Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

OSOBLIWOŚCI DYSKUSJI PO-MIEJSCOWEMU-2, czyli PO CO ONI WŁAŚCIWIE PUSZCZALI PIANIE KOGUTA?

Слово Просвіти, спецвипуск №70 за 2000 рік

Sowiecko-totalitarny system kierowania i wpływania na masy był skuteczny i prosty: zamiast logiki argumentu — hasło panującej ideologii. Prawda, że najpierw trzeba było wyposażyć maszynę ideologiczną w niezawodne „środki oddziaływania” — komisarzy z nagankami, wszechobecnych kagiebistów, wirtuozów tortur psychicznych i fizycznych, a potem sprawnie, jak nakrętki z tokarki, tłoczyć „homo-sowieticusów”: ciężkich mężczyzn i kobiety, uduchowionych ideą komunistyczną, którzy budują jasną przyszłość, demaskują i niszczą wrogów, kierując się w swoich działaniach unikalnym rodzimym wynalazkiem — moralnością klasową. Najważniejsze, czym maszyna ideologiczna wpływała na masy w ogóle, to groźny ton, zastraszanie swojego obiektu. Obiekt, trzeba przyznać, nie od razu zrozumiał, co stoi za groźnym tonem, na czym opiera się zastraszanie. Początkowo się nie bano. Początkowo Mykoła Kulisz bardzo godnie odpowiadał w prasie na zarzuty wobec jego sztuk, a Mykoła Chwylowy — ten w ogóle rozpętał ogólnoukraińską dyskusję literacką. Narkom oświaty Mykoła Skrypnyk nie tyle odcinał się od terminu „ukrainizacja”, ile przez 10 lat z powodzeniem tę samą ukrainizację prowadził. Aż oto jedna, panująca strona zamieniła argumenty w dyskusji na pałkę — terror fizyczny, moralny, psychiczny. I zmienił się ton listów M. Kulisza do prasy partyjnej, i z beznadziei strzelił sobie w łeb „buntowniczy rewolucyjny romantyk” M. Chwylowy, i w obliczu przerażającej bliskiej perspektywy palnął sobie kulę w czoło narkom oświaty M. Skrypnyk. Ale aby wyćwiczyć sowieckie masy aż do mechanicznego posłuszeństwa, do sterylnej bezmyślności, trzeba było jeszcze zniszczyć całą ukraińską inteligencję, wymorzyć głodem całe świadome chłopstwo, a resztę zdolnej do życia i zdrowej ludności wywieźć na Sołowki i na Syberię. I dopiero wtedy ci, którzy pozostali, się przestraszyli, przestraszyli się trzewnie, na poziomie molekularnym. Od tego czasu i dalej w imperium sowieckim w roli argumentu występowała szowinistyczna pięść z prymitywnym bandyckim kastetem. Co charakterystyczne, unosi się ona od czasu do czasu i dziś. Co charakterystyczne, choć nie ma już w niej ani kastetu, ani kagebistowskiego nagana, my, którzy żyjemy na Ukrainie i mamy ten ciężki gandż, że jesteśmy Ukraińcami, z przyzwyczajenia wciąż się boimy. Zdarza się, że wystarczy zrobić jeden gest w obronie własnych interesów, wystarczy pomyśleć o tym na głos — na lekko niezadowolony ruch wielkoruskiej brwi czerwienimy się i bełkoczemy nieudolne usprawiedliwienia. Wciąż zdarza nam się zapominać, że żyjemy nie w przybudówce, lecz we własnej chacie, która może — i powinna! — nas ochronić, na ziemi, która zdolna jest nas wyżywić, zapominamy — dziękuję, pan Wdowik przypomniał — jakich jasnych talentów, jakich mądrych ludzi może wydać — i wydaje! — ukraińska ziemia. Tą niebezpieczną spuścizną imperium w swoim interesie korzysta zarówno państwo Rosja, jak i jej „piąta kolumna” na Ukrainie — głośni, pewni siebie, pozbawieni kompleksów, z „forsą”, z najwyższymi emeryturami, — wysłużyli się, nagrabili! — chamy i chamki, ci sami wytresowani sowieccy mężczyźni i kobiety, jakiego by lakieru na siebie nie nakładali. Ich atutowym argumentem dziś jest nie hasło panującej ideologii, jak niedawno, lecz gołe, bezczelne kłamstwo i przekręcanie faktów. Na kogo lub na co jest ono nastawione? Że my z przyzwyczajenia się przestraszymy: a) żeby, nie daj Boże, nie rozgniewała się Rosja i nie zakręciła swoich kurków; b) żeby, nie daj Boże, nie rozgniewał się MFW i nie wstrzymał kredytowania; c) żeby, nie daj Boże, świat nie pomyślał, że jesteśmy barbarzyńcami. Czy mamy poważne powody, by się bać? Nie. Bo mimo że kraj jest doszczętnie ograbiony, zasoby mamy takie, jakimi nie każdy kraj może się pochwalić. Główny zasób — ziemia, ręce i głowy — nie pozwoli nam, jeśli tylko zechcemy, pójść pod młotek. Naprawdę to nie Rosja potrzebuje nas, lecz my bardziej potrzebujemy Rosji. Ale ona najmniej chce, byśmy to zrozumieli. Co do kurków, to niech by już je szybciej zakręcali, niech by nie rzucało w gębę naszym „oligarchom” swoich kredytów światowe społeczeństwo — bo czas wziąć się za rozum nam samym. Przecież mamy wszystko, niczym nie obdarzył nas Bóg. Potrzebny jest jakiś wstrząs, czy co, żebyśmy zaczęli pracować. Tym wstrząsem mogłyby stać się rosyjskie kurki i zastrzyki walutowe MFW. Z nas wciąż robi się potwory-ludożerców i niedorajdów. Plany rosyjskich służb specjalnych i „piątej kolumny” są te same — zakonserwować Ukrainę w imperialnym anabiozie. Jak to zrobić? Zmusić nas, byśmy wstydzili się samych siebie, tego, że jesteśmy Ukraińcami. Do tego przyda się kłamstwo w imperialnej pięści, w które my, z przyzwyczajenia, tym czymś, co dzieje się na poziomie komórkowym, powinniśmy uwierzyć. Pojawiły się w naszym rządzie na razie jedynie zamiary uporządkowania ustawodawstwa językowego Ukrainy, ograniczając totalną dominację obcego języka w instytucjach państwowych. I już grożą nam mniej więcej wojną domową. Ta przytłumiona groźba brzmi w rozwlekłym artykule pewnego Wdowika („Dzień”, 18 marca): „Pragnienie pana Żulińskiego, by język ukraiński uczynić czynnikiem konsolidującym, który powinien zjednoczyć całe ukraińskie społeczeństwo, swoistą ideą narodową, może doprowadzić do zbyt niebezpiecznych skutków”. Nic innego, jak tylko ten korespondent spadł z Księżyca. To, o czym dziś mówił wicepremier do spraw humanitarnych, już dawno zapisano w Ustawie o językach, a poza tym jest to pragnienie nie jednej osoby, lecz całego narodu, biorąc pod uwagę miliony i miliony tych, którzy za ideę narodową, której nie da się przemyśleć i wypowiedzieć bez języka narodowego, przypłacili życiem w kagiebistowskich katowniach. Cywilizowane, w kontekście ustawodawstw krajów europejskich, i bardzo wyważone sformułowania norm projektów ustaw, które wywołały taki popłoch wśród „niestraszonych kaczek” — wielkoruskich szowinistów na Ukrainie, pan Wdowik, według sowiecko-imperialnego schematu publicznych dyskusji z „ukraińskimi burżuazyjnymi nacjonalistami”, przekrawa i przekręca, jak mu się zamarzy, wylewając na łamy poważnej gazety całkowity nonsens, oszczerstwo i na pana Żulińskiego, i na naród ukraiński, jego kulturę i literaturę. Zapewne panu Wdowikowi nie dawały spać laury Buziny, więc teraz może spać spokojnie, jeśli w ogóle można spokojnie spać z laurami Herostrata. „Na istniejącym korpusie literatury ukraińskiej... dziś niemożliwe jest ukształtowanie pełnowartościowego obywatela ...przestrzeń kulturowa, opierająca się wyłącznie na języku ukraińskim, jest bardzo ograniczona. Pan Żuliński chce wcisnąć współczesną Ukrainę w wąskie ramy tej przestrzeni”, — dalej naciska na psychikę czytelnika pan Wdowik. Tymczasem kłamstwem jest to, że ustawodawstwo językowe czy ukraińska polityka wydawnicza odgradzają obywatela ukraińskiego od rosyjskiej lub jakiejkolwiek innej kultury. Dzieje się dokładnie na odwrót. Wszystkie pop-kultury rzuciły się na nas, a jedyną zdyskryminowaną i uciśnioną nieukraińską, właściwie, władzą była dotąd jedynie kultura ukraińska; i oto po raz pierwszy od prawie dziewięciu lat pojawił się u nas rząd, powiedzmy tak, patriotów, i to do śmierci przeraziło wdowików... A oszczerstwem jest to, że literatura i kultura ukraińska w ogóle są nędzne i słabe. Częściowo nie wpisuje się ona w kontekst kultury europejskiej, bo Ukraina nie była państwem, a częściowo została przywłaszczona przez biedną siostrzyczkę, co pokazuje również w swoim artykule sam pan Wdowik. I znowu, co tu ma do rzeczy Żuliński? „Najwyraźniej my z panem Żulińskim żyjemy w różnych Ukrainach, — z patosem kontynuuje pan Wdowik atakowanie wicepremiera. — Nie mam zamiaru wyrzekać się mojego rodaka M. Bułhakowa”. Bzdury siwej kobyły! Kto i kiedy zmuszał lub zmusza pana Wdowika do wyrzekania się jego rodaka M. Bułhakowa? Gdzie to napisano? W jakim projekcie ustawy? „Oczywiście rozumiem obawę przed konkurencją nikczemnych utworów ukraińskich «literatów» ze strony wysokiego poziomu, wyznaczonego przez literaturę rosyjską”, — nie może się uspokoić autor artykułu. Ta łajanka, ten babski wrzask nie ujawnia w panu Wdowiku inteligenta, za którego miejscami „udaje”, ani człowieka, który dużo czyta, który w ogóle czyta. Dalej — więcej: „Piszę po rosyjsku, lecz jest ona zbyt wąska, by oddać te «zboczenia» i «ignorancję», które mają miejsce w przestrzeni «językowej» i w działalności wydawniczej...” Ten żółciowy pasaż to już czysta histeria. Trzeba zrozumieć, że w rosyjskojęzycznym oryginale „arcydzieła” pana Wdowika, wydrukowanego w gazecie „Dzień”, słowa podane po ukraińsku są ujęte w cudzysłów, bo dla tak niskich i kiepskich pojęć po rosyjsku rzekomo nie ma odpowiedników. Może i przekleństwa są ukraińskiego pochodzenia? Dwa ostatnie cytaty są niczym innym jak prowokacją. Za obrazę godności narodowej i języka ojczystego pociąga się do odpowiedzialności. Za takie coś zdarza się nawet bić. Bez względu na to, co pomyśli światowe społeczeństwo. W artykule pana Wdowika interesujący, jeśli już na to pójdzie, jest jeden moment. Siła, jak wiadomo, nie łamie się na falsecie. Nasz autor „puszcza pianie koguta”, i to świadczy o jego bezsilności wobec samego życia, wobec historii, która, my to wiemy, nie cofa się. Rosyjscy szowiniści czują, że strach i zastraszenie tubylców to zjawisko przejściowe. Wdowik z pianą na ustach broni swojego miejsca pracy, to zrozumiałe, choć, moim zdaniem, godniej byłoby nauczyć się języka państwowego. Prawda, czy taką „bogatą naturę”, jak u naszych szowinistów, da się wciągnąć w język ukraiński? Ale co to ja uczepiłam się pana Wdowika? Dokładnie tak jak on pana Żulińskiego. Dość o nim. Mówię o nas. Proces dochodzenia do rozumu już się rozpoczął, jest naturalny, w przeciwieństwie do procesu przymusowego doprowadzania do sterylnej bezmyślności. Na ulicach Kijowa coraz częściej można usłyszeć język ukraiński. A panikujące „kogutki” wdowików — to również potwierdzenie tego. Halina PALAMARCZUK

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин