Сторінка · с. 6сторінка оригіналу ↗
Zapisany w skarbcu starożytności
Слово Просвіти, №52 за 2012 рік
Do 150. rocznicy urodzin znanego wołyńskiego badacza historii Ореста Fotyńskiego
Na jednej z konferencji krajoznawczych usłyszałem takie porównanie: jak ludzie czerpią lecznicze wody ze źródła, tak z Wołyńskiego Diecezjalnego Skarbca Starożytności, założonego pod koniec XIX wieku, historia zaczerpnęła tyle żywotnej siły, że do dziś pomaga gasić „pragnienie” poznania naszej siwej przeszłości. Trafne porównanie. Inicjatorem i duchem wspomnianego skarbca był zaś Orest Fotyński, duchowny, uczony, pisarz, człowiek nadzwyczajnej energii badawczej. Jego życiowa droga rozpoczęła się we wsi Batkiv w rejonie radziwiłłowskim na Równieńszczyźnie 23 grudnia 1862 roku.
Historyczne badania: „Dorogobuż Wołyński”, „Szkice z dziejów bytu chłopów klasztornych na Wołyniu w XVII–XVIII w.”, „Pobratymstwo i obrzęd braterstwa na Rusi Południowo-Zachodniej”, „O pochodzeniu południoworuskiego kozactwa”. Ostatnia z wymienionych prac jest fundamentalna w twórczym dorobku historyka, zarówno pod względem rozmiaru, jak i głębi wnikania w początki ukraińskiego kozactwa i ukraińskiej państwowości — aż po czasy Rusi Kijowskiej.
Autograf hetmana Bohdana Chmielnickiego — z osobistej kolekcji. Mimo wielostronnego talentu Oresta Fotynskiego jego największym osiągnięciem życiowym uważa się realizację idei stworzenia składnicy, w której przechowywano by cenne dla społeczeństwa zabytki i relikwie. Zgromadziwszy sporo starożytnych przedmiotów (m.in. dawnych rękopisów, przedmiotów kultu, dawnych instrumentów muzycznych), krajoznawca nie miał gdzie ich przechowywać. Trzymał je w kącie i rozumiał, że w ten sposób wartości nie przynoszą pożytku ani jemu, ani innym badaczom przeszłości. Swoją ideą składnicy Orest Fotynski podzielił się z arcybiskupem wołyńskim i żytomierskim Modestem, który stał się w nim aktywnym współpracownikiem. Wniosek władyki Modesta o utworzenie placówki, w której cenne starożytne przedmioty o znaczeniu historycznym i liturgicznym, nieposiadające odpowiednich warunków przechowywania w cerkwiach eparchii wołyńskiej, byłyby chronione przed dalszym zniszczeniem i utratą, poparli hierarchowie cerkiewni. Już w pierwszym dniu oficjalnego otwarcia Wołyńskiej Eparchialnej Składnicy Starożytności (15 maja 1893 roku w Żytomierzu) do jej zbiorów trafiło sporo ciekawych i cennych starożytności: rękopiśmienne księgi Oktoich, Ewangelia (1636 r.), a także szereg wydań Ostrogskiej drukarni, kolekcje znalezisk archeologicznych, autografy znanych osobistości. Wśród nich był także autograf hetmana Ukrainy Bohdana Chmielnickiego z osobistej kolekcji Fotynskiego. Następnie składnica pod kierownictwem Oresta Fotynskiego nie tylko się powiększała, ale stała się także centrum życia duchowo-oświatowego. Początkowo mieściła się w zaadaptowanym budynku na podwórzu arcybiskupim, a rok po otwarciu rozpoczęto budowę domu na muzeum i bibliotekę na działce należącej do Soboru Przemienienia Pańskiego.
Pamięć o Fotyńskim — w zachowanych eksponatach. Później, przy starym skarbcu, otwarto dużą bibliotekę, utworzono Wołyńskie Cerkiewno-Archeologiczne Towarzystwo, jednym z kierunków działalności którego stało się wydawanie „Wołyńskiego Historyczno-Archeologicznego Zbioru”. Naukowcy prowadzili tu pracę badawczą, zwłaszcza w dziedzinie historii Kościoła i krajoznawstwa. Odbywały się tu konferencje, czytano wykłady, organizowano spotkania twórcze. Ze wszystkimi tymi przedsięwzięciami i projektami był związany Orest Fotyński. Znamienne, że w 1899 roku Fotyński został delegatem XI Zjazdu Archeologicznego od Wołyńskiego Cerkiewno-Archeologicznego Towarzystwa. Podczas obrad zjazdu on or-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
