Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Postęp nauki. Rok 2012

Слово Просвіти, №52 за 2012 рік

17 grudnia zamknięto Wielki Zderzacz Hadronów (WZH) w celu przeprowadzenia planowych prac konserwacyjnych. W tym roku bohater naszych publikacji z minionych lat wreszcie spełnił pokładane w nim nadzieje. Otóż 4 lipca naukowcy pracujący z WZH ogłosili odkrycie cząstki będącej kandydatem do miana bozonu Higgsa, lub, jak ją jeszcze nazywają, cząstki boga. Ten bozon w Modelu Standardowym w fizyce teoretycznie odpowiada za masę cząstek elementarnych. Jednak naukowcy wciąż nie spieszą się z uznaniem odkrytej w WZH cząstki właśnie za bozon Higgsa i kontynuują badania. Właśnie dlatego, pomimo sensacyjności odkrycia naukowców pracujących z WZH, Nagroda Nobla w dziedzinie fizyki przypadła w tym roku badaczom ultraszybkich komputerów. 6 sierpnia łazik NASA „Curiosity” wylądował na Marsie i rozpoczął badania planety. Podczas pobytu na Czerwonej Planecie „Curiosity” zdołał wykryć podobieństwo marsjańskiego gruntu do gleby ziemskich skał wulkanicznych, a także zbadać atmosferę i klimat Marsa. W listopadzie łazik wykrył proste substancje organiczne, ale nie wiadomo dokładnie, czy mają one marsjańskie pochodzenie, czy też trafiły na planetę wraz z samym łazikiem. Jednocześnie w wodzie wykrytej w próbkach marsjańskiego gruntu znaleziono znacznie więcej ciężkiego izotopu wodoru — deuteru, niż zawiera woda na Ziemi. Jeśli życie na Marsie jest pytaniem retorycznym, to wokół gwiazdy znajdującej się w odległości około 400 lat świetlnych od Ziemi w kosmosie pływają proste cząsteczki cukru. Dokładniej, są to cząsteczki organiczne — węglowodany, składające się z węgla, wodoru i tlenu. Miniony rok był bogaty w nowo odkryte egzoplanety — planety znajdujące się poza Układem Słonecznym. Tak oto 16 października badacze z Obserwatorium w Genewie oraz Centrum Astrofizyki Uniwersytetu w Porto poinformowali o odkryciu planety o masie ziemskiej, która krąży wokół gwiazdy Alfa Centauri B. Ponadto naukowcy sporządzili listę siedmiu planet w Drodze Mlecznej, na których możliwe jest życie. Niedawno międzynarodowy zespół astronomów potwierdził istnienie planety Gliese 581g w układzie gwiazdy Gliese 581, która znajduje się w odległości „Kupujcie pamiątki na dzień Świętego Mikołaja, koniec świata, Nowy Rok” — zachęcała przechodniów sprzedawczyni na Majdanie Niepodległości. Podszedłem, żeby zapytać. Okazało się, że specjalnych pamiątek na 21 grudnia nie było, po prostu — jeszcze jedna data, na którą można zrobić niespodziankę bliskim osobom. Sprzedawcy w całym kraju przyjęli plotki o tak zwanym „końcu świata” przede wszystkim jako udany projekt komercyjny. Jakoś tak się stało, że już do początku grudnia, dzięki krajowym mediom, o nadejściu „końca świata” nie wiedział chyba tylko leniwy. Jeśli świece wcześniej sprzedawano po dwie hrywny, to od początku grudnia chętnie kupowano je w całym kraju po 5—6 hrywien za sztukę. Podrożały też zapałki, zapalniczki i latarki, zwłaszcza te na baterie — ich cena wzrosła do 8—12 hrywien za sztukę. Popytem cieszyły się też inne towary. Przypadkowo stałem się świadkiem tego, jak w Kijowie pewna babcia informowała przez telefon: „Zapałek, konserw, papieru toaletowego i tabletek na serce kupiłam dużo. Dlatego że niedługo apokalipsa”. 22 lat świetlnych od Słońca. Znalezisko znalazło się na szczycie listy planet potencjalnie nadających się do życia. Temperatura powierzchni Gliese 581g jest analogiczna do ziemskiej i teoretycznie może tam być woda, zaznaczają naukowcy. Analogi Ziemi wybiera się według zaledwie trzech parametrów: ilości energii, którą otrzymuje planeta od najbliższej gwiazdy, a także masy i rozmiaru ciała niebieskiego. Na podstawie tych danych można pośrednio sądzić o obecności na planecie wody, co jest obowiązkowym warunkiem dla życia. Astronomowie doliczyli się w układzie gwiazdy HD 10180, która znajduje się