili: „Wstawajcie się zdrowi”. — „Idźcie zdrowi”, odpowiadano. Ale przy tym nie zapominano dodać: „Z Bogiem”. Zatem życzliwi gospodarze powierzali gościa Panu, jednak i sami pozostawali pod opieką Króla Niebieskiego. Zasada „Co zasiejesz…” sprawdzała się bez zastrzeżeń. Nawet najpowszechniejsze niegdyś powitanie „Dzień dobry”. — „Dobrego zdrowia” nie przypominało dzisiejszego: „Dzień dobry”. — „Dobry…” (szybko lub obojętnie). Jeśli poprzednia forma przewidywała wzajemną uprzejmość, życzliwość, serdeczność, to w dzisiejszej nie czuć nawet zwykłej reakcji ze strony obiektu powitania w odpowiedzi — u mnie „Dobry”. A to co? Co cię to obchodzi? Cały czas się spieszymy. Dokąd? Tam, dokąd się nie spóźnimy. W czasach mojego dzieciństwa, które przypadło na lata 40. i początek 50. XX wieku, wiejskie kobiety nie zaczynały rozmowy, dopóki się nie przeżegnały i nie wypowiedziały: „Daj Boże, w dobrej porze powiedzieć, a w złej pomilczeć”. Co poświadczała ta fraza, jeśli nie wiarę w obecność Wszechmogącego obok? On usłyszy i dobre słowo czy myśl, i niedobre. Od dziada-pradziada w ludzie żyła wiara w magię słowa, dlatego obchodzono się z nim ostrożnie. Przekleństwa, złorzeczenia uważano za wielki grzech, wierzono: każde przekleństwo wróci do tego, kto przeklina. Istniał też szereg zastrzeżeń co do tego. Na przykład, słysząc „przyjazne życzenia” pod swoim adresem, spokojnie odpowiadano: „Na was powiedziano”. Ludzie swoją istotą czuli Boga. Zatem niepisaną tradycją było każde przedsięwzięcie czy działanie wiązać z Panem, a dokładniej, prosić Go o błogosławieństwo na nie. Przystępując do jakiejś pracy, mówiono: „Daj Boże, w dobrej porze zacząć i w dobrej porze skończyć”. Tak, idąc zapraszać krewnych i przyjaciół na wesele, młodzi trzykrotnie prosili o błogosławieństwo rodziców: „Błogosławcie mnie na szczęśliwe małżeństwo!”. Ci tak samo trzykrotnie mówili w odpowiedzi: „Niech Bóg błogosławi”. I dopiero za trzecim razem pozwalali sobie dodać: „I my błogosławimy na szczęście, na zdrowie, na długi wiek i udane małżeństwo. Daj Boże, w dobrej porze zacząć i w dobrej porze skończyć!”. Wychodząc z domu, podróżny zazwyczaj mówił: „Ja wychodzę z domu: przede mną — Matka Boża, aniołowie — po bokach, Pan Bóg — w niebiosach. Boże miłosierny, jestem w Twoich rękach. Panie, zmiłuj się! (trzy razy)”. Ta krótka modlitwa z pewnymi zmianami do dziś jest rozpowszechniona w wielu miejscowościach Polesia Wołyńskiego. Każdy dodawał i swoje życzenie. Najważniejsze prace polowe rolnik również wiązał z Bogiem, orientując się na te czy inne święta religijne. Na przykład, co do jesiennego siewu (chodzi o żyto), istniał szereg przysłów, którymi określano najbardziej optymalne terminy siewu. „Przyszła Przeczysta — siew czysty” — to o gospodarzach, którzy wysiali się do 21 września, Narodzenia Przenajświętszej Dziewicy, Drugiej Przeczystej. Nie wywoływało niepokoju i tygodniowe spóźnienie z siewem: „Do Czcigodnego Krzyża — czcigodny siew”, czyli do 27 września. Takie terminy zapewniały dobre wschody nasion oraz sprzyjające warunki dla rozwoju siewek. Dalsze zaś zwlekanie z tą pracą rolniczą było surowo potępiane. Święto Pokrowy (14 października) postrzegano jako ostatni, choć nie bardzo sprzyjający termin: „Nie zasiejesz do Pokrowy — nie zbierzesz i połowy”. Surowo zabraniano cokolwiek robić w Zwiastowanie (7 kwietnia według nowego stylu), nawet dotykać w tym dniu nasion, bo mogą stracić zdolność kiełkowania lub zepsuć się. W wielu wsiach nawet później, w dzień, na który w danym roku przypadało święto, nie sadzono ziemniaków, buraków, nie zasiewano marchwi, bo owoce będą twarde, włókniste, będą gorzknąć. We wsi Worokomle w rejonie kamień-koszyrskim na Wołyniu ludzie starszego pokolenia Zwiastowanie uważają za „nawet bardziej fatalne niż Wielkanoc”. W tym dniu w świątyniach odprawiana jest służba zwiastowania. Istnieje wierzenie: jeśli tego nie zrobić, to i słońce nie wzejdzie. W niektórych wsiach zachowało się nawet podanie, że jakiś ksiądz w Wielkanoc, kiedy Jasne Zmartwychwstanie Pańskie zbiegło się ze Zwiastowaniem, zapomniał o tym, to świt opóźnił się do południa, aż dopóki nie rozpoczęła się służba zwiastowania. Przy tym warto przypomnieć, że w takim zbiegu lud pokładał wielkie nadzieje: wszystko, co dzieje się w takim roku, koniecznie się spełnia. Rok 1991, kiedy ogłoszono niepodległość Ukrainy, był właśnie takim. Zatem to wlewa nadzieję, że akt o niepodległości naszej Ojczyzny ogłoszono na zawsze. Już sama nazwa święta w wyobrażeniu ludzi miała nie lada magiczną moc. W tym dniu bezpłodne kobiety szły do cerkwi, żarliwie modliły się i prosiły Bogurodzicę o wstawiennictwo przed Bogiem i błagały o zesłanie im radości macierzyństwa. W Stolinskich Smolarach w rejonie lubomelskim obwodu wołyńskiego wierzą, że nawet wzmianka o tym święcie może uchronić człowieka przed nieszczęściem. I to uchroni przed spotkaniem ze żmiją czy innymi gadami. Rolnik w swojej działalności gospodarczej jakby poruszał się od święta do święta, które były dla niego swoistymi latarniami i nadzieją na wsparcie w jego pracy. A na tej drodze pracy najwspanialej jaśniało Narodzenie naszego Zbawiciela i Odkupiciela Jezusa Chrystusa. Wszystkie działania, czyny, wypowiedzi rodziców, innych członków rodziny nabierały magicznego znaczenia. Wszędzie czuło się obecność Boga, Który wszystko widzi, wszystko słyszy i odpłaci za czyny i myśli każdego. Urządzenie domu, który lśnił czystością, przygotowanie do Wigilii, nakrywanie stołu poświadczały starania nie tylko by choć w jakimś stopniu odtworzyć poszczególne atrybuty stajenki, w której narodził się Syn Boży, ale i wyrazić swoją wdzięczność Wszechmogącemu za Jego łaskę. Na świąteczną wieczerzę, według ludowych wierzeń, zbierała się cała rodzina — żywi i ci, którzy odeszli za granicę. Przy stole wszyscy są równi, widy- Szczególną aurą do dziś otoczone jest całun Jezusa Chrystusa. Nawet samo dotknięcie go nierzadko uzdrawiało chorych. W podzięce Panu za Jego wielką ofiarę, na skraju dróg w pobliżu skrzyżowań wieśniacy stawiali wysokie krzyże — figury. Wznoszono je wspólnotowo, ale nierzadko także przez poszczególnych gospodarzy. Te pomniki obdarzano wielką magiczną mocą. Ludzie wierzyli, że uchronią one wieś i wieśniaków przed różnymi nieszczęściami. Bezdzietne kobiety, matki chorych dzieci wyszywały niewielkie ręczniczki, szyły fartuszki, ozdabiały je haftem i przed wschodem słońca, najczęściej w przeddzień świąt, wiązały je na krzyżu i prosiły Pana o zmiłowanie oraz zesłanie pierwszym szczęścia macierzyństwa, a drugim — wyzdrowienia ich dzieciom. Wierzący ludzie żyli w harmonii z Bogiem, czuli Jego obecność obok, tłumacząc poszczególne zjawiska, przejawy zachowania dorosłych lub dzieci Bożym zamysłem: na przykład człowiek uniknął jawnego niebezpieczeństwa, bo taka była wola Pańska, albo niemowlę uśmiecha się przez sen — to znak, że bawi je Anioł. Dlatego swoje działania sprawdzali w odniesieniu do Boga, czując na sobie Jego spojrzenie, pragnęli swoimi czynami być godni uwagi Pana, Bogurodzicy. Jeszcze za mojej pamięci istniał zwyczaj, kiedy matki, szykując dzieci do snu, prosiły starsze córki: „Córeczko, zamieć chatę, bo w nocy Matka Boża odwiedza ludzkie domostwa. Może zajrzeć i do nas”. Najprawdopodobniej potrzeby w zamiataniu nie było, ale tym przypomnieniem matka jakby wzywała Matkę Bożą do swoich dzieci, a one same po modlitwie zasypiały z myślą, że właśnie tej nocy Najświętsza Panna zawita do ich chaty i należycie doceni ich starania. Więc trzeba dobrze przygotować i dom, i swoją duszę. Ateistyczna propaganda nie zabiła w nas nawyku sprawdzania wszystkich swoich działań, czynów w odniesieniu do Boga, wierząc, że On jest obok, usłyszy i odpowie na szczerą prośbę. Wystarczy tylko trafić w jakąś zagrażającą sytuację, a mimowolnie wyrywa się z ust: „Panie, zmiłuj się!”. Pan czuwa nad każdym człowiekiem, jego zachowaniem, przychodzi z pomocą lub też karze. W naszej rodzinie do dziś żyje wspomnienie czasów I wojny światowej. Ojca jako pracownika ochrony stacji Brześć oddelegowano na jakąś niewielką stację na Połtawszczyźnie. Tam przyszło pochować małego syna. Mama ciężko zachorowała, bardzo cierpiała, majaczyła i wszyscy już czekali na najgorsze. Gospodyni domu, patrząc na te cierpienia, postanowiła pojechać do cerkwi i złożyć intencję za zdrowie mamy. I stał się tego dnia cud: matka nagle przez sen czy w malignie zobaczyła, jak od jej wezgłowia z prawej strony wyszedł dostojny siwowłosy starzec, przeszedł wzdłuż łóżka i zatrzymał się w nogach, współczująco spojrzał na chorą, podniósł prawą rękę, pobłogosławił i rozpłynął się w powietrzu. Wszystko wokół napełniło się jakimś niezwykłym światłem, mamę jakby ktoś podniósł na skrzydła, stało się lekko i ciepło, po czym pogrążyła się w niepamięci. Obudziła się, bo zniknął ból. Kiedy później zestawiono wszystkie wydarzenia, okazało się, że wizja mamy zbiegła się z czasem modlitwy w świątyni za jej zdrowie. Matkę aż do samej śmierci nie opuszczało przekonanie, że to sam Pan Bóg usłyszał modlitwę księdza i zlitował się nad nią oraz wyrwał z łap śmierci. Bóg widzi nasze czyny, dobre i niesprawiedliwe, i oddaje według zasług. Pamiętajmy o tym.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин