Сторінка · с. 9сторінка оригіналу ↗
UKRAIŃSKI ALFABET ŁACIŃSKI JAKO ŚRODEK PREZENTACJI JĘZYKA PAŃSTWOWEGO W KOMUNIKACJI MIĘDZYNARODOWEJ
Слово Просвіти, спецвипуск №70 за 2000 рік
Jak napisać biednemu Amerykaninowi (Chińczykowi, Paragwajczykowi, Kameruńczykowi) ukraińskie nazwy własne? Według światowych standardów i umów (w szczególności rezolucji ONZ: IV/20 – „O zmniejszeniu liczby egzonimów” oraz V/13 – „O pierwszeństwie narodowych oficjalnych form nazw geograficznych”), nazwy własne w tekstach obcojęzycznych zachowują autentyczny zapis: San-Jose (miasto w USA), Cojijo (prowincja Kanady), Katja (czekoladka firmy „Bossner”), Katowice, Ajax, Juventus, Hong Kong, Hercules Poirot itp. Jeśli zaś forma wyjściowa zapisana jest alfabetem niełacińskim, przyjęło się transliterować ją alfabetem łacińskim tego samego języka. Nawet nazwy mniejszości narodowych zapisuje się według tych zasad. A my przecież jesteśmy państwem – nie czyjąś kolonią... Wprawdzie Ukraińcy przyzwyczaili się gorliwie kaleczyć swoje własne nazwy na korzyść innych pod wpływem języka rosyjskiego, który najbardziej narusza tę zasadę: Lwiw – Lwow, Kyjiw – Kijew itp. Tylko że za „starszy” język teraz robi angielski. Oto tak, na przykład, hotel „Ukraina” nabiera angielsko-rosyjskiego wyglądu (poprawnie – Ukrajina). Oto jak dobrze znamy język państwowy. Oto jak gorąco kochamy „ukraiński”... A o bezsensowności słowotworu Kyiv (K’jiw/Kajiw/Kyjw/Kyjiw) świadczy chociażby to, że sami Anglicy go nie akceptują. A co z czytaniem? Na przykład angielski dwuznak ch [cz] może być odczytywany jako: [sz] (attach, Chicago), [ks] (Loch-Ness, Gallacher), [k] (Christy). Zatem marzenia o fonetycznym dostosowaniu się do innego języka (czyli zapewnieniu „łatwego” – nawet dla ignorantów – czytania) są niemożliwe do spełnienia. Rzeczywiście, angielska litera y („łaj”) trochę różni się od ukraińskiego y; angielskie u – to nie to samo, co ukraińskie u; angielskie i ukraińskie e – to też „dwie różnice”... Nie na darmo nawet tak odrażające schematy transformacyjne, jak tabela Biblioteki Kongresu USA (LoC), chcąc nie chcąc zmuszone są wprowadzać nowe litery-dwuznaki, których nie ma w języku angielskim: zh, kh itp. Zatem pozostanie w ramach języka angielskiego jest niemożliwe. Dlatego do międzynarodowego zapisu ukraińskich realiów, które podlegają jurysdykcji naszego państwa, potrzebna jest transliteracja w ramach samego języka ukraińskiego (analogicznie do serbochorwackiego), a nie transkrybowanie „starszym” językiem – wszak głównym wymogiem oficjalnej komunikacji (dokumenty, sieci telekomunikacyjne, banki informacji itp.) jest ekwiwalentność zapisu cyrylicznego i łacińskiego. Na przykład w angielskiej transkrypcji („zasada buraka”, „fenomen pana Kockiego”, „syndrom Martyna Boruli”, „choroba Bulkina”) Zajcew jest zniekształcany na „Zaitseva”, Lewycki „utożsamiany” jest z Łewyckim, a Czerniacki „mnoży się” aż szesnastokrotnie! Oficjalna nazwa Czech w języku angielskim to Czech Republic. I nikt nie narzeka, że jakiś mityczny anglojęzyczny uczniak przeczyta to jako „Kzech”. Nie złamali sobie języka anglo-Amerykanie ani na hiszpańskim Gijón, ani na słoweńskiej Lublanie (Ljubljana), ani na bośniackim Sarajewie (Sarajevo). Czyżbyśmy tylko my nie byli Słowianami, a nawet Europejczykami? Zasady i zdobyte doświadczenie transliteracji zostały uogólnione przez Komisję Terminologiczną Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu Kijowskiego imienia Tarasa Szewczenki (TKNP) i zatwierdzone 18.10.1995 przez Derżstandart Ukrainy – jedyną pełnoprawną instytucję Ukrainy w tej kwestii. Opracowanie TKNP zostało zatwierdzone przez Komisję Rady Najwyższej ds. kultury i duchowości, Międzynarodową konferencję toponimiki (Kijów, 1995), Międzynarodowy komitet Instytutu Społeczeństwa Otwartego (OSI/HESP), Międzynarodową konferencję „Zagadnienia współczesnej onomastyki” (Dniepr, Ukraina, 1–3 października 1997 roku). Zalety tej tabeli docenili także specjaliści z Uniwersytetu Londyńskiego i Biblioteki Brytyjskiej. 11.07.1996 Derżstandart zlecił TKNP wprowadzenie zmian w ukraińskiej części międzypaństwowego standardu transliteracyjnego GOST 16876-71 (St. SEW 1362-78), a z czasem ukraiński alfabet łaciński (UL) wszedł do Programu międzypaństwowej standaryzacji na lata 1998–2000. Oto tabela transliteracyjna UL (bez części transkrypcyjnej): A a – A a, B b – B b, W w – V v, H h – Gh gh, Ґ ґ – G g, D d – D d, E e – E e, Je je – Je je, Ż ż – Zh zh, Z z – Z z, Y y – Y y, I i – I i, Ji ji – Ji ji, J j – J j*, K k – K k, L l – L l, M m – M m, N n – N n, O o – O o, P p – P p, R r – R r, S s – S s, T t – T t, U u – U u, F f – F f, Kh kh – Kh kh, C c – C c, Cz cz – Ch ch, Sz sz – Sh sh, Szcz szcz – Shh shh, Ju ju – Ju ju, Ja ja – Ja ja, Ь ь – J j**. * – na początku słowa, po samogłoskach i apostrofie; ** – po spółgłoskach. Apostrof używany jest przed jotowanymi ja, ju, je, ji, jo oraz na granicy słów złożonych dla rozróżnienia jotowanych i połączeń j z samogłoskami: Volynj’avto. Przedstawiony schemat łatwo uogólnić dla języków białoruskiego i rosyjskiego (minimalne zmiany w odpowiednich częściach GOST 16876-71). Derżstandart Rosji poparł UL (pismo nr 510-34/268 z 12.05.97) – nawet biorąc pod uwagę, że nie jest ona zorientowana na język rosyjski. Praktycznym dodatkiem do tego standardu jest program komputerowy „Ukraiński alfabet łaciński” (Świadectwo nr 21 DAASP Ukrainy). Era papirusów minęła – i aby nie „utonąć” w strumieniu informacji, bez takiego programu nie da się obejść podczas pracy z licznymi bankami informacji, dokumentami i produktami drukowanymi. Zamówił go szereg instytucji i ministerstw, wśród których są: MSW Ukrainy, Ministerstwo Zagranicznych Stosunków Gospodarczych oraz główna biblioteka Ukrainy – Biblioteka Narodowa imienia Wernadskiego. Pod adresem clt.x-tend.kiev.ua ten program można znaleźć w Internecie. Czy długo jeszcze będziemy w Europie takimi sobie „Filipami z konopi” albo tą „Duńką”, którzy nie rozumieją (lub nie chcą) napisać swojego imienia w języku państwowym i lekceważą odpowiednie normy konstytucyjne oraz umowy międzynarodowe? Nadszedł czas wprowadzić alfabet łaciński także do ukraińskiej pisowni – tak jak zrobiono to w Japonii, Chinach, Bułgarii i innych krajach z grafiką niełacińską. CZY DŁUGO JESZCZE BĘDZIEMY W EUROPIE TAKIMI SOBIE „FILIPAMI Z KONOPI” ALBO TĄ „DUŃKĄ”, KTÓRZY NIE ROZUMIEJĄ (LUB NIE CHCĄ) NAPISAĆ SWOJEGO IMIENIA W JĘZYKU PAŃSTWOWYM I LEKCEWAŻĄ ODPOWIEDNIE NORMY KONSTYTUCYJNE ORAZ UMOWY MIĘDZYNARODOWE? Maksym WAKULENKO, kandydat nauk fizyczno-matematycznych, członek Komisji ds. standaryzacji UkrNDISSI
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
