Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗
Ciąg dalszy. Początek w nr 7–11 z 1998 roku; nr 1–3, 5, 6, 8, 10 z 1999 roku; nr 1 bieżącego roku.
Слово Просвіти, спецвипуск №70 за 2000 рік
Najdawniejsza przeszłość Korostyszewa, dziś miasta w obwodzie żytomierskim, nad malowniczym Teterewem, a dawniej miasteczka w powiecie radomyskim guberni kijowskiej, owiona jest tajemnicą. Współczesne źródła naukowe najczęściej zgadzają się bowiem, że miasto zostało założone, sądząc po wszystkim, na początku lub w połowie XIV wieku. Ale w swoim czasie krążyła także inna opinia: niektórzy ukraińscy regionaliści widzieli w Korostyszewie właśnie kronikarski Iskorosteń, legendarną stolicę wolnościowego ludu drewlan, zniszczoną kiedyś podstępem mściwej księżnej Olgi. Oto jak o tym pisano w urzędowej informacji z końca XVIII wieku: «Miasteczko Korostyszów, dawniej miasto Koroszteń, znane z historii kary, jaką wielka księżna Olga wymierzyła Drewlanom».
Istotny argument na rzecz tego, że kronikarski Iskorosteń położony był w miejscu właśnie Korostyszewa, a nie Korostenia na Owruczczyźnie, przedstawiał znany kijowski regionalista połowy XIX wieku Ławrentij Pochyłewycz. W «Powieści minionych lat», zauważał, wspominano o «najlepszych mężach drewlańskich», którzy przybyli do Olgi «w łodzi... i przybili pod Borycziwskim Uzwozem». Trudno byłoby, by istniał pełnowartościowy szlak wodny między Kijowem a dzisiejszym Korostieniem, ponieważ rzeka Używ, nad którą leży Koroszteń, znacznie mniej nadaje się do żeglugi niż Teterew, nad którym leży Korostyszów. Tak samo, podkreślał Pochyłewycz, należy wziąć pod uwagę także to, że stolice ziemskich księstw (a Iskorosteń w X wieku był stołecznym miastem książąt drewlańskich!) zwykle zakładano w pobliżu wielkich arterii wodnych, co również wskazuje na brzeg Teterewa jako bardziej odpowiednie miejsce na rozbudowę stolicy niż brzegi Używu. Ale jak dotąd wszystko to pozostaje w sferze hipotez... Natomiast historycznie wiarygodne wiadomości o mieście, wówczas jeszcze miasteczku, Korostyszewie rzeczywiście pochodzą z XIV
Miasteczko Woroniż na Sumszczyźnie, leżące niedaleko sławnego kozackiego stolicy — Hłuchowa, po raz pierwszy wzmiankowane jest w kronikach już w XII wieku — pod rokiem 1177. Właśnie tutaj, zdaniem większości historyków, istniał „gród Woroniaż”, o którym wspomniał anonimowy autor Latopisu Kijowskiego, opisując wydarzenia z książęcych waśni: wtedy to włodzimierski książę Wsiewołod Wielkie Gniazdo poskramiał swoich przeciwników, w tym Jaropołka Rostysławicza, którego wzięto do niewoli właśnie „w grodzie Woroniażu”. Miasto najwyraźniej przestało istnieć po najeździe mongolsko-tatarskim z lat czterdziestych XIII wieku: aż do początku XVII wieku nie zachowały się żadne dokumentalne wzmianki o nim. Dopiero w przededniu Chmielnicczyzny pojawiają się pojedyncze wiadomości o „chutorze Woroniż” przy drodze do Nowogrodu Siewierskiego, który w owym czasie był dużym, ufortyfikowanym miastem-twierdzą, ośrodkiem jednego z powiatów województwa czernihowskiego. Wraz z utworzeniem Hetmanszczyzny Woroniż przekształca się w miasteczko setniackie: tak więc już w 1654 roku wzmiankowany jest on w składzie stulecia. W tym czasie był majątkiem zamku żytomierskiego, to znaczy należał do własności tamtejszych starostów. Jednak już pod koniec tego samego wieku Żytomierz został „uwolniony przez wielkich książąt spod władzy starostów”, a jeszcze stulecie później — przekazany zamożnemu litewsko-ruskiemu bojarowi
Kmitowie. Rodowe majątki Kmitów obejmowały dość duże dobra na Polesiu Ukraińskim: nie bez powodu potomek tego rodu, Jan Kmita, w XVI wieku zaczął pisać się Kmitą-Czarnobylskim. Pod koniec XV wieku w jednym z dyplomów wielkiego księcia Aleksandra Korostyszów został po raz pierwszy nazwany „miasteczkiem”. W 1565 roku, tuż przed powstaniem Rzeczypospolitej, miasteczko „za czterysta kop groszy litewskich” kupił inny litewski magnat, hrabia Olizar. Od tego czasu aż do początku XX wieku Korostyszów pozostawał własnością Olizarów. Pod koniec XVI wieku Olizarowie wznieśli w miasteczku kościół, w 1602 roku zamek (właśnie wtedy dla Korostyszowa potwierdzono oficjalny status miasteczka), w 1634 roku most przez Teteriw. Jednak już od początku XVII wieku na terenie korostyszowskim nasiliły się wyzwoleńcze wystąpienia kozaczyzny. Do oddziałów kozackich przystawali Polesianie, którzy nie chcieli godzić się ani z postępującym pokatolicznieniem kraju, ani z nadmiernymi podatkami i cłami, jakie Olizarowie narzucali korostyszowcom. Pierwsze z takich powstań miało miejsce w 1618 roku, następne – już w przededniu Chmielnicczyzny, w 1640 roku, w okresie „międzyhetmaństwa”. Wreszcie w latach 1648–1649 przez miasteczko przetoczyła się fala wojny wyzwoleńczej. Korostyszów przekształcił się w centrum ko-
pułku niżyńskiego. Pierwszym dziś znanym setnikiem woronieskim był kozak o nazwisku Suprun. Mimowolnie nasuwa się myśl: czy to nie jego lud uwiecznił w słynnej pieśni „O kozaku Suprunie”?
Ej, nie wiedział kozak, ej, nie wiedział Suprun,
Jak zaznać sławy...
W drugiej połowie XVII wieku Woroniż z niewielkiego chutoru stał się znaczącym ufortyfikowanym miasteczkiem. Wzniesiono wał oraz dwie bramy —
Głuchowską i Kliszkiwską. Administracja hetmańska przekazała miasteczko „na armatę”, to znaczy na utrzymanie generalnej artylerii wojskowej: w owym czasie ta część wojska kozackiego cieszyła się szczególnym szacunkiem na Hetmanszczyźnie, a jej dowódca — generalny obozny — uchodził nawet za drugą osobę w wojsku po hetmanie. W ciągu końca XVII i początku XVIII wieku setnikami w Woroneżu byli Sawa Hryhorowycz (1672—1687), Roman Łazarewycz (1693—1708), Potap Piskunenko (1708—1715), Iwan Cholodowycz (1716—1740), jego syn Andrij Cholodowycz (1740—1763), Mykoła Buhajewski (1764—1770) oraz Tymofij Chylczewski (1770—1777). Oprócz kancelarii setniczej w miasteczku działał ratusz. Woroneż miał także własny, oryginalny herb, którego wizerunek zachował się na ówczesnych pieczęciach ratuszowych. Herb odzwierciedlał, zapewne, nazwę miasteczka: w jego tarczy malowano kruka (wrona), pod którym znajdowały się dwie heraldyczne belki. Podobnie jak inne miasteczka ratuszowe Hetmanszczyzny, Woroneż miał kilka
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