w gwiazdozbiorze Hydry w odległości 127 lat świetlnych od naszej planety, dziewięciu planet. A ogółem, według stanu na 14 grudnia 2012 roku, we Wszechświecie odkryto 854 egzoplanety w 673 układach gwiezdnych. Naukowcy wykryli w słonych wodach jeziora Mono (Park Narodowy Yosemite w Kalifornii) małe bakterie, które otrzymały kodowe imię GFAJ-1. Te pałeczkowate bakterie w przypadku braku fosforu są w stanie zastąpić go arsenem w cząsteczkach swoich protein, lipidów i metabolitów, takich jak ATP, a także w cząsteczkach swojego DNA i RNA. Główna wersja naukowców polega na tym, że bakterie GFAJ-1 mają pozaziemskie pochodzenie i trafiły na planetę wraz z meteorytem. Więc teraz nabrała nowego brzmienia dawno znana idea, że życie pozaziemskie mogłoby mieć zupełnie inną budowę chemiczną, jeśli porównać je z większością znanych żywych form na Ziemi. A to oznacza, że mogłoby ono narodzić się także w zupełnie innych warunkach fizycznych. W tym roku odkryto beznogie płazy, które przypominają robaki i reprezentują zupełnie nową rodzinę płazów, nowy gatunek małp w północnym Peru, dziwne głębinowe stworzenia wykryto w pobliżu bogatych w minerały, gorących źródeł hydrotermalnych na Antarktydzie, a na Filipinach wykryto gigantycznego krokodyla o długości 6,17 metra. Gad od razu został wpisany do Księgi Rekordów Guinnessa. Za jedno z najważniejszych odkryć mijającego roku uważa się również rozszyfrowanie genomu niedawno wykrytego gatunku ludzi, który istniał jednocześnie z neandertalczykami i Homo Sapiens — „człowieka z Denisowej Jaskini”. W tym roku naukowcy zdołali nie tylko wyhodować skórę z komórek macierzystych, ale także przejść do tworzenia z nich organów. Nagroda Nobla z medycyny w tym roku przypadła Japończykowi Shin’ya Yamanaka i Brytyjczykowi Johnowi Gurdonowi, którzy odkryli proces przeprogramowania dorosłych komórek w macierzyste. W styczniu amerykańskim badaczom udało się po raz pierwszy ukryć trójwymiarowy obiekt fizyczny, czyniąc go niewidzialnym pod każdym kątem widzenia. Jednak ten efekt obserwuje się tylko w zakresie mikrofalowym widma elektromagnetycznego. A w listopadzie brytyjscy fizycy oświadczyli, że zdołali uczynić niewidzialnym dla promieniowania obiekt fizyczny. A oto matematyk James Hill i fizyk Barry Cox zaadaptowali teorię względności do opisu procesów zachodzących przy prędkościach nadświetlnych. W opublikowanej przez nich pracy naukowej przekroczenie prędkości światła rozpatruje się jako matematycznie możliwe i niesprzeczne. Brytyjski uczony Rupert Sheldrake udowodnił, że ludzie są w stanie przewidywać rozmowy telefoniczne, a nawet wiadomości e-mail, a naukowcy firmy ATR w japońskim Kioto wynaleźli aparat do sterowania przedmiotami siłą myśli. Ekspe- Rok 1492 według kalendarza „od stworzenia świata” był rokiem 7000. Prawosławni liczyli wtedy świat od stworzenia, które rzekomo miało miejsce w 5508 roku przed narodzeniem Chrystusa. Bóg stworzył Ziemię w sześć dni, a siódmego usiadł, by odpocząć. Uważano, że jeden dzień u Boga na Ziemi trwa tysiąc lat. W ostatnich godzinach przed Bożym przebudzeniem świat miał opanować Antychryst. Z tronu miało go zrzucić drugie przyjście Chrystusa, czyli Apokalipsa. W kalendarzach cerkiewnych nie pisano wtedy nawet nic po 1492 roku. Po co pisać, skoro po końcu świata niczego nie będzie? Niedługo potem Kolumb odkrył Amerykę. Do tego czasu świat uważano za ogromny dysk, który spoczywa na grzbietach czterech słoni, a te stoją na grzbiecie olbrzymiego żółwia. Odkrycie Ameryki zapoczątkowało proces odwrotny: połączenie wszystkich kontynentów i przekształcenie ich w „kulę ziemską”. Zglobalizowany świat, w którym żyjemy dzisiaj, zaczął się w 1492 roku, w roku poprzedniego „końca świata”. Jestem przekonany, że dzisiaj ludzkość stoi na progu wielkiego odkrycia, przez które będzie wiodła droga w przyszłość, albo już go dokonała…

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин