Сторінка · с. 4сторінка оригіналу ↗
USTĄPIĆ Z ZASAD W KWESTII JĘZYKOWEJ — USTĄPIĆ UKRAINIE
Слово Просвіти, №69 за 2000 рік
Podnosząc po prokuratorsku brwi, pewna ruchliwa Ewa spróbowała przestraszyć wicepremiera do spraw humanitarnych Mykołę Żułynskiego, gościa „Śniadania z 1+1”, pytaniem postawionym na ostrzu noża: „Będzie ukrainizacja?”. Jakże przyzwyczaili się oni przeszukiwać nas swoim prokuratorskim nadzorem! Jakże przyzwyczailiśmy się tłumaczyć, zwłaszcza czerwieniejąc na słowo „ukrainizacja”. A dlaczego? Przez trzysta lat nas rusyfikowano i nikt nie może temu zaprzeczyć. Nas, jako jeszcze nieokrzepłe młode państwo, przez przezroczyste granice nadal rusyfikują. A zatem, aby zmyć z narodu to, co obce i dla niego niewłaściwe, aby mógł on stanąć w przyzwoitym wyglądzie w kręgu narodów europejskich, Ukraina jak najszybciej musi się ukrainizować. Czy może prezydent Rosji lub jakiegokolwiek innego państwa pozwalał sobie w oficjalnej atmosferze mówić w obcym języku, jak to bywa u nas? Czy może parlamentarzyści jakiegoś kraju pozwalają sobie występować w najwyższym organie ustawodawczym w obcym języku, jak robią to nasi? Tak jak nie można być w połowie w ciąży, tak nie można być w połowie niepodległym państwem. Albo jesteśmy w pełni niepodlegli, ze swoim ustawodawstwem, ze swoim językiem państwowym, atrybutyką i wypełnieniem, ściśle przestrzegamy ustalonej etykiety międzynarodowej i wewnętrznej, — albo staczamy się w łono imperium. Trzeciej drogi nie ma. Tym bardziej że przeprowadzamy ukrainizację po ukraińsku delikatnie (właściwie jeszcze jej nie przeprowadzamy, ale będziemy), a nie tak, jak Rosja rusyfikuje Kaukaz — poprzez moczenie w ustępie. Poza tym nie pchamy się na cudzą ziemię, my nawet na swojej ziemi jeszcze nikogo nie ruszyliśmy... Widać mocno utkwiło im w pewnym miejscu wielkomocarstwowe szydło, skoro tak się miotają. ...Mykoła Żułynskyj nie przestraszył się ani Ewy, ani jej pytania i bardzo wyważenie, po akademicku odpowiedział, zapewniając, że przyjęte ustawy i postanowienia w kwestii językowej w państwie będą wykonywane. „Cóż, zdawałoby się, słowa!..” Komunikatywna funkcja języka nie jest jego funkcją podstawową, w przeciwnym razie racjonalny świat dawno wynalazłby coś dla wygody i oszczędności na tłumaczach, Żydzi nie wyciągaliby z półniebytu w połowie XX wieku swojego hebrajskiego, a Ukraińcy nie szliby do syberyjskich kopalń za jakiś tam środek komunikacji. Język narodu to zbiornik intelektu, możliwości humanitarnych i poznawczych narodu: zubożając język do schematyzmu, zubożamy także jego użytkowników. Nie na darmo słowniki, które układano zgodnie z susłowowskim hasłem o zlewaniu się narodów i języków, obejmują ledwie jedną dziesiątą bogactwa językowego Ukrainy. Lecz nawet jeśli powiemy, że język ojczysty to luksus dla duszy i ciała, — powiemy daleko nie wszystko. Istnieje jeszcze jeden aspekt. Pewnego razu, przekroczywszy próg cerkwi św. Jana Teologa, byłam skonsternowana i przestraszona: serce nawet nie drgnęło, niedzielna służba ślizgała się obok niego. Wyjaśnienie pojawiło się od razu. Na „gospodarstwie” tego dnia pozostawał ksiądz, który nie umiał odprawiać w języku ukraińskim, a zatem posługiwał się rosyjskim. Z cerkwi cicho, bokiem, zmieszani wychodzili ludzie. W tym przypadku język to kanał mistycznej i bardzo intymnej więzi między ludźmi a Stwórcą, który w jedną stronę prowadzi Boże pouczenia, a w drugą — ludzkie modlitwy. Wyrzekając się swojego języka ojczystego, naród automatycznie wyrzeka się także wysokiego patronatu, staje się takim sobie chwastem przy drodze dla cudzych potrzeb. Jak i dokąd słać szczęśliwe losy bezdomnym i bezimiennym lub tym szaleńcom, którzy zamienili pierworództwo własnego imienia na cudze ...za miskę soczewicy? To intuicyjne rozumienie i widzenie problemu znajduje niejedno potwierdzenie w Piśmie Świętym, o nim mogłaby niemało opowiedzieć psychologia, psychologia społeczna, — gdyby było zamówienie od państwa, gdyby nasze państwo, jak pół wieku temu Izrael, rozumiało jednoczące i emocjonalno-psychiczne znaczenie języka w utwierdzeniu prawdziwej niepodległości oraz w budowaniu własnych instytucji. Mistyczny charakter języka uznał w swoim corocznym Orędziu do parlamentu także Prezydent. „Władza języka, — powiedział, — jest niewidzialna i nieodczuwalna, często może być silniejsza od jakiejkolwiek innej władzy”. Lecz czy wystarczy mu odwagi, by wesprzeć politykę rządu, która zarysowała się w ostatnim czasie w sferze językowej? Wygląda na to, że obecnie znajdujemy się na pewnym przełomie między wiecową fazą walki na Ukrainie o język ukraiński a profesjonalną, a serce czuje: w Bożej kancelarii drukuje się dla nas jeszcze jeden szczęśliwy los. Pierwszą jaskółką było potwierdzenie statusu państwowego języka ukraińskiego przez Sąd Konstytucyjny Ukrainy 14 grudnia 1999 roku. Co po tym się działo w obozie szowinistów! 25 stycznia 2000 roku odbyło się posiedzenie Rady ds. Polityki Językowej przy Prezydencie Ukrainy pod przewodnictwem wicepremiera do spraw humanitarnych, akademika NAN Ukrainy M. Żułynskiego, na którym omówiono realizację „Kompleksowych działań na rzecz wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego”. W celu udoskonalenia obowiązującej bazy normatywno-prawnej opracowano i przekazano do Rady Najwyższej projekt ustawy „O wprowadzeniu zmian i uzupełnień do Ustawy Ukrainy »O drukowanych środkach masowego przekazu (prasie) na Ukrainie«”, w którym zaznaczono, że państwowe drukowane środki masowego przekazu będą wydawane tylko w języku państwowym; projekt Postanowienia Gabinetu Ministrów „O dodatkowych działaniach na rzecz rozszerzenia sfery funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”, którym przewiduje się w ciągu 2000 roku przeprowadzenie reatestacji urzędników państwowych ze znajomości języka ukraińskiego oraz z wykorzystywania go w pracy itd. W kręgu narodów, które mają na tyle godną postawę, że kwestia językowa dla nich po prostu nie istnieje, wymienione działania ważyłyby nie więcej niż „A ja u popa obiadowałam...”. Jednak dla Ukrainy oznacza to wiele: początek formowania ideologii narodowego samostanowienia, początek celowej i konsekwentnej polityki państwowej. Kluczowe pozycje w Rządzie i Radzie Najwyższej dzisiaj należą do państwowców, — to wlewa nadzieję na to, że Rubikon został przekroczony. PEŁNOMOCNIKA RADY NAJWYŻSZEJ UKRAINY DS. PRAW CZŁOWIEKA
W ostatnim czasie w środkach masowego przekazu Rosji i Ukrainy pojawiły się doniesienia o negatywnej reakcji niektórych oficjalnych instytucji i przedstawicieli struktur władzy Federacji Rosyjskiej na decyzję Sądu Konstytucyjnego Ukrainy w sprawie wykładni artykułu 10 Konstytucji Ukrainy dotyczącego trybu stosowania języka państwowego w organach władzy państwowej, samorządu terytorialnego oraz placówkach oświatowych. Szczególne zdziwienie budzi fakt, że wśród tych głosów rozbrzmiało oświadczenie Rzecznika Praw Człowieka w Federacji Rosyjskiej. Przecież już od roku obowiązuje dwustronna Umowa między naszymi instytucjami o współpracy w sferze ochrony praw i wolności obywateli Ukrainy oraz Federacji Rosyjskiej. Umowa ta przewiduje prowadzenie zarówno regularnych konsultacji w kwestiach ochrony praw człowieka, jak i zobowiązanie do „informowania się nawzajem o wszystkich znanych przypadkach naruszenia praw i wolności obywateli Federacji Rosyjskiej na terytorium Ukrainy oraz obywateli Ukrainy na terytorium Federacji Rosyjskiej”. W czasie obowiązywania Umowy od Rzecznika Rosji nie wpłynęło żadne zgłoszenie w kwestiach dyskryminacji języka rosyjskiego na Ukrainie. Rzecznik Praw Człowieka Rady Najwyższej Ukrainy uważa, że niektóre oficjalne instytucje Federacji Rosyjskiej, a mianowicie instytucja ds. ochrony praw człowieka oraz MSZ, wyszły poza zakres swoich kompetencji, tym samym faktycznie bezpodstawnie ingerując w sprawy wewnętrzne suwerennego państwa. Zdaniem ukraińskiego Rzecznika Praw Człowieka decyzja Sądu Konstytucyjnego dotycząca sfery stosowania języka państwowego w żaden sposób nie ogranicza praw rosyjskojęzycznych obywateli w swobodnym korzystaniu z języka rosyjskiego. Rzecznik Praw Człowieka Rady Najwyższej Ukrainy zwraca uwagę, że liczna rosyjska mniejszość narodowa na Ukrainie i ukraińska — w Federacji Rosyjskiej powinny być potężnym czynnikiem wzajemnego zrozumienia, wzmocnienia przyjaźni oraz pogłębienia współpracy dwóch państw i narodów. Tym bardziej, że Umowa między Federacją Rosyjską a Ukrainą, na którą powołują się rosyjscy dyplomaci, przewiduje równe możliwości i warunki dla zachowania oraz rozwoju tożsamości językowej i kulturowej zarówno Rosjan na Ukrainie, jak i Ukraińców w Federacji Rosyjskiej. Dla zaspokojenia potrzeb kulturowo-językowych rosyjskojęzycznych obywateli na Ukrainie działa ponad 3000 przedszkoli, około 5000 państwowych szkół ogólnokształcących. Specjalistów z zakresu języka rosyjskiego i literatury na Ukrainie kształci 11 uniwersytetów i 20 instytutów pedagogicznych. W języku rosyjskim na Ukrainie kształci się ponad 0,5 mln studentów, czyli 57 procent ogólnej liczby. Do usług obywateli jest prawie 25 000 bibliotek masowych i uniwersalnych, w których 62 procent stanowi literatura rosyjskojęzyczna, działa 14 ukraińskich teatrów państwowych ze spektaklami w języku rosyjskim. Na rynku książki literatura rosyjskojęzyczna stanowi około 90 procent. W języku rosyjskim oraz dwujęzycznie nadaje i wydaje większość środków masowego przekazu. Na terenie naszego kraju aktywnie działa 34 republikańskich i regionalnych towarzystw i stowarzyszeń narodowo-kulturalnych, które reprezentują prawa rosyjskojęzycznych obywateli zarówno na szczeblu ogólnopaństwowym, jak i lokalnym. Wszystko to przyczyniło się do tego, że na Ukrainie nie było konfliktów czy konfrontacji na tle językowo-kulturowym. I jesteśmy z tego dumni. Natomiast dla zaspokojenia potrzeb kulturowo-językowych milionów Ukraińców w Rosji nie utworzono żadnej państwowej placówki przedszkolnej czy oświatowej, żadnego teatru, biblioteki, gazety, czasopisma, programu telewizyjnego czy radiowego. Co więcej, niektórzy w Rosji od czasu do czasu podsycają antyukraińską histerię, stosują poniżające metody władczego nacisku siłowego na ukraińską migrację, lekceważąc humanistyczne zasady międzypaństwowej Umowy o przyjaźni, rażąco naruszając prawa mniejszości narodowych do czci, godności i dumy narodowej. Mimo wszystko to, oficjalni przedstawiciele Ukrainy nie wygłaszają nieprzemyślanych oświadczeń politycznych, nie wykorzystują tych wymownych faktów do ingerencji w sprawy wewnętrzne zaprzyjaźnionego państwa, a tym bardziej nie grożą mu skargami do struktur międzynarodowych. Między cywilizowanymi krajami takie problemy powinny być rozwiązywane konstruktywnie, z wzajemnym szacunkiem. Na Ukrainie już przywykli: jeśli w Rosji rozgrywana jest „karta ukraińska” — oznacza to, że zbliżają się tam wybory. Niestety, nie stały się wyjątkiem także obecne wybory Prezydenta Rosji. Szkoda tylko, że w tę niegodną grę wciąga się również instytucję Rzecznika Praw Człowieka w Rosji. Obrońcy praw i wolności człowieka nigdy nie powinni zapominać o tym, że prawa człowieka powinny stać ponad granicami, preferencjami politycznymi i cechami narodowymi. Nina KARPACZOWA, Rzecznik Praw Człowieka Rady Najwyższej Ukrainy Kijów, 16.02.2000
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
