Сторінка · с. 5сторінка оригіналу ↗
NA „WIECZNE PYTANIA” ODPOWIADA ŚWIATOPOGLĄD
Слово Просвіти, спецвипуск №70 за 2000 рік
Współczesna nauka społeczna nie posiada jasnej definicji idei narodowej. Pojęcie to często utożsamia się ze świadomością narodową, ideologią budowy państwa itp. W najbardziej ogólnym ujęciu przez ideę narodową należy rozumieć podstawową zasadę żywotności narodu, która odzwierciedla istotę i specyfikę jego historycznego postępu. W stanie rozwiniętym łączy ona organicznie wiedzę o przeszłości, teraźniejszości i przyszłości narodu. Przeszłość to uświadomione doświadczenie historyczne i płynące z niego odpowiednie wnioski; teraźniejszość to obiektywny obraz istniejącego stanu rzeczy, postrzeganie głównych problemów dnia dzisiejszego oraz możliwości ich rozwiązania; przyszłość to jasno sformułowany główny cel strategiczny rozwoju historycznego narodu, drogi i środki jego osiągnięcia. Zatem, aby idea narodowa nie okazała się owocem dowolnej gry wyobraźni, pobożnym życzeniem czy kolejnym mitem, niezbędne są: po pierwsze, głębokie, wszechstronne i obiektywne poznanie naszej historii, a po drugie, systemowa analiza prawidłowości rozwoju wszystkich sfer życia społecznego na obecnym etapie. Bez przyswojenia lekcji przeszłości niemożliwe jest obiektywne zrozumienie istoty procesów społecznych, które zachodzą obecnie. Nie bez powodu K. Jaspers zauważał, że historia nie mija, teraźniejszość otrzymuje od niej więcej, niż pozostaje w przeszłości. Lekcje historii powinny stać się fundamentem dla systemowej analizy struktury społecznej, określających interesy jej różnych elementów oraz odpowiadającej tym interesom aktywności głównych warstw i grup ludności. Maksymalnie możliwe uwzględnienie dominujących interesów i potrzeb, odniesienie ich do istniejących możliwości ich zaspokojenia pozwoli zrozumieć historyczną perspektywę rozwoju narodowego, dostrzec główne tendencje ruchu postępowego. Jednak do jasnego sformułowania idei narodowej sama analiza obiektywnego rozwoju narodu nie wystarczy. W historycznym losie narodów ogromną rolę odgrywają dominujące orientacje duchowo-wartościowe. Bez „bogactwa ducha i wolności jego inicjatywy” (S. Frank) życie społeczne przekształca się w nieustanną, chaotyczną walkę wszystkich przeciw wszystkim o osiągnięcie swoich wąskopragmatycznych, egoistycznych interesów, co ostatecznie obraca się w degradację organizmu narodowego jako całości. Fundamentem życia duchowego człowieka jest światopogląd. To właśnie on daje odpowiedź na „wieczne pytania” o sens ludzkiego życia oraz przeznaczenie człowieka i formułuje odpowiednie wytyczne sensotwórcze, ukierunkowując w określony sposób ludzką aktywność. Oceniając swoje czyny jako zgodne lub niezgodne z sensem swojego życia, ludzie tworzą pewien system moralności, który pełni rolę matrycy zezwalającej dla ludzkiego zachowania. Każda świadoma istota pragnie dobra i szuka dróg oraz środków jego osiągnięcia. Moralność jest powołana do wspierania optymalnego wyboru. Zestawiając naglące potrzeby codziennego życia z poznanymi obiektywnymi możliwościami rozwoju historycznego – z jednej strony, oraz wartościami i wytycznymi światopoglądowo-moralnymi – z drugiej, każdy naród wybiera swoją drogę rozwoju. Wyobrażenie o głównym celu, do którego dąży naród w swoim historycznym postępie, metody i środki jego osiągnięcia stanowią ideę narodową, która bezpośrednio reprezentuje ducha narodu, jego nadzieje i ocenę własnych możliwości. Dla Ukrainy treść idei narodowej w głównych zarysach polega na następującym: budowa demokratycznego społeczeństwa, które bazuje na własności prywatnej, legalnej przedsiębiorczości, zdrowej konkurencji, wolnej pracy jego członków, zaawansowanych technologiach produkcji i zarządzania, zapewniając wszystkim obywatelom dobrobyt, ochronę socjalną, wolność osobistą, wszechstronny rozwój, gwarantując sprawiedliwość społeczną w konsumpcji dóbr materialnych i duchowych, w podziale społecznym i organizacji pracy, warunkując harmonijne połączenie interesów wszystkich warstw społecznych ludności, wysoki duch patriotyczny narodu oraz godne miejsce w nowoczesnym światowym procesie cywilizacyjnym. Idea narodowa dla swojego wcielenia w praktykę musi, po pierwsze, rozwinąć się w ideologię (system poglądów i idei, które odzwierciedlają główne interesy społeczne i narodowe, ich interakcję oraz środki zaspokojenia), a po drugie, zawładnąć świadomością mas, przekształcić się w jądro świadomości narodowej. Rozwinięta ideologia budowy państwa daje możliwość tworzenia konkretnych, żywotnych programów politycznych przemian społecznych, a rozwinięta świadomość narodowa mobilizuje szerokie warstwy ludności do aktywnego życia społeczno-politycznego. Niestety, na Ukrainie w obecnym czasie nie opracowano w należyty sposób żadnego z wymienionych problemów, poczynając od definicji pojęcia „idea narodowa”, a kończąc na mechanizmie jej formowania i obiektywizacji w praktyce budowy państwa. Świadomość ukraińskiego społeczeństwa znajduje się na skrajnie niskim poziomie, co nieuchronnie rodzi absen-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
