Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №03 за 2001 рік

16 S. · 32 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen. 1 von 32 Einträgen werden auf Ukrainisch angezeigt, während ihre Übersetzung aktualisiert wird.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

9 marca 2001 roku w Kijowie przy pomniku Tarasa Szewczenki zebrały się tysiące Ukraińców pod narodowymi flagami. Myślano i mówiono wtedy tak: — tylko wtedy, gdy na Ukrainie władza będzie naprawdę ukraińska; — tylko wtedy, gdy władza i politycy nie będą się brzydzić przywłaszczaniem świętego imienia Szewczenki i szafowaniem nim do własnych celów; — tylko wtedy, gdy władza nie będzie się bała spojrzeć ludziom w oczy i przemówić do nich przy pomniku Kobzarza; — tylko wtedy, gdy spełnią się wszystkie proroctwa nieśmiertelnych wierszy Tarasa Szewczenki i w naszym państwie zapanuje «święte i sprawiedliwe prawo» prawdziwej demokracji — tylko wtedy Ukraina, Szewczenko, naród staną się naprawdę wolne!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

24 lutego 2001 roku w Kijowie odbył się zjazd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. W jego pracach wzięło udział 265 delegatów wszystkich zjednoczeń obwodowych, Krymu oraz Sewastopola.

Przewodniczący Towarzystwa, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan. Drodzy moi Ukraińcy, moi bracia, proświcianie niepodległej Ukrainy! Wam, a przez Was — wszystkim tym, którzy dwanaście lat temu odważyli się dołączyć do swojego, danego przez Boga i rodziców imienia, to piękne imię «proświcianin», wyrażam swoją wdzięczność za nieustanne poczucie ramienia, poczucie jedności, prawdziwej, codziennej soborowości «Proświty» — od Zachodu do Wschodu, od Północy do Południa, która, jak i sama matka-Ukraina, już całą dekadę oznacza się nie tylko nazwami geograficznymi, ale i imionami prośwician — Waszymi imionami, drodzy delegaci VI zjazdu «Proświty»! Prawie dwa miesiące temu pożegnaliśmy XX wiek i na ekranach naszej wyobraźni pojawiły się tytaniczne postacie, które tworzyły ukraińskość ostatniego stulecia, a wśród nich, bez wątpienia, ojcowie «Proświty», którzy do tej pory nie zajęli należnego miejsca w świadomości społecznej... Naturalnym podsumowaniem minionego już wieku jest powstanie państwa ukraińskiego, o którego parametrach ideologicznych oraz obecnej jakości społecznej zmuszeni będziemy mówić nie w optymistycznych określeniach. A to świadczy o nieugaszonej potrzebie patriotyzmu i historyzmu oraz o tym, że postrzegamy historię tylko pod warunkiem niezaprzeczalności naszego prawa do miejsca w niej naszego narodu. Wszystkie wcześniejsze oczekiwania końca wieków towarzyszyły eschatologicznej nieuchronności upadku świata. A my wszyscy, tu obecni, jesteśmy wypełnieni absolutnie przeciwnym pragnieniem: rzeczywistego odrodzenia Ukrainy jako państwa narodowego, a nie kosmopolitycznego, jako państwa prawdziwie niepodległego we wszystkich jego przejawach, a przede wszystkim w wymiarze narodowym, czyli ukraińskim. Lecz, dokonując podobnych podsumowań, musimy być szczerzy: XX wiek — to masowe odnarodowienie Ukraińców, totalne odduchowienie, demoralizacja i samowola reżimu, który właściwie tylko się przefarbował; niedola i wykrwawienie idei ukraińskiej XX wieku — to syberyjskie bezdroża, masowe przesiedlenia Ukraińców, utrata ziem, utrata ogromnego zasobu genetycznego, utrata wielkiego zasobu intelektualnego na tle katastrofy czarnobylskiej. Czasami pojawiało się w nas poczucie, że Najwyższy odwrócił się od nas, gdybyśmy sami nie byli świadkami tego, że Jego obecność w najnowszej historii Ukrainy jest obecna. MARZEC, NR 3 (81), 2001 ROK. Ale drogi próby są dla nas już inne: na niedostatki materialne, na idealizację przyjemności, a nie odpowiednich samoograniczeń, na pragmatyzm, a nie romantyczną samoofiarność. Logicznym uważa się spadek temperatury duchowej pod koniec wieku, tak samo jak i odłączenie młodzieży od źródeł rodowych, które żywiły przez wieki cały naród. Trzy czwarte ostatniej dekady dla nas wszystkich były oczekiwaniem cudu państwowości, który przepuści cały nasz lud jak przez wielkie wrota do raju. Lecz ostatnie pięć lat nas otrzeźwiło i rozwiało iluzję o wszystko rozwiązującej państwowości, iluzję o narodzie jako zjednoczeniu ludzi, którzy mają jeden cel, z jednym systemem korzeni kultury, języka i historii. Władza pojęcie narodu umiejętnie zastąpiła innym — elektoratem, ludnością. Dla nas zaś to pojęcie — ugory, niwa, której trzeba przywrócić siłę i płodność. Rzeczywiście, nie możemy zmienić się w mgnieniu oka, ale możemy i musimy określić przyczyny naszych duchowych niepowodzeń i drogi ich usunięcia. I czy musimy dziękować Bogu za okrutną lekcję ostatnich sześciu lat, bo teraz już dokładnie wiemy, kto jest kim i jak mamy działać. Nasza narodowa sprawa oświatowa — to sprawa ludzi powołanych przez Boga, pisarzy, pedagogów, uczonych, lekarzy, dziennikarzy, filologów, po prostu Ukraińców. Dlatego w planie metafizycznym naszymi oponentami, jestem przekonany, są słudzy diabła. I przejawy tych sił są oczywiste: podłość, zachłanność, niemoralność, brutalność, rozwiązłość. Nie tylko staliśmy się świadkami tego, jak znieważane są nasze świętości, święte imiona, jak prowadzone jest na poziomie podświadomości totalne napromieniowanie narodu okrucieństwem, rozwiązłością, przyzwoleniem na wszystko, ale także zdołaliśmy zjednoczyć się w tę siłę, która się temu przeciwstawia. I ci, którzy myślą, że to właśnie oni umiejętnie grają nami, wyobcowując od nas i los nasz, i słowo, i samego Najwyższego, i naszą kulturę, powinni wiedzieć: dla nas to nie gra, a życie. A przegrywać swojego życia nie zamierzamy. My zamierzamy żyć! «Proświta» dzisiaj — to zdolna do życia i, powiedziałbym, żywotna organizacja: organizacje krajowe we wszystkich obwodach Ukrainy, na Krymie oraz w mieście Sewastopolu zgromadziły wokół siebie około 200 tysięcy członków i sympatyków Towarzystwa, pracując w 324 oddziałach rejonowych i 151 miejskich. Za tymi znaczącymi liczbami chcemy znać każdego proświcianina, nazwać jego imię, widzieć jego oczy i słyszeć jego głos, bo właśnie ci ludzie byli i są zaczynem, dzięki któremu zadawano i realizowano nasze proświciańskie, nasze ukraińskie sprawy! I jeśli dzisiaj mówimy o świadomości państwowej Ukraińca obecnego czasu, to właśnie ci ludzie są jej fundamentem i aktywnymi budowniczymi. Manipulatorzy świadomością społeczną, wypracowawszy swoje technologie w ostatnich latach, już uwierzyli w swoją wszechmoc i bezkarność, w swoją wieczność, pamiętacie: «wieczne — na wieki!». Zagarnąwszy w swoje ręce wspólne mienie, rozgałęziwszy po całej Ukrainie rosyjskie i prorosyjskie mass media i wypracowawszy poza granicami Ukrainy technologie zarządzania świadomością, ale zastosowawszy je wobec nas, uwierzyli, że ulepią z organizmu narodowego to, czego nie udało się ulepić w czasach radzieckich: posłuszną, podatną biomasę, którą kierują technologie PR. Hipokryzja i niespotykana bezwstydność przyszły na miejsce fałszywej komunoideologii... Ukraina stała się całkowitym poligonem doświadczalnym tych technologii: jak z narodu należy tworzyć biomasę, konserwując internacjonalistę-sowka, ze świętości — wytwarzać zboczenie i wampiry, wielki, bogaty język przekształcać w «pełne marabu», z nastolatków-romantyków produkować konsumentów narkotyków, a kontynuatorki naszego rodu — dziewczęta i matki — dostarczać jako towar na rynki handlu ludźmi, — liczba ich już przekroczyła krytyczną dla narodu granicę — 600 tysięcy; jak narodowy intelekt czynić handlarzem i czyścicielem Europy, a ukraińskich specjalistów przekształcić w sezonowych najemników... Ten szereg można czynić nieskończonym, bo właśnie w latach, którymi oznaczony jest okres sprawozdawczy, zetknęliśmy się z niespotykanymi dotąd problemami, które dotyczą zdrowia narodu i jego perspektywy, zagrażając nie tylko językowi ukraińskiemu z jego problemami, ale samemu życiu, duchowemu i fizycznemu zdrowiu nosicieli naszego języka... Zarodki tych problemów wykiełkowały, oczywiście, nie wczoraj i nie raz były nazywane nie tylko przez nas. Mieliśmy nadzieję, że pojawi się wola polityczna u kierownictwa państwa, a przede wszystkim Prezydenta, i sytuacja zostanie zmieniona, ruina zatrzymana, a my, proświcianie, będziemy zmobilizowani jako państwowe duchowe wojsko. Nie, wręcz przeciwnie. Odeski akordeonista staje się pierwszą wielkością kulturową, rosyjskie Członkowie prezydium zjazdu (od lewej do prawej): Jurij Hnatkewycz, Ołeksandr Ponomariw, Pawło Mowczan, Mykoła Nesterczuk, Hryhorij Bułach

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

gazety — państwowym megafonem, rosyjski symferopolski poeta A. Korotkow — ogłaszany jest pierwszym poetą na cały obszar WNP, a Narodowy Pałac «Ukraina» — staje się centrum kulturalnym adaptacji Ukraińców do rosyjskiej popsy i zboczeń z całego świata, centrum kobzonizacji Ukrainy. Oszałamiające jest to, że podobne kobzonowskie centra działają na całej Ukrainie — Ministerstwo Kultury, Gabinet Ministrów, Administrację Prezydenta można by w całości zakleić afiszami cudzoziemskich — czytaj rosyjskich — wykonawców, gdybyśmy poprosili was o przywiezienie tych afiszy, które choćby w ciągu ostatniego półrocza pojawiały się w Kijowie i w miastach obwodowych Ukrainy. A my niedługo tak właśnie zrobimy! — bo nasze proświtańskie wielokrotne, uargumentowane zwracanie się do władzy jeśli dawało, to krótkotrwały rezultat. Przywożąc nam niskiej jakości szmelc, całe inter-brygady w zamian wywożą ukraińskie pieniądze, tuż tutaj, jeszcze przed chutorami Mychajliwśkymy, konwertując je na walutę amerykańską. Wydaje się, że te prorosyjskie brygady agitacyjne specjalnie rzucone są przeciwko nam, Ukraińcom, i formowane są na prośbę i pod protekcjonizmem najwyższych gabinetów władzy. Ostatni przykład — «Cześć imieju prigłasit», albo noworoczna naftalinowa ławeczka Jana Tabacznika, gdzie zjedzeni przez mole moskiewscy artyści roili się wokół rzekomych ukraińskich włodarzy... Wytrzymamy? — Musimy... Stańmy chórem — całym soborem! Przecież bez was, szanowni proświcianie, drodzy moi przyjaciele, Ukraina nie zaistniałaby dziesięć lat temu, bez waszych wysiłków nie stanie się rzeczywiście niezależną i teraz, nie wywietrzy swojego domu od wszelkiej nieczystości — dla swojej przecież prawdy i wolności... Właśnie w tym celu wychodziliśmy na nasze pikietowania i wiece, których co roku przeprowadzano około 120 — na całej Ukrainie i w Kijowie; organizowano nasze konferencje w najbardziej bolesnych kwestiach różnego szczebla — od rejonowych po międzynarodowe, w łącznej liczbie około 150 w okresie sprawozdawczym; odczytano 1700 wykładów; zorganizowano i przeprowadzono 160 wystaw oraz około 100 konkursów-przeglądów. I, z reguły, były one liczne, ciekawe, znajdowały oddźwięk w prasie i środkach masowego przekazu. Ktoś z filozofów zauważył, że w młodych państwach rozkwitają sztuki, w dojrzałych — nauki, a w starych — rzemiosła i handel. Lecz, niestety, to nie o Ukrainie. U nas wszystko na opak: panują obca kultura, obcy język, obce zwyczaje. Przesiąkają przez wszystkie szczeliny, przez wszystkie otwory, przez wszystkie koryta. I powstaje logiczne pytanie: a gdzie jest nasze miejsce, gdzie nasz kapitał, gdzie nasze środki, gdzie nasza władza, gdzie nasi obrońcy-strażnicy, kto tak brutalnie wpakował się do naszego domu i rządzi według własnego uznania, co się z nami stało, co nas oczekuje? I dopóki to wszystko będzie trwało? Biorę na siebie śmiałość twierdzić, że ludziom to obrzydło. Podstawy tej myśli szukam w liczebności naszych proświtańskich wydarzeń — i tutaj, w Kijowie, i w miastach Ukrainy: Iwano-Frankiwsku, Lwowie, Czernihowie, Czerniowcach, Łucku, gdzie udało nam się je przeprowadzać. Nie wymieniam imion entuzjastów i tematów wieczorów — o nich przeczytacie w naszym «Kronice»; nazwę problem, przed którym często zatrzymują się najlepsze zamysły: największe sceniczne platformy oddane są nie nam, Ukraińcom i proświcianom. Tym, którzy rozporządzają nimi, nawet na myśl nie przychodzi planować ich udostępnienia nam choćby dwa razy w roku: w Dzień urodzin Kobziarza oraz Dzień ukraińskiego piśmiennictwa i języka. Zapewniam was, byłyby to rzeczywiście ukraińskie, wysokiej jakości artystycznej, autorytatywne wydarzenia. A «Proświta» dawno już gotowa jest je zrealizować, my umiemy i wiemy, jak je przeprowadzać. Wydawałoby się, młode państwo powinno było uświadomić sobie siebie w wymiarze narodowym, samoidentyfikować się, naturalizować inne etniczne wtręty, Tarnopolska delegacja: młodzież i patriarchowie jak to dzieje się na całym świecie, od Izraela po Estonię, nie mówiąc już o USA czy bliskich nam Czechach. Bo kultura w naszych czasach jest najefektywniejszym czynnikiem ideologicznym, który jedynie jest w stanie zapewnić tę samoidentyfikację. Co pozostało z naszej kultury, jeśli nawet scena naszego Narodowego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki stała się miejscem potyczek rosyjskich gastrolerów. Na moje pytanie do Ministra Kultury: «Dlaczego tak się stało?» — usłyszałem odpowiedź: «Wynajmujemy rosyjskim teatrom, aby płacić ukraińskim aktorom pensję...» Ministrowi nawet na myśl nie przyjdzie, że te «środki z wynajmu» nie są przywożone w workach z Moskwy czy Tuły... Że to — nasze krwawice, nasze hrywny, które konwertując się, wylatują przez lufcik do sąsiedniego państwa. Ten przykład jest jaskrawy i ogólny dla całej władzy: wynajmujemy Ukrainę i karmimy głodowo ludność Ukrainy. Sprzedali już wszystko, co można i nie można: ukraińskie porty, systemy generujące, sprzedali nasze czarnoziemy, sprzedali całą sferę informacyjną, sprzedali w studiach pawilony, sprzedali kompleksy wydawnicze, sprzedali centra telewizyjne, sprzedali... Ukrainę... Jestem zmuszony wyłamywać się z problemów kulturologicznych, językowych, edukacyjnych na pole polityczne. Dlatego że problem językowy, jak nigdy wcześniej, na Ukrainie stał się ostrym problemem politycznym. Parafrazując powszechnie znane powiedzenie, powiem: język — to skoncentrowany rodzaj polityki na Ukrainie. Na co możemy mieć nadzieję, na co liczyć, na jaką własną perspektywę, kiedy na tysiąc mieszkańców na Ukrainie w zeszłym roku wydano tylko 370 książek? Dla porównania: w Rosji — 3479. Na Ukrainie literatury pięknej wydano 12 razy mniej, aniżeli w Rosji, a pod względem nakładów — 83 razy mniej. I lwia część tych wydań realizowana jest na Ukrainie. A książka w Rosji jest trzy razy tańsza niż u nas. Zatem, brak elementarnej konkurencji Posłańcy krainy Szewczenki — proświcianie Ziemi Czerkaskiej Delegacja Zakarpackiej «Proświty» niszczy nasze wydawnictwa, nasze rynki. A jeśli jeszcze uwzględnić różnicę między siłą nabywczą naszych obywateli a państwa sąsiedniego, to można mieć tylko jedną perspektywę... to znaczy retrospektywę. Rzecz jasna, że nigdy, podkreślam — ni-gdy, dopóki żyjemy, nie zgodzimy się na ten wariant rozwoju, tak samo, jestem przekonany, że wszyscy jesteśmy gotowi ofiarnie bronić nie kiedyś, a już dziś naszych praw do swojego ojczystego języka, swojej kultury, swojego państwa, a nie ich, — swojej edukacji, swojego wojska, swojej Cerkwi... I to moje oświadczenie — nie jest gołosłowne. Tylko Centrum Wydawnicze «Proświta» na ukraiński rynek książki w ciągu okresu sprawozdawczego dostarczyło 50 tysięcy egzemplarzy «Kobziarza» (w sumie zaś przez «Proświtę» wydano 67 tysięcy «Kobziarzy», a naszym zadaniem jest jeszcze i jeszcze powtarzać wydanie tej Biblii narodu ukraińskiego); w 30-tysięcznym nakładzie wydano «Wyruczałoczku» — encyklopedię szkoły podstawowej, w 10-tysięcznym — «Czarną księgę Ukrainy» — kronikę wielkiego głodu, 55 tysięcy — a to największa liczba na Ukrainie — to osiągnięcie Anatolija Pohribnego i jego «Rozmów o tym, co boli», 20 tysięcy — łączny nakład podręcznika «Język ukraiński» oraz poradnika «Poprawnie-niepoprawnie», 5-tysięczny nakład książki «Proświta: historia i współczesność», a ponadto — unikalne, rzadkie wydanie w nakładzie 1000 egzemplarzy — «Herby miejskie i miasteczkowe Ukrainy», «Dziennik podróży» Krmana — 3 tysiące, «Poetycki punkt zwrotny wyprawy» Olesia Honczara — 2 tysiące. Jak widzimy, powoli, ale nieustannie zmierzamy do pełnej realizacji swojej, jednej z głównych, idei: stworzenia wielkiej biblioteki, biblioteki «Proświty». Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» własnym kosztem w latach 1996—2001 wspólnie z firmą telewizyjną TV «Proświta» wyprodukowało cały szereg filmów telewizyjnych: 1. «Droga krzyżowa» (reżyser I. Nehresku). 2. «Z misją dobroczynności» (reżyser W. Łukasz). 3. «Samopomoc» (reżyser Ju. Jurczenko). 4. Serial «Ziemia na krwi» (zamysł P. Mowczana): Film I. «Zamiast Boga» (reżyser O. Denysenko). Film II. «Ślepe zaułki magistrali» (reżyser W. Artemenko). 5. «Symfonia miast partnerskich» (autor-operator Je. Ohibenin). 6. Serial «Zew ziemi» (zamysł P. Mowczana): Film I. «Chleb nasz powszedni...» Ciąg dalszy na s. 4 MARZEC, NR 3 (81), 2001 ROK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Ciąg dalszy. Początek na s. 2—3. Film II. „Ekran reformy rolnej”. 7. Serial „Wydarzenia roku” (trzy serie) (autor-operator W. Łukasz). 8. Serial „Spotkania i dialogi”. Prowadzący P. Mowczan: Film I. „Kanada”. Film II. „Ameryka”. 9. Serial „Słowo żywotwórcze”. Prowadzący P. Mowczan. Film I. „Logos. Koło”. Film II. „Młoda Proświta”. 10. Program telewizyjny „Okna na świat”, TRK „Kijów”, cotygodniowy program 30-minutowy. Prowadzący P. Mowczan. 11. Programy telewizyjne, nagrane podczas wieczorów Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” (130 lat „Proświty”, wieczór twórczy D. Pawłyczki, wieczór jubileuszowy P. Mowczana i inne). Właśnie rozpoczęte filmy: 1. „Szlak hajdamacki”. 2. Program „Świat przygód Wałentyna Szczerbaczowa”. 3. Program „Ukraińska fala” o języku ukraińskim i ukraińskiej pieśni. 4. Następny film serialu „Słowo żywotwórcze”. Film III. „Wieża Babel”. Wszystkie filmy firmy telewizyjnej TV „Proświta” były emitowane na kanałach UT-1, UT-2, kanale telewizyjnym TRK „Kijów” z powtórkami. Wspólnie z studiem telewizyjnym „Europa” wyprodukowano z okazji 500-lecia Unii Brzeskiej 6-odcinkowy film telewizyjny „Nasz dom”, poświęcony biografii metropolity Andrzeja Szeptyckiego. Ponad cztery lata prowadzono audycje radiowe poświęcone drugiemu tysiącleciu Narodzenia Chrystusa na tematy duchowe. Wśród nich w szczególności: 1. Nauczanie Jezusa Chrystusa. 2. Duchowe głębie nauczania Jezusa Chrystusa. 3. Los Ukraińskiego Kościoła od Andrzeja Pierwszego Powołanego do naszych czasów. Przez te lata zrealizowano ponad sto audycji o tematyce duchowo-oświatowej, które prowadziła Kateryna Motrycz. Opieram się na tych sprawach, które dzień w dzień robią proświcianie całej Ukrainy — robią bezpłatnie i bez honorariów, opierając się na jedynej — ale takiej, która nigdy nie dewaluuje się! — walucie: oddaniu sprawie ukraińskiej. Wierzę, że nadejdą te czasy, kiedy historia odda hołd twórcom-dziennikarzom i redaktorom, dzięki którym docierają do ludzi czernihowskie wydania prośwician „Siwerszczyna”, „Proświta”, „Biła chata”, „Siwerskyj litopys” — dzięki trudom Petra Antonenki, Wasyla Czepurnoho, Serhija Pawłenki; płyną do dziecięcych serc charkowski „Żurawłyk” Anatolija Kindratenki oraz czerniowiecka „Łastiwka” Wiktora Kosiaczenki; bije „Dzwin Sewasto- MARZEC, NR 3 (81), 2001 ROK pola” niestrudzonego dzwonnika na zrusyfikowanej Flocie, rozkołysywany przez Mykołę Huka; pewnie rośnie „Sichesławśkyj kraj”, zacząwszy od gazety rękopiśmiennej, dzięki zawziętości i wytrwałości Wołodymyra Zaremby; odrodziła się lwowska — nasza najpierwsza gazeta „Proświta”; wydrukowano całą biblioteczkę wydań prośwician w Chersoniu staraniami wczorajszego młodego proświcianina, a dzisiaj przewodniczącego zjednoczenia krajowego Ołeha Ołeksiuka; szeroko otwiera drzwi ukraińskiemu słowu na Półwyspie Krymskim „Krymska switłycia”; dopiero co rozpostarła się do ludzi „Arkasinśka wułycia” w Mikołajowie; żyje unikalny „Narodnyj likar Ukrajiny” w Żytomierzu dzięki Anatolijowi Żurawśkiemu, który w czasie wydawania gazety zebrał zdumiewające bogactwa ludowego ziołolecznictwa, a „Słowo Proświty” wreszcie staje się 16-stronicowym tygodnikiem, poczynając od maja bieżącego roku. I wszystko to robiliśmy nie „dzięki”, a „wbrew”... Mało która administracja obwodowa czy miejska, żadni bogacze nie zostali naszymi sponsorami, pomimo wysokiego poziomu profesjonalnego tych wydań, ich napełnienia wysokimi zasadami moralnymi i uwagą dla życia zwykłego Ukraińca. A jednak — to nasz wielki dorobek, nasza wysokość na przyczółku przestrzeni informacyjnej, zajętej przez cudzoziemskie słowo. Zatem pytanie: coż w ostatnim okresie sprawozdawczym zostało nabyte przez niepodległą Ukrainę jako własne? — pozostaje niezwykle aktualne, aktualizuje się teraz już — z każdym dniem! — sentencja Szewczenki: „na naszej nie swojej ziemi”... Mamy jeden bezsporny dorobek: liczbę problemów, których nie było w Uk- Ukrainie nawet za czasów radzieckich. „Proświta” jako pierwsza na Ukrainie — w 1994 roku zaczęła mówić o przestrzeni informacyjnej jako składowej bezpieczeństwa narodowego w państwie i niejednokrotnie powracała do tego problemu — wszyscy pamiętacie serię naszych „okrągłych stołów” z ministerstwami, nasze międzynarodowe konferencje, których lista zajęłaby niejedną stronę. Ale — jaka ona jest, ta przestrzeń dźwiękowa wokół nas? Jaskrawą ilustracją jest chociażby stosunek muzyki ukraińskojęzycznej oraz języka ukraińskiego na kanałach niepaństwowych stacji radiowych (FM): 1. Gala-radio — 5 %, — 20 %; Radio „Dowira” — 5 %, — 0 %; Russkoje radio — 0 %, — 0 %; Nasze radio — 5 %, — 10 %; Europa Plus — 0 %, — 0 %; Radio Jutar — do 5 %, — 0 %; Super Nowa — 5 %, — 0 %; Hit — FM — 0 %, — 0 %... To daleko niepełna lista... O telewizji wy wszyscy, szanowni delegaci, dobrze wiecie. Zarząd Główny „Proświty” w zeszłym roku przeprowadził za pomocą studentów Instytutu Dziennikarstwa (KNU) analizę reżimu językowego krajowych kanałów telewizyjnych. Oto rezultat: ogólny stosunek na Ukrainie: trzy godziny nadawania — w języku ukraińskim, do 16 godzin — w rosyjskim... Dzisiaj wszystko to pozostawiamy jedynie dla komentarzy, ale jak mamy działać, co czynić?.. Wszyscy dobrze sobie uświadamiamy, że przestrzeń informacyjna państwa jest o wiele ważniejsza niż powietrzna. Po to, aby dekolonizować się nie tylko ekonomicznie, ale i politycznie, a co najważniejsze — mentalnie, trzeba było wypracować program państwowy nie tylko rozwoju czy funkcjonowania języka, a program samoidentyfikacji narodu, do czego niezbędne jest przeprowadzenie reformy strukturalnej zarządzania państwowego dla efektywnej regulacji i kontroli funkcjonowania języka państwowego oraz krajowej produkcji na wewnętrznym rynku kultury i informacji. I nasza organizacja społeczna opracowała taki program i złożyła go do Gabinetu Ministrów. Przewiduje on pilną reformę całej infrastruktury kultury na zasadach rynkowych, aby osiągnąć w tej dziedzinie maksymalny efekt ekonomiczny, zapewniając priorytetowość rozwoju kultury ukraińskojęzycznej i narodowej w swej istocie. Do tego programu jeszcze powrócimy, bo przewiduje on udział wszystkich zrzeszeń regionalnych. Jednak możemy skonstatować, że władza oddała na pastwę „handlarzom-kosmopolitom” niezmierzone hektary przestrzeni informacyjnej, włącznie z państwowym kanałem telewizyjnym, który konsekwentnie i planowo, każdego wieczoru i każdego ranka coraz bardziej „rusyfikuje się”, a do tego jeszcze demonstruje bez końca radzieckie taśmy, o „jedynie i niepodzielnej”, pracując wciąż na tę samą ideę: zakonserwować na terytorium Ukrainy sowka, „czyj adres — nie dom i nie ulica, czyj adres — Sowietskij Sojuz”... Odbywa się głęboka deformacja potrzeb artystycznych i gustów estetycznych, celowo i metodycznie dewaluowane są na wszystkich kanałach telewizyjnych, radiowych oraz w 90 procentach wydawnictw periodycznych — ideały narodowe, dewaluowane są tradycje narodowe, w tym artystyczne i etniczne, które od wieków leżały u podstaw estetycznych orientacji wartościowych formowania naszego narodu. Z niesłychaną hipokryzją i janczarską furią wszystkie te „Intery” i inne szerzą antyukraińskie nastroje, pogardę dla tradycji polityczno-kulturowych, kryjąc się za tanimi ideami o „wartościach ogólnoludzkich” i „prawach demokratycznych”, odmawiając narodowi tytularnemu jego zasadniczych praw. Nowe pokolenie Ukraińców wychowuje się na tłustych odeskich anegdotach i więziennym rosyjskim żargonie. I wszystko to nie mogło nie odbić się na atmosferze duchowej w społeczeństwie i bezsprzecznym wskaźniku: kryzysie władzy... Tak dalej trwać nie może. Już teraz wszyscy zrozumieliśmy, że władza oligarchów, która zbudowała się na Ukrainie przez ostatnie cztery lata, — dla Ukrainy jest zgubna. „To, co korzystne dla oligarchy, — niekorzystne dla Ukrainy”. Oni sami siebie ogłosili nową ukraińską elitą, oni sami siebie wywyższają, sami siebie reklamują, sami siebie nagradzają, stworzyli sami sobie „nowostarą” kulturę w „ogólnoprzystępnym języku” i podpuszczają nas nie tylko pod ugody perejasławsko-dniepropetrowskie, ale i pod najbliższe referendum o statusie języka rosyjskiego jako drugiego państwowego. To oni wszczęli szeroką dyskusję o dwujęzyczności. Delegacja Lwowszczyzny. W centrum — pisarz Roman Iwaniczuk, ojciec chrzestny „Proświty”. Na zjazd mikołajowscy proświciarze przywieźli nową gazetę „Arkasjiwska wulycia”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

językowości w Ukrainie... Jednym z teoretyków i ideologów „dwujęzyczności” okazał się synek z rodziny Derkaczów, wychowanek Moskiewskiej szkoły KGB: „Wyrażę, moim zdaniem, zupełnie oczywistą myśl — światowy rozwój ukraińskiej kultury i państwowa troska o rozwój języka rosyjskiego i kultury w Ukrainie to zjawisko nie wykluczające się wzajemnie, a uzupełniające. Polityka państwowa, — bądźcie uważni! — w tym kierunku powinna wychodzić z polilingwizmu narodu Ukrainy, który należy postrzegać jako narodowe osiągnięcie kraju. Właśnie tę pozycję będę bronił jako deputowany ludowy i po prostu obywatel Ukrainy”. A wcześniej, będąc pracownikiem operacyjnym KGB w Dniepropietrowsku, bronił jej, zapewne, razem z tymi, którzy prześladowali prośwician. Teraz rozumiecie, szanowni proświcianie, kto przez ostatnie lata zapewniał nam bezpieczeństwo narodowe państwa? Teraz rozumiecie, co nas oczekuje przy istniejących podejściach i tendencjach? Teraz rozumiecie, dlaczego, pomnażając liczbę rosyjskich wydawnictw, Andrij Derkacz finansuje „Kijewski tielegraf”, reklamując go pod, zdawałoby się, miłą sentencją „Wieczne na wieki!”? Teraz uświadamiacie sobie, kto integruje Ukraińców, kto zbliża, kto właściwie jest szczerym rzecznikiem tej polityki, która jest wykrawana niby na Bankowej, a w rzeczywistości — daleko poza granicami Ukrainy. Oto jeszcze jedna jego szczerość, której nie mogę pominąć uwagą, aby przynajmniej otrzymać lub chociaż usłyszeć sprostowanie od tych, którzy wyrażają punkt widzenia Prezydenta. „Wzajemne przenikanie się kultur ukraińskiej i rosyjskiej odwołać nie można. Takie kultury, jak ukraińska i rosyjska, są w pełni samowystarczalne, by bać się wzajemnego pochłonięcia. Każdy, kto się z tym nie zgadza, po prostu nie jest patriotą, gdyż wątpi w siłę swojej kultury. Właściwie ten narodowy kompleks niewiary rodzi takie straszne zjawisko, jak siłowe wypieranie innej kultury i języka” (gazeta „Kommiersant”, nr 37 z 2000 r.). Analogiczna pozycja jest stale deklarowana przez Prezydenta Ukrainy. A później przedrukowane te rozważania w „Izwiestiach” z 17.09.2000 r., tak samo jak i oświadczenia w wywiadzie dla teleżurnalistów: „Język rosyjski w Ukrainie nigdy nie będzie obcym!”. Nie doczekacie się, panowie derkacze i winiki! Oto wasz kamień obrazy! W Ukrainie jest inna elita, elita inteligentów-intelektualistów-prośwician. Nie zapominajmy, że tę kohortę błogosławił Ołeś Honczar, który zapowiadał: „My z wami musimy wychodzić z realnego położenia, a rzeczywistość nasza jest taka, że wymaga pracy i pracy. Ciężkiej, codziennej, czarnej, jak przy zranionym, ale bezgranicznie drogim tobie życiu. I wierzymy: zraniony stanie na nogi, bo duch w nim mocny i przyjaciół wiernych wielu!”. Tak, jest nas wielu i jesteśmy różni. Posłużę się jeszcze jednym cytatem jednego z nas: „Tak, nie dorobiliśmy się wielkich kapitałów w Ukrainie tylko dlatego, że pojęcie osobistej czci dla nas jeszcze nie straciło wagi i obrzydliwie nam mieć do czynienia z półkryminalnymi dachami, łapówkami, cieniowymi kombinatorami, nie straciliśmy poczucia miłości do swojego narodu, do swojego kraju, do swojej kultury, do swojej historii... Tak, jesteśmy obecnie całkowicie wyobcowani od władzy, jesteśmy pozbawieni możliwości wyrażania swoich myśli w mediach — na to potrzebne są niemałe środki, a ich nie mamy, większość z nas otrzymuje żałosne kopiejki. Lecz nie upadamy na duchu — my wszyscy razem z wami już przez to wszystko przechodziliśmy, przy dyktaturze KPU, KPZR z nami było to samo. Jednak właśnie nasza wysoka duchowość, nasza osobista cześć, nasz milczący opór stały się częścią skały, o którą rozbiła się dyktatura KPZR, — tak pisze w liście do „Proświty” z Doniecka akademik Mychajło Krasnianśkyj. Kontynuując myśl akademika Krasnianśkiego, zastosujmy terminologię ukraińskich rolników i powiedzmy, że pro-pszenice, złote ukraińskie ziarno ludzkich dusz, które wytrwało i wykłosiło się nawet w suszę, i nasz proświciański chleb jednak się udał! Tutaj stosownie jest powiedzieć to, co musi obowiązkowo wybrzmieć na zjeździe: ilościowy skład Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. W swoich szeregach Towarzystwo liczy, jak już mówiłem, prawie 200 tysięcy ludzi. Wśród nich większa część, prawie 80 procent — z wyższym wykształceniem, czwarta część — z tytułami naukowymi, to wiejska, naukowa, techniczna, twórcza inteligencja, pisarze, nauczyciele, duchowieństwo. Obecnie w składzie Towarzystwa utworzyły się i pracują takie podstawowe komórki i organizacje, których doświadczenie zasługuje na najwyższe wyróżnienia — aż do państwowych włącznie, ponieważ wszystko, co przez nie jest robione, jest zadaniami młodego państwa dla wzmocnienia swojej ideologii. I znowuż, odsyłam was do specjalnego przedzjazdowego wydania, w którym waszymi ustami nazwane są wszystkie nasze organizacje i prawie wszystkie imiona. I mimo wszystko nazwę choć niektóre: to Nieżyńska i Sosnycka „Proświty” z Czernihowszczyzny, to cały szereg iwanofrankiwskich i tarnopolskich organizacji rejonowych, to imiona, które chce mi się nazwać państwowymi: Petro Antonenko, Mykoła Huk, Wasyl Czepurnyj, Wiktor Kosiaczenko, Wiktor Kibkało, Anatolij Pohribnyj, Ołeksandr Ponomariw, Wasyl Hłahołuk, Darija Czubata i jeszcze dziesiątki, setki, tysiące wspaniałych ludzi, prośwician z duszy i sumienia! Ich sprawy — ciekawe i różnorodne. Ale jedna z nich — najważniejsza dla wszystkich. Charkowska delegacja na Placu Europejskim m. Kijowa proświcianie — to to elitarne ziarno, które nazywają silnymi pszenicami, bez których nie może udać się prawdziwy wysokiej jakości chleb, owa słynna ukraińska palanycia, którą witano narodziny, błogosławiono narzeczonych, którą odprowadzano w ostatnią nieodwracalną drogę... Silne Ługańska delegacja w przerwie zjazdu To jest ukraiński język państwowy. Na co dzień, przez cały czas i przez całe życie, poza swoją pracą dziennikarską, naukową, pedagogiczną, wydawniczą, są oni siewcami i obrońcami ojczystego słowa, przestrzeni językowej Ukrainy. Wiemy, że w wyniku tej polityki «wzajemnego przenikania się» w ciągu ostatnich czterech lat nasza przestrzeń językowa została zaśmiecona szybko rozprzestrzeniającym się, dyskredytującym surżykiem, tak jak nasze czarnoziemy. Powódź rosyjskojęzycznych informacji na Ukrainie momentami niweczy słabe wysiłki odrodzenia kulturowego i «moczy w wychodku» wrodzony pociąg Ukraińców do estetyki. «Naród ma prawo nie tylko do samostanowienia, ale także do optymalnie długiego czasu na dekolonizację społeczeństwa» — zaznacza ukraiński Kanadyjczyk Jarosław Charchun. I nie sposób się z nim nie zgodzić. Dwa miesiące temu zakończył się termin realizacji programu rozwoju języka ukraińskiego, opartego na Ustawie «O językach», przyjętej jeszcze za czasów Związku. Zakończył się, ściślej mówiąc, wywietrzał czas i programy rozwoju języka, zatwierdzone przez rząd Pustowojtenki; opracowano jeszcze jeden program, zatwierdzony już przez Premiera Wiktora Juszczenkę. 14 grudnia 1999 roku Sąd Konstytucyjny Ukrainy na podstawie wniosku 54 deputowanych, w tym i mojego, uchwalił i potwierdził, że język ukraiński jako państwowy «jest obowiązkowym środkiem komunikacji na całym terytorium Ukrainy przy sprawowaniu uprawnień przez organy władzy państwowej i organy samorządu lokalnego, a także w innych sferach życia społecznego». Odbyło się rok temu posiedzenie Rady ds. Polityki Językowej przy Prezydencie Ukrainy, gdzie rozpatrzono projekt uchwały Gabinetu Ministrów «O dodatkowych środkach na rzecz rozszerzenia funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego»... I co mamy obecnie? Demonstracja bluźnierczej pogardy wobec języka ukraińskiego rozprzestrzeniła się od «gubernatorów», a nie przewodniczących administracji obwodowych — ługańskiej, donieckiej, zaporoskiej, dniepropetrowskiej, antykonstytucyjna demonstracja Rady Obwodowej w Charkowie, a także donieckiej, zaporoskiej, z którymi Zarząd Główny «Proświty» musiał się procesować — oto co mamy w odpowiedzi. To na jakie prawo możemy liczyć, na jaką Konstytucję? Wszystko to wzywa nas do aktywnych form pracy — pikiet, demonstracji, masowych protestów — takie zostały zainicjowane zarówno przez Zarząd Główny, jak i w terenie jako reakcja na bezczelność łamiących Konstytucję. Kontynuacja na s. 6 MARZEC, NR 3 (81), 2001 ROK Proświcianie z Chersonia przywieźli na zjazd całą bibliotekę

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Od Odessy do Kijowa. Delegaci VI zjazdu

Ciąg dalszy. Początek na s. 2—5 Na wieki w różnych czasach wbijali się do nas przybysze i włóczędzy wszelkiej maści: przynosili swój język, swoją wiarę, swoją kulturę, swoje zwyczaje. Kimmerowie, Sarmaci, Goci, Hunowie, Awarowie, Węgrzy, Bułgarzy, Pieczyngowie, Połowcy... Gdzie oni są? Wieczną, dominującą kategorią jest naród i ojczyzna w ich nierozerwalnej jedności. „My, dzieci swojej ziemi, dzieci chłodu i ciepła, suszy i wilgoci, nieznośnych krańcowości bytu, które zdołaliśmy przezwyciężyć i zharmonizować w swoich duszach, my, ludzie tragicznego losu, ale i bezgranicznej woli — czyż nie jesteśmy zdolni odpowiedzieć na wyzwanie stulecia już minionego XX i nadchodzącego XXI?” — pyta znany ukraiński pisarz Pawło Zahrebelny. I on sam odpowiada za nas wszystkich: „Wyjście może być tylko takie, jak u mitycznego Orfeusza z wyzwoloną z zaświatów Eurydyką: tylko naprzód — i nie oglądając się za siebie”. Tak, tylko naprzód. Robimy kolejny krok po dwóch dość wyraźnych i jednoznacznych w obronie narodowych potrzeb Ukraińców. Pierwszy był charakterystyczny dla momentu organizacyjnego entuzjazmem, retoryką, wezwaniami, masowością, wiecowością, nieskoordynowaniem, deklaratywnością oraz towarzyszącym im wzajemnym zwalczaniem się, grą ambicji i hałaśliwością. Drugi krok — to wchodzenie w organizacyjne brzegi, określenie swojego miejsca w życiu społecznym narodu, opracowywanie programów, obowiązkowa kalendarzowość działań, aktywne ingerowanie w sfery ustawodawcze, określenie własnego wektora rozwoju i kierunku działalności, poszukiwania nowych form pracy z ludnością oraz I kto jest pierwszymi łamaczami jej? Rosyjskojęzyczne redakcje i wydawnictwa na Ukrainie. Demonstracyjna pogarda dla państwa ukraińskiego, dla ukraińskiej kultury i historii, dla języka ukraińskiego, dla geniuszy narodu ukraińskiego stały się głównymi tematami wielu nie tylko obwodowych i stołecznych wydawnictw periodycznych. Już nawet sam Taras Szewczenko stał się obiektem najbrudniejszych ataków i oskarżeń. Najwyższe stanowiska państwowe zajmują osoby, które nie władają i nigdy zasadniczo nie będą władać językiem państwowym. Do Azarowa, Janukowycza, Jefremowa, Rybaka, Kuczerenki dodają się nowi „dubini”... Dwa lata temu Zarząd Główny Towarzystwa zwracał się do Prezydenta z prośbą o ograniczenie samowoli swoich podwładnych. Przecież w swojej państwowej godności jeszcze nie wszyscy pojęli tę możliwą tragedię, która może spotkać społeczeństwo: cierpliwość narodu prędzej czy później dojdzie do granicy, Ukraińcy, doprowadzeni do rozpaczy ekonomiczną nędzą, pomnożoną przez duchową, — wybuchną gniewem i krwawą zemstą, jak to było już nie jeden raz w naszej ojczystej historii. I, rzecz jasna, szewczenkowska inwektywa „niewolnicy, podnóżki, brud Moskwy”, znów nabierając wysokości brzmienia, zadziała bumerangiem przeciwko tym, którzy wyobrazili sobie, że są wiecznymi władcami znów ujarzmionego narodu. My jesteśmy przeciwko przybyszom i handlarzom, którzy, zasłaniając się słowami w rodzaju „Wieczne — na wieki!”, sami niszczą nie tylko wieczne, ale i bezwieczne, głębokie, Boże... Czerniowieccy proświcianie przed rozpoczęciem pracy zjazdu MARZEC, NR 3 (81), 2001 ROK poszukiwania konstruktywnych podejść do ogólnonarodowej problematyki z władzą — tam, gdzie to możliwe, i ostremu przeciwstawianiu się strukturom władzy w terenie, które prowadziły antypaństwową, antynarodową politykę. W pierwszym okresie Towarzystwo „Proświta” samofinansowało się kosztem sponsoringu i składek członkowskich... Drugi okres, który, wydaje się, z honorem przeszliśmy, odznaczał się finansową biedą. Mizerne finansowanie budżetowe było pochłaniane przez potrzeby komunalne i minimalne wsparcie Sekretariatu oraz zjednoczeń obwodowych. Pomoc sponsorska szła na wzmocnienie bazy materialnej Towarzystwa: na zakup aparatów telefonicznych, kserokopiarek, ryzografów, faksów itp... Ale już od końca ubiegłego roku pojawiły się pierwsze obiecujące oznaki, że program działalności Towarzystwa „Proświta” identyfikuje się z państwowym programem rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego i będzie miał pewne, choć jeszcze nieodpowiednie wsparcie finansowe. Już w tym roku dzięki wysiłkom frakcji Ukraińskiego Ruchu Ludowego udało nam się wcisnąć w budżetową osobną pozycję, w wysokości 1,5 miliona na wykonanie skonsolidowanego programu Towarzystwa. Prawda, że jeszcze ani jedna kopiejka na konto Towarzystwa nie wpłynęła. Do tworzenia planu pracy na przyszły rok musicie przyłączyć się wszyscy, aby choć część tych środków, które w formie podatków zbierane są do ogólnonarodowego budżetu, mogła iść także na ogólnoproświatową sprawę: w formie najpotrzebniejszych wydawnictw periodycznych i książkowych, w formie produkowania programów radiowych i telewizyjnych, produkcji audio i wideo, w formie podręczników i potrzebnych ulotek propagandowych i broszur, w organizowaniu wydawnictw bazy słownikowej i tych podręczników, których ostra potrzeba odczuwana jest szczególnie w szkole wyższej... Siecią stale działających kursów języka ukraińskiego jesteśmy zobowiązani objąć wszystkie wschodnie, północne i południowe regiony Ukrainy. I już od marca musimy postawić na profesjonalne podstawy — monitoring języka ukraińskiego, aby wiedzieć o prawdziwym stanie rzeczy z ojczystym językiem na Ukrainie... Do monitoringu zostaną włączone wszystkie komórki „Proświty” w całej Ukrainie. Już jest odpowiednie polecenie Premiera Ukrainy Wiktora Juszczenki, Ministerstwa Finansów oraz Ministerstwa Oświaty i Nauki. Sprawa niezwykle ważna, odpowiedzialna, szeroko zakrojona, sprawa wagi państwowej. Aby z czasem na podstawie bazy danych mogliśmy rekomendować Rządowi nasze programy działań. Jestem przekonany, że przy należytym sumiennym podejściu do tej sprawy będziemy mogli brać realną Delegaci z Doniecczyzny udział w realizacji nie fantomowych programów, a realnych, z nieodzownym finansowaniem zarówno z centralnego, jak i z lokalnych budżetów. Właśnie dlatego musimy w najbliższym czasie rozszerzyć, rozgałęzić naszą organizację we wszystkich miejscowościach, we wszystkich placówkach oświatowych. I praca organizacyjna Zarządu Głównego musi być gruntownie zmieniona: nie zamykanie się na swoich kijowskich tematach, a przekształciwszy Sekretariat ze skali kijowskiej, przenieść na organ wykonawczy organizacji, który nie tylko będzie koordynował, analizował, ale i prowadził pracę organizacyjną w całej Ukrainie, sprzyjając rozszerzeniu sfery naszego wpływu kosztem zwiększenia parametrów ilościowych naszej organizacji. I trzeba niezwłocznie wprowadzić nową legitymację członkowską jednolitego dla wszystkich wzoru. Z nią już zapoznaliśmy Radę Główną Towarzystwa. Sprawa w Waszych rękach. Po raz kolejny jestem zmuszony przypominać Wam także o restytucji majątku proświatowego, który został odebrany przez władzę radziecką. A to i nasze biura, i nasze sale, i nasze ziemie. Nikt wam, oprócz was samych, w tym nie pomoże. Chyba że można domagać się, aby ten majątek na podstawie odpowiednich dokumentów — a to wymaga pracy w archiwach — zwracano po przyjęciu przez Gabinet Ministrów odpowiedniego postanowienia. I Zarząd Główny, i każde zjednoczenie krajowe powinny pracować w odpowiednim kierunku. Jeśli już wspomnieliśmy o Rządzie, to naszym priorytetowym zadaniem jest żądanie wobec Gabinetu Ministrów: utworzenie departamentu językowego ds. polityki językowej, który na szczeblu państwowym zająłby się systemową regulacją stosunków językowych na Ukrainie, nakładając na niego oraz na „Proświtę” funkcje kontroli nad przestrzeganiem art. 10 Konstytucji. A jest to norma bezpośredniego działania, przypominam wam. Departament ds. polityki językowej powinien koordynować działalność ministerstw, innych centralnych i lokalnych organów władzy wykonawczej w realizacji polityki językowej pod warunkiem stworzenia odpowiedniej „pionowej struktury” organów władzy wykonawczej na wszystkich szczeblach... Już teraz musimy zażądać od kierowników instytucji państwowych, placówek i organizacji, urzędników państwowych wszystkich rang bezwarunkowej znajomości języka ukraińskiego, jego codziennego stosowania przy wykonywaniu swoich uprawnień oraz w pracy kierowanych przez nich placówek, instytucji i organizacji. Tutaj musimy wykazać się twardością swojego stanowiska, nieustępliwością, a nawet agresywnością, jak tego wymaga sytuacja. Żebyśmy potem na nikogo nie narzekali. Od nas, szanowni delegaci, również wiele zależy. Tak samo my na co dzień-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Zaporoskich prośwician kieruje uczony Taras Hryhorowycz Szewczenko (czwarty od lewej) Dumna Połtawo, stoisz majestatycznie... czas powinniśmy przedstawiać nasze żądania zarówno Ministerstwu Oświaty i Nauki, jak i prokuraturze w sprawie naruszania praw Ukraińców do zdobywania wykształcenia w języku państwowym, a przede wszystkim wyższego. I zgodnie z decyzją Sądu Konstytucyjnego Ukrainy w sprawie oficjalnej wykładni postanowień art. 10 Konstytucji Ukrainy dotyczących stosowania języka państwowego przez urzędników — rozpatrywać ochronę języka ukraińskiego, troskę o jego pełnowartościowe funkcjonowanie i rozwój jako ich bezpośredni obowiązek, kluczowe zadania państwowej polityki narodowej, jako integralny składnik bezpieczeństwa państwowego Ukrainy. Musimy poprzez środki masowego przekazu zorganizować systematyczne wystąpienia z wyjaśnieniem podstaw prawnych umacniania państwowości języka ukraińskiego w celu konsekwentnego kształtowania odpowiedniego pola prawnego i wymagań wobec urzędników państwowych. Musimy domagać się utworzenia w Gabinecie Ministrów ponadresortowego Komitetu (projekt jego jest już gotowy) do spraw polityki kulturalno-informacyjnej oraz jego lokalnych struktur we wszystkich centrach obwodowych i na Krymie. Zapytacie, a skąd wziąć środki? Odpowiem — to te, które są wywożone z Ukrainy do Rosji, poczynając od Leonida Agutina po Rozenbauma i Ukuptnika... W ubiegłym roku było ponad siedemdziesięciu wizytatorów z Moskwy i każdy wywiózł co najmniej 10 tysięcy dolarów amerykańskich. Pomnóżcie, a potem przeliczcie na kurs Narodowego Banku. Oto wam suma wszystkich wydatków na sprawę ukraińską. Należy skorygować funkcje samego Ministerstwa Kultury. Już w marcu musimy opracować programy testowania z języka ukraińskiego. Delegaci Kraju Siczosławskiego składu, wojskowych, pracowników środków masowego przekazu, redakcji i wydawnictw, przedsiębiorców i pracowników sfery usług, pracowników sfery bankowo-kredytowej, pracowników organizacji naukowo-produkcyjnych i naukowo-badawczych, inżynierów i techników. Mamy już pewne doświadczenie z ostatnich czterech lat prowadzenia kursów języka ukraińskiego, w tym dla imigrantów, którzy pragną otrzymać obywatelstwo Ukrainy. Ale przede wszystkim dla atestacji urzędników państwowych, wykładowców wyższych, zawodowo-technicznych, średnich placówek przedszkolnych, pracowników placówek kultury, wojskowych w zakresie znajomości i korzystania z języka państwowego. Iwano-Frankowska «Proświta». Zdjęcie na pamiątkę w prawie wszystkich centralnych ministerstwach i urzędach Ukrainy z wręczeniem po zakończeniu ich odpowiednich certyfikatów na znajomość i władanie językiem ukraińskim. I już w tym roku należy zapoczątkować to, czego nie zdołaliśmy zrobić podczas poprzedniej kadencji — to systematyczne prowadzenie seminariów z kwestii prawnych funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego z udziałem wiodących specjalistów-prawników, wykładowców szkoły wyższej oraz pracowników naukowych Ukrainy, a przede wszystkim z instytutów języka, językoznawstwa i literaturoznawstwa. Należy również domagać się od Rządu przywrócenia systemu stałych audycji telewizyjnych i radiowych nie tylko na szczeblu centralnym, ale we wszystkich centrach obwodowych, angażując do tego prośwician. I tutaj również mogę powołać się na doświadczenie, w szczególności w obwodzie winnickim, gdzie staraniami przewodniczącego zjednoczenia obwodowego Leonida Fiłonowa działają stale dwa programy językowo-oświatowe: «Brama» oraz «Płyn»... Wspólnie z Państwowym Komitetem Informacji oraz Ministerstwem Oświaty i Nauki musimy stworzyć ogólnopaństwową komputerową bazę informacyjną i bank danych w kwestiach funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego. A także wspólnie opracować i wprowadzić na państwowych kanałach telewizyjnych i radiowych cykle lekcji radiowych i telewizyjnych z nauki języka ukraińskiego. Wspólnie z Ministerstwem Kultury i Państwowym Komitetem Informacji należy zorganizować stałą (z funduszem objazdowym) wystawę «Język ukraiński: historia i współczesność». Mając tak potężny zasób intelektualny, jesteśmy zobowiązani opracować i wydać pomoce dydaktyczno-metodyczne z języka i literatury ukraińskiej (w tym podręczniki alternatywne, opracowania metodyczne do nich), programy komputerowe do nich z języka ukraińskiego, zabytków kultury, fonochrestomatię ludowego melosu i muzyki klasycznej, filmy edukacyjno-oświatowe na wzór tego wieloodcinkowego filmu, poświęconego Tarasowi Szewczence, który realizowaliśmy w poprzednich latach. To filmy także o Iwanie France, Mychajle Hruszewskim, Łesi Ukraince, o wybitnych działaczach «Proświty». Co najmniej musimy dopiąć swego, aby zapoczątkowany w latach 1999—2000 program «Logos», poświęcony historii języka ukraińskiego, stał się comiesięcznym na UT-1. Wszystko to musimy robić, nie oglądając się za siebie, aby choć częściowo zrekompensować te straty, które poniósł język ukraiński w sferze funkcjonowania społecznego w wyniku upokorzenia i spekulacji politycznych, które miały miejsce w ostatnich latach; jesteśmy zobowiązani to robić dla zachowania i odnowienia duchowego puli genowej Ukraińców. Przecież dobrze wiemy, że za nas nikt tego nie zrobi. Przecież wszyscy przekonaliśmy się w ostatnich latach, że poziom społeczny i potoczny języka ukraińskiego jest nieadekwatny do jego możliwości wyrazowych i wysokiego poziomu jego rozwoju. Jesteśmy skazani na to, by to robić, ponieważ nie stworzono jeszcze tego właściwego mechanizmu państwowego propagandy języka ukraińskiego w mediach, w sferze oświaty, w urzędach państwowych, w społeczeństwie, poza «Proświtą». Głównymi dźwigniami w realizacji jeszcze nie do końca nakreślonych działań muszą stać się te same czynniki: oddanie sprawie narodowej, miłość do swojej ziemi, do swojego rodu, do swoich potomków. Po prostu jesteśmy zobowiązani dopiąć swego, aby używanie języka ukraińskiego stało się koniecznością społeczną. Kto jeszcze, poza nami, przejmuje się tymi kwestiami? Kto, poza nami, może domagać się tego, aby Rząd ustanowił kwoty dla języka ukraińskiego i rodzimej ukraińskojęzycznej produkcji w różnych sferach masowej konsumpcji kultury, poczynając od parkietów tanecznych, dyskotek oraz kawiarni i restauracji? Ale to należy robić. Kontynuacja na str. 8 MARZEC, NR 3 (81), 2001 ROK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Kontynuacja. Początek na s. 2—7. I ostatnie w czasie działania lwowian potwierdzają, że jest to możliwe. Tak jak i to, że konieczne jest stworzenie centrum naukowo-metodycznego do opracowania i wdrażania nowych podejść w nauczaniu, które zapewniłyby zaszczepienie świadomości narodowej uczniom i studentom, ich głębokie włączenie w ukraińską kulturę i historię, uświadomienie przez nich priorytetowości interesów narodowych, centrum, które zajmowałoby się przygotowaniem nie po prostu pracowników kultury, a działaczy kultury, którzy świadomie i naturalnie rozwijaliby szkoły narodowe w różnych dziedzinach kulturalno-artystycznych. To centrum zapewniałoby niezbędne dla całej Ukrainy materiały naukowo-metodyczne, zajmowałoby się przekwalifikowaniem wykładowców i metodyków. I taka współpraca jest możliwa nie tylko z Ministerstwem Kultury, ale i z obwodowymi zarządami kultury. Nasze wysiłki byłyby celowe pod warunkiem wsparcia finansowego przy tworzeniu innego, nie mniej ważnego dla Ukrainy, eksperymentalnego centrum społecznego do wypracowania narodowego wizerunku imprez masowych, świąt, obrzędów, jubileuszy, a także przemysłu rozrywkowego, czasu wolnego, wypoczynku na bazie narodowej, które powinny mieć nowoczesne brzmienie i jednocześnie opierać się na twórczym wykorzystaniu ukraińskich tradycji ludowych. Przypomnijcie sobie, jak masowo i z sukcesem odbywały się proświtańskie święta folklorystyczne przez trzy lata w stołecznym Domu Nauczyciela przy pomocy czerkaskiego proświtańczyka, etnografa Wadyma Mycyka. Zatem warto zaangażować jak najszersze siły do opracowania niezbędnych scenariuszy reżyserskich i scenograficznych, inscenizacji, a także przygotowania i przekwalifikowania organizatorów i reżyserów, którzy zajmują się imprezami masowymi, aby odgrodzić od tych widowisk dorobkiewiczów, koniunkturalistów, nieudolnych spekulantów-łapowników, którzy na wszystkich szczeblach zajmują się jednym: dojeniem środków budżetowych i finansowymi machinacjami z tak zwanymi sponsorami i dobroczyńcami. Taką program, szanowny Mykoło Hryhorowyczu, program rozwoju ukraińskiej kultury, jesteśmy gotowi już w najbliższym czasie przygotować dla Rządu. A dla zmiany sytuacji w sferze kultury konieczne jest podjęcie jednoznacznej decyzji politycznej i zaczęcie robienia wszystkiego od góry, bo od dołu, szanowny ministrze kultury, pomożemy wam całym proświtańskim światem. Także trzeba już teraz, niezwłocznie przeprowadzić szeroką kampanię reklamową dla wyjaśnienia opinii publicznej konieczności ochrony krajowego rynku kultury, informacji, wydawnictw książkowych, wprowadzenia niezbędnej regulacji państwowej, podkreślam, państwowej, oraz wprowadzenia kwot dla produkcji ukraińskojęzycznej w odpowiednim stosunku procentowym Ukraińców do reszty ludności Ukrainy, co jest problemem przede wszystkim ekonomicznym, a nie językowo-kulturowym. I my, jestem przekonany, możemy wziąć na siebie całe zabezpieczenie organizacyjne i wykonanie. I książka, i kultura, i historia wtedy kształtują człowieka, gdy ma on w sercu wiarę, ma Boga. Wiecie, ile sił wkładała «Proświta» w umocnienie ukraińskiego Kościoła. Wydaje się, że już nikogo nie trzeba przekonywać o tym, że w niepodległym państwie musi być Jedyny Kościół Prawosławny, — zrozumieli to nawet nasi oponenci, którzy z jeszcze większą zawziętością robią wszystko, aby Moskiewski kościół nabierał ukraińskiej atrybutyki: powiedzmy, sabodanowskie ordery posypały się na piersi przewodniczących obwodowych administracji państwowych i biznesmenów... W składzie delegacji Rady Najwyższej przyszło mi odwiedzić Patriarchę Ekumenicznego Bartłomieja I i mogę powiedzieć z pewnością: na obecnym etapie wszystko zależy od kierownictwa Ukrainy, od jego woli politycznej i pragnienia. Jedyny Kościół Prawosławny musi powstać na Ukrainie i jest to możliwe jeszcze w bieżącym roku. Proświtańczycy pracowali i będą pracować z duchowieństwem Patriarchatu Kijowskiego, Kościoła Greckokatolickiego, Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła. Chciałoby się, aby święci ojcowie jeszcze bardziej włączali się w proświtańskie działania, pamiętając, że «Proświtę» zakładało duchowieństwo, a proświtańczycy i dziś w większej swojej części — to ich owczarnia. Zatem, jak zawsze, z nami Bóg i Ukraina. Przed nami stoją wielkie, prawdziwie państwowego znaczenia zadania. I są one w naszej mocy, są one w naszym zasięgu. Zatem, tylko naprzód. Wbrew wszystkiemu, nie zważając na nic... Sława Ukrainie! Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy. W pracy zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki wzięli udział i wystąpili z przemówieniami wicepremier, akademik Mykoła Żułynski, świątobliwy Patriarcha Ukrainy-Rusi Filaret, wybrzmiały pozdrowienia Prezydenta Ukrainy i szefa Rządu Wiktora Juszczenki, z przemówieniami wystąpili przedstawiciele wiodących ministerstw, z którymi współpracuje «Proświta», wysłuchano i zatwierdzono sprawozdanie Komisji Rewizyjnej (przewodniczący Ihor Hołobucki). Merytorycznie i z pasją wystąpili przewodniczący zjednoczeń obwodowych: Jurij Hnatkewycz (Kijów), Wasyl Czepurnyj (Czernihów), Jarosław Pitko (Lwów), Wołodymyr Semystiaha (Ługańsk), Mykoła Huk (Sewastopol), Serhij Sawczenko (Krym), Taras Szewczenko (Zaporoże), Ołeksandr Ponomariw (Kijów), Anatolij Kindratenko (Charków), Wołodymyr Zaremba (Dniepr) i inni. Każdy z występujących nakreślił bolesne, a przez to niejednodniowe problemy — materiały zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» zostaną wydane w specjalnym zbiorze, a gazeta «Słowo Proświty» planowo będzie naświetlać pracę zjednoczeń obwodowych, miejskich i rejonowych na swoich łamach. Pracę Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki, jej Zarządu Centralnego, Przewodniczącego i sekretarza odpowiedzialnego uznano za zadowalającą. Na przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki ponownie wybrano deputowanego ludowego Ukrainy Pawła Mowczana (262 głosy «za», 3 — «przeciw»). Wybrano Zarząd Centralny, w skład którego weszło 37 osób (26 z nich — przewodniczący zjednoczeń obwodowych). Na zastępców Przewodniczącego wybrano: Zachód — Jarosław Pitko (Lwów), Wschód — Wołodymyr Semystiaha (Ługańsk), Północ — Wasyl Czepurnyj (Czernihów), Południe — Mykoła Huk (Sewastopol). Na sekretarza odpowiedzialnego i zastępcę przewodniczącego wybrano Mykołę Nesterczuka. Wybrano także Komisję Rewizyjną i jej przewodniczącego — kandydata nauk ekonomicznych Ihora Hołobuckiego. Zjazd przyjął poprawki do Statutu zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki, wypracowane przez komisję statutową. Tego samego dnia, 24 lutego 2001 roku odbyło się pierwsze posiedzenie nowo wybranej Rady Głównej, którym zakończył się dzień pracy wysłanników proświtańczyków Ukrainy w Kijowie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

APEL VI zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki do obywateli Ukrainy w sprawie sytuacji społeczno-politycznej na Ukrainie

24 lutego 2001 r. m. Kijów. Jeszcze całkiem niedawno, świętując noworoczne, a potem i świąteczne dni Bożego Narodzenia, wszyscy z nadzieją wkraczaliśmy w trzecie tysiąclecie, wierzyliśmy w nieodwracalność obranego kursu na europejską integrację Ukrainy, włącznie z jej wejściem do NATO, co bez wątpienia pozwoliłoby naszemu państwu o wiele pewniej chronić swoje interesy narodowe. Minęły niespełna dwa miesiące, w czasie których nasze noworoczne nadzieje i pewność nie tylko nie wzmocniły się, a wręcz przeciwnie, ustąpiły miejsca zwątpieniu, beznadziei, a nawet rozpaczy. Tak, ukraińskie społeczeństwo jest w rozpaczy i ma ku temu powody. Ostatnie wydarzenia na Ukrainie nie tylko zaostrzyły sytuację społeczno-polityczną, ale postawiły przed nami wszystkimi pytanie: być Ukrainie wolną czy nie być? Kiedy mowa o zagrożeniu utraty naszej niepodległości, państwowości, o które naród ukraiński walczył przez niejedno stulecie, to każdy, dla kogo te pojęcia nie są obojętne, nie może stać z boku wobec wszystkiego tego, co ostatnimi czasy dzieje się w naszej sławnej Ukrainie, na naszej, niestety, wciąż jeszcze nie swojej ziemi. Dzisiaj na Ukrainie kwitnie samowola, bezprawie, nieodpowiedzialność skorumpowanego urzędnictwa, które wraz z oligarchicznymi klanami rozgrabia i niszczy młode państwo ukraińskie. To porusza każdego uczciwego obywatela Ukrainy szczególnie dotkliwie, jak własny ból i własne nieszczęście. Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki uważa, że główną przyczyną dzisiejszego ciężkiego stanu naszego społeczeństwa i państwa są głębokie deformacje w organizacji władzy, w naruszeniu fundamentalnych zasad, równowagi i podziału władzy, które powinny istnieć w demokratycznym społeczeństwie. Zniszczenie podstaw demokratycznego społeczeństwa — systemu hamulców i równowagi — doprowadziło do tego, że wszystkie gałęzie i organy władzy znalazły się pod czujnym, totalnym «patronatem» Administracji Prezydenta. W kraju nie działają prawa, nie ma niezawisłego sądu, zduszona jest wolność słowa, życie społeczne coraz bardziej nabiera wewnętrznych cech totalitaryzmu w stylu stalinowsko-breżniewowskim, dominującymi nastrojami w społeczeństwie stają się apatia, zwątpienie i strach. Faktycznie zniszczono osiągnięcia sił narodowo-patriotycznych z początku lat 90., kiedy to, kładąc podwaliny państwa dla narodu, dążyliśmy do rozkwitu całej Ukrainy, prawdziwej demokracji i praworządności, a nie do ustanowienia kryminalnej dyktatury, której zagrożenie realnie zawisło nad naszym państwem. Sprawa Gongadzego i «afera kasetowa» wymownie potwierdzają to, co powiedziano wyżej. To właśnie one zaostrzyły dzisiejszy kryzys polityczny, stały się ostatnią kroplą, która przelała czarę społecznej cierpliwości. Z tego względu członkowie Proświty negatywnie odbierają zmianę europejskiego wektora w polityce zagranicznej Ukrainy na rosyjski. Podpisanie w ciągu jednego dnia 16 ważnych dokumentów międzynarodowych na tle wycofywania się z udziału w GUUAM i przyjęcie stanowiska Rosji w jej sporze z USA dotyczącym obrony przeciwrakietowej świadczy o przejściu państwa ukraińskiego w sferę wpływów Moskwy. Szczególnie jaskrawo ujawnioną zdradą interesów narodowych jest podpisanie w Dniepropietrowsku umowy o stworzeniu wspólnego zjednoczonego systemu energetycznego. Umowa otwiera drogę do stopniowego podporządkowania Rosji ukraińskiego systemu energetycznego. Dla Ukrainy oznacza to znów wzrost długu, za który będzie płacić węglem na pokrycie kryzysu paliwowego na Syberii. Końcowym etapem tego scenariusza jest wciągnięcie Ukrainy w sojusz wojskowo-polityczny z Rosją. Praktycznie tracimy, jeśli już nie straciliśmy, swój neutralny status. Pytamy, co dalej? Właśnie dlatego członkowie Proświty nie mogą być biernymi obserwatorami działań tych osób, które dzisiaj stawiają pod znakiem zapytania niepodległość państwa ukraińskiego. Jesteśmy głęboko przekonani, że głównym kierunkiem przezwyciężenia dzisiejszego kryzysu politycznego musi być systemowa reforma konstytucyjna, przywrócenie demokratycznej równowagi między gałęziami władzy, usunięcie konstytucyjno-prawnych możliwości dla natarcia dyktatury i totalitaryzmu. Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» deklaruje swoje poparcie dla aktywności obywatelskiej i nieobojętności wszystkich tych, dla których najważniejszym sensem bytu jest los Ukrainy, jej jutrzejszy dzień. «Proświta» będzie aktywnie wspierać «Ukraińską Prawicę», jej cel i program działalności, i wzywa do takiego wsparcia wszystkie warstwy ukraińskiego społeczeństwa. «Ukrainie — ukraińską władzę!» Przyjęto jednogłośnie przez delegatów VI zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Mikołajowska «Proświta» najbardziej sfeminizowana

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

OŚWIADCZENIE

VI zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki 24 lutego 2001 r. m. Kijów W ramach reformy oświaty Ministerstwo Oświaty i Nauki przygotowało projekt planu nauczania dla klas I—XII szkoły ogólnokształcącej. Dokument świadczy o oczywistym państwowotwórczym postępie. Jednak niepokoi stosunek do języka ukraińskiego i ukrainoznawstwa. Są to nie po prostu przedmioty, a fenomen o charakterze integracyjnym, bez uwzględnienia którego nie może być wykładany żaden inny przedmiot. Po pierwsze: język ukraiński nie może być umieszczany w żadnym bloku, a powinien stać w nagłówku. Po drugie: wreszcie zwyciężyła państwowotwórcza tendencja myślenia i do części niezmiennej wprowadzono ukrainoznawstwo: «Moja Ukraina» — kl. I—IV i «Ukrainoznawstwo» w kl. X—XI. Ale dobry początek został zepsuty niczym nieuzasadnioną próbą: rozdzielenia działów «Moja Ukraina» i «Ukrainoznawstwo» — z jednej strony; postawienia ukrainoznawstwa jako alternatywy dla filozofii. Nie mówimy o samym przedmiocie «Filozofia» dla uczniów. To wymaga głębszego przemyślenia. Ale oczywista jest nielogiczność przeciwstawiania (problemu wyboru) filozofii i ukrainoznawstwa, a także niczym nieuzasadniony rozdźwięk między pierwszym ogniwem ukrainoznawstwa («Moja Ukraina») a następnym. Ukrainoznawstwo powinno być obowiązkowym przedmiotem we wszystkich klasach (i wszystkich typach placówek oświatowych), tym bardziej, że Instytut Ukrainoznawstwa Ministerstwa Oświaty i Nauki opracował odpowiedni program, zatwierdzony przez Międzynarodową konferencję «Ukrainoznawstwo w systemie oświaty» (październik 2000 r.). Przy takim podejściu nowy plan nauczania może stać się dokumentem odpowiadającym interesom narodowo-państwowym. VI zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki w sprawie sytuacji z «Ukraińską pisownią» 24 lutego 2001 r. m. Kijów Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki jest zaniepokojone sytuacją, która wytworzyła się wokół prac Narodowej Komisji Pisowni przy Gabinecie Ministrów Ukrainy. Sumienna praca znanych ukraińskich językoznawców, którzy przygotowali całkowicie uzasadnione zmiany do «Ukraińskiej pisowni», jest poddawana szkalowaniu, drwinom, znęcaniu się. Do dyskusji włącza się ludzi, którzy nie mają nic wspólnego nie tylko z kwestiami pisowni, ale nawet z językiem ukraińskim w ogóle. Właśnie za sprawą tych ludzi prezydent Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, akademik B. Paton, nieodpowiedzialnie oświadcza, że «nowa pisownia została ułożona w Ameryce przez diasporę» («Weczirnij Kyjiw», 30 stycznia 2001 roku). Ukraińskiemu narodowi narzuca się myśl o «reformowaniu języka», choć chodzi jedynie o częściowe zmiany w pisowni. Dziwi stanowisko przewodniczącego Narodowej Komisji Pisowni, akademika M. Żułynskiego, który wie, że autorzy proponowanych zmian żyją i pracują nie w diasporze, a w Narodowej Akademii Nauk Ukrainy oraz w wyższych uczelniach naszego państwa. Dlaczego więc szanowny pan wicepremier nie przekona wyższych kierowników państwa o bezpodstawności wysuwanych przeciwko szanownym językoznawcom oskarżeń? A prezydentowi Narodowej Akademii Nauk Ukrainy lepiej byłoby uporządkować żałosny stan, w jakim znalazła się Kartoteka Leksykalna Instytutu Języka Ukraińskiego. VI zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki w sprawie sytuacji językowej na Ukrainie 24 lutego 2001 r. m. Kijów Pod koniec lat 80., wraz ze zbliżającym się rozpadem radzieckiego imperium, na Ukrainie, jak i we wszystkich republikach, obserwowano wzrost świadomości narodowej, odrodziły się nadzieje na stworzenie własnych państw, które miały zadbać o gospodarkę, duchowość, kulturę i język każdego z wyzwolonych narodów. Stworzenie Towarzystwa Języka Ukraińskiego (obecnie Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki) stało się jednym z decydujących czynników nadania językowi ukraińskiemu statusu państwowego (1989). Ogłoszenie niepodległości Ukrainy oraz grudniowe referendum 1991 roku, wydawało się, ostatecznie skierowały naród ukraiński na drogę formowania politycznego narodu ukraińskiego ze wszystkimi jego atrybutami, z których jednym z podstawowych jest język państwowy. Zdenacjonalizowani Ukraińcy przypomnieli sobie, czyich rodziców są dziećmi. Przedstawiciele innych narodów zaczęli uświadamiać sobie, na czyjej ziemi żyją, gdzie mają nie tylko prawa, ale i obowiązki, z których jednym jest znajomość języka państwowego. Słowem, język ukraiński zaczął odradzać się na wszystkich terenach etnograficznych. Tak było do czerwca 1994 roku, kiedy prezydent Ł. Kuczma w swoim przemówieniu inauguracyjnym obiecał uczynić język rosyjski drugim językiem oficjalnym. Teoretycznie tego nie zrobił, ale wszystkie antyukraińskie siły odebrały słowa prezydenta jako wytyczne do działania. Szybko powstały różne «towarzystwa» ochrony języka rosyjskiego, odbywają się zjazdy i zebrania rosyjskich «wspólnot», które często przeradzają się w antyukraińskie awantury. Stanem na luty 2001 roku język ukraiński jest państwowym tylko teoretycznie. Rada Najwyższa, Administracja Prezydenta i inne instytucje dają przykład ignorowania języka ukraińskiego. W większości wyższych i średnich specjalistycznych uczelni do dziś wykładanie prowadzone jest w języku rosyjskim. Przestrzeń informacyjna, prasa i inne media są przeważnie rosyjskojęzyczne, przy czym znaczna ich część ma charakter antyukraiński. Szczytem lekceważenia narodu ukraińskiego jest zapraszanie moskiewskich dziennikarzy, którzy w Kijowie (stolicy niepodległej Ukrainy!) prowadzą audycje w języku rosyjskim i zmuszają do tego ukraińskich kolegów. Księgarstwo jest zaniedbane, jeśli sądzić z punktu widzenia rozwoju języka ukraińskiego. Ukraina jest zalana rosyjskojęzycznymi wydawnictwami, w większości bardzo niskiego poziomu artystycznego i merytorycznego. W dziesiątym roku niepodległości zubożała materialnie i zdezorientowana duchowo ludność pyta raz po raz: Czy na taką niepodległość tak długo czekaliśmy? Odpowiedź jest jednoznaczna – nie! MARZEC, NR 3 (81), 2001 ROK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

UCHWAŁA

VI zjazdu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki 24 lutego 2001 roku m. Kijów Od czasu swojego odrodzenia Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” konsekwentnie i wytrwale pracuje na niwie duchowego i kulturowego umocnienia narodu ukraińskiego, broni praw języka ukraińskiego jako podstawy bytu narodu. Prowadzenie konferencji naukowo-metodycznych pod hasłem „Ukrainie — język ukraiński!”, działalność wydawnicza, filmy telewizji i radia „Proświta”, organizowanie wystaw artystycznych, wieczorów artystyczno-literackich, odrodzenie ukraińskich zwyczajów i tradycji, czytanie tysięcy wykładów z historii, ekonomii, kultury Ukrainy — to codzienna celowa praca członków Proświty, która kształtuje narodową i obywatelską świadomość Ukraińców, kieruje ich na wypełnianie art. 10 Konstytucji Ukrainy, gdzie zapisano: „Językiem państwowym na Ukrainie jest język ukraiński”. Właśnie tutaj jeszcze dzisiaj jest niemało nierozwiązanych problemów. Zjazd konstatuje, że ideologiczna niewyraźność polityki humanitarnej państwa, brak oparcia tej polityki na idei narodowej powoduje aktywizację proimperialnych antyukraińskich sił, które nie tylko kompromitują, ale i stanowią realne zagrożenie dla ukraińskiej państwowości i ukraińskiej idei narodowej. W takich warunkach, dbając o los narodu ukraińskiego oraz troszcząc się o naglące problemy zachowania jego duchowego puli genowej, VI zjazd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki u c h w a l a: 1. Pracę Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki uznać za zadowalającą. 2. W imieniu VI zjazdu „Proświty”, milionów ukraińskich patriotów zwracamy się do Prezydenta Ukrainy, Rady Najwyższej Ukrainy, Gabinetu Ministrów Ukrainy z naglącym żądaniem zobowiązania kierowników wszystkich szczebli do nieuchronnego wykonywania art. 10 Konstytucji Ukrainy o tym, że językiem państwowym na Ukrainie jest język ukraiński, przeprowadzenia atestacji wszystkich urzędników państwowych pod kątem władania i korzystania z języka państwowego oraz przejęcia systemu kontroli nad wykonaniem tego artykułu. 3. Prezydentowi Ukrainy: a) niezwłocznie ogłosić kurs na ukraińskie odrodzenie narodowe jako ideologię państwową, uznając za priorytetowe patriotyczne wychowanie obywateli Ukrainy, ukraińskiej młodzieży, która wkrótce będzie decydować o losie państwa, zapewnić ich naświetlenie w środkach masowego przekazu. „Proświta” jest gotowa włączyć się w rozwiązanie tego problemu; b) podjąć środki w celu przeciwdziałania błędnemu kierowaniu kursu państwa wyłącznie na edukację obywatelską i wychowanie bez oparcia na podstawie narodowej i ludowej, co prowadzi młodych ludzi do utraty orientacji życiowej, obojętności i apatii; c) wesprzeć Ogólnoukraiński ruch na rzecz utworzenia na Ukrainie Jednej Pomieстной Cerkwi Prawosławnej; d) uregulować transmisję produkcji audiowizualnej w języku państwowym w wymiarze nie mniejszym niż 80 procent czasu antenowego. Za przekraczanie używania w mediach zamiast ukraińskiego innych języków pobierać podwyższone podatki i, odwrotnie, zachęcać stuprocentowymi ulgami podatkowymi reklamową produkcję w języku ukraińskim; e) wydać Dekret w sprawie zastąpienia imperialnej symboliki na Ukrainie w nazwach miast, wsi, ulic, placów, zastępując je historycznymi i narodowo-patriotycznymi. 4. Radzie Najwyższej Ukrainy: a) ustanowić sprawiedliwość historyczną w kwestii uznania OUN-UPA za stronę walczącą, która walczyła z okupantami Ukrainy, zrównując ich w ulgach z uczestnikami II wojny światowej; b) uznać za niecelowe jakiekolwiek zmiany w tekście Hymnu Państwowego Ukrainy jako zabytku piśmiennictwa oraz zatwierdzić jako wielki Herb — Tryzub bez jakichkolwiek zmian; c) przywrócić w paszporcie nowego wzoru rubrykę o narodowości, dokonywać wszystkich wpisów wyłącznie w języku ukraińskim oraz łaciną w ukraińskiej transliteracji; d) przyjąć Ustawę o regulacji działalności estradowo-koncertowej na Ukrainie, akcentując uwagę na rozwoju kultury narodowej. 5. Gabinetowi Ministrów Ukrainy: a) w pełnym zakresie nieuchronnie wykonywać wypracowane przez „okrągłe stoły”, konferencje naukowo-metodyczne normatywy używania języka ukraińskiego, opracować i zatwierdzić dokumenty, które zobowiązywałyby i skłaniały kierowników wszystkich szczebli systemu edukacji, uczelni wyższych i szkół Ukrainy, innych instytucji państwowych, armię i milicję do wykonywania art. 10 Konstytucji Ukrainy dotyczącego państwowości języka ukraińskiego; b) nieuchronnie wykonywać prawa Ukraińców do nauki w języku ojczystym w uczelniach wyższych Ukrainy, a w tym celu przeprowadzić atestację w instytucjach i placówkach edukacyjnych wszystkich form własności; c) wprowadzić ulgi podatkowe na wydawanie literatury ukraińskiej, zwłaszcza dziecięcej i naukowo-metodycznej, narodowy system bodźców finansowo-ekonomicznych dotyczących druku literatury edukacyjnej dla placówek oświatowych. 6. Narodowej Radzie ds. Telewizji i Radiofonii: a) śledzić przestrzeganie art. 10 Konstytucji Ukrainy w pracy firm telewizyjnych i radiowych, pozbawiać licencji firmy telewizyjne i radiowe, które propagują przemoc, niemoralność, publiczny seks i rozpustę; b) co tydzień przyznawać telewizji „Proświta” 45—60 minut czasu antenowego na program „Język państwowy — język oficjalny”. 7. Centralnemu zarządowi „Proświty” zwrócić szczególną uwagę na południowe, wschodnie obwody oraz Autonomiczną Republikę Krymu w celu wprowadzenia w życie art. 10 Konstytucji Ukrainy dotyczącego państwowości języka ukraińskiego i jego użycia we wszystkich sferach życia, kształtowania świadomości narodowej. 8. Centralnemu zarządowi „Proświty”, obwodowym, rejonowym zrzeszeniom i ogniwom podstawowym dążyć do konstruktywnej współpracy z organami władzy państwowej wszystkich szczebli, uprzednio uzgadniając z nimi programy swojej działalności w sferze polityczno-ekonomicznej, oświatowej, kulturoznawczej z naciskiem na problemy najbardziej właściwe dla tego czy innego regionu, miasta czy wsi. 9. Centralnemu zarządowi, obwodowym, miejskim, rejonowym zrzeszeniom, wszystkim członkom „Proświty” aktywnie bronić i chronić honor i godność znanych działaczy historii ukraińskiej: polityków, pisarzy, działaczy nauki i kultury, dowódców wojskowych, wszystkich, którzy żyli i żyją dzisiaj dla Ukrainy, którzy walczyli i walczą o jej wolność i sławę. 10. Dla wzmocnienia czynnika organizacyjnego działalności Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” przeprowadzić przerejestrowanie wszystkich jego członków. Termin — pierwsze półrocze 2001 roku. 11. W celu wyraźniejszego odczucia przynależności każdego z nas do Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” i do rozwiązania tych zadań, które przed nim stoją, a także dla wzmocnienia bazy materialnej Towarzystwa ustalić wysokość opłaty składek członkowskich za jeden miesiąc od 10 kop. do 1 hrywny. 12. Zjazd wzywa wszystkich członków Proświty do codziennej owocnej pracy na rzecz spełnienia odwiecznego ukraińskiego marzenia, umocnienia niepodległej Ukrainy. OŚWIADCZENIE OŚWIADCZENIE

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Siłą swojego artystycznego geniuszu stał się poetą znanym na całym świecie. Uderzają głębią i szczerością słowa nieśmiertelnego Kobziarza. Wszystko i o wszystkim opowiedział T. Szewczenko. Słowo jego skierowane jest do tych, którym nie jest obojętny los Ukrainy. Słowo jego ratuje, daje oparcie nadziei, jak uzdrawiające źródło — daje siłę i natchnienie. Bywają chwile, kiedy człowiekowi niezwykle potrzeba przejrzeć mądrą księgę, aby odzyskać utraconą równowagę duchową, harmonię. Takim objawieniem (bez przesady można powiedzieć!) stały się dla uczniów Szkoły Ogólnokształcącej I—III stopnia w Sozonówce w rejonie kirowohradzkim przedsięwzięcia poświęcone 155. rocznicy napisania «Testamentu» i 160. rocznicy pierwszego wydania «Kobziarza» T. H. Szewczenki. Nauczyciele poloniści W. Bojarko i S. Szczerbyna połączyli je w tydzień języka ukraińskiego i literatury, który odbywał się w szkole pod koniec grudnia ubiegłego roku. Rozpoczął go konkurs utworów pod tytułem «Przeglądając strony „Kobziarza”», w którym brali udział uczniowie klas 7—11. Pierwsze miejsce jury przyznało uczennicy klasy 8-a Ludmile Onyszczenko, która napisała własny wiersz: Przeglądając strony «Kobziarza», Widzę, jak wstaje zorza, Słyszę, jak szumi trawa, I wszystko, co w księdze, ożywa. Widzę dziewczynkę w smutku I palące kazachstańskie dali, I Prometeusza w aureoli, I kozaków w srogiej niewoli. Słyszę, jak szumi Dniepr, Jak walczą dobro i zło, I że dusza moja — żywa, Kiedy czytam «Kobziarza». (Przy okazji chce się powiedzieć, że sukces dziewczynki jest naturalny, wszak pisze wiersze od pierwszej klasy i już brała udział w dwóch obwodowych konkursach młodych poetów oraz Ogólnoukraińskim konkursie twórczości dziecięcej w Kijowie.) Charkowskie towarzystwo kulturologiczne «Spadczyna», które mieści się naprzeciwko pomnika Tarasa Szewczenki, już od wielu lat opiekuje się Ogrodem Szewczenki. W miarę możliwości członkowie «Spadczyny» sadzili kwiaty, sprzątali, marzyli o obsadzeniu Ogrodu drzewami owocowymi, organizowali koncerty, konkursy dla dzieci. Lecz w ostatnim czasie niemałe zagrożenie zawisło nad świętością Charkowa. Niczym czarne kruki, nalecieli na niego biznesmeni, węchem czując żer, bo Ogród Szewczenki to miejsce ludne, ulubione dla wielu charkowian. Jak spod ziemi wyrosły dziesiątki kiosków, kawiarni, bud z tanim alkoholem, które zapanowały w Ogrodzie, a upojeni odwiedzający tłuką butelki o stuletnie dęby. I agresywność biznesmenów nie maleje, bo w samym sercu Ogrodu dymią buldożery, wycinane są drzewa, zwożony jest beton, warzona jest smoła — obraz prawdziwego piekła. Ten obraz dopełnia prezydent PF «Boni» w gazecie «Sobytije» z 13—19 lipca 2000 roku: «Z wzniesieniem historyczno-etnograficznego kompleksu „Chata Tarasa” (co za bluźnierstwo!), z „Wyspą miłości”, z oszałamiającym widokiem na trzypiętrową budowlę z drewna, ...gdzie i kawiarnia, i... prawdziwy młyn, i... prawdziwa Odarka z prawdziwymi pierogami, a także... dla miłośników szaszłyków... i dla miłośników ostrych wrażeń — koło widokowe... z wejściem do „pokoju strachu”». Można przypuszczać, że inwestor rekonstrukcji ogrodu Anatolij Kandaurow chce z jak najlepszych pobudek wykorzystać zagraniczne doświadczenie udoskonalania ogrodów, parków. Ale dla Ogrodu Szewczenki jest to absolutnie nie do przyjęcia. Bo to nic innego, jak drwina z tradycji, jak kolejne narzucanie zdegenerowanej kultury masowej, która niszczy w dzieciach wszystko, co święte i czyste, odzierając nasze społeczeństwo z duchowości. O czym myślał instytut «Charkiwprojekt», który współpracował z firmą «Boni», wszak w projekcie nie ma rekonstrukcji krajobrazu Ogrodu. Zaprojektowano jedynie budowę punktów handlowych z dojazdem do nich samochodów. Dlaczego zarząd bezpieczeństwa ekologicznego, prokuratura ekologiczna, milicja ekologiczna (która tak lubi wszystkich karać mandatami) nie zabroniły tego projektu jeszcze na etapie opracowywania? Dlaczego MARZEC, NR 3 (81), 2001 ROK Tydzień kontynuowali malarze. Westybul szkoły zamienił się w prawdziwą galerię obrazów. Zarówno uczniowie, jak i goście mieli okazję obejrzeć ilustracje uczniów klas 5—11 do wierszy T. H. Szewczenki. Jury niełatwo było wyłonić zwycięzców konkursu rysunków «Kobziarzowe ożywa słowo». Uderzała zarówno różnorodność barw i tematów, jak i niemały kunszt wykonania. Prawdziwymi mistrzami malarstwa wśród uczniów klas 5—8 okazali się Iwan Jerszow, Hałyna Ostapenko, Jarosława Krenciw, a wśród starszoklasistów bezsprzeczną zwyciężczynią została uczennica klasy 10 Hanna Kuzniecowa. Dziewczyna wykonała ilustrację do wiersza T. Szewczenki «Płynie woda spod jawora». Uderza wyrafinowana praca w oddaniu każdego szczegółu (nawet jagódek kaliny nad wodą!), a puszyste małe kaczuszki na spokojnej tafli rzeki wywołują zachwyt. Rodzice ucznia klasy 8-a Ołeksandra Medwedenki podarowali rodzinnej szkole obraz jednego z profesjonalnych malarzy «Sad wiśniowy koło chaty». W auli szkoły licznych widzów w jeden z dni tygodnia zadziwiali swoim talentem recytatorzy wierszy T. Szewczenki na konkursie «Dusza poety święta żyje w świętych jego dziełach». Najlepszymi okazali się tutaj Ołeksandr Puchyr, który czytał przesłanie «I martwym, i żywym...», Julija Rudak, która recytowała poemat «Kaukaz», Hanna Kuzniecowa, która oczarowała słuchaczy mistrzowskim wykonaniem poematu «Utopiona», Ołena Krykunenko, która artystycznie stworzyła obraz samotnej dziewczyny, opisanej w wierszu «Dziewczęce noce». Swoistym odkryciem dla jury okazała się uczennica klasy 6 Nastia Kuzniecowa, która przeczytała fragment poematu «Kateryna». A podsumowaniem tygodnia stała się kompozycja literacko-muzyczna «Świetlica testamentu Szewczenki». Zarówno uczestnicy, jak i widzowie czytali wiersze, śpiewali pieśni do słów Kobziarza, wyszywali czerwonymi i czarnymi ściegami ręcznik losu wielkiego poety. Obojętnych na sali nie było. Każdy jakby czuł nieuchwytną obecność genialnego wieszcza Ukrainy, jego buntowniczego ducha, i każdy wraz z chórem na scenie powtarzał wersy z pieśni «Droga do Tarasa»: Nie sam idę do niego — Idą do niego tysiące, Niczym grzesznicy do Boga Swe smutki niosąc. Szczere podziękowania dla obwodowej organizacji Ogólnoukraińskiego towarzystwa «Proświta», osobiście jej przewodniczącemu A. Iwance (jednocześnie zastępcy dyrektora ds. pracy dydaktyczno-metodycznej Kirowohradzkiego obwodowego instytutu doskonalenia nauczycieli) za cenne nagrody dla naszych zwycięzców. Dzięki ludziom, którym nie jest wszystko jedno, święto się odbyło. Jeszcze jedno pokolenie młodzieży poznało siłę artystycznego geniuszu Szewczenki. Switłana SZCZERBYNA, nauczycielka języka ukraińskiego i literatury Szkoły Ogólnokształcącej I—III stopnia w Sozonówce w rejonie kirowohradzkim Proponujemy Państwa uwadze wiersze uczennicy klasy 8-a Szkoły Ogólnokształcącej w Sozonówce w rejonie kirowohradzkim, zwyciężczyni konkursu «Przeglądając strony „Kobziarza”» Ludmiły Onyszczenko. MODLITWA Boże! Najwyższy! Jedyny! Mnie nie trzeba niczego. Daj tylko Ukrainie Prostej drogi. Boże! Najwyższy! Jedyny! Mnie niczego nie trzeba. dy Ołeksandr Feldman. We wszystkim, co trafia w ręce Feldmana, niszczona jest ukraińska istota. I nie tylko dlatego, że posługuje się on językiem rosyjskim. Na przykład przez wiele lat towarzystwo „Spadczyna” pomagało towarzystwom kulturalnym różnych narodów organizować wieczory i spotkania. W szczególności przeprowadzono wieczory kultury polskiej, żydowskiej, tatarskiej, gruzińskiej, koreańskiej i innych. Lecz gdy prezesem Stowarzyszenia Związków Narodowo-Kulturalnych Ukrainy został O. Feldman, po wieloletniej przyjaźni z tymi towarzystwami nie było śladu. Albo inny przykład. Wystarczyło, że „AVEK” wykupił lokal kawiarni „Ukraińskie wareniki” przy ulicy Sumskiej, gdzie w ukraińskim wnętrzu gościnnie witały ludzi gospodynie w ukraińskich koszulach, a już ani muzyki ukraińskiej nie usłyszysz, ani słowa ukraińskiego, ani koszuli ukraińskiej nie zobaczysz. Odczuwa się taki sam stosunek do Ogrodu Szewczenki, bo minęło kilka lat, odkąd wykupiono to miejsce, a nikt nie spieszy się, by je uporządkować. Wszystkie kawiarnie, nawet kioski z gazetami, są rosyjskojęzyczne. A co dopiero mówić o słynnych kaskadowych schodach, po których kiedyś szemrała woda, tęczowo błyszcząc pod palącym słońcem,Tetiana DENYSENKO, studentka Przemysłowo-Ekonomicznego Kolegium NAU Daj tylko w Ukrainie Każdemu według potrzeby. Boże! Najwyższy! Jedyny! Mama niech będzie zdrowa. I niech Ukraina Szczęściem kwitnie czarnobrowa. MOWA Jest w życiu u mnie Przyjaciółka wspaniała — To barwna i czuła Ojczysta ma mowa. Słoneczny promyczek Gra w każdym słowie, Jakby zamieszkało słońce W mojej mowie. Z nią jestem szczęśliwa, Z nią jestem bogata. Ona o wszystkim na świecie Potrafi opowiedzieć. Łagodna i groźna, Ze słońcem w każdym słowie — Oto jaką mam Przyjaciółkę wspaniałą. * * * Czym dla mnie bajka? — Mama. Czym dla mnie pieszczota? — Mama. Słońce czym dla mnie? — Mama. Całe życie dla mnie — Mama. ZIMOWA BAJKA Znowu ogród w koronce szronu, Białe futerka narzuciły wiśnie, Jakby dziewczęta zza horyzontu sinego Spotkać swój los wyszły. Białym dywanem pokryło się pole, Bielą lśni staw, Białe-białe płatki śniegu dokoła Niezwykły prowadzą taniec. Cichym dzwonem dzwonią gałęzie, Zaprasza w gości zamieć, I rozczochrany biały wiatr Zasypami pod nogi się ściele. pośród zielonych krzewów, drzew. Miło było i dorosłym, i dzieciom, i naturze-matce. Lecz oto już kilka lat jest tam kaskadowe olbrzymie wysypisko śmieci z rozbitych butelek, plastikowych kubków i toreb. I nikomu ono niepotrzebne, bo znajduje się między księstwami Feldmana i Kandaurowa. Lecz niedawno podczas kolejnego festiwalu ekologicznego, który odbywał się w naszym mieście z inicjatywy towarzystwa „Spadczyna” oraz międzyreligijnego centrum duchowości „Zgoda”, społeczność Charkowa zabrała się za likwidację tej olbrzymiej wystawy śmieci, która już od wielu lat przynosi wstyd naszemu miastu. Prezes Ukraińskiego Narodowego Funduszu Pomocy Inwalidom Czarnobyla Wałerij Bołotow, romantyk z natury, stojąc przed stertą tych śmieci, natchniony mówi: „Oto kiedy uprzątniemy ten śmieciowy pomnik bezprawia naszej władzy, która pobłaża nie wiadomo komu, wtedy słowo «charkowianin» brzmieć będzie naprawdę dumnie”. I trzeba było widzieć, jak sumiennie, ramię w ramię (nawiasem mówiąc, w zimnym jesiennym deszczu) pracowali i nacjonaliści, i komuniści, i członkowie Związku Radzieckich Oficerów. Operowali łopatami, oczyszczając rodzinne miasto, i czasem uśmiechali się do siebie. Szczególnie życzliwe były uśmiechy u runwiryściów oraz kobiet z zespołu śpiewaczego „Charkowianie”, działającego przy „Proświcie”. I żadnych kłótni, żadnych swarów, które wrą na wiecach. I nie raz, i nie dwa zbierali się chętni, by oczyścić z brudu ulubiony ogród charkowian. Warto jeszcze zaznaczyć, że pomocną dłoń podali licealiści Charkowskiego Liceum Prawniczego przy Charkowskim Uniwersytecie Spraw Wewnętrznych, którego rektorem jest deputowany ludowy Ukrainy O. M. Bandurka, oraz kadeci Charkowskiego Instytutu Wojskowego Wojsk Wewnętrznych MSW, którego rektorem jest generał-major W. W. Howorucha. Podczas tych czynów społecznych przekonałam się, że nasze podzielone społeczeństwo może skonsolidować i zbratać miłość do rodzinnego miasta, do Ukrainy, niezależnie od narodowości, wyznań, partii. Bo kiedy ludzie myślą nie o obcych państwach, a dbają o własne, to będą i ludzie szczęśliwi, i państwo bogate. Wałentyna OWOD, zastępca przewodniczącego Charkowskiego Towarzystwa Kulturologicznego „Spadczyna” że, dopóki społeczność Charkowa nie zaczęła bić na alarm, wszystkie struktury państwowe milczały i pobłażały? I w ogóle, jak mogła charkowska władza dać zezwolenie na prywatyzację Ogrodu Szewczenki? Przecież charkowianie 200 lat temu wykupili tę ziemię i podarowali uniwersytetowi na Ogród Botaniczny, którego założycielem był W. N. Karazin. Pomnik Wasyla Nazarowycza znajduje się w tym samym ogrodzie. Jest otoczony z dwóch stron budami-pijalniami, skąd dobiegają „blatne” piosenki. Gdyby mógł, to z rozpaczą załamałby ręce, bo z różnych krajów zwożono kiedyś tutaj drzewa, krzewy, by cieszyły oczy charkowian. A obecnie całą aleję różowopłatkowych jabłoni ścięto, w zamian sadząc świerki, zapewne by wywołać strach w Ukraińcach syberyjskim krajobrazem. Lecz na dobrych i nieprzekupnych ludziach trzyma się świat. Społeczność zainteresowała się, kto jeszcze, oprócz Anatolija Kandaurowa, sprywatyzował Ogród Szewczenki. Okazuje się, że część ogrodu, gdzie znajduje się dawna restauracja „Krystal” i gdzie za dziurawymi płotami leżą sterty śmieci, desek, rur, należy do funduszu „AVEK”, którego prezesem jest właściciel rynku Barabaszowskiego, deputowany rady miejskiej GAŁĘZIE RODU TARASA Z okazji 160. rocznicy wydania „Kobziarza” i 155. rocznicy napisania „Testamentu” w naszym kolegium odbyły się ciekawe wydarzenia: studenci przygotowywali gazetki, referaty, odbył się konkurs na najlepszego znawcę Szewczenki, turniej wiedzy, konkurs poetycki na najlepszego recytatora poezji Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. My, jako studenci kolegium, jesteśmy wdzięczni naszej wykładowczyni Hałynie Mykołajiwnie Trehubowej za to, że zorganizowała te wydarzenia i stworzyła na nich świąteczną, domową atmosferę. Wydarzeniem końcowym był „okrągły stół”, w którym wzięli udział goście: poeta Mykoła Som oraz prawnuczka Tarasa Hryhorowycza po siostrze Katerynie, Ludmyła Krasyćka. Z jej opowieści dowiedzieliśmy się wielu ciekawych i dotąd nieznanych faktów z życia genialnego poety; rozbrzmiewała oryginalna poezja Mykoły Soma i Ludmyły Krasyćkiej. I oczywiście zwycięzcy konkursów radowali obecnych nieśmiertelnymi wersami Kobziarza, dzielili się ciekawymi faktami z życia T. H. Szewczenki. Podczas świętowania zrozumiałam wielką rolę słowa Szewczenki dla całego narodu ukraińskiego i to, że wszyscy jesteśmy gałęziami rodu Szewczenki.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

25 lutego minęło 130 lat od dnia urodzin Łesi Ukrainki. Świadomie nie piszę utartych w ostatnich dziesięcioleciach określeń „córki Prometeusza” czy „sławnej córki narodu ukraińskiego”, a tym bardziej „śpiewaczki świtowych ogni” i tym podobnych, ponieważ jest w nich zbyt wiele patosu i oficjalności, a za mało szczerego zachwytu i miłości. Nie chce się kwiecistych „nimbów” również dlatego, że nie wywyższą one poetki lepiej niż jej własne imię — Łesia Ukrainka. Z bezgraniczną radością my, pracownicy muzeum Łesi Ukrainki w Kijowie, witamy w te jubileuszowe dni licznych zwiedzających, choć, szczerze mówiąc, męczymy się strasznie. Państwo niemal o nas zapomniało, a co dopiero mówić o nas — także o samej poetce, lecz wielbiciele nie zapominają... I ta radość płynie z tego, że nasza praca jest komukolwiek potrzebna... Przychodzą wciąż nowe grupy młodzieży szkolnej, nauczyciele, studenci, inteligencja, słowem, ludzie, którym nie jest obojętna Łesia Ukrainka; przychodzą ci, którzy starają się poszerzyć swoją wiedzę i wzbogacić wrażenia, ci, którym dane jest ocenić talent poetki, albo ci, którzy są na drodze do jego zrozumienia, oddają należny hołd znawcy-biografowie i literaturoznawcy, przynoszą do muzeum historyczne relikwie ci, którym nie jest obojętny postęp kultury narodowej, albo ci, którzy cierpią z powodu niedostatku... Szczególnie wzruszające były wizyty w niedzielę, 25 lutego. Ludzie, jak do kogoś ze swoich bliskich, przychodzili do Łesi z kwiatami, poeci darowali własne wiersze, młode małżeństwa i babcie przyprowadzały do jej domu dzieci... W ostatnim czasie, jak nigdy dotąd, częstymi gośćmi stali się dziennikarze z prasy, radia i telewizji. Lecz, niestety, mało kto imponował swoją erudycją, głównym zadaniem było poszukiwanie sensacji. W ich pytaniach odbijały się główne zainteresowania większości naszego społeczeństwa, a być może i tego, co tej większości natarczywie się proponuje: polityka i życie osobiste ze skandalicznymi odkryciami, pikantnymi szczegółami i intrygami. Wszystkim, którzy fałszują wizerunek Łesi Ukrainki, którzy za wszelką cenę zdobywają popularność, chce się przypomnieć słowa samej poetki: „...Nie zgadzam się z tym, że do zrozumienia czyichkolwiek wierszy trzeba znać życiorys autora. Czyż naprawdę my, poeci (daję sobie to miano za pozwoleniem krytyków), musimy żyć zawsze „na wielkim rozstaju” i oddawać ludziom na sąd, — powiem nawet, na pastwę, — nie tylko swoje myśli i pracę, ale nawet całe życie? Nie wiem jak dla kogo, ale dla mnie ta chwila, kiedy zobaczyłabym swoją dokładną biografię w druku, byłaby najprzykrzejszą chwilą mojego życia, mimo że w mojej biografii nie znalazłoby się nic ani szczególnie ciekawego dla ludzi, ani zbyt haniebnego dla mnie samej”. I jeszcze jedno. Przychodźcie do nas do muzeum, poczujcie tę atmosferę, w której żyła Łesia Ukrainka, spróbujcie przenieść się o stulecie wstecz i posłuchajcie opowieści... Uwierzcie, niektórzy dziennikarze przygotowali reportaże całkowicie odmienne od swoich pierwotnych zamysłów. Ta możliwość istnieje dla was obecnie, a nie było jej jeszcze 10, a nawet 5 lat temu. „Dlaczego, — zapytacie, — przecież muzeum istnieje od dawna?”. To prawda, w zeszłym roku obchodziliśmy 40-lecie powstania naszej „świątyni muz”, ale wcześniej wyglądał on inaczej. Było to typowe radzieckie muzeum, gdzie świadectwa dokumentalne i oryginalna ekspozycja były naciągane pod określoną ideologię, a wielkość postaci historycznej była proporcjonalna do liczby i rozmiarów obrazów oraz rzeźb mistrzów Funduszu Sztuki. Teraz zaś zanurzacie się w atmosferę końca XIX — początku XX wieku: cichą, przytulną, nieznaną... Bardziej otwarci emocjonalnie są nasi młodsi zwiedzający, kiedy wchodzą do mieszkania pamięci, zachwyceni wzdychają: „Och, ty...”, a kiedy zdarzy się usłyszeć bicie wielkiego, niczym z bajki, zegara, już nie wzdychają, a słuchają jak zaczarowani. Z wielką dumą wychodzą z muzeum ci mali zwiedzający, którzy wykonali utwór muzyczny na fortepianie, którego w swoim czasie dotykały dłonie Łesi Ukrainki. Wyciągając szyje, patrzą dzieci na przedziwnego pradziadka współczesnego magnetofonu — fonograf, niezbyt zrozumiały atrybut dla kobiet — czador, wszystkim dobrze znanego świętego żuka-skarabeusza, zupełnie nieznane przyciski do papieru czy nóż do rozcinania papieru, podstawkę pod sztućce czy stereoskop. Tradycyjnie pytają, co to za laska stoi w salonie i czyje to lalki na łóżku w pokoju rodziców, czy Łesia grała „na tamtej bandurze” i dlaczego w jej pokoju „jakby wieczór”... Dorośli oczywiście interesują się czymś innym i w ekspozycji mogą znaleźć, jak nam się wydaje, wiele cennych świadectw historycznych, które pomogą rozeznać się w nurtujących ich kwestiach, a rodzinne przedmioty poruszą w duszy poczucie pamięci. Wielki zespół specjalistów, który pracował nad stworzeniem tej kompozycji muzealnej, starał się uniknąć jakiejkolwiek tendencyjności, dlatego zobaczycie tutaj i świadectwa arystokratyzmu, i wzory haftów oraz stroje narodowe z kolekcji mamy Łesi, Oleny Pcziłki, i „Akta departamentu policji”, założone na szlachciankę Ł. P. Kosacz w 1894 roku, i jej tłumaczenie na język ukraiński „Manifestu Komunistycznego”, i fragmenty Biblii, i materiały poświęcone duchowemu ojcu poetki Mychajle Petrowyczowi Drahomanowowi, i zdjęcie, na którym trumnę z ciałem Wielkiej Ukrainki niosą na swoich barkach kobiety... W ostatnim czasie dużo pytają o rodzinę Łesi Ukrainki i jest to zrozumiałe. Długie dziesięciolecia o rodzinie poetki podawano podejrzanie skąpe informacje tylko dlatego, że kompromitowała ona wizerunek „zwiastunki rewolucji” swoją burżuazyjno-nacjonalistyczną orientacją, a i pochodzenie „zawodziło”. Na przykład mało kto wie, że rodzina ojca Łarysy Kosacz odgrywała znaczącą rolę w historii Bośni już w XIV—XV wieku, a Stefan Kosacz za wierną służbę cesarzowi Fryderykowi otrzymał tytuł księcia i posiadłość, która do dziś nosi nazwę Hercegowina. Nie wspominano również o tym, że Olena Pcziłka, będąc niedoścignionym jak na tamte czasy badaczem folkloru i etnografii, pierwszą w USRR kobietą-akademikiem, wydawcą zresztą pierwszego na Naddnieprzu czasopisma dla dzieci w języku ukraińskim, z racji tego, że była świadomą Ukrainką, miała odwagę nigdy nie ukrywać swoich poglądów i takimi samymi wychowała swoje dzieci, doświadczyła prześladowań zarówno za czasów carskiej Rosji, jak i w czasach Odsłonięcie pomnika Łesi Ukrainki (autor Kałczenko) na Uniwersytecie w Saskatoon UNR, a także w dobie stalinowskich represji. Gorzkiego losu nie uniknęli też inni członkowie rodziny. Aresztowano Mychajła Krywyniuka, męża siostry Łesi, Olhy, skazano Jurija Borysowa, męża najmłodszej z sióstr, Izydory, a potem sama Izydora Kosacz-Borysowa rąbała las na dalekiej Północy. Nie oszczędzono «uwagi» także wdowcowi po Łesi Ukraince, Kłymentowi Kwitce. Siostry Łesi, Olha i Izydora, ze zrozumiałych względów podczas Wielkiej Wojny Ojczyźnianej wyjechały z Ukrainy na zawsze... Mało kto wie również o tym, że przed wojną przez pewien czas twórczość Łesi Ukrainki nie była nauczana w szkole i dopiero po mistrzowskiej ideologicznej interpretacji jej utworów, usunięciu części dorobku i korektach w biografii stała się ona lekturą obowiązkową. Nawet pamięć o poetce, którą radzieccy ideolodzy przybrali w szaty poetki-rewolucjonistki, doznała represji. Jesteście zdziwieni? A tak właśnie jest. Już odlanego w brązie pomnika Łesi Ukrainki kategorycznie nie chciał stawiać Komitet Ukraińców w Kanadzie, uważając go za obiekt politycznej propagandy Radzieckiej Ukrainy. Nacisk był tak groźny, że mer miasta Saskatoon wycofał się z wcześniejszych ustaleń. Czterotonowy monument «omyłkowo» wysłano z Montrealu do Włoch... Ale w obronie zdrowego rozsądku, w imię ideałów kultury, podnieśli się wykształceni Kanadyjczycy i ostatecznie pomnik został uroczyście odsłonięty na kampusie uniwersytetu w mieście Saskatoon (mer tak i nie zgodził się na ustawienie go w parku miejskim). O tym, że Łesię Ukrainkę znają i szanują na świecie, świadczą fakty, że jej 100-letni jubileusz obchodzono w ramach UNESCO (w gazecie «Zerkalo niedieli» z 24 lutego tego roku znalazłam informację, że rok 2001 został ogłoszony przez UNESCO rokiem Łesi Ukrainki, czyżby to była prawda?!), pomniki ku jej czci wzniesiono w USA (Cleveland), Kanadzie (wspomniane już Saskatoon i Toronto), w ostatnich latach otwarto muzeum-partnera w Gruzji (Surami), tablice pamiątkowe we Włoszech (San Remo) i Estonii (Tartu). Co więcej, mała planeta Układu Słonecznego nr 2616 została nazwana na jej cześć «Łesia». Czy wkrótce nasi rodacy będą w stanie ocenić wielkość Łesi Ukrainki? Czy wkrótce, jak niskiej jakości towar, odrzucą tanie brukowe plotki i zaczną czytać jej utwory? Spróbuję zainteresować was wypowiedziami na temat osobowości poetki. «...Łesia tak po prostu oszołomiła mnie swoim wykształceniem i bystrym umysłem. Myślałem, że ona jest tylko w kręgu swoich poezji, a tu wcale tak nie jest. Jak na swój wiek to genialna kobieta» (list M. Pawłyka do M. Drahomanowa). «...spotykamy w wieku naszych dziesięcioklasistów osobę, która jakby ukończyła uniwersytet i szybuje myślą po południkach światowej literatury swobodnie i ze znajomością rzeczy. Co więcej, niby profesor, w swoich 18—19 latach pisze podręcznik do starożytnej historii Wschodu» (T. Skrypka, I. Denysiuk «Szlacheckie gniazdo Kosaczów»). «Nie róbcie sobie tak wielkiej iluzji z mojego «szerokiego wykształcenia». Zapewne mniej wiem niż Wy, bo nawet żadnych szkół nie ukończyłam i w ogóle systematycznie uczyłam się tylko do 14 roku życia, a potem poszłam na «własny chleb»... Prawda, korekta była w osobie mojej matki oraz w listach wuja Drahomanowa...» (list Łesi Ukrainki do Olhy Kobylańskiej). «Łesia, jak wiecie, była zawsze skromna, dlatego, zapewne, nie czekała takiej wielkiej sławy, a mama nie raz z całkowitą pewnością mówiła, (że) kiedyś Łesię znać będzie szeroki świat: jej twórczość jest rzeczywiście nieśmiertelna!» (list Izydory Kosacz-Borysowej do A. Kostenki). «...ja należę do tych ludzi, że kiedy widzą przed oczami małą chmurkę, to wydaje im się, że słońce zgasło, a kiedy złapią promień, to myślą, że słońce przyszło żyć do ich samej duszy, tylko dlaczegoś ja mogę pracować przeważnie w pochmurny czas...» (list Łesi Ukrainki do A. Krymskiego). A dalej studiujcie i czytajcie sami... Iryna SZCZUKINA, kierownik Kijowskiego literacko-pamiątkowego muzeum Łesi Ukrainki MARZEC, NR 3 (81), 2001 ROK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

KLASYCY PIŚMIENNICTWA UKRAIŃSKIEGO. I W. PEPA, O. NEHREBECKI I INNI

Ten artykuł logiczniej byłoby opublikować w «Literaturnej Ukrainie», jednak redakcja tamtej gazety, w kampanii oszczerstw wymierzonej w proponowane zmiany w «Ukraińskiej ortografii» zorganizowanej przez antyukraińskie siły, niestety zajęła stanowisko, którego nie zaaprobowaliby (gdyby byli żywi!) ani wybitny ukraiński językoznawca Oleksa Synjawski, ani znakomity poeta i tłumacz Maksym Ryłśkyj, ani niestrudzony bojownik o czystość ojczystego słowa Borys Antonenko-Dawydowycz. Dlatego piszę dla gazety «Słowo Proświty», która zawsze broni interesów ukraińskiego narodu. Ogólnie rzecz biorąc, kwestie ortografii należy rozstrzygać specjalistom-językoznawcom. Jednak antyortograficzna wojna, sprowokowana przez akademików W. Rusaniwśkego i P. Tołoczka, wylała te kwestie na całą Ukrainę i poza jej granice. Nawet moskiewscy dziennikarze, którzy nie władają językiem ukraińskim, ale wtargnęli swoim statusem do naszego klasztoru (to znaczy do naszej telewizji), dyskutują o ukraińskiej ortografii. Główny cel tej gorączki to zastraszyć ludzi. Straszy każdy, czym może. Znany zbliżacz języków z okresu radzieckiego, akademik-językoznawca W. Rusaniwśkyj straszy wziętą z sufitu liczbą 50 tysięcy (rzekomo zmiany w ortografii dotkną tyle słów). Działacz czasów stagnacji i post-stagnacji na niwie oświaty A. Tymczyk płoszy tym, że trzeba będzie przestawiać klawiaturę komputerów (jakby ktoś zamierzał wprowadzać do ukraińskiego alfabetu nowe litery). Słowem, używa się wszystkich środków ogłupiania pracujących. Widać taką prawidłowość. Pozytywne opinie o projekcie ortografii są umotywowane, wątpliwości wynikają z dążenia do głębszego wniknięcia w istotę zmian. Negatywna reakcja zazwyczaj bywa gwałtowna, ...problemy dotyczą zarówno języka ukraińskiego, jak i literaturoznawstwa, socjologii, ukrainoznawstwa, estetyki, filozofii i... nauki radzieckiej w ogóle. Nie ma co ukrywać — prawie wszystkie sfery naszego życia społecznego jeszcze niedawno były upolitycznione, dopasowane do potrzeb społecznych. Trudno nie zgodzić się z opinią akademika NAN Ukrainy Iwana Dziuby, który w artykule «Metod — to przede wszystkim zrozumienie», opublikowanym w gazecie «Literaturna Ukraina» 25 stycznia 2001 roku, pisał: «Przypomnijmy, że siedemdziesiąt lat sowieckiej epoki było dla nauki i ludzkiej myśli w tym podradzieckim świecie czasem, gdy najpierw poszukiwanie metody, potem opanowywanie rzekomo znalezionej jedynie słusznej metody, a następnie przymusowe narzucanie tej metody stały się — wbrew obiektywnym dobrym intencjom wielu entuzjastów marksistowsko-leninowskiej prawdy jako ostatecznego sensu historii — sposobem najpierw zniwelowania myśli naukowej, a potem brutalnego stłumienia wszelkiej wolnej myśli w ogóle». Czy oznacza to, że powinniśmy dokonać «rewolucji» we wszystkich sferach bytu? Czy oznacza to, że powinniśmy wyrzec się ziarna pożytecznego, które jednak użyźniało naszą ubogą rolę choćby przez uświadomienie istniejącego stanu rzeczy? Oczywiście, że nie! Wszystko, co ma choćby najmniejszą wartość, powinno stać się dorobkiem przyszłych pokoleń. Na BEREZEŃ, nr 3 (81), 2001 ROK emocjonalna, pozbawiona dowodów. Im mniej człowiek orientuje się w problemie, tym agresywniej występuje przeciwko zmianom. Wzorem takiego odrzucenia jakichkolwiek przesunięć w ortografii jest akademik-archeolog P. Tołoczko, który trzyma się koncepcji tzw. staroruskiej narodowości, uważa Ruś Kijowską za kolebkę trzech narodów wbrew pracom ukraińskich językoznawców, historyków i etnologów. Wszystkie rozważania P. Tołoczki na tematy ortografii są bezspornym dowodem prawdziwości dawnej prawdy: «Źle, gdy szewc zacznie piec chleb, a piekarz szyć buty». Z publikacji prasowych akademika było widać, że nie zna się na kwestiach języka i ortografii. Lecz niedawna otwarta dyskusja w telewizji STB (09.02.2001) wykazała, że pan Tołoczko nie odróżnia trzeciej deklinacji rzeczowników od pierwszej i drugiej. Swojemu przeciwnikowi powiedział: «Chcecie, aby wszystkie rzeczowniki trzeciej deklinacji zaczynały się na и-». Komentarze są zbędne. A głównym argumentem był list pracujących Połtawszczyzny (czego to nie robiono w Związku Radzieckim na podstawie listów pracujących!). Całkiem sporo artykułów przeciwko ortografii opublikował w różnych wydawnictwach pan O. Niegrebecki. Biolog z zawodu, który zdaje egzamin ekstern z filologii na Kijowskim Uniwersytecie Narodowym im. T. Szewczenki, O. Niegrebecki twierdzi, że ma «znaczne doświadczenie» w oddawaniu ukraińskim językiem obcych słów, które zdobył w pracy tłumacza. Nie miałem zaszczytu czytać tłumaczeń pana Niegrebeckiego, ale jego porady, by pisać i wymawiać ґ w słowach pochodzenia greckiego, zalecenia w rodzaju Hełen (zamiast Helen), Rjontgen (zamiast Rentgen) przeczą wszystkim ukraińskim zasadom ortograficznym, fonetyce naszego języka i zdrowemu rozsądkowi. szkoda, że na razie nie mamy nowej encyklopedii, innego 11-tomowego Słownika języka ukraińskiego. Nie jest tajemnicą, że w tych wydawnictwach brak przykładów z utworów twórców diaspory i represjonowanych twórców słowa ukraińskiego. Ma rację także członek-korespondent NAN Ukrainy Anatolij Niepokupnyj, kiedy stwierdza, że „ukraińscy pisarze zostali zrehabilitowani, a język — nie”. A ponadto Anatolij Niepokupnyj — człowiek, który rozumie problemy językowe małych narodów — wyraża myśl o „faktycznym ignorowaniu bogactwa dialektalnego. Wiemy, że podręczniki szkolne były napchane materiałem z czasów budownictwa socjalistycznego i hasłami w rodzaju «Droga do komunizmu». Jeśli opinię publiczną zadowala taki stan rzeczy, to nie trzeba nic robić; jeśli nie chcemy wychowywać przyszłych pokoleń w duchu naturalnym, ludzkim, właściwym właśnie narodowi ukraińskiemu, to i rozmowa o pisowni nie jest potrzebna; jeśli chcemy «zakonserwować» dawną sytuację w języku, to doświadczenie podpowiada, że nam się to nie uda. Zatem trzeba pracować, proponować, dyskutować, kierować na naturalne koryto. Jest nadzieja, że u narodu ukraińskiego wystarczy intelektu, by zrozumieć prawdy alfabetu. Trzeba powiedzieć prawdę — droga rozwoju języka ukraińskiego była naznaczona zarówno ofiarami, jak i represjami. Prawda polega też na tym, że byli działacze komunistyczni... Pan Negrebecki niezbyt szanuje wołacz, o który tak walczyli M. Rylski i B. Antonenko-Dawydowycz i który niemal zniwelowali zbliżacze języków. W jednej ze swoich publikacji («Ukraina Młoda», 2001, 25 stycznia) pan Negrebecki przytacza kilka słów (kraweć, szkolar i tym podobne), od których szyderczo proponuje utworzyć formę wołacza. A jak же Szewczenkowskie «Безбожний царю, творче (od творець, jak кравче od кравець) зла»? Nie wolno, zdaniem mistrza słowa (tak siebie nazywa), używać w wołaczu obcojęzycznych antroponimów Ben, Bil, Roy, słów bos, don i tym podobnych. Ale przecież oprócz pana Negrebeckiego mamy też innych tłumaczy. I M. Łukasz, i H. Kochur, i Iryna Steszenko, i M. Rylski, i Je. Popowycz — wszyscy używali i używają wyłącznie wołacza w zwrotach: «Stój, Hamlecie, oto twoja perła... Ano, Lajercie, po raz trzeci. Ale nie bawcie się, A atakujcie... Święta prawda, książę...» (W. Szekspir. «Hamlet», przekład H. Kochura). Bohaterowie większości dramatycznych utworów Łesi Ukrainki mają obcojęzyczne imiona: «O Żuanie, mówcie mi, mówcie słowa miłości!.. Darmo ty, Anteo, nie wziąłeś od niego pieniędzy... Widzicie, sinjorze, ja jestem w żałobie». Więc jaką же odwagę trzeba mieć, by uważać siebie za autorytatywniejszego od T. Szewczenki, od Łesi Ukrainki, od naszych sławnych tłumaczy! Z potępieniem autorów zmian ortograficznych nie zwlekał również pisarz W. Pepa. W gazecie «Urzędowy Kurier» (2001, 10 lutego) wystąpił z artykułem pod groźnym tytułem «Nie zwodźcie waszych braci». Po patetycznych rozważaniach o ojczystym języku, o kulturze trypolskiej, o GKŁK w Moskwie (zgodnie z zasadą — na ogrodzie bez ziela, a w Kijowie wujek), o zmniejszeniu nakładu „Literaturnej Ukrainy” W. Pepa demaskuje „scholastyków, którzy tłuką wodę w moździerzu” i starają się „zrehabilitować pisownię z 1928 roku”. A dlaczego by nie zrehabilitować? Przecież jej autorzy, wybitni ukraińscy językoznawcy, przedstawiciele naszego rozstrzelanego odrodzenia, zostali zrehabilitowani nawet przez władzę radziecką kilkadziesiąt lat po zniszczeniu. Dalsze wnioski pisarza po raz kolejny potwierdzają, że nie wszyscy pracownicy środków masowego przekazu mogą reformować pisownię. Słowo mapa (z etymologią której W. Pepa nie bardzo sobie radzi) ma długą tradycję użycia w języku ukraińskim. Zostało zakazane w epoce radzieckiej (jak wiele innych „nacjonalistycznych” słów), a potem, podczas chruszczowskiej odwilży, wróciło do użycia. Dziwne, że W. Pepę to wciąż oburza. Co więcej. Pisze on o „twardym ґ”, które, podobnie jak f, „wniknęło” do naszego języka. Dźwięczny zwarty (ґ) nie „wniknął” do języka ukraińskiego, lecz istnieje w nim od zawsze, tyle że używany jest w nielicznych wyrazach. Literę na jego oznaczenie wprowadził już w XVII wieku ukraiński filolog i działacz cerkiewny Meletiusz Smotrycki. W 1933 roku, kiedy dokonano bolszewickiej profanacji ukraińskiej pisowni, usunął ją z ukraińskiego alfabetu sam Pawło Postyszew. W 1990 roku literę przywrócono, mimo sprzeciwu W. Rusaniwskiego. Teraz W. Pepa znowu proponuje ją usunąć. Dźwięk f język ukraiński (podobnie jak wszystkie słowiańskie) rzeczywiście zapożyczył. Początkowo nasi przodkowie zastępowali go innymi dźwiękami: kaftan, Filip, Stefan, kartofel, fasola, furtka. Ale z czasem przyswoili sobie: fabuła, fajerwerk, filantropia, flora, fotografia, Francja, futbol... I nikt nie zamierza tu niczego „zawężać”. Inaczej przedstawia się sprawa międzyzębowego t (th), którego pisarz Pepa, jak akademik Tołoczko, nie odróżnia od f. Zazwyczaj oddajemy go całkiem poprawnie literą t: estetyka, labirynt, matematyka, nafta, synteza, tema, Tezeusz, Otello, Thatcher i tym podobne. Ale w niektórych wyrazach piszemy i wymawiamy f. W związku z tym W. Samijłenko, na którego powołuje się W. Pepa, pisał: „Trzeba pisać: Ateny, a nie Afiny, biblioteka, a nie wiwliofika, jak kiedyś pisali Rosjanie” (W. Samijłenko. Artykuły i wspomnienia. — K., 1990. S. 506). Tak właśnie pisali i piszą twórcy ukraińskiego słowa: „Płynie eter, strumieniuje wiatr” (P. Tyczyna), „Z rąk jego sypią się, jak z rogu Amaltei, owoce nalane po brzegi i długie pasma traw” (M. Rylski), „Jasne gałęzie ukraińskich bram z wilgotnymi akantami Koryntu” (M. Bażan), „Rosa i ciepły grom, i szept wiatrów, i ludzka twórczość wznosi mit pod samo niebo, usiane gwiazdami” (M. Zerow), „Służ narodowi całe życie, nie bój się całe życie Golgoty, zdobądź mu świętą wolność i nie przerywaj w tej pracy!” (I. Ohijenko), „I góry chmur na podniebiu i błękitny eter świata” (D. Pawłyczko), „Zrobił Dniprem, czy raczej Borysthenesem” (I. Dracz). Zatem trzeba nie tylko powoływać się na klasyków, lecz także ich czytać. Zanim przypiszemy członkom grupy roboczej Narodowej Komisji Ortograficznej zbrodnicze zamiary i „niepojętą głupotę”, warto choć trochę pogłębić własną wiedzę historyczno-filologiczną. I określić się, po czyjej stronie stać – po stronie martwych i żyjących znawców języka ojczystego, czy Postyszewa, Tołoczki i podobnych do nich „erudytów”. Ołeksandr PONOMARIW

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

PROBLEMY, KTÓRE PRZEMILCZANO... Ukraiński pravopys i spekulacje polityczne

... Chociaż nie wszystkim — zwłaszcza tym, którym żal swojej pracy, którym trudno (i musimy to zrozumieć) rozstawać się z nagrodami, tytułami, przywilejami... Czasem — za daremną pracę. Sądzę, że najlepiej to rozumieją uczciwi robotnicy na polu kultury, a w ogóle ci, których nazywa się narodem. Czy może życzyć im i ich dzieciom źle człowiek, który napisał podręczniki do języka ukraińskiego dla wszystkich klas? Widocznie ten człowiek jednak coś wie! Chodzi o profesora, kierownika katedry językoznawstwa słowiańskiego i ogólnego Międzynarodowego Instytutu Lingwistyki i Prawa Iwana Juszczuka. Iwan Juszczuk w pełni podziela zdanie wieloletniej pracy Narodowej Komisji Pravopysu. Co więcej, stwierdza: «Dziś w różnych wydawnictwach każdy pisze słowa, jak chce. To w żaden sposób nie sprzyja kulturze językowej społeczeństwa i szczególnie negatywnie wpływa na stan piśmienności uczniów: zasady wymagają jednego, a w pamięci utrwala się co innego» (gazeta «Osvita», 25 stycznia 2001 r.). Trochę historii problemu. Niedawno jeden z zastępców przewodniczącego Narodowej Komisji Ortograficznej Anatolij Pohribnyj zilustrował swoje wystąpienie dokumentem — artykułem z gazety «Prawda» z 29 grudnia 1937 roku. Dotyczy on wydania słownika rosyjsko-ukraińskiego. Do jakiego to tylko bluźnierstwa nie posuwają się recenzenci! Piszą i o kontrrewolucji, i o faszyzmie ze strony językoznawców. Oto do czego prowadzi upolitycznienie czysto językowych problemów! Oto do czego prowadziło upolitycznienie całego życia — do przyklejania etykietek, do oskarżania człowieka pracy o burżuazyjność itp. Oczywiście wyciągano wnioski. I wnioski te wyciągali, z reguły, nieuczciwi wrogowie narodu ukraińskiego. W imię czego? Bezpamiętnym stadem łatwiej kierować — to dobrze przyswoili sobie uciskający. 8 lutego w budynku Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy odbyło się posiedzenie Komisji Ortograficznej na temat «Ukraińska ortografia a spekulacje polityczne». Na nim doktor nauk filologicznych, profesor, zastępca przewodniczącego Narodowej Komisji Ortograficznej Ołeksandr Ponomariw zatrzymał się nad problemem rzeczowej dyskusji nad zagadnieniem oraz niekompetentnego przedstawiania w mediach dojrzałych zmian w ukraińskiej ortografii. Wszystkie cywilizowane narody mają podobne stale działające komisje i w miarę potrzeb wprowadzają zmiany, chronią swoje języki. Czy trzeba to robić? Odpowiedź we wszystkich przypadkach jest jednoznaczna. Francuzi chronią swój język przed amerykanizacją itd. Wszyscy ludzie na świecie uważają język za narodową świętość! Więc o co chodzi? Dlaczego u nas, na Ukrainie, archeolodzy pouczają filologów? Filologowie nie pouczają przecież budowniczych, jak mają budować! Trzeba znów stwierdzić fakt upolitycznienia sytuacji. Ile można zwlekać? Komisja przecież pracowała wiele lat. Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki Pawło Mowczan wszechstronnie przeanalizował problem, który powstał wokół proponowanych zmian w ortografii. Mówił

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

w Uniwersytecie Pedagogicznym imienia Drahomanowa, gdzie wykładał kurs „Przetrwanie człowieka w nowoczesnych warunkach patogennych” oryginalny pedagog Ołeksandr Krywonosow. Temu, co „wykładał” studentom, początkowo się dziwiłem. Lecz tylko początkowo, bo to, że młodzi ludzie przez 2—3 godziny go nie wypuszczali, o czymś jednak świadczyło. Czymże „trzymał” audytorium? Wyobraźcie sobie, uczył studentów prozaicznych rzeczy: wypełniania różnych formularzy, w tym opłat komunalnych; sztuki komunikacji z biurokratą-urzędnikiem, w tym poszukiwania jego słabych punktów; porządku zwracania się do lokalnych, administracyjnych i innych instancji; adekwatnego reagowania w sytuacjach niestandardowych (pożary, zawalenia, podwyższone tło radiacyjne itp.) oraz na różne agresywne przejawy otoczenia (chuligaństwo, bójki, kradzieże itp.). Pedagog zabierał swoich uczniów za miasto, gdzie sam pokazywał, jak trzeba kąpać się w przeręblu, wspinać się po drzewach, przeprawiać przez urwiska, czym można się wyżywić w dzikiej przyrodzie, nie mając zapasów. Nawet dżdżownice połykał, twierdząc, że jest to korzystne nie tylko dla dżdżownic… Lecz powróćmy do lekcji Ihora Łewczenki. Co on myśli na ten temat? I. Ł.: Cała ciekawostka w tym, że my zajmujemy się tym przez całe swoje życie pedagogiczne. Każdy nauczyciel w szkole, który ma wychowawstwo, Ihor Łewczenko I. Ł.: Oczywiście, kłopot, ale przyjemny. Ja sam czerpię estetyczną przyjemność z komunikacji z młodzieżą. Przebywając wśród nich, nie ma kiedy myśleć o swoim wieku, chorobach czy jakichś małomiasteczkowych problemach. Do tego bywa bardzo i bardzo przyjemnie, kiedy przychodzą rodzice moich „chuliganów” z podziękowaniami za dziecko — za to, że rzuciło palenie czy częściej bywa w domu, coś czyta lub zapomniało o

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

PREZENTACJA UNIKATOWEGO WYDAWNICTWA

mówił o kryzysie lingwistycznym i błędnym rozumieniu go przez wielu pseudonaukowców. Swego czasu cały leksykalny «ukraiński zasób» w rosyjskim słowniku Dala został zaliczony do rosyjskiej leksyki. Jeśli brać pod uwagę aspekt historyczny, to daje się zauważyć tendencję, która była tworzona także przez dość solidnych uczonych na rzecz utwierdzenia jednego języka — rosyjskiego. A jak inaczej mogło być w imperium? «Język — pierwszy i ostatni forpoczt walki o niepodległość», — powiedział Pawło Mowczan. Zatrzymał się na przypadkach niegodziwości, których dopuszczano się wobec patriotycznie nastawionych językoznawców. Chodziło o wykonywanie wręcz politycznych represji, które były zamawiane przez były Komitet Centralny Komunistycznej Partii. Rzadko u nas mówi się o tym, że języki to «samodzielne organizmy narodowe». Śmiesznie nawet mówić — potrzebne czy niepotrzebne poprawki językowe... Niestety, sytuacja językowa coraz bardziej się upolitycznia. Treściwe było wystąpienie dyrektora Instytutu Języka Wasyla Nimczuka. On również rozpatruje problem w aspekcie historycznym. W szczególności twierdzi: «Jesteśmy dawno podzieleni przez Boga! Trzeba, żeby język ukraiński miał takie oblicze, jakie dał mu Bóg. Jesteśmy zobowiązani nieco ożywić. W dziewiętnastu propozycjach nie ma niczego takiego, czego by nie było w ukraińskich gwarach. Trzeba powiedzieć prawdę o pisowni, a nie straszyć ludzi. Naród sam zrozumie potrzebę. Możliwe jest równoległe używanie form, nikt nikogo nie zmusza!» Profesor Uniwersytetu Lwowskiego pani Serbenśka mówiła o problemach reklamy i wizerunku Ukraińca. Zatrzymała się na potrzebie wprowadzenia cenzury psycholingwistycznej. Zastępca dziekana wydziału filologicznego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia M. Drahomanowa Nadija Pluszcz ubolewała z powodu tego, że akcenty przesunęły się w stronę «nie». Ukraińska pisownia — to ukraińska idea. Jeśli ona nie zadziałała, to jest to akcja przeciwko państwu i komuś jest ona korzystna. Witalij Radczuk wyraził ideę zbudowania koncepcji państwowej polityki językowej, a Taras Marusyk zatrzymał się na szkalowaniu problemów językowych przez media. Zatem problem polega na tym, aby struktury władzy wsłuchały się w kompetentną opinię specjalistów w swojej dziedzinie, a społeczeństwo nie bało się uzasadnionych, nieznacznych zmian, które proponuje Narodowa Komisja Pisowni. Czas jest brzemienny w skutki, nie stoi w miejscu i chcemy wierzyć, że język ukraiński będzie żył i rozwijał się w naturalnym dla niego środowisku. Wasyl OSADCZYJ Jakoś siedzieliśmy we dwóch z moim towarzyszem, którego znam nie mniej niż sto lat. Rozgadaliśmy się przy stutysięcznej filiżance kawy, jak zawsze — o wszystkim i o niczym. A trzeba powiedzieć, że przez długie lata znajomości nauczyliśmy się wyczuwać stan drugiego. — Niepokoi cię coś, kozaku? — zapytał Ihor. Odpowiedziałem mu, że chciałbym napisać o jakimś ciekawym człowieku, powiedzmy, przedstawicielu niewidzialnego frontu, ale nie takim, który już stał się gwiazdą kina i jest rozreklamowany jak «Pomorin». Potrzebne jest coś takiego — żeby było pod ręką, żeby było mało znane lub zupełnie niepozorne, i żeby pożytek z niego dla państwa był — jeśli nie taki, jak z «rozreklamowanych gliniarzy», to chociaż w połowie... Milcząco wysłuchawszy i chytrze się uśmiechnąwszy, Ihor zapytał: — Słuchaj, a czy ty wiesz o mnie wszystko? Wy, dziennikarze, przyzwyczailiście się wszędzie wtykać nos, a tego, co dzieje się u was pod nosem, nie widzicie. — Po tym pytaniu roześmiałem się: on jest wykładowcą. Nauczycielem, jakich pełno w każdej instytucji edukacyjnej, czy to szkoła, czy uniwersytet. Co tu może być nowego? — Prawidłowo — odczytał moje myśli towarzysz. — Sam kiedyś wykładałeś w szkole zawodowej, na uczelni wyższej i wiesz: w tej pracy trudno wymyślić coś nowego. A oto wspomnieć o dobrze Ludno było 7 lutego w pomieszczeniu Państwowego Komitetu Informacji, dokąd zawitało wielu gości — naukowców, pisarzy, działaczy społecznych, przedstawicieli mediów, językoznawców, wydawców, miłośników ukraińskiego słowa. I nic dziwnego: podobne wydawnictwa pojawiają się nie tak często. Zespół specjalistycznego wydawnictwa «Ukraińska Encyklopedia» imienia M. P. Bażana zaprezentował Encyklopedię języka ukraińskiego. Ukraińcy nie są pionierami w tej sprawie. Takie wydawnictwa mają inne państwa i właśnie takie podejście do polityki językowej jest oznaką cywilizowanego rozumienia. Konferencję prasową otworzył przewodniczący Państwowego Komitetu Informacji Iwan Dracz. Powiedział, że «podobne wydawnictwo uwydatnia oblicze Ukrainy. Pełniej, przekonująco, prawdziwiej i wiarygodniej przed naszym duchowym wzrokiem stają luminarze rodzimej kultury...» Redaktor naczelny specjalistycznego wydawnictwa «Ukraińska Encyklopedia» I. Ziabluk podkreślił, że obecne wydawnictwo na Ukrainie ma kapitalne (naukowe) potraktowanie wielu problemów językowych. «Dwanaście lat dzieli nas od zamysłu do jego wcielenia w życie», — zaznaczył mówca. To wydawnictwo jest szczególnie aktualne w czasie, gdy trwa ciągłe szkalowanie języka ukraińskiego, gdy prowadzone są rozmowy o jego wtórności. W realizacji wydawnictwa wzięli udział najlepsi rodzimi naukowcy-językoznawcy. Prześledzono geografię ukraińskiego słowa na wszystkich kontynentach. Wicepremier Mykoła Żułynśkyj podziękował zespołowi za wysoki poziom naukowy wydawnictwa. Powiedział, że wydanie tej Encyklopedii to wydarzenie o znaczeniu międzynarodowym. Mówca zaznaczył, że w wydawnictwie uogólniono doświadczenie pokoleń. Mówił on także o problemie pisowni, który jego zdaniem powinien być rozpatrywany przez specjalistów. Mykoła Żułynśkyj powiedział, że Wiktor Juszczenko uważa, iż w najbliższym czasie trzeba skomputeryzować zarówno miejskie, jak i wiejskie szkoły. W wystąpieniu akademika Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Iwana Dziuby wybrzmiała pochwała pod adresem zespołu i zaniepokojenie tym, że wydawnictwo ma tak znikomy nakład — zaledwie 5 tysięcy egzemplarzy. Iwan Dziuba zgłosił także szereg słusznych uwag do poszczególnych artykułów. Poseł na Sejm Ukrainy Borys Olijnyk powiedział, że przez pryzmat tej pracy po raz pierwszy zobaczyliśmy i swoją historię, i historię języka. Niestety, «żniwa wielkie, a robotników mało», — zauważył B. Olijnyk. Chodziło o nakład książki. Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» imienia T. Szewczenki, poseł na Sejm Ukrainy Pawło Mowczan przestrzegł obecnych przed nadmierną euforią. Podkreślił rozbieżność między teorią a praktyką. «Sytuacja dotycząca problemów językowych musi się gruntownie zmienić», — powiedział P. Mowczan. Z niepokojem mówił o tym, że potrzebne są poważne programy państwowe, aby i język, i książka swobodnie funkcjonowały, «żeby nasze dzieci nie były białymi krukami» w rosyjskojęzycznym środowisku. Na prezentacji występowali przedstawiciele z różnych sfer działalności, ale wszyscy byli jednomyślni w ocenie unikatowego wydawnictwa «Encyklopedia języka ukraińskiego». Nasz kor.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Odciągnąć chłopców od iluzorycznego „haju”

zapomniane, stare bywa czasem interesujące. Najwyraźniej w moich oczach przemknęło takie zwątpienie, że Ihor zamilkł. A po dziesięciu minutach obaj już wiedzieliśmy: właśnie jego „front” jest tym, którego potrzebuję. Mój dobry dawny przyjaciel — Łewczenko Ihor Ołeksijowycz, wykładowca I kategorii przedmiotów zawodowych Kijowskiego Technikum Mechaniczno-Metalurgicznego (KTMM), od dwóch lat ma jako dodatek do swojego głównego programu jeszcze jedną dyscyplinę, którą wykłada, powiedzmy tak — nie całkiem standardowo. Nazywa się ona „Bezpieczeństwo życia”. Na pierwszy rzut oka to jeszcze jeden przedmiot nauczania, do tego planowy. Ale to tylko na pierwszy rzut oka. Lecz najpierw kilka słów o samej dyscyplinie. Oto trzymam w rękach „Program nauczania dyscypliny normatywnej dla wyższych zakładów edukacyjnych”, zatwierdzony przez pierwszego zastępcę Ministra Edukacji W. P. Andruszczenkę 4 grudnia 1998 roku. Co zatem przewiduje ten program, jaki jest jego cel? Jeśli krótko, to „Zadaniem dyscypliny jest nauczyć studentów: — identyfikować potencjalne zagrożenia, czyli rozpoznawać ich rodzaj; — określać niebezpieczne, szkodliwe i rażące czynniki; — prognozować możliwość i skutki wpływu niebezpiecznych i szkodliwych czynników na organizm człowieka; — wykorzystywać bazę normatywno-prawną ochrony jednostki i środowiska naturalnego, praw jednostki do pracy, zabezpieczenia medycznego, ochrony w sytuacjach nadzwyczajnych itp.; — opracowywać środki i stosować środki ochrony przed działaniem niebezpiecznych, szkodliwych i rażących czynników; — zapobiegać powstawaniu sytuacji nadzwyczajnych, a w razie powstania wykonywać działania skierowane na ich likwidację” i tak dalej, i tym podobne… Powstaje odczucie, że najważniejsze w tym wszystkim są jednak te same czynniki, a nie człowiek. Wielu pedagogów, a jednym z nich jest Łewczenko, intuicyjnie wyczuwa ten błąd i podchodzi do wykładania przedmiotu, polegając na swojej wizji i swoim doświadczeniu. W tym samym programie zaznaczono: „Studiowanie dyscypliny „Bezpieczeństwo życia” prowadzi się na 1—2 roku nauki i przewiduje zajęcia wykładowe, przeprowadzanie wycieczek oraz samodzielną pracę studentów”. Wszystko. Rozumiejcie jak chcecie. I działajcie — jak sami zdecydujecie. Więc nie dziwi, że praktyczne umiejętności studenci powinni otrzymywać, jak wskazano w Programie, „… na zdobytym doświadczeniu życiowym”. Nieźle byłoby wiedzieć, na jakim dokładnie? Gdzieś ze dwa czy trzy lata temu byłem kilka razy obecny na zajęciach fakultatywnych w Peda- Podczas zajęć czy instytutowy kurator grupy szkoleniowej jest tak czy inaczej obciążony dodatkowymi obowiązkami z wychowania swoich podopiecznych. Po prostu wcześniej nad tym problemem nikt poważnie się nie zastanawiał, pieniędzy za to prawie nie płacono. Dlatego entuzjaści prowadzili zajęcia fakultatywnie. O. S.: A co się stało z naszym myśleniem w 98-ym? I. Ł.: To stało się z czyimś innym, a nie z naszym. My do tego dochodzimy od razu, otrzymawszy pierwsze swoje wychowawstwo klasowe. W pierwszym roku pracy ze studentami zaczynasz rozumieć, że oni właśnie tutaj i właśnie od ciebie potrzebują uwagi nawet większej, aniżeli w domu od rodziców. Często bywa i tak, że rodzice już nic dać dzieciom sami nie mogą, nawet gdyby chcieli. Oto wychodzi, że większy wpływ na ich rozwój i formowanie zyskuje zakład edukacyjny, koledzy, nauki, pedagodzy. Od nas zależy, czy przyjemnie i komfortowo studenci będą czuli się w kolektywie, w audytorium. Mając na uwadze właśnie to, staram się wnieść do programu ten ładunek emocjonalny, tę energetykę, które nie mogą być przewidziane przez żadnego, nawet najlepszego urzędnika. Właśnie dlatego chodzę z nimi i jeżdżę do muzeów, sal wystawowych, do lasu na wycieczki..., bywa — w góry. Bo oni mają taką potrzebę, wiele rzeczy poznają po raz pierwszy, robią dla siebie odkrycia. A dla mnie odkryciem jest każda ich dusza. Kiedy udaje się choć czasem kogoś z nich odwieść od błędnej drogi, jestem pewien, że wysiłki nie były daremne. Może cię to zdziwi, ale wielu z tych dzieci ode mnie po raz pierwszy słyszy nazwiska Brumiela, Amundsena czy Koniuchowa. Bardzo może być, że ja jestem dla nich pierwszą i ostatnią instancją na ich bardzo skróconej drodze poznania społecznego. Dalej będzie codzienne życie, praca albo jej poszukiwania, rodzina, byt, problemy… A na razie cel swój widzę w tym, żeby jakoś odciągnąć chłopców od iluzorycznego „haju”, zainteresować ich rzeczywistymi wartościami ogólnoludzkimi. O. S.: Tak, rozumiem. Ależ to wielkie osobiste nakłady: wysiłku, czasu, to kłopot… ceny za ziele, za to, że stała się grzeczniejsza, spokojniejsza, bardziej rozważna. Wszystko to dodaje sił, pozytywnego nastroju. O. S.: No właśnie. A myślałem, że znam cię do końca. Posłuchaj, a jak ci się udaje zainteresować swoich młodych przyjaciół w tymże wyjściu na spektakl czy w jakimś wydarzeniu? I. Ł.: Zainteresować? Ależ nie. Nie zrozumiałeś mnie. Tutaj nikt nikogo i nigdzie za ręce nie ciągnie. Najczęściej oni sami „odkopują” jakąś ciekawą informację i proponują mi i wszystkim innym, żeby pójść, pojechać, pobyć. Wśród nich nie ma kultorgów czy ludzi, którzy by jakoś przypominali dawnych komsomolskich przywódców. A bywa, że coś mi staje się wiadome, wtedy informuję już ich. A w ogóle to nie jest najważniejsze. O. S.: A co jest wtedy najważniejsze? I. Ł.: Najważniejszy jest jednak program, plan. Jest zatwierdzony, nikt go nie odwołał i w związku z tym należy go przestrzegać nieuchronnie. A po wykonaniu głównej części, potem możemy zajmować się dowolną. O. S.: I co, główna część cię całkowicie zadowala? I. Ł.: A czy to możliwe? Gdzie widziałeś taki plan, który mógłby wszystkich zadowolić i przewidzieć wszystkie życzenia? Oczywiście, zawsze znajdzie się coś krytycznego do powiedzenia pod adresem autorów programu nauczania. Ale nie chciałbym teraz rozwodzić się o tym. I nie dlatego, że kogoś tam się boję. Ale nie chcę tracić czasu. Każdemu swoje: sprawą urzędnictwa jest pisać dla nas instrukcje, a naszą — wykonywać je albo nie wykonywać, jeśli są nieracjonalne; uzupełniać je, jeśli są słabe. Ale przy tym wszystkim musimy wychowywać młode pokolenie i co do tego, jestem pewien, każdy pedagog ma swoje zdanie. Posłowie. Myślę, że czytelnikowi zrozumiały jest nasz stosunek do przedmiotu dyskusji. I jeśli ktoś z zainteresowanych osób oraz specjalistów ma coś do powiedzenia w tej sprawie, czekamy na Wasze listy. Przecież rzecz idzie o nowe pokolenie — budowniczych świetlanej przyszłości. Badanie przeprowadził Ołeksandr SYDORENKO MARZEC, NR 3 (81), 2001 ROK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

trzy razy dziennie na 50 — 60 minut pozostawiać chłopców bez „kompresu”, owijając ich zwykłymi pieluchami. I nie cieszyć się zbytnio z tego, że maluch jest suchy i nie ma potrzeby zmieniać pieluchy przez całą dobę. Pomyślcie, czy nie stanie się tak, że za jakieś parę dziesiątek lat nie będziecie mogli uniknąć wyrzutów swoich dorosłych synów albo, co gorsza, wyrzutów własnego sumienia za to, że mogliście, ale nie zapobiegliście ciężkiej chorobie — bezpłodności. Przecież najczęściej powoduje ją niedostateczna ilość wytwarzanych przez organizm plemników. SZKODLIWE W ŻYCIU MAŁŻEŃSKIM Czy nie największą szkodę układowi odpornościowemu wyrządzają kłótnie między małżonkami. Uczeni udowodnili, że w wyniku rodzinnych kłótni znacznie zwiększa się wytwarzanie w organizmie tak zwanych hormonów stresu. Koncentracja tych hormonów rośnie proporcjonalnie do intensywności napięcia kłótni i utrzymuje się jeszcze przez piętnaście minut po jej zakończeniu. Nawiasem mówiąc, u kobiet, znacznie bardziej wrażliwych na przejawy wrogości, nadmiarowa ilość hormonów jest znacznie wyższa niż u ich mężów. Trzeba mieć na uwadze również to, że, jak twierdzą naukowcy, starsze małżeństwa po kilkudziesięciu latach życia w związku małżeńskim reagują na kłótnie nie mniej gorąco niż młodzi. Jak widzimy, Witalijowi Karpence nie brakuje ani patriotyzmu, ani dumy, by być godnym synem godnego narodu. Życzymy mu więc dużo zdrowia i twórczej inspiracji! Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. H. Szewczenki, redakcja gazety „Słowo Proświty”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Świat na straży zdrowia

od ogólnej liczby środków leczniczych, a w Nigerii — wszystkie 60 procent. Podaje się także, że handel podrobionymi lekami, prowadzony przez bossów zorganizowanej przestępczości, przynosi im rocznie 300 miliardów dolarów amerykańskich zysku. Przy tym ani firmom farmaceutycznym, ani policji czy organizacjom międzynarodowym nie udaje się zakończyć tego handlu. W najlepszym razie „leki” wytwarzane przez syndykaty mafijne pomogą jedynie psychologicznie, w najgorszym — mogą zabić.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Pomożemy sobie sami!

Do wewnętrznej harmonii człowieka prowadzi wiele ścieżek. Są to ścieżki samopoznania i samodoskonalenia, samoobrony i samoofiary. I wszystkie zaczynają się od tego, że człowiek mówi sobie: wszystko potrafię! Potrafię być silny, pewny siebie, potrafię nie bać się trudnych sytuacji, stresów. Potrafię uwolnić się od szkodliwych nawyków i nawet przezwyciężyć swoje ambicje i lenistwo. Chodźmy tą drogą razem, drodzy czytelnicy. Spróbujmy, bo przecież niczego nie tracimy, a możemy znaleźć wiele ciekawego i pożytecznego: sprawę, słowo, radę, coś interesującego, spojrzenie, informację, lekarstwo, kogoś o podobnych poglądach, a może i samego siebie… Matka-natura włożyła w człowieka tak wiele, że wykorzystanie tego potencjału w ciągu jednego życia raczej nikomu się nie uda. Dowodów na to znajdujemy dostatecznie dużo. Jednak wielu ludzi w ogóle nie zagląda do spiżarni swoich zdolności — biorą tylko to, co leży na wierzchu. A przy tym jeszcze narzekają, że mało dostali — wyżej głowy nie skoczysz. Dlatego chcę zapewnić Was, czytelniku: jeśli w przyszłości gazeta stanie się Waszym wiernym towarzyszem, uda Wam się pokonać, jak mówi się w sporcie, strach przed «wysokością», niepewność co do samej możliwości przewyższenia siebie. Ci bowiem ludzie, o których chcemy Wam dalej opowiadać, zdołali to zrobić. A jeśli coś z tej ogromnej liczby sytuacji, które planujemy opisywać w artykułach, rozmowach, szkicach i korespondencjach, Wam pomoże — cel naszej pracy zostanie osiągnięty. Możliwe, że coś Wam wcale się nie spodoba, nie przypadnie do serca, a inne przypomni coś boleśnie znajomego i bliskiego. W każdym razie uzyskane informacje mają poszerzyć Wasze wyobrażenie o samym sobie i otoczeniu. Poszukiwania drogi do harmonii nieuchronnie doprowadzą Was do pożądanego celu tylko wtedy, gdy nie będą ciągłą walką, nie męczeńską udręką, lecz radością stopniowego poznawania, łączenia poszczególnych cząstek wiedzy w jedną całość. Osoba ludzka — to cały świat — wielogranny, niepowtarzalny, nieskończony. Dla jej normalnego istnienia, dla utrzymania wewnętrznej równowagi konieczne jest troszczenie się o zdrowie fizyczne i duchowe swojego jestestwa. Jeśli przypadły Wam do gustu nasze idee i popieracie nasze zamierzenia, Jeśli chcecie być wolni, pogodni i energiczni — to znaczy, że jesteśmy po drodze i gotowi jesteśmy kontynuować rozmowę. Ta droga, jesteśmy pewni, będzie cierniста i trudna, ale bardzo interesująca i wdzięczna, bo prowadzi do doskonałości. Więc nie będziemy tracić czasu. Naprzód, jednomyślni!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

NIEBEZPIECZNE GRY KOMPUTEROWE

Agencja Reuters poinformowała, że brazylijskie ministerstwo sprawiedliwości «zakazało sprzedaży komputerowych gier, które wywołują wielkie kontrowersje, ponieważ w nich gracze są nagradzani za zabójstwa lub kradzieże. Gra uznawana jest za niebezpieczną, ponieważ złodziejstwo i zabójstwa są w niej przedstawiane jako zjawiska codzienne, i w związku z tym gra zachęca dzieci do przemocy». W 1997 roku ministerstwo zakazało gry komputerowej, w której «gracze zdobywali punkty za zabijanie pieszych, wśród których trafiali się starsi ludzie i ciężarne kobiety». Przedstawiciel «Prokonu» — organizacji ochrony praw konsumentów — oświadczył: «Gry tego typu są niebezpieczne i szkodliwe, ponieważ sprzyjają wzrostowi liczby przemocy. Dzieci stopniowo przyzwyczajają się do podobnych czynów jako do normalnych». A jak to wygląda u nas? A 300

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

NIEBEZPIECZNE PIELUCHY

Wszyscy producenci pieluch dla dzieci prześcigają się w tym, czyje produkty lepiej wchłaniają wilgoć i tym samym jak najdłużej utrzymują skórę niemowląt w stanie suchym. Jednak przy tym „zapominają” przypomnieć młodym rodzicom o pewnych środkach bezpieczeństwa, niezbędnych podczas korzystania z tego „suchego cudu”. Rzecz w tym, że właśnie od wczesnego wieku w jądrach chłopców kształtują się komórki Leydiga, które w przyszłości będą odpowiadać za wytwarzanie plemników i utrzymanie prawidłowego poziomu męskiego hormonu płciowego – testosteronu. Współczesne pieluchy stanowią nie co innego, jak kompres cieplny, który stale przegrzewa te delikatne narządy, co prowadzi do hamowania wytwarzania komórek Leydiga. Oto dlaczego żywotnie konieczne jest trzy-czte-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

PODROBIONE LEKI

«Na całym świecie prawie 8 procent leków znajdujących się w sprzedaży to podróbki». Takie oświadczenie złożył niedawno «Figaro-magasin». Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w Brazylii «lipne» leki stanowią prawie 30 procent

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

WIOSNA! SAŁATY WYKIEŁKOWUJĄ

A zatem, na dworze wiosna. Krew płynie i pulsuje szybciej. Znowu chce się żyć, wyprostować ramiona, które zesztywniały zimą pod kożuchami. I bardzo chce się czegoś świeżego — sałatki, młodej marchewki, koperku albo nawet zieloniutkiego mniszka lekarskiego. Oczywiście, na marchewkę czy buraczki przyjdzie jeszcze poczekać, ale świeże, pachnące wiosenne sałaty to nie jest aż tak nierealne marzenie. Już pod koniec marca — na początku kwietnia, jak tylko zejdzie śnieg, możecie uzupełnić swój zubożały przez zimę jadłospis korzeniami tataraku, kozłka lekarskiego, omanu, pięciornika, perzu właściwego, cykorii. Wszystkie one nadają się nie tylko do wywarów i naparów, ale też nie będą zbędne w niektórych potrawach czy sałatach. Na przykład z perzu właściwego i rzepiku pospolitego przygotowuje się wspaniałą, oczyszczającą krew „kawę istryjską”. Zaparza się po 1 łyżeczce proszku z każdego z nich na 2 szklanki wrzątku. Jeśli nie będziecie leniwi i dodacie do tego 1 łyżeczkę proszku z kłącza cykorii lub korzenia lukrecji, to będziecie mieli wspaniałą kawę dla uzdrowienia wątroby, nerek, krwi, podniesienia odporności, a także wypłukiwania z organizmu radionuklidów i toksyn. Smaczne i bardzo pożyteczne są pędy młodej tasznika. Od śniegu do śniegu wykopujcie korzenie glistnika, zbierajcie pączki sosnowe i brzozowe — znacznie podnoszą one odporność, pomagają doleczyć przewlekłe stany zapalne. MARZEC, NR 3 (81), 2001 ROK Zbierajcie także liście borówki brusznicy, pokrzywy dwudomnej i jasnoty białej, pierwiosnka, podagrycznika pospolitego, fiołka trójbarwnego. Wszystko to, a także rozchodnik, młode delikatne listki brzozy, lipy, klonu, glistnika (2–3 skrajne listki) dodawajcie do zielonych sałat, do których wchodzą jeszcze zwykłe świeże lub duszone warzywa, ziemniaki, gotowane jajka, twaróg, oleje roślinne. Liście tasznika i pokrzywy dodawajcie przy gotowaniu pierwszych dań lub przy duszeniu drugich. Najcenniejszym darem marca-kwietnia są kwiatuszki tasznika i mniszka lekarskiego, które, nawiasem mówiąc, boją się gotowania. Dlatego należy je przechowywać przesypane cukrem pudrem. Ich pyłek to lekarstwo nr 1 dla podniesienia odporności. Zebrane plony trzeba przetwarzać jak najszybciej, bo każda godzina dla zerwanych roślin to utrata pożytecznych i odżywczych substancji. I, proszę, pamiętajcie: wykopując korzenie, przynajmniej czwartą ich część trzeba zostawić w ziemi, aby za rok roślina mogła znów nas ucieszyć. Bez przesady można powiedzieć, że imię Witalija Karpenki znane jest każdemu kijowianinowi, wielu ludziom na Ukrainie i daleko poza jej granicami. Popularność jego imienia dla szerokiego ogółu wiąże się przede wszystkim z gazetą „Weczirnij Kyjiw”, która wraz z narodem przeszła drogę stawania się niepodległej Ukrainy. W kręgach dziennikarskich i w kręgach inteligencji pisarskiej Witalij Karpenko zarekomendował się jako świadomy obywatel, patriota Ukrainy. Na łamach gazety i z trybuny Rady Najwyższej XII kadencji, na licznych zgromadzeniach i na stronach własnych książek podnosił swój głos w obronie sprawiedliwości, w obronie ukraińskości, ten głos potężnie brzmi i dzisiaj. Celne, niemal chirurgiczne rozumienie problemów, pomnożone przez dziennikarskie i życiowe doświadczenie — oto te parametry, którymi mierzy się styl obywatelskiego zachowania tej wybitnej osobistości. Ale mało znać problem — trzeba czuć puls epoki, być w pełnym rynsztunku możliwości intelektualnych i w porę powiedzieć swoje kompetentne słowo. Czytać książki i materiały Witalija Karpenki — to na nowo odkrywać dla siebie duszę swojego narodu, zgłębiać tajniki duchowości. Jego publicystyka, proza dokumentalna, krytyka analityczna są przesiąknięte ideami budowania państwa, analitycznością i naukowością. Jednym słowem, Witalij Karpenko spotyka swój 60-letni jubileusz w rozkwicie swoich twórczych sił i możliwości. W jego książce „Jak zwrócić mankurtowi pamięć” są takie słowa: „Potrzeba czasu, aby mankurtom zwrócić pamięć, chochołom — narodowy kręgosłup, który nie zgina się przed pierwszym lepszym, janczarom — poczucie narodowej krwi. I dopiero wtedy będziemy mieli taki naród ukraiński, jakim powinien być i wejść w historię. Naród, który sam uświadamia sobie bycie narodem i niesie jak sztandar swoją narodową dumę”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite

Mój rozmówca prosił, aby nie podawać jego nazwiska. Pomyślałem jednak, że jego los wśród naszych współobywateli jest właśnie taki — nieodosobniony. Z narodowości Ukrainiec. Ojciec dwojga dzieci i kochający mąż. Szanowany człowiek, inżynier, wykwalifikowany kolejarz, o czym świadczą liczne wpisy w książeczce pracy dotyczące podziękowań i premii. To od kierownictwa zakładu, w którym pracował w czasach radzieckich. Ale gdzie teraz ten zakład, gdzie ta praca i zwyczajna pensja za nią? Aby wyżywić rodzinę, on, zdrowy i silny mężczyzna, o zręcznych rękach, postanowił przyjąć propozycję znajomych i wy-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

ANTYBIOTYKI ZASTĘPOWANE ZIOŁAMI, CZYLI JAK POZBYĆ SIĘ STEREOTYPÓW

Przedstawiciele ukraińskiej diaspory w Szczecinie. Niestety, przeważająca część społeczeństwa nie wie jeszcze do końca o tej niepowetowanej szkodzie, którą niesie ze sobą tak zwane tradycyjne leczenie. Ślepo ufamy lekarzom, a oni przepisują nam to, co znają z nauki, bo tak ich uczono. Jednak w ostatnim czasie na Ukrainie pojawiło się wielu lekarzy, którzy bardziej krytycznie, bez schematów, podchodzą do utrwalonych systemów i środków leczniczych. Ktoś z nich jedynie uzupełnia podstawowe (farmakologiczne) leczenie środkami ludowymi, a inni całkowicie zrezygnowali z antybiotyków i nie zalecają ich swoim pacjentom, w każdym razie podczas stosowania preparatów naturalnych. Wszystkim wiadomo, że antybiotyk zabija drobnoustroje. Lecz dzieje się to tylko w tym przypadku, gdy drobnoustroje zostaną prawidłowo rozpoznane. Jednak dzisiaj, przy ciągłym wprowadzaniu do organizmu tych czy innych leków, drobnoustroje już „nauczyły się” dobrze maskować i nie zawsze są przez nie w porę wykrywane. Lekarze o tym wiedzą i wielu z nich uwzględnia życzenie pacjenta, przepisując kurs leczenia mieszanego lub tylko, powiedzmy, fitoterapeutycznego. I często bywa tak, że leczenie czysto ludowymi sposobami przyspiesza wyzdrowienie o wiele szybciej. Oczywiście, lekarz powinien prawidłowo ocenić stan chorego i stopień jego zaniedbania, niektóre czysto indywidualne cechy, i dopiero potem udzielać zaleceń dotyczących kursu leczenia. Kiedy zaś robi się to bezmyślnie, scholastycznie, nieodpowiedzialnie, to nie ma co się dziwić, jeśli choremu po wszystkich tych tabletkach i zastrzykach staje się coraz gorzej. Przecież antybiotyki mają poważne przeciwwskazania, które trzeba koniecznie uwzględniać. Bo nawet kiedy rzeczywiście zabijają chorobotwórcze drobnoustroje błony śluzowej oraz w narządach wewnętrznych, jednocześnie naruszana jest mikroflora organów. Leczenie takich chorych pogarsza się, wyzdrowienie wydłuża się lub nawet staje się niemożliwe. Zioła, które mogą być równoważne w leczeniu różnorodnych schorzeń, wcale nie są zamorskie. Rosną na Ukrainie, można powiedzieć — u nas pod nogami. Tylko trzeba je znaleźć i prawidłowo wykorzystywać. Zajmuję się tym prawie pół wieku, wiele z tych „dziczek” uprawiam u siebie w domu. Jednak chciałabym, żeby o właściwościach ziół dobrze wiedzieli nasi lekarze, którzy mają wszystkie niezbędne środki diagnostyki i sprzęt laboratoryjny. A ziół w kraju jest pod dostatkiem, więc mnie chce się, żeby ich również było pełno w aptekach, a nie na bazarze, gdzie choremu mogą podsunąć cokolwiek. Zatem, jak pozbyć się stereotypów. Życie nie stoi w miejscu, ale rozwija się po spirali, a dlatego dzisiaj już nie wydaje się tak nieprawdopodobne to, co wczoraj oceniano właśnie tak. A teraz chcę zaproponować czytelnikom kilka receptur, które pomogły mnie samej oraz innym wyleczyć się z przewlekłego gastroduodenitis, wrzodu dwunastnicy, nieżytu żołądka. 1. Wymieszać zioła: po 2 łyżki stołowe krwawnika i rdestu ptasiego, po 1 łyżce stołowej kocanek i szaroty błotnej, 1 łyżeczkę eukaliptusa. Zalać mieszankę 600 ml wody i doprowadzić do wrzenia, gotować 10 min. Schłodzić do temperatury pokojowej, dodać 2 g proszku spiruliny (morskiej sinicy). Spożywać po 100 ml trzy razy dziennie na 40 min. przed jedzeniem przez 20 — 30 dni. Osobno przyjmować spirulinę przez 2 tygodnie po 1 tabletce trzy razy dziennie podczas jedzenia, a potem zrobić przerwę na tydzień. Przeprowadzić 3 — 5 takich kursów leczniczych dla chorych z normalną lub obniżoną kwasowością soku żołądkowego. 2. Wymieszać: 1 łyżeczkę korzenia lukrecji, po 2 łyżki stołowe rdestu ptasiego i krwawnika, 1 łyżkę stołową rzepiku. Zalać mieszankę 700 ml wody i gotować 20 min., schłodzić do temperatury pokojowej, dodać 3 g spiruliny. Spożywać po 50 ml 6 razy dziennie między posiłkami przez 20 — 30 dni. Osobno przyjmować po 1 tabletce spiruliny 6 razy dziennie (ssać) niezależnie od jedzenia przez te same 20 — 30 dni. 3. Przewlekły nieżyt żołądka z podwyższoną kwasowością. Przygotować mieszankę: po 2 łyżki stołowe ziela cykorii i rdestu, po 1 łyżce stołowej dziurawca, szyszek chmielu i szaroty błotnej, po 1 łyżeczce kwiatów rumianku i mięty pieprzowej. Wszystko to zalać 600 ml wody i gotować 7 min., schłodzić i dodać 3 g proszku spiruliny. Spożywać po 100 ml trzy razy dziennie na 20 min. przed jedzeniem przez 20 dni. Jednocześnie przyjmować spirulinę w proszku na 10 — 15 min. przed jedzeniem 4 razy dziennie po 0,5 g z wodą, a jeden raz (wskazane) — z półpłynnym jajkiem. Halina Sklar. Pijcie zioła — nie chorujcie! Jeśli życzycie sobie otrzymać jakieś inne porady, a nawet środki lecznicze, zwracajcie się do mnie pod adresem: 37221, Sklar Halinie Semeniwnie, wieś Łuka, rejon łochwicki, obwód połtawski. Tel. (05356) 9–51–47. Od redakcji. Halina Semeniwna jest naprawdę nieprzeciętną osobą i wspaniałą znawczynią naturalnych środków leczenia. Przez dziesięciolecia swojej bezinteresownej pracy zdołała pomóc tysiącom ludzi, którzy potrzebowali nagłej interwencji lekarskiej. W następnych wydaniach „Słowa Proświty” planujemy opowiedzieć o tym oryginalnym ludowym talencie. Zatem do zobaczenia, szanowni czytelnicy. MARZEC, NR 3 (81), 2001 ROK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite

ZAPOROŻEC ZA ODEREM (CZYLI SZCZERE WYZNANIE WSPÓŁCZESNEGO OCHOTNICZEGO «PODPANKA»)

wyjechał do Polski dorabiać. Stało się to jakieś dziesięć lat temu. Pracowaliśmy w prywatnej firmie remontowo-budowlanej, za co dostawaliśmy jak na tamte czasy niezłe pieniądze. Red.: Czyli, Aleksandrze, można powiedzieć, że kilka lat pracowaliście dla panów? O. (śmieje się): Dokładnie tak. Ale, proszę zauważyć, pracowaliśmy, jak to się mówi, z zapałem. Dzień pracy trwał 11–14 godzin, ale wszyscy byli zadowoleni i staraliśmy się, bo u Polaków obowiązywały dość surowe wymagania co do jakości robót. Mieszkaliśmy w domach razem z gospodarzami, i nawet osobnej jadalni nie mieliśmy. Dlatego nie odczuwaliśmy żadnego przygnębienia ani poniżenia. Red.: Pewnie mieliście wyjątkowe szczęście do gospodarzy? O.: To prawda. Były ich u nas dwie, i obie — Ukrainki. Red.: Słucham?!.. O.: Tak. Obie są dziećmi dawnych członków OUN, którzy w swoim czasie zmuszeni byli opuścić ojczyznę. Teraz są prawosławnymi Ukrainkami, które szanują swoją pierwszą ojczyznę, cenią wszystkich gości z Ukrainy i wszystko, co ukraińskie: język, pieśni, literaturę, historię, kulturę… Red.: A skąd, panie Aleksandrze, mają informacje o historii i kulturze? O.: Wie pani, obie żony to Polki. Ale i one, a zwłaszcza ich dzieci, dobrze znają język ukraiński. To było dla nas bardzo miłym zaskoczeniem. A tyle książek o historii, filozofii, ukrainistyce i kulturze, dzieł sztuki i wyrobów ukraińskich rzemieślników ludowych nie widziałem w żadnej naszej rodzinie. Red.: A może ci ludzie mają związek ze specjalnymi zakładami? O.: Dokładnie. Mają. Do zakładów duszy. A oni wszyscy są specjalni. Red.: Co ma pan na myśli? O.: Mam na myśli to, że jeśli człowiek ma w duszy Boga, to nie trzeba go namawiać, żeby chodził do cerkwi. Jeśli człowiek kocha swoją ojczyznę, jej język i kulturę, to one są z nim nieustannie. Oto właśnie są specjalne zakłady duszy i niczego nie trzeba narzucać, tak jak nie trzeba nic sprowadzać ani wywozić. Wszystko to już jest! «Човники». Takiego pojęcia nie znajdziemy ani w dawnych, ani we współczesnych słownikach językowych. Jednak każdy, komu je wymienicie, zrozumie — chodzi o naszych współobywateli, którzy zarabiają na chleb czasowymi, ale systematycznymi wyjazdami za granicę. Jedni wożą stamtąd towar, by jak najkorzystniej go tu «opchnąć», inni wyjeżdżają tam na najem, jeszcze inni na zarobki — nasi «zaporożcy» tam budują, remontują, sprzątają, obsługują itd. A ktoś, jak przejęzyczył się pewien mój przypadkowy znajomy, wraca do Ukrainy z «okruchami ukraińskiej kultury». Ta myśl wydała mi się najpierw nonsensem, a potem — zupełnie nową i ciekawą. Dlatego postanowiłem nieco bliżej poznać jej autora. Wiemy bowiem, że kulturę można zaszczepić, wychować lub zniszczyć w jakiś sposób. Ale przywieźć lub wywieźć, ukraść lub podarować — raczej nie. Red.: I jak to się przejawia? O.: Bardzo prosto. Oni na przykład mają swoje Stowarzyszenie ukraińskiej wspólnoty (my mieszkaliśmy w Szczecinie), które istnieje jako organizacja społeczna. Trzeba powiedzieć, że oprócz szczecińskiej, po całej Polsce, jak i w wielu innych krajach, istnieją podobne społeczne zrzeszenia Ukraińców. Stale się kontaktują, wymieniają informacjami i nowinami, wydawnictwami literackimi i artystycznymi. Nawiasem mówiąc, właśnie z tamtych czasów zachowała się u mnie bardzo cenna, być może unikatowa dla Ukrainy Ilustrowana Biblia dla młodzieży, wydrukowana małym nakładem przez Ordynariat greckokatolickiej Kryżewskiej Eparchii w Zagrzebiu w 1990 roku. Otóż w Polsce corocznie odbywa się wiele forum, zjazdów, koncertów i religijnych zgromadzeń, na które zjeżdżają się przedstawiciele wspólnot z wszystkich stron i wszyscy chętni. Byliśmy na kilku z nich, na przykład na festiwalu ukraińskiej sztuki amatorskiej w mieście Sopot. Nawet braliśmy udział w ich pracy, reprezentując właśnie Ukrainę. I trzeba było widzieć, jakim szacunkiem świeciły się oczy szlachetnych kanadyjskich, amerykańskich czy australijskich Ukraińców, z którymi można było tak swobodnie porozmawiać ojczystym językiem. W Szczecinie, oprócz Stowarzyszenia, działa prawosławny kościół, gdzie jest tylko jeden etat — święty ojciec Mychajło. Całą zaś pracę związaną ze sprzątaniem świątyni (około 400 — 500 wiernych), obsługą świątecznych, uroczystych i tradycyjnych uroczystości wykonują nawet nie sami parafianie-Ukraińcy, lecz ich dzieci. Widzieliśmy stosunek tych dzieci do wiary, a przez nią — do ojczyzny swoich ojców i dziadów, choć sami jej jeszcze nie widziały. Bardzo zazdrościłem tym rodzicom i myślałem o tym, że po powrocie do domu będę wychowywał swoje dzieci właśnie tak, jak robią to nasi bracia za granicą. Red.: Rozumiem, że wrócił Pan już kilka lat temu. Ale u nas teraz w sprawie wiary też są pewne zmiany. Najważniejsze — państwo zwróciło się twarzą do Cerkwi. O.: Być może. Jednak, przepraszam, u nas nie czuć niczego podobnego. Rozumiem, że mogą mi zarzucić, iż agituję za ślepą wiarę w nieistniejącego Boga, za czczenie wymyślonego idola. Rozmowy o „opium dla ludu” trwają, choć nie tak głośno, jak 10 — 15 lat temu. Sądzę, że dopóki do nas nie przyjdzie wiara ucywilizowana, rozumna i rozważna, spokoju w duszy nie będzie! Trzeba ją bowiem wpuścić do duszy i stworzyć tam dla niej najlepsze warunki istnienia. To nie dzieje się od razu. I będzie potrzeba wiele czasu, a być może kilku pokoleń, zanim dzieci zrozumieją różnicę między „procesją religijną” a „tusovką”, między zaspokajaniem potrzeb różnych zakątków duszy. Dopiero wtedy będziemy mogli porozmawiać o gromadzeniu kulturalnego zasobu narodu i jego duchowego bogactwa… A tymczasem, przepraszam, wszystkie te tak zwane wystawy i galerie — to pokazowe występy zarozumiałych „mistrzów sztuki”, których mało kto docenia. Red.: Ale przecież, jak Pan sam powiedział, może upłynąć życie kilku pokoleń. Nas już nie będzie. O.: Zatem nie będzie. Ale będą inni, dla których my dziś kładziemy przyszły fundament współczesnej ukraińskiej kultury narodowej. Którą trzeba tworzyć tutaj, na Ukrainie, ale też sprowadzać zewsząd utracone kiedyś „okruchy” — to nie grzech. I jeśli ludzie gdzieś zachowali albo nawet wzbogacili nasze kulturalne dziedzictwo, to ten import dla nas powinien być święty. Rozmowę prowadził Ołeksandr SYDORENKO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

(Czernihów), Tarasowi Szewczence (wieś Lipianka na Czerkaszczyźnie) oraz wielu innym. Z inicjatywy Iwana Honczara jesienią 1988 roku zwołano pierwszy po długim zapomnieniu zjazd kobziarzy, utworzono Ogólnoukraiński Związek Kobziarzy. Iwan Makarowycz Honczar — jeden z inicjatorów utworzenia Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury, Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy; zapoczątkował w Kijowie odrodzenie osobistego strachu. Pisał w dzienniku: „Musiałem stać i wytrwać, bo czułem, że za moimi plecami stoi cała Ukraina i tak mało jest ludzi zdolnych ją obronić”. Nie był tylko artystą i nauczycielem. Był także wojownikiem, zdolnym podnieść się po nieuniknionych w sprawach wojennych porażkach. „Miesiącami żyłem bez kopiejki w kieszeni — pisał Honczar w dzienniku. Odbierano mi zdrowie, ale duch mój hartował się”. Przez te lata zrobił więcej niż przez wszystkie poprzednie. Przygotował osiemnaście albumów „Ukraina i Ukraińcy”, gdzie fotografiami i własnymi rysunkami zilustrował ludowe życie codzienne i sztukę różnych regionów Ukrainy, zebrał setki eksponatów dla swojego muzeum. Na jego oczach ginęły ośrodki sztuki ludowej, niszczono świątynie, ikony, trzeba było je ratować. „Z góry” mówiono: wyszywanki i dzbany — to przeżytki, echa burżuazyjnego nacjonalizmu. Wydaje się, że nie nadążał wsłuchiwać się w to, co mówią „z góry” — miał sprawę, śpieszył się na wezwanie swojej miłości. Iwan Makarowycz marzył o tym czasie, kiedy Ukraińcy przestaną postrzegać wytwory rodzimej kultury jako coś egzotycznego. W 1993 roku (Iwan Makarowycz kilka miesięcy nie dożył tego upragnionego wydarzenia) jego zbiory i spuścizna twórcza stały się podstawą Państwowego Muzeum I. M. Honczara. Od 1999 roku jest to Ukraińskie Centrum Kultury Ludowej „Muzeum Iwana Honczara”. Dyrektor Centrum Petro Honczar mówi: „Niwa, którą zaczął żąć Iwan Honczar, jest jeszcze tak szeroka, że wystarczy na wiele pokoleń”. Dotyczy to zarówno badania fenomenu ukraińskiej kultury ludowej, jak i pracy samego Centrum. Póki co pomieszczenie, przekazane przez państwo dla muzeum, z braku środków nie jest przystosowane do eksponowania spuścizny założyciela muzeum, chociaż prowadzona jest aktywna działalność naukowa i oświatowa. Mykoła Żułynski mówi: „Dopiero zaczynamy uświadamiać sobie, jaką głębię ma nasza kultura ludowa, i bez zachowania owej głębokiej duchowości w świecie globalizacji możemy okazać się nadzy i bezradni”. Proces uświadamiania sobie głębi zawsze dodaje energii i daje siły. Mamy nadzieję, że wystarczy ich także na żniwa, wszak bogaty plon przewiduje się nam zebrać z niwy swojej kultury ludowej i z tych ziaren zasiać kulturę współczesną, narodową. Jarosława MUZYCZENKO Na zdjęciach: Iwan Makarowycz Honczar przy pracy oraz wśród swoich eksponatów. Zdjęcia z archiwum Muzeum Iwana Honczara

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

NIVA, KTÓRĄ ZACZĄŁ ŻĄĆ IWAN HONCZAR, WCIĄŻ JEST SZEROKA

Jego dom — «Honczariwnia», jak nazywali go szestdziesiatnyky, — stał się obrazem autentyczności w stolicy, na wskroś przesiąkniętej obcością. W czasie, gdy muzea obwodowe i rejonowe USRR obfitowały w witryny z wykresami i sprawozdaniami o «wzroście» społeczeństwa radzieckiego oraz wyrobami «ludowych twórców», od których wiało fałszem (talerze, wazy, ręczniki z Leninem i jego współpracownikami), tutaj była wysepka żywej Ukrainy. Od 1958 roku Iwan Honczar głęboko i systematycznie badał sztukę ludową, dużo podróżował po Ukrainie, zbierając zabytki ukraińskiej kultury tradycyjnej. W jego kolekcji, która liczy ponad 15 tysięcy eksponatów, przedstawiona jest nie tylko sztuka wiejska Kijowszczyzny, Żytomierszczyzny, Połtawszczyzny, Donbasu, Podola, Bukowiny, Galicji, Zakarpacia, ale także dzieła miejskich i klasztornych rzemieślników XVII—XVIII wieków; jest wielki zbiór obrazów ludowych, w szczególności «Kozaków-Mamajów», ikony ludowej; około 3 tysięcy wydań z zakresu ukrainistyki. Kontakty z Iwanem Makarowyczem budziły pewność co do wartości naszej kultury oraz konieczności jej zachowania i ochrony. Był to wielki pedagog, który lekko i niestrudzenie zapalał świece młodych dusz. Jewhen Swerstiuk mówi: «To człowiek, który tworzył nam święto w epoce bez świąt. Kiedy przywoził i pokazywał uratowane przez siebie dzieła sztuki ludowej — ręce mu drżały ze szczęścia, a twarz promieniała». U niego zbierali się młodzi intelektualiści najróżniejszych profesji i zainteresowań: artyści, dziennikarze, lekarze, pisarze, fizycy, architekci. Ogółem przez jego dom przeszły dziesiątki tysięcy Ukraińców oraz gości z zagranicy. Wyszukiwał utalentowaną młodzież z całej Ukrainy, pomagał zdobyć wykształcenie, otrzymać pracę w stolicy. Podnosił na duchu w czasach strachu i rozpaczy. Zasiewał i nie czekał na natychmiastowe wschody. I wszystkich potrafił zainteresować, mimochodem skierować ku poznaniu siebie, bogactw swojego rodu i konieczności w każdej sprawie odczuwania kręgosłupa narodowej istoty. Neurochirurg Jurij Iluk, Założyciel — Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne nr 1007 z 16.03.1993 r. który po raz pierwszy odwiedził «Honczariwnię» w 1964 roku, mówi: «Oto i teraz, prawie 40 lat po tym pierwszym niezapomnianym i poruszającym poznaniu, stale zajmując się badaniem układu nerwowego i opracowywaniem skutecznych metod leczenia chorób mózgu, nie przestaję tłumaczyć chorym i zdrowym, że powstawaniu większości chorób sprzyja naruszenie wykrystalizowanych zwyczajów tego regionu, w którym człowiek żyje». Iwan Honczar stał się nitką ducha, która połączyła rozerwane strachem i śmiercią jasne pokolenia ukraińskości lat 20. i 60. Na początku lat 20. dzięki swojemu ziomkowi, muzykowi-pedagogowi Maksymowi Korostaszowi, ucząc się w Kijowie, widywał się z Ołeną Pcziłką, Kłymentem Kwitką, Mykołą Woronym, Danyłem Szczerbakiwskim, słuchał wykładów Serhija Jefremowa, Mychajła Hruszewskiego, kontaktował się z Wasylem i Fedorem Kryczewskimi, Wasylem Sedlarem, Hryhorijem Pywowarowem. W latach 60. już w jego «Honczariwni» duchem ukraińskiej szlachetności przejmowali się Iwan Switłyczny, Diana Petrynenko, Wasyl Stus, Iwan Dziuba, Ołeś Honczar, Iwan Mykołajczuk, Wiaczesław Czornowił, Hałyna Zubczenko, Nina Matwijenko, Leopold Jaszczenko, Ałła Horska, Jewhen Swerstiuk i jeszcze wielu odważnych i uczciwych ludzi. Iwan Honczar rozumiał, że zbiera arcydzieła kultury ludowej i zapoznaje z nimi społeczeństwo nie dla zachwytu i zwykłej uciechy kolekcjonera. Sztuka ludowa każdego narodu — to korzenie jego profesjonalnej, narodowej sztuki, odpowiadającej współczesności. W «Honczariwni», niczym w piecu garncarskim, kultura ludowa, podobnie jak gliniane wyroby, «wypalała się», transformowała, przekształcała się w narodową. I odwiedzający dom Honczara także odczuwali swoje nowe narodzenie, budząc dane przez Boga, ale zamulone radziecczyzną poczucie ojczyzny. Iwan Makarowycz pisał jasne nowele, wiersze, a jego dzienniki są prawdziwym dziełem sztuki. Nie raz mawiał: «Gdybym nie był artystą, zostałbym pisarzem». Artysta stworzył malarską serię etnograficznych typów Ukraińców, uwiecznił na swoich płótnach krajobrazy Ukrainy (także miejsca, które obecnie są utracone — zalane «morzami», zasypane w wyniku awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej), zabytki architektury. Jego rzeźbiarskie portrety wybitnych postaci naszej historii są w całej Ukrainie, to pomniki Hryhorija Skoworody (Perejasław-Chmielnicki), Kateryny Biłokur (wieś Bohdaniwka na Kijowszczyźnie), Iwana Kotlarewskiego (Połtawa), Iwana Franki (wieś Kopyczynci na Iwano-Frankowszczyźnie), Mykoły Łysenki, odradzanie obrzędów ludowych: kolędowanie, wiosenne pieśni, święto Kupały, ubierał młodzież w stroje ludowe ze swojej kolekcji. 1 stycznia 1972 roku kolędy przy głównej choince na Chreszczatyku rozpędziła milicja. Dalej były zdrady, groźby, donosy i kontrole. I było wykluczenie z partii, do której Honczar wstąpił na froncie, w 1943 roku. Wydawało się, że artysta został pozbawiony. Tej zimy, pod koniec stycznia, wybitny Ukrainiec Iwan Honczar obchodziłby 90. rocznicę urodzin. I ci, którzy mieli zaszczyt go znać, i ci, którzy po raz pierwszy usłyszeli o artyście i etnografie, rozumieją: ta sprawa, do której przyłożył ręce i duszę Iwan Makarowycz, jest wieczna i konieczna. Tak się stało, że o naszą etnografię społeczeństwo i państwo dbają coraz mniej, a przez to każdy z nas traci niezwykle wiele. To nasz ukraiński kosmos. To ta iskra, która nie pozwala wystygnąć ukraińskiej krwi, zapalając w niej światłosyjący ogień. Mamy nadzieję, że materiał młodej etnografki Jarosławy Muzyczenko zainteresuje czytelników naszej gazety i wezwie ich do pracy: przeprowadźmy razem na łamach «Słowa Proświty» przegląd naszych ukraińskich lokalnych muzeów etnograficznych, nazwijmy problemy, które towarzyszą ich działalności i istnieniu, i spróbujmy rozwiązać je razem. Redakcja Adres «Słowa Proświty»: 01001, Kijów-1, zaułek Muzejnyj, 8. Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, tel. 228-01-30. E-mail: prosvita@iatp.org.ua

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN Kolegium redakcyjne: L. Hołota, J. Hojan, A. Żurawski, P. Mowczan, A. Pohribnyj, O. Ponomariw, I. Juszczuk

Redakcja koresponduje z czytelnikami wyłącznie na łamach gazety i nadesłanych rękopisów oraz fotografii nie zwraca. Zastrzega sobie prawo redagowania i skracania tekstów. Skład komputerowy — Iryna Szewczuk Indeks 30617. Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Prasa Ukrainy”. Zam. nr 3301203. Nakład 3000. Redaktor naczelny Ljubow Hołota

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn