Сторінка · с. 9сторінка оригіналу ↗
MORALNE ZDROWIE NARODU
Слово Просвіти, спецвипуск №70 за 2000 рік
Od dawien dawna językiem narodu określa się moralne zdrowie narodu, jego rozwinięcie. O czystość języka dbali działacze oświatowi XVII wieku pod kierownictwem archimandryty Elizeusza Pleteneckiego, których zaprosił on do pracy w drukarni Ławry Pieczerskiej w Kijowie. Wśród nich byli Zachariasz Kopysteński, Gabriel Dorofiejowicz, Tarasij Zemka, Aleksander Mitura, Pamwo Berynda (R i z u n W. W. Literaturne redahuvannia. — K.: Lybid, 1996. — S. 38). Uważnie odnosił się do słowa drukowanego także pisarz XVII wieku Łazar Baranowicz. Swojemu redaktorowi Symeonowi Połockiemu radził: «Odciąć każdą gałąź, nieprzynoszącą owocu, i każdą, przynoszącą owoc, oczyścić, aby więcej przyniosła owocu» (Rol Kyiv-Mohylianskoi akademii v kulturnomu iednanni slovianskykh narodiv. — K., 1988. — S. 98). Obecnie czystość języka w każdej sferze jest najważniejszym wskaźnikiem naszej kultury duchowej. Oczywiście, nie zawsze można przewidzieć wszystkie formy komunikacji biznesowej w tych czy innych sytuacjach życiowych i nie tak łatwo bywa je opanować, ale każdy użytkownik języka powinien dążyć do alfa i omega ludzkich relacji. Jednak warto zaznaczyć, że z reguły rozmowa biznesowa między rozmówcami nie zaczyna się znienacka, przygotowują się do niej. Przypomnijmy, że kultura komunikacji zależy od ogólnej kultury zachowania kierownika i podwładnego, po prostu rozmówców. A nasz język kontroluje świadomość. Akademik Ołeś Honczar w jednym z wystąpień radiowych powiedział, że usunięcie deformacji języka, oczyszczenie go ze zniekształceń, z obcych wpływów, przywrócenie językowi ukraińskiemu prawdziwego piękna, siły — to sprawa honoru każdego z nas. Jak mówimy, jakie wybieramy konstrukcje językowe, to oczywiście sprawa indywidualna, sprawa świadomej kontroli. Jeśli patrzeć z punktu widzenia naturalnego rozwoju człowieka jako osobowości językowej, to świadoma kontrola, zdaniem M. Steblina-Kamieńskiego, — to «skok od bezosobowej tradycji literackiej do świadomej twórczości autorskiej — jeden z największych skoków dokonanych przez ludzkość w ciągu jej historii» (S t e b l i n - K a m i e n s k i j M. I. Istoricheskaia poetika. — L. 1978. — S. 90). Bardzo przykro, że w naszym codziennym życiu nierzadko zdarzają się paradoksy językowe. Zamiast tego, by uczeni mężowie dbali o przestrzeganie artykułu 10 Konstytucji, widzimy coś przeciwnego. Niektórzy wykładowcy uczelni swoją praktyką dowodzą ukraińskiej młodzieży, jakoby język państwowy na Ukrainie nie miał perspektywy. Podam konkretny przykład. Miałem okazję uczestniczyć w Pierwszej międzynarodowej konferencji naukowo-metodycznej «Nauczanie dyscyplin psychologiczno-pedagogicznych na uniwersytecie technicznym: metodologia, doświadczenie, perspektywy», która odbywała się 26—27 października 1999 roku w Narodowym Uniwersytecie Technicznym Ukrainy «Kijowski Instytut Politechniczny». Zraziło to, że przeważająca większość referatów i komunikatów ukraińskich uczonych wygłaszana była w języku północnego sąsiedniego państwa. Smutno zrobiło się na duszy, wszak ci uczeni, wykładowcy z Krzemieńczuka, Charkowa, Kijowa, Chersonia, Krzywego Rogu, Mikołajowa, Zaporoża, Ałczewska, Czernihowa, mają ukraińskie nazwiska, pracują na ukraińskich uczelniach i sami kiedyś chodzili, zapewne, do ukraińskich szkół, a przejście na język ukraiński, najwyraźniej, sprawia im trudności. Tak oto naprzemiennie (dwujęzycznie) wydrukowano tezy referatów tej konferencji. Mimowolnie przyszło na myśl: jeśli problem języka państwowego nie stanie się troską rektorów uczelni, wszystkich ukraińskich uczonych, to wszystko, co obecnie dzieje się z gospodarką, w tym czy innym stopniu przeniesie się na dyscypliny społeczne. Innymi słowy, DENACJONALIZACJA POSZCZEGÓLNYCH UKRAIŃCÓW JEST PRZEJAWEM U NICH BRAKU PATRIOTYZMU NARODOWEGO. A BEZ TAKIEGO CZYNNIKA TRUDNO ZBUDOWAĆ NIEPODLEGŁE PAŃSTWO. Z przykrością trzeba stwierdzić, że w dziewiątym roku niepodległości narodowo-patriotyczna społeczność obwodu sumskiego uderzyła we wszystkie dzwony w sprawie skutków polityki rusyfikacyjnej w regionie. Oświadcza ona: «Niejeden Ukrainiec ze strachem okazuje swoje uczucia narodowe» (Odezwa przewodniczącego SOOT «Proświta» B. Manżery i in. z 1.02.1999 r.). Proświcianie z Sumszczyzny zmuszeni byli zwrócić się do organizacji międzynarodowych z propozycją odwiedzenia obwodu, aby przekonać się o prawdziwości dyskryminacji praw Ukraińców (na Ukrainie?!). Więc jakiej jeszcze wolności nam potrzeba, od kogo czekać jałmużny? Jedyny słuszny przepis, moim zdaniem, jest taki: szanujemy język innych narodów, grup etnicznych, zatem ci obcokrajowcy, którzy zamieszkują Ukrainę, powinni również z szacunkiem odnosić się do języka państwowego. Komu nie podobają się takie porządki, ten ma pełne prawo cywilizowanie wrócić «na swoje rodzinne miejsca». A nam, Ukraińcom, nic nie pozostaje, jak twardo stać na straży Ukrainy, jej języka państwowego, wiekowych tradycji, symboliki, która atrybuuje nasz kraj w stosunkach międzynarodowych. Na dziwo, dzisiaj bronić języka ukraińskiego trzeba nie przed zewnętrznymi, a przed wewnętrznymi wrogami-mankurtami. Ktoś może zarzucić, dlaczego nie opowiadam o sytuacji językowej na Chmielniczyźnie. Powiem, że ten problem proświcianie obwodu badali. Pojedyncze wyjątki są, ale nie wpływają one znacząco na stan rzeczy. Miałem okazję dwa lata z rzędu spędzać swój urlop w Odessie. Nietrudno zestawić wyniki: w szkołach podolskich, na uczelniach funkcjonowanie języka państwowego ma znaczące przewagi. Nawiasem mówiąc, na Chmielniczyźnie mieszka teraz niemało Polaków, Rosjan, Żydów, Niemców i wszyscy oni dobrze władają językiem ukraińskim; obok tego, zapewniono im możliwość swobodnego rozwoju ich języków. Powiedzmy, przy szkole nr 20 w Chmielnickim, szkole nr 8 w Kamieńcu Podolskim są klasy, gdzie uczą się języka polskiego. Przestrzegania «Ustawy o językach» pilnuje rada ds. polityki językowej przy Chmielnickiej Obwodowej Administracji Państwowej; rada została utworzona 3 grudnia 1997 roku (rozporządzenie nr 1132-r), w jej skład wchodzi także autor tych słów. A w sumie wśród członków szanownej rady jest dziewięciu prośwician, w szczególności uczeni-filolodzy A. Hrycewa, Je. Sochacka, P. Tkaczuk, pisarz M. Feduneć. Pewnie stoimy na straży wzmocnienia pozycji języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach życia społecznego, przy tym szeroko wyjaśniając i propagując wśród Podolan poprzez środki masowego przekazu, towarzystwa narodowo-kulturalne, inne organizacje społeczne obowiązujące ustawodawstwo o językach, podstawowe punkty Konstytucji Ukrainy. Witalij MACЬKO, kandydat nauk filologicznych, przewodniczący Chmielnickiego Obwodowego Zjednoczenia towarzystwa «Proświta». Swoi wśród obcych, obcy wśród swoich?..
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
