Pawło MOWCZAN
Styczniowe dni w historii Ukrainy są zapewne przełomowe: wystarczy przypomnieć ugody perejasławskie z Moskwą, proklamowanie IV Uniwersału, proklamowanie Aktu Zjednoczenia na Placu Sofijskim, rozbrzmiewający Łańcuch Jedności oraz to wydarzenie, które wyniosło ponad wiele innych dat kalendarzowego stycznia, a mianowicie 29 stycznia, związanych z odrodzeniem Państwa Ukraińskiego w XX wieku: bitwa pod Krutami… Wydarzenie, które wydawałoby się, zostało raz na zawsze wyskrobane z najnowszej historii Ukrainy. Gdzie moglibyśmy znaleźć choćby aluzję do tej ukraińskiej heroiki, która uczyniła nieśmiertelnym ukraińskie studenctwo, przepełnione bohaterskim duchem i wolą obrony właśnie proklamowanej samodzielnej Ukrainy? Dlatego nie dziwi, że odrodzona „Proświta” już od pierwszych lat działalności w niepodległej Ukrainie wyodrębniła datę 29 stycznia w kalendarzu narodowym i po raz kolejny tego dnia zbierze przy stacji metra „Arsenalna” wszystkich kijowskich prosvitian, aby uroczystym pochodem udać się na Mogiłę Askoldową i pokłonić się tym, którzy swoją odwagą uczynili nieśmiertelnymi nasze narodowe dążenia do samodzielnej Ukrainy, którzy swoim czynem i swoją śmiercią zrehabilitowali tych, którzy, trzymając się chutorskiej ideologemy „moja chata z kraju”, słuchali z pieców okolicznych wsi, jak „ryczą armaty”. I ci „zapiecznicy” i „zapolnicy” nie uświadamiali sobie, że już za krótki czas ci sami „bandyci”, którzy wbijali moskiewskie bagnety w obrońców wolności, będą wyciągać za spuchnięte nogi z wyludnionych chat zmarłych, zgładzonych głodem w 1933 roku. W 1922 roku Jewhen Malaniuk w swoim notatniku zapisał w obozie Szypiorno: „Ktoś powiedział, że Ukraińcy nie umieją czcić swoich bohaterów. A tam, gdzie nie ma szacunku dla wybitnych osobistości, nie może wykształcić się tradycja, która odgrywa wielką rolę w wychowaniu narodu, w kreśleniu jego zadań i dróg historycznych…” Tradycja, która została zapoczątkowana bezpośrednio po przepochowaniu bohaterów-krutjan, równie szybko się urwała, bo u nas, w Ukraińskiej Republice Radzieckiej, mogli istnieć tylko „bohaterowie” styczniowego powstania 1918 roku: Bożenko, Parchomenko i Szczorsowie. Wytwórnia filmowa im. O. P. Dowżenki produkowała tych bohaterów, wielbiła ich imiona, tłoczyła stereotypowe, romantyczno-podniosłe postacie, kompostując umysły młodzieży. LKSMU prowadził swoją agitacyjną pracę z hasłem „Lenin wsegda wperiod…” Dlatego nie dziwi, że ku Dniu Bohaterów Krut tak powoli wracali lub nawracali się ci, którzy z pewnymi trudnościami rozstawali się z przyswojonymi stereotypami, którzy samodzielnie — bo aparat państwowy niepodległej Ukrainy nie robił absolutnie nic, by odsłonić naprawdę wysoki sens tego aktu — docierali do prawdziwych źródeł historycznych. I dopiero na początku 2003 roku z inicjatywy zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, które zwróciło się do Prezydenta Ukrainy L. D. Kuczmy, wydano odpowiednie zarządzenie o oficjalnym uczczeniu Bohaterów Krut, i do tegorocznych uroczystości przyłączyli się wojskowi, którzy wystawiali wojskową honorową wartę i oddawali wojskowe salwy marszowe. Akcje prosvitiańsko-ruchowe, wielokrotne zwroty do
Fot. Olesia Dmytrenka. Władze nie osiągnęły jednak pożądanego rezultatu: wymagano bowiem uznania 29 stycznia Dniem ukraińskiej Heroiki, który miał wyprzeć z kalendarza dowolny dzień utworzenia ukraińskich sił zbrojnych. Dlaczego bitwa pod Krutami wstrząsnęła całym narodem? Najwyczerpującej odpowiedzi udzielił ten sam Jewhen Malanjuk, który w tamtym czasie przebywał w Kijowie: „Krути — to pierwsze zerwanie kulis niewolniczej komedii, która rozgrywała się w czasie rewolucji! — na ziemiach Ukrainy, pierwsze przejrzenie, że władza to walka, a państwo to krew i żelazo. I dlatego Krути — to zmartwychwstanie, po długich wiekach, przerwanej Połtawą Wyzwoleńczej wojny, wojny narodu z narodem, kraju z krajem, twarzą w twarz…”
Jakże aktualne są dziś słowa dotyczące obecnej sytuacji politycznej na Ukrainie: „władza to walka, a państwo to krew i żelazo”. Jestem ciekaw, czy doradcy byłego Prezydenta W. Juszczenki czytali sami te aksjomatyczne wnioski wielkiego ukraińskiego poety i myśliciela?! Czy zapoznali go z tymi i innymi sentencjami aktywnego uczestnika zmagań o wolność? Bo ten Dekret nr 1014 z 25 października 2007 roku pozostał jedynie papierowym przypomnieniem dla obojętnych wobec Ukrainy urzędników o konieczności „należytego uczczenia 90. rocznicy wyczynu Bohaterów Krut”. Gdzie są te „naukowe” prace, „zbiory dokumentów i materiałów z historii Rewolucji Ukraińskiej 1917—1921 lat, związanych, w szczególności, z wydarzeniami przy stacji Krути w styczniu 1918 roku”? Gdzie jest „film fabularny poświęcony Bohaterom Krut”, gdzie wreszcie „wzniesiony pomnik na Askoldowej Mogile w mieście Kijowie Bohaterom Krut”? Z wszystkich punktów tego Dekretu wykonany został właściwie tylko jeden podpunkt — „składanie kwiatów na ich mogiłach”. Można by się obejść bez tych inwektyw, gdyby ostry, bezlitosny umysł i trafne słowo Jewhena Malanjuka w swoim czasie nie uogólniły tego, co stało się z Ukrainą w latach dwudziestych, a te uogólnienia nie zostały przeniesione na teraźniejszość, na dzisiejsze antyukraińskie ataki „małorosjan” i „centrorosjan”, otwartych rosyjskich faszystów i spekulatywnych internacjonalistów. Ataki na wszystko, co właściwie ukraińskie, na fundamentalne wartości Ukraińców, na język, historię, kulturę, obyczaje… Odmówiono nam już prawa do ojczystego słowa w zdecydowanej większości telewizji w Ukrainie, już rewiduje się ukraińską historię — dawną i najnowszą — przez historyków, którzy już ze studenckiej ławy zostali zwerbowani do szeregów KGB.
Zakończenie na str. 2
NASZ GOŚĆ
Z POWIEŚCI LINY KOSTENKO
NARÓD JAKO PROJEKT KULTURY
10–11
NIE SPRAWA PRYWATNA
Maschinelle Übersetzung
Dokończenie. Początek na str. 1. To oni wszystko „prostują”, a ściślej mówiąc, przekreślają wszystko to, co dotyczy okresu sowieckiego. Krut nie było! — krzyczą. Hruszewski — nie prezydent, IV Uniwersał — to wymysły tych samych „nacjonalistów”, Hołodomor — „dezinformacja” agentów FBI… „Żadnych milionów”. Żadnych ludobójstw, lingwocydów, represji!.. Po prostu — nieurodzaj… susza… I to wszystko w niepodległej Ukrainie! A co do UPA — to już nadcynizm: „pomagierzy Niemców”… Wtedy całe Niemcy, nawiasem mówiąc, podzielone, jak Berlin, odżegnywały się od własnych i cudzych problemów, a „pomagierzy”, przejęci od krutowców niegasnącym patriotycznym ogniem nienawiści do okupantów, walczyli aż do końca lat 50… Oto dlaczego koniecznie trzeba wydawać, wznawiać dokumenty, materiały, badania, poezje, refleksje, scenariusze filmowe, powieści, opowiadania, podania, legendy, które dotyczą tego wydarzenia, bez którego „nawet taki akt, jak akt 22 stycznia”, czyli IV Uniwersał o niepodległości sobornej Ukrainy, „byłby dokumentem bez podpisu”. Tak samo, jak i akt 30 czerwca 1941 roku bez formowania UPA. To bezpośrednie echo dwóch historycznych wydarzeń w życiu Ukrainy. I miał rację Je. Małaniuk, który w swoich rozważaniach „Kruty: Narodziny nowego Ukraińca”, wydrukowanych w Pradze w 1941 roku, zaznaczał: „Takie akty mało wygłosić — takie akty trzeba uczynić…”. Kontynuujmy chronologicznie to echo czasów: mało było ogłosić Deklarację o niepodległości Ukrainy w murach Rady Najwyższej. A trzeba uczynić ją na całej przestrzeni państwowej jako najważniejszą ukraińską sprawę. Nie było równoznacznego dwóm wspomnianym wyżej historycznym aktom tego aktu, który „postawiłby podpis” pod Deklaracją. Studencki Majdan — blady przytyk do czegoś decydującego, choć niektórzy politycy stawiają go „na jednej płaszczyźnie” z Krutami, gdzie Naród rzeczywiście „ofiarował swoje Ziemie przed obliczem wiecznego Boga” młodą ukraińską krew. Nie mam potrzeby opowiadać czytelnikom ani motywów tej „ofiary”, ani okoliczności „ofiarowania”, ani kolejności tego historycznego wątku. Wszystko, co dotyczy tego nieśmiertelnego czynu, zostało starannie dobrane przez kompilatora książki „Kruty. Styczeń 1918 roku” Jarosława Hawryluka, która po raz drugi jest wznawiana w centrum wydawniczym „Proświta”. Składamy słowa najwyższej wdzięczności kompilatorowi za zrozumienie wagi każdego świadectwa, każdej rozprawy, każdego dokumentu. I nie mogę nie utożsamić przywódców Ukrainy z takimi kategoriami, które swego czasu wspomniany już przeze mnie Jewhen Małaniuk uogólnił jako pewne siły, które, zdaje się, zawsze, jeszcze od czasów Chmielniczyzny, działały na Ukrainie: 1. Rustykalni romantycy niewolniczego wczoraj. 2. Niezdarni politycy-nieudacznicy naiwnych centroradyjców. I trzecia kategoria: „uboga dyplomacja wiejskich krętaczy”. I jak nie kontynuować cytatu, który dotyczy bezpośrednio ukraińskiej teraźniejszości parlamentu, „Złudne ściany kontrrewolucyjnego parlamentaryzmu, gdzie bez końca prowadzi się bluźnierczo-bezwstydny handel niewolnika z następcami byłego pana”. Oto dlaczego wszyscy świadomi Ukraińcy muszą zapoznać się z tymi dokumentami, z naszymi refleksjami na temat jednej z najwspanialszych legend naszego narodu i konkretnego historycznego wydarzenia, które jeszcze nie zajęło należnego miejsca w świadomości milionów Ukraińców. Jednak już żadni „korniłowcy”, „tabacznikowcy”, „zatukałiedińcy”, „kołesnikowcy” nie wydepczą tego ogniska ducha, które spali każdą nieczystość, która do niego podejdzie. Wybitny ukraiński pisarz Ułas Samczuk siedemdziesiąt lat temu, w redagowanej przez siebie gazecie „Wołyń”, pisał: „Słowo Kruty — stało się bardzo przekonujące, bo na jego treść złożyły się nie same dźwięki, a czyn i krew”. Pawło MOWCZAN obchody Dnia Jedności Ukrainy w stolicy. Główna akcja sił narodowo-demokratycznych przeszła na historycznym Sofijskim Majdanie, gdzie w 1919 roku ogłoszono Akt Zjednoczenia. Ale były też inne adresy świętowania. „Front Zmian” wspólnie z sojusznikami przeprowadził na Placu Kontraktowym akcję „My — jesteśmy jednym narodem”. I właśnie tam lider partii Arsenij Jaceniuk zadeklarował zamiary i perspektywy zjednoczenia, zaznaczając, że „nowa potężna polityczna partia opozycyjna będzie partią czynu”. Charakterystyczne, że właśnie w tej akcji wziął udział także Wiaczesław Kyryłenko, lider partii „Za Ukrainę”, którą UNA zalicza do „swojej koalicji”. Zaznaczył on w szczególności: „W kraju są represje polityczne, atak na język, na demokratyczne zdobycze. W takiej sytuacji potężne mogą być tylko zjednoczone patriotyczne siły postępowe. Myślę, że jesteśmy na takiej drodze”. Przewodniczący URP „Sobór” Anatolij Matwijenko podkreślił, że zapotrzebowanie na taką potężną partię polityczną istnieje: „Chcemy, abyśmy mieli lidera partii i zespół, w którym każdego usłyszą, a decyzje będą podejmowane na korzyść interesu narodowego, a nie ambicji lidera”. Ważne, że uczestnicy tej akcji po jej zakończeniu również przyszli na Sofijski Majdan i przyłączyli się do wiecu zjednoczonej opozycji. UNA przeprowadziła swoją akcję na Placu Europejskim. Partyjniacy rozwinęli i przynieśli przez Chreszczatyk flagę państwową o wymiarach 30x45 metrów, która jest największa pod względem rozmiarów. Cóż, i za to dziękujemy.
Maschinelle Übersetzung
W „Słowie Proświty” (nr 3 z 2011 r.) w publikacji „Czy idee Soborowości zjednoczą naszych demokratów?” mowa była o zjednoczeniu sił narodowo-demokratycznych jako kluczowym warunku zachowania niepodległości i budowy demokratycznego państwa. I już zarysowały się pewne przesunięcia w tej sprawie: w ostatnich dniach ogłoszono początek takiego procesu jednoczeniowego. Petro ANTONENKO Zdjęcie Olesia DMYTRENKI Oto informacja, która pojawiła się w zeszłym tygodniu: „Jaceniuk, Hrycenko, Katerynczuk i Matwijenko zamierzają zjednoczyć partie. Arsenij Jaceniuk („Front Zmian”), Anatolij Hrycenko („Obywatelska Pozycja”), Mykoła Katerynczuk (Europejska Partia Ukrainy) i Anatolij Matwijenko (URP „Sobór”) porozumieli się, by zjednoczyć się w jedną siłę polityczną”. Czym ważna jest ta wiadomość? Wymieniono w niej trzy partie, na których czele stoją trzej politycy z pierwszej piątki bloku wyborczego NU—NS z jesieni 2007 roku (o czym była mowa w nr 3 „SP” z 2011 r.): Jaceniuk, Hrycenko, Katerynczuk. Budzi zainteresowanie także obecność czwartego polityka i jego partii — Anatolija Matwijenki. Przypomnę, że chodzi o najwcześniejszą pod względem czasu utworzenia i rejestracji partię niepodległej Ukrainy — Ukraińską Partię Republikańską, która później połączyła się z partią „Sobór” i ma teraz taką nazwę. Jest to ta partia, która przez kilka lat wchodziła w skład „Ukraińskiej Prawicy”, gdzie były także UNP (Ukraińska Partia Ludowa) i NRU (Ludowy Ruch Ukrainy). Szeregowi członkowie partii z niecierpliwością czekali, że lada chwila te trzy partie się zjednoczą. Ale nie wyszło. Najmniej z winy Matwijenki, który był najbliżej takiego zjednoczenia ze wszystkich trzech liderów partii. Lecz w realne zjednoczenie trudno było uwierzyć, ponieważ główną przeszkodą była przepaść między Ruchem a UNP (to dwie części rozbitego Ludowego Ruchu). Aby się zjednoczyć, należałoby udzielić uczciwej odpowiedzi na pytanie, co się wtedy stało, na początku 1999 roku, co oznaczał tamten rozłam? Odpowiedzi nie ma i nikt nie chce jej udzielać. Choć pytanie się aktualizuje, bo dwie partie z tej trójki znów figurują w projektach „zjednoczenia”. Druga informacja pojawiła się tego samego dnia na stronie UP: „Kostenko postanowił stworzyć zjednoczenie w opozycji do partii Jaceniuka i S-ki”. Nie wiadomo, na czyim sumieniu leży nagłówek — samego Kostenki czy redakcji „Ukraińskiej Prawdy”. Nagłówek z wyzwaniem: to Kostenko, widzicie, „postanowił stworzyć”. Wybaczcie, ale przecież chodzi o zjednoczenie kilku samodzielnych partii. I co to za wyrażenie — „partia Jaceniuka i S-ki”? Jakiś brak szacunku dla innych partii z tego planowanego zjednoczenia, tylko za to, że one, widzicie, postanowiły jednoczyć się nie z Kostenką. I wszystkie te cztery partie (razem z „Frontem Zmian”) w samym komentarzu nawet nie są wspomniane jako obiekty zjednoczenia. W opozycji do nich w tym komentarzu Kostenki wymieniono partie, z którymi UNP rzekomo prowadzi negocjacje. Tutaj wspomniana w naszej publikacji trójka (UNP, „Nasza Ukraina” i „Za Ukrainę”) plus… Ludowy Ruch, o którym wspomniano wyżej. Podział na cztery „białe” partie i cztery „czarne” został dokonany według nużącej już ze strony UNP „prawej” retoryki. Zgodnie z nią wszystkich „nie takich” nazywa się „liberałami”, a przede wszystkim — „Naszą Ukrainę” i jej lidera W. Juszczenkę. Dość znamiennym dla procesu zjednoczenia demokracji stało się
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
efektywną organizację społeczną, która broniłaby praw kulturalno-oświatowych i innych praw etnicznych Ukraińców będących obywatelami Federacji Rosyjskiej. Ukraińscy dyplomaci w Rosji w ścisłej współpracy z działaczami społecznymi reprezentującymi ukraińską diasporę pracują nad tą kwestią. Wadą zlikwidowanej wcześniej Federalnej Narodowo-Kulturalnej Autonomii Ukraińców Rosji był niski poziom aktywności (!?) większości jej uczestników”. Zarząd OUR oraz FNKA UR jest upoważniony oświadczyć, że w Rosji od ponad 19 lat działają federalne organizacje ukraińskie, które zrzeszają ponad 90 lokalnych oddziałów z całej Rosji i bronią praw Ukraińców. Ponadto decyzja o likwidacji FNKAUR nie nabrała mocy prawnej i jest obecnie zaskarżana w trybie przewidzianym przez ustawodawstwo Federacji Rosyjskiej. W licznych gratulacjach, w szczególności ze strony MSZ Ukrainy, wielokrotnie podkreślano wielką pracę, jaką wykonują OUR oraz FNKA UR właśnie w dziedzinie rozwiązywania kwestii rozwoju narodowo-kulturalnego Ukraińców w Rosji. Żadnych konsultacji z przedstawicielami naszych organizacji nikt nie przeprowadzał, a ingerencja pracowników MSZ Ukrainy w życie organizacyjne Ukraińców — obywateli Federacji Rosyjskiej w takiej formie jest skrajnie niecelowa i może doprowadzić do niepożądanych konsekwencji. Jest oczywiste, że podobne oświadczenie mogło pojawić się jedynie z powodu całkowitej niekompetencji wspomnianego pracownika MSZ Ukrainy. Wydarzenia w Bibliotece Literatury Ukraińskiej w Moskwie w rzeczywistości nie mają żadnego związku ani z ukraińską książką, ani z bibliotekarstwem, ani z kulturą jako całością, a mogą być zrozumiałe tylko w kontekście sytuacji zewnętrzno- i wewnętrznopolitycznej w Rosji, charakteru jej stosunków z Ukrainą, a także możliwej próby likwidacji biblioteki jako ukraińskiej. Dla ukraińskiej społeczności w Rosji wywiezienie literatury, formularzy czytelniczych, katalogu elektronicznego, serwera biblioteki, to wszystko nie tylko sparaliżowało działalność tej placówki, ale także pozbawiło wszystkich zwolenników ukraińskiego słowa prawa do zaspokojenia ich potrzeb kulturalno-oświatowych, jest świadectwem naruszenia praw Ukraińców w Rosji. Jednocześnie nie może mieć żadnego usprawiedliwienia psychologiczna i, co bardzo przykre, fizyczna presja ze strony przedstawicieli organów ścigania oraz zastraszanie kierownictwa biblioteki, które stara się po prostu wykonywać swoje obowiązki. OUR oraz FNKA UR zwracają się do organów władzy Federacji Rosyjskiej z żądaniem zaprzestania nacisków na ukraińskie organizacje w Rosji oraz znormalizowania sytuacji wokół Biblioteki Literatury Ukraińskiej w Moskwie — państwowej placówki, która jest powołana do rozwijania miłości do czytania, do ukraińskiej książki i ukraińskiej kultury w ogóle. Zwracamy się także do Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, Prezydenta Ukrainy, Rady Najwyższej, Gabinetu Ministrów, Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy, Światowego Kongresu Ukraińców, Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej, światowej i ukraińskiej opinii publicznej z prośbą o pomoc ukraińskiej społeczności w Rosji w obronie swoich praw i wolności. Proponujemy także omówienie wspomnianych wydarzeń na najbliższym posiedzeniu Podkomisji ds. współpracy humanitarnej Ukraińsko-Rosyjskiej Komisji Międzypaństwowej. Zarząd Zjednoczenia Ukraińców Rosji, Zarząd Federalnej Narodowo-Kulturalnej Autonomii Ukraińców Rosji m. Moskwa, 20 stycznia 2011 r.
Maschinelle Übersetzung
Problemy „okresu najnowszej historii” dla ukraińskiej diaspory w Rosji zaczęły się w czasie ukraińsko-rosyjskich wojen „gazowych” i informacyjnych, dyskusji wokół Hołodomoru itp. To znaczy, że ukraińska społeczność stała się zakładniczką ukraińsko-rosyjskich stosunków międzypaństwowych, wielkiej polityki. Oczywiście, zarówno OZR, jak i FNKA UR w pewien sposób reagowały na wszystkie te wydarzenia, a rosyjskiej władzy nie zawsze taka reakcja jest w smak. Przypomnijmy: 24 listopada 2010 roku decyzją Sądu Najwyższego Rosji został zaspokojony pozew Ministerstwa Sprawiedliwości FR, które domagało się rozwiązania FNKA UR w związku z „wykryciem naruszeń w działalności gospodarczej”. Minister spraw zagranicznych FR Siergiej Ławrow niedawno jednoznacznie dał do zrozumienia, że FNKA UR zlikwidowano z powodów politycznych. Taką samą opinię w prasie wyraził również były lider ukraińskich organizacji Rosji, senator Wasyl Duma. Teraz w korytarzach władzy (zarówno ukraińskich, jak i rosyjskich) dojrzewa idea stworzenia „nowego zjednoczenia Ukraińców” — lojalnego wobec każdej polityki, bezproblemowego, a zatem łatwo sterowalnego. Drugi bolesny temat to wydarzenia wokół Biblioteki Literatury Ukraińskiej w Moskwie, która została utworzona postanowieniem rządu Moskwy z 19 grudnia 2000 roku. 18 grudnia 2010 roku Moskiewska Prokuratura Miejska wszczęła sprawę karną w fakcie rozpowszechniania literatury zawierającej oznaki nienawiści narodowej na terytorium Państwowej Instytucji Kultury „Biblioteka Literatury Ukraińskiej”. 23 grudnia 2010 roku wydział walki z ekstremizmem MSW FR podczas przeszukania skonfiskował z Biblioteki Literatury Ukraińskiej w Moskwie ponad 50 książek w celu przeprowadzenia ekspertyzy psychologiczno-lingwistycznej. Funkcjonariusze milicji w katalogu elektronicznym wpisali słowo „nacjonalizm” i skonfiskowali wszystkie wydania, w których wykryto to słowo. 24 grudnia po drugim przeszukaniu Bibliotekę Literatury Ukraińskiej w Moskwie opieczętowano i zamknięto. O tym poinformowała dyrektor placówki Natalia Szarina. Dyrektor Biblioteki zapewnia — żadnego wydania spośród oficjalnie zakazanych w Rosji na półkach nie ma, jednak podczas drugiego przeszukania skonfiskowano dyski twarde z komputerów, a także karty czytelnicze. 12 stycznia w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Ukrainy poinformowano, że Biblioteka Literatury Ukraińskiej wznowiła pracę. Jednak 14 stycznia w Bibliotece Literatury Ukraińskiej w Moskwie odbyło się trzecie przeszukanie, w trakcie którego skonfiskowano serwer, dyrektor została pobita przez funkcjonariusza milicji. 24 stycznia stało się wiadome, że Rząd Moskwy jest nastawiony na kontynuowanie wspierania działalności Biblioteki, a 25-go Prezydent Ukrainy przekazał Bibliotece Literatury Ukraińskiej w Moskwie duży wybór ukraińskich książek z prywatnej kolekcji. „Uważam, że działania ukraińskiej władzy i opozycji powinny być absolutnie jednoznaczne i wspólne, ponieważ chodzi o atak na ukraińską kulturę i ukraińską państwowość. Nie rozumiem, jak tak zwani dumni włodarze Ukrainy mogą to wszystko znosić. Dlaczego milczą?” — oświadczył w związku z wyżej wymienionymi wydarzeniami rosyjski opozycjonista Borys Niemcow. Pytanie pozostaje otwarte. OŚWIADCZENIE ZARZĄDU ZJEDNOCZENIA UKRAIŃCÓW ROSJI ORAZ ZARZĄDU FEDERALNEJ NARODOWO-KULTUROWEJ AUTONOMII UKRAIŃCÓW ROSJI Zarząd Zjednoczenia Ukraińców Rosji oraz Federalnej Narodowo-Kulturowej Autonomii Ukraińców Rosji zmuszone są skonstatować, że w ostatnim czasie skrajnie zaostrzyła się sytuacja wokół ukraińskich instytucji społecznych w Federacji Rosyjskiej. Wskaźnikiem tego jest przyjęta przez Sąd Najwyższy decyzja o likwidacji Federalnej Narodowo-Kulturowej Autonomii Ukraińców Rosji — jednej z dwóch ogólnorosyjskich organizacji ukraińskich, prześladowanie prawne drugiej takiej organizacji — Zjednoczenia Ukraińców Rosji oraz wydarzenia w Bibliotece Literatury Ukraińskiej w Moskwie. Przy czym, jak wynika ze słów ministra spraw zagranicznych Federacji Rosyjskiej S. Ławrowa, organy władzy państwowej obrały kurs na oczyszczenie zorganizowanego ruchu ukraińskiego w kraju, zastąpienie go nowo utworzonymi pseudoukraińskimi organizacjami. Z wywiadu ministra można wreszcie dowiedzieć się o prawdziwej przyczynie likwidacji FNKA UR — jej rzekomo „politycznej” działalności (teraz pożądane byłoby zrozumieć, co dokładnie minister uważa za taką działalność). Do tego Ministerstwo Sprawiedliwości FR próbowało przedstawić sprawę jako naruszenie przez organizację formalnych zasad prawnych. W tym względzie wielce dziwne jest opublikowane przez agencję informacyjną UNIAN 16 stycznia br. oświadczenie przedstawiciela Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy O. Wołoszyna o tym, że „MSZ Ukrainy już pracuje nad tym, aby pomóc ukraińskiej społeczności w Rosji stworzyć nową ogólnorosyjską wpływową i
Maschinelle Übersetzung
Maria OLIJNYK, Donieck
W Doniecku 22 stycznia, w Dniu Soborności Ukrainy, przy pomniku T. Szewczenki odbył się uroczysty wiec, zorganizowany przez 18 partii politycznych i organizacji społecznych obwodu donieckiego. Wzięli w nim udział przedstawiciele duchowieństwa różnych wyznań, partii politycznych, organizacji społecznych oraz nieobojętni mieszkańcy Doniecka. Wiec rozpoczął się odśpiewaniem hymnu Ukrainy. Następnie przedstawiciele UPC KP i UGKC odprawili modlitwę molebeń i pobłogosławili uczestników. Dokładnie w takiej atmosferze rozgrywały się wydarzenia 22 stycznia 1919 roku na Placu Sofijskim w Kijowie. Otworzywszy uroczysty wiec, opowiedziałam o historii tego święta na Ukrainie i o jego obchodach na Doniecczyźnie. Oficjalnie na Ukrainie Dzień Soborności obchodzony jest zgodnie z Dekretem Prezydenta Ukrainy „O Dniu Soborności Ukrainy” od 1999 roku. Na Doniecczyźnie tę datę po raz pierwszy świadomi Ukraińcy obchodzili 22 stycznia 1989 roku. A 22 stycznia 1990 roku doniecczanie po raz pierwszy wyszli na ulice z niebiesko-żółtymi flagami, wspierając żywy łańcuch jedności narodowej, który rozciągnął się od Kijowa do Lwowa. Dużą grupę doniecczan 21 stycznia 1990 roku wysłano do Kijowa, ale na dworcu ich zatrzymano; udało się jednak zażegnać konflikt i przedstawiciele Doniecczyzny wzięli udział w żywym łańcuchu. Były to czasy, gdy Ukraina znajdowała się w składzie bolszewickiego imperium ZSRR.
Dziś są inne czasy. Ale nas nadal sztucznie dzieli się według języka, przynależności do wyznań religijnych, duchowo i kulturowo. Lecz Kodeks podatkowy pokazał, że Ukraińcy są tacy sami i zjednoczeni na całej Ukrainie. A ludzi dzielą politycy! I to my powinniśmy zjednoczenie Ukraińców przeprowadzić przede wszystkim na Doniecczyźnie. I żądać od władz: Po pierwsze, zaprzestania praktyki, w której struktury władzy obchodzą państwowe święta z wyprzedzeniem i wyłącznie pod sztandarami Partii Regionów. Oto i w tym roku 21 stycznia, jak zawsze nie wypowiadając ani jednego słowa, złożyli kwiaty pod pomnikiem Tarasa Szewczenki na tle kilkudziesięciu sztandarów Partii Regionów. Po drugie, nie zamykać ledwie odrodzonych ukraińskich szkół, jak to po raz kolejny robią doniecke struktury władzy. Dziś zaczęły one „optymalizację” szkół w Doniecku od zamknięcia pierwszej szkoły w dzielnicy Pietrowskiego w Doniecku z ukraińskim językiem nauczania nr 111. Tę, trzecią w Doniecku szkołę ukraińską, w 1995 roku pomogło otworzyć ukraińskie społeczeństwo: z Czerniowiec przywieziono eksponaty do wyposażenia izby oraz ukraiński strój; obwody lwowski, iwano-frankiwski i tarnopolski zapewniły szkole podręczniki. Notabene, przez 22 lata w Doniecku odrodzono tylko 18 szkół z ukraińskim językiem nauczania, a łączna liczba uczniów, którzy w latach 2010—2011 uczą się po ukraińsku w tych szkołach oraz w klasach ukraińskich 64 szkół dwujęzycznych, wynosi 26,5 %. Pozostałe 71 szkół Doniecka nadal pracują w języku państwowym Federacji Rosyjskiej, a ukraiński język państwowy jest tu nauczany jako język mniejszości narodowej!!! Oznacza to, że władze nadal prowadzą bezlitosną rusyfikację i denacjonalizację. Oto jak na przykład wyjaśnił dziennikarzom doniecki miejski głowa Ołeksandr Łuk’janczenko, który wraz z Prezydentem Ukrainy Wiktorem Janukowyczem, Prezydentem Rosji Dmitrijem Miedwiediewem i premierem Rosji Władimirem Putinem 10 grudnia otrzymał narodową rosyjską nagrodę „Człowiek roku — 2010”, dlaczego nie rozmawia po ukraińsku: „Pójść dziś do załogi Donieckiej Huty lub na kopalnię im. Zasiadki, wyjść i wygłosić referat po ukraińsku — oni posłuchają, a potem będą myśleć, że z burmistrzem coś się stało z głową”. Dlatego zapewne występują jako grabarze i kopacze grobów własnego narodu. Po trzecie, nie likwidować ukraińskich cerkwi, jak dzieje się dziś we wsi Kamianka w rejonie tielmanowskim, gdzie Patriarchat Moskiewski próbuje sądownie unieważnić przekazanie budynku cerkwi parafii Patriarchatu Kijowskiego, dokonane przez przewodniczącego Donieckiej obwodowej administracji państwowej Wołodymyra Szczerbania w 1996 roku. Zatem, niestety, nie razem i nie wszyscy pracujemy nad ideą ogólnonarodowej jedności.
Przewodniczący Donieckiej Obwodowej Organizacji partii „Front Zmian” Ołeksandr Jaroszenko powiedział: „Dziś, kiedy ludzie są zobowiązani bronić jedności, wręcz przeciwnie – pogłębia się podział i nas poróżnia się jednych z drugimi. Dlatego te lekcje nie tylko są aktualne, one są żywotnie ważne. Nigdy jeszcze władza państwowa w Ukrainie tak bezmyślnie nie kołysała wspólnej łodzi. Nigdy nie uderzała w najbardziej wrażliwe miejsca organizmu społecznego: w historię, język, uczucia narodowe i religijne, w naszą przyszłość wreszcie. Nie mamy prawa pozwolić, by nas poróżniono. Skłócone społeczeństwo może z łatwością przełknąć utratę suwerenności Ukrainy”. Artur Szewcow – przewodniczący miejskiej organizacji „Swoboda” – także zwrócił uwagę na to, że wśród nas dziś nie ma przedstawicieli władzy miejskiej i obwodowej. Dlatego że oni ten dzień rzekomo obchodzą w inne dni… W swoich wystąpieniach Jewhenija Ratnikowa – przewodnicząca DOO Ogólnoukraińskiego Komitetu Obrony Praw Człowieka; Lidia Nijeżmakowa – przedstawicielka DOO Ludowego Ruchu Ukrainy; Walentyna Żmura – przewodnicząca DOO „Memoriału” im. Wasyla Stusa podkreślały konieczność i aktualność konsolidacji sił państwowych, bo tylko taka konsolidacja może ochronić wspólnonarodowe wartości, zachować spójność i nienaruszalność terytorium państwowego Ukrainy. Pod koniec wiecu działacze partii politycznej „Front Zmian” ułożyli z puzzli mapę Ukrainy.
Maschinelle Übersetzung
WŁADZA NACIERA NA PAMIĘĆ NARODOWĄ
Iwan ZAJEC, deputowany ludowy Ukrainy. Data 22 stycznia jest naznaczona dwoma wiekopomnymi wydarzeniami: tego dnia w 1918 roku w pomieszczeniu kijowskiego Domu Nauczyciela podpisano IV Uniwersał, który zapoczątkował Ukraińską Republikę Ludową jako niepodległe państwo. Faktycznie udzielono jednoznacznej odpowiedzi na odwieczne pytanie: co może zagwarantować perspektywę ukraińskiemu narodowi. Jest to własne państwo narodowe. A w 1919 roku, właśnie tego dnia na Placu Sofijskim w Kijowie ogłoszono Akt Zjednoczenia między URL a ZURL. Jest to również wydarzenie skierowane na tworzenie sobornego narodu ukraińskiego, ukraińskiego ducha, na zjednoczenie ziem ukraińskich. Te dwa wydarzenia odbiły się po wielu latach jeszcze jednym, o którym musimy wspomnieć dzisiaj. Jest to łańcuch Zjednoczenia 21 stycznia 1990 roku, który zaświadczył, że naród ukraiński końca XX wieku nie utracił pamięci historycznej, przyswoił lekcje historii, że cel, aktualny na początku XX wieku, pozostał żywotny i pod koniec wieku. Naród ukraiński w 1990 roku zademonstrował swoją wolę dalszego wywalczania niepodległości, którą zresztą zdobył rok później. Musimy nie tylko uświadamiać sobie znaczenie tamtych odległych wydarzeń, ale także przerzucić most w stronę współczesności. Pierwsza lekcja polega na tym, że perspektywę naród ukraiński i państwo będą miały tylko na drogach postępowych: demokratycznych, narodowych, a nie na przebytych, zabarwionych kosmopolityzmem. Dzisiaj widzimy, jak rządzący reżim Janukowycza po uszy ugrzązł właśnie w radzieckiej totalitarnej mentalności. Oznaką tego jest zwijanie procesów demokratyzacji, torpedowanie narodowych fundamentów państwa ukraińskiego. Różnorodne poparcia dla Stalina i związane z tym aresztowania — to wszystko z arsenału władzy radzieckiej, który stosowała ona w walce z ukraińskością, oraz z arsenału władzy moskiewskiej, co już widzieliśmy przed wojną w Czeczenii. Myślę, że dzisiaj natarcie na ukraińskość, na narodową państwowość będzie się nasilać. Widzimy, jaka destrukcyjna praca jest prowadzona nad stworzeniem tak zwanego nowego podręcznika historii, który faktycznie pozbawia Ukraińców pamięci narodowej, nie orientuje na patriotyzm. Proponuje się nam rezygnację z pojęcia statusu kolonialnego Ukrainy, jakoby rodzi to w Ukraińcach kompleks niższości, tłumi naszą wolę. Myślę, że wręcz przeciwnie, taka ocena podkreśla, że nawet w statusie kolonialnym znajdowaliśmy technologie, które pozwalały narodowi ukraińskiemu utrzymać się w tym świecie, a nawet produkować wartości ogólnoludzkie. Taka definicja zmusza nas do przeprowadzenia szeregu działań postkolonialnych na rzecz przywrócenia integralności narodu ukraińskiego, rozwoju kultury, naprawy sytuacji, aby organizm narodowy mógł wyzdrowieć. Historia, w szczególności IV Uniwersał Ukraińskiej Centralnej Rady, świadczy, że terytorium URL to terytorium, na którym zamieszkuje przeważająca większość Ukraińców, czyli chodzi o zjednoczenie terytoriów etnicznych. Dzisiejsze deklaracje o wieloetniczności, wielokulturowości to faktycznie rewizja państwa typu narodowego. Miniony rok był nie tylko rokiem straconych możliwości — był to rok powszechnego rozczarowania. Część społeczeństwa rozczarowała się poprzednią władzą, która poniosła klęskę w wyborach prezydenckich, a ci, którzy popierali nową władzę, również się rozczarowali, bo nie zobaczyli żadnych reform skierowanych na poprawę życia. Natomiast rok 2010 faktycznie poszedł na to, aby zapewnić uzurpację władzy przez jedną siłę polityczną. Uzurpacja władzy to przestępstwo kryminalne. Trzeba otwarcie o tym mówić. Zamiast reform trwa natarcie na pamięć narodową, ukraińską tożsamość. Władza będzie to natarcie kontynuować, będzie próbowała uruchomić żmiję waśni między różnymi siłami narodowymi, warstwami ludności ukraińskiej. Musimy dać zbiorową odpowiedź na takie zakusy. Punktem wyjścia takiej zbiorowej odpowiedzi powinna być akcja 22 stycznia — nie tylko w Kijowie, ale i w całej Ukrainie. Dlatego ważne jest, aby zapewnić tę akcję ilościowo i jakościowo, odrzucając wąskopartyjne i osobiste interesy. Jeszcze jedna lekcja tamtych odległych czasów polega na tym, że pacyfizm na szczeblu państwowym doprowadzi tylko do klęski. Widzimy, że obecna władza faktycznie rozbraja naród ukraiński. Ja, Jurij Kostenko i Jarosław Dżodżyk złożyliśmy do Rady Najwyższej projekt ustawy o tym, aby finansowanie Sił Zbrojnych Ukrainy odbywało się na poziomie 2% wartości produktu krajowego brutto. Rada Najwyższa go nie poparła. To, jak władza zapewnia Siły Zbrojne teraz (mniej niż 1%), doprowadzi do zniszczenia naszej zdolności obronnej. Świadczy o tym praktyka światowa. Nie możemy wykonać współczesnych zadań, które stoją przed Siłami Zbrojnymi. Takie niedocenienie było również na początku wieku. Wtedy przeceniano dialog z Rosją i obróciło się to tym, że Rosja wypowiedziała wojnę Ukrainie i w ten sposób udusiła URL. Jeszcze jedna lekcja polega na tym, że trzeba w porę podejmować decyzje. Bardzo dobrze, że był Akt Zjednoczenia, akt ogłoszenia URL. To dwa punkty fiksacji naszych celów. Ale gdyby ówcześni liderzy byli na swoim miejscu, to decyzje należało podejmować w okresie maksymalnego wzlotu ruchu narodowowyzwoleńczego, ukraińskiego ducha, a nie w krytycznych czasach, kiedy ze wszystkich stron nacierają wrogowie, a organizm państwowy rozrywają wewnętrzne sprzeczności. Terminowe decyzje polityczne są bardzo ważne również dla nas. To, że nasza władza podjęła decyzję o bezblokowości, po raz kolejny udowodniło, że nie myśli ona o strategii rozwoju narodu ukraińskiego, ponieważ nawet Rosja poszła na zbliżenie z NATO. Dzisiaj władza nie ma nic do powiedzenia swoim obywatelom w kwestii bezpieczeństwa. Zagrożenia i wyzwania dla ukraińskiego bezpieczeństwa nie zmniejszyły się, dlatego ta decyzja jest nieterminowa i szkodliwa. Głównym celem naszego „okrągłego stołu” jest upamiętnienie wydarzeń z lat 1918—1920, rozmowa o łańcuchu Zjednoczenia z 1990 roku, określenie lekcji płynących z tamtych wydarzeń i przerzucenie mostu do współczesności, abyśmy mogli patrzeć z perspektywą w naszą przyszłość.
MAGICZNE SŁOWO „JEDNOŚĆ”
Lilija HRYHOROWYCZ, deputowana ludowa Ukrainy. Pozwolę sobie wyostrzyć uwagę na tym magicznym, energetycznym i tak wielce wycierpianym słowie — jedność, zjednoczenie. Dla Ukraińców to szczególne słowo, ponieważ przez długi czas byliśmy rozrzuceni po zaułkach czterech państw. Śpiewamy o jedności w naszych modlitwach, wzywamy do jedności nieustannie: do politycznej, społecznej i tak dalej. I oto 22 stycznia 1919 roku staliśmy się świadkami tej jedności, która stała się rzeczywistością, dokonała się. To wydarzenie ma ogromne znaczenie, silną energetykę, ponieważ ukryty jest w nim mechanizm jednoczenia. Jak myślicie, gdyby wtedy powiedziano: jednoczmy się pod Petlurę, prezydenta URL, czy pod Petruszewicza, prezydenta ZURL, czy jedność by się dokonała? Jednoczono się nie pod subiektywne, jednoczono się pod Ukrainę. Dlatego lekcja pierwsza: jednoczmy się pod wielką sprawę. Jeśli będziemy z tego korzystać, zawsze będziemy odnosić sukces. Lekcja druga: sytuacji bez wyjścia nie bywa. Wtedy pierścień okupacyjny zaciskał się wokół Ukrainy, która ogłosiła niepodległość zarówno na wschodnich, jak i na zachodnich terenach. Działanie na rzecz prawdziwego wyklucza porażkę. Akt Zjednoczenia z 1919 roku na Majdanie Sofijskim daje podstawy naszej historii, by zaprzeczyć myśli, którą nam narzucają: jakoby ukraińskie ziemie zjednoczyły się w 1939 roku, za Stalina. Akt Zjednoczenia z 1919 roku — to tylko pierwszy etap unikalnej formuły: Ukraina na wieki! Każde pokolenie ma swoje przeznaczenie. Przeznaczeniem jednego pokolenia jest ogłaszać niepodległość, drugiego — utwierdzać krwią. A naszemu pokoleniu przeznaczono budować Ukrainę na wieki: soborowość ukraińskich ziem, jedność ukraińskiego narodu, pomiestność Ukraińskiego Kościoła. W tym jest silna, potężna Ukraina. Nieodwracalna i na zawsze. Niech nam w tym dopomoże Bóg. NARODOWA IDEA — WIARA W RODZIMY KOŚCIÓŁ Dmytro STEPOWYK, doktor nauk teologicznych, doktor historii sztuki, profesor. Chcę przypomnieć, że 1 stycznia 1919 roku główny ataman URL Symon Petlura wydał państwową Ustawę o niezależnym Ukraińskim Autokefalicznym Kościele Prawosławnym. Znając historię innych krajów, Petlura doskonale rozumiał, jaką rolę odgrywa Kościół przy ustanawianiu państwowości. Na przykład Bułgaria nigdy nie uwolniłaby się od tureckiego jarzma, gdyby nie było Bułgarskiego Kościoła Prawosławnego i wierności bułgarskiego narodu swojej praojcowskiej wierze. Przeżyli 500-letnie tureckie jarzmo i za to, co stało się w latach 1870., zawdzięczają nie wojnie rosyjsko-tureckiej, a wierności bułgarskiego narodu swojemu Kościołowi. Ogromnej roli Kościoła nie uwzględnił Mychajło Hruszewski, który nie nadał znaczenia rządowemu Dekretowi Petlury o niezależnym UAKP i nie sprzyjał jego ratyfikacji przez Centralną Radę. Hruszewski wtedy powiedział: “Obejdziemy się bez popów. Oni (Moskale) są socjalistami i my jesteśmy socjalistami, jakoś pogodzimy się bez kościoła”. I to, według mojego głębokiego przekonania, było jedną z głównych przyczyn porażki URL nawet przy tej wspaniałej Zjednoczeniu, które dokonało się 22 stycznia. Dzisiaj trzeba mówić o tym, że Akt Zjednoczenia — to dobrze, ale to, że nie został do tego włączony Kościół — to wielka strata. Tę lekcję doskonale zrozumiały inne państwa, przede wszystkim nasza sąsiadka: przez uzurpację Kościoła można zaszkodzić każdemu narodowi. I obecnie, wraz z przyjściem niezwykle agresywnego Patriarchy Cyryla Gundiajewa z ideą “Ruskiego miru”, rozpoczęła się akcja na rzecz zniszczenia ukraińskiej państwowości — poprzez zniszczenie UKP KP. Pod koniec 2010 roku pojawiły się pierwsze oznaki raiderskiego przejmowania nowych świątyń, zbudowanych w ciągu ostatnich 17—18 lat wyłącznie za pieniądze parafian Patriarchatu Kijowskiego, za “łzy” naszego wierzącego narodu, który otrzymywał nędzne pensje. Przejęcia nowo wybudowanych cerkwi miały miejsce w Makarowie w obwodzie kijowskim, w obwodzie donieckim, była próba przejęcia w rejonie taraszczańskim. I to dopiero początek, bo władza nie tylko wspiera te działania, ale i kieruje tym procesem. W 2008 roku Patriarcha Konstantynopola Bartłomiej miał pomysł, by przyłączyć UKP do siebie jako metropolię. Zaczął wywierać na nas nacisk, abyśmy wyrzekli się zarządu patriarszego i wrócili do tradycji średniowiecza, jak było w Rusi Kijowskiej. A wtedy na synodach oni będą decydować, czy dać nam niezależność, czy nie dać. Oczywiście, odrzuciliśmy ten pomysł. A dzisiaj Konstantynopol całkowicie stanął po stronie Moskwy, zgodził się na zniszczenie Patriarchatu Kijowskiego. Nazywanie cerkwi niekanonicznymi — to straszne kłamstwo. W 325 roku przez Sobór Powszechny został przyjęty Symbol wiary. W nim Kościół pozycjonuje się tylko 4 punktami: Jedyny, Święty, Soborowy i Apostolski. Nigdzie nie powiedziano, że są kanoniczne i niekanoniczne cerkwie. Moskiewska, Bułgarska, Serbska, Grecka — wszystkie cerkwie powstały według takiego samego scenariusza, jak dzisiaj powstaje UKP KP. I, oczywiście, przeciwko nim też walczono. Ale podstawa naszego Zjednoczenia, naszej narodowej jedności jest w każdej rodzinie, wszak ktoś obowiązkowo chodzi do cerkwi. Jesteśmy schrystianizowanym narodem. Wszak najwięcej wiernych należy do prawosławia. Około dwóch lat temu rozpoczęliśmy negocjacje z UKP MP. Oni już zgadzali się na zjednoczenie, ale po wybraniu Patriarchy Gundiajewa, surowo nakazał on Sabodanowi unikać jakichkolwiek kontaktów. Obecnie UKP MP znów stała się piątą kolumną nie tylko w życiu kościelnym, ale i na Ukrainie. Wśród uczestników “okrągłego stołu” obecna jest bardzo kompetentna osoba w kwestiach prawa kanonicznego Kościoła Prawosławnego, profesor Ołeksandr Sahan, on może udzielić szczegółowej informacji, jak bombardowani są w ostatnich 18 latach nasi mężowie stanu z pięknymi ukraińskimi nazwiskami, wielcy patrioci. Wpuścili Patriarchat Moskiewski, jak wilka wpuszcza się do owczarni. To było w 1992 roku za naszego pierwszego prezydenta Łeonida Krawczuka. On, nawiasem mówiąc, był przeciw, ale dwóch mężów stanu, a wśród nich i mer Kijowa Iwan Salij, kiedy zajęliśmy Ławrę, przysłali ZOMP i Patriarchat Kijowski stamtąd wyrzucili. Pozwolili, żeby tam osiedlił się Sabodan z jego półterrorystycznym ugrupowaniem. Wierni będą protestować przeciwko upokorzeniu, wspierając Patriarchę Filareta, bo Patriarchat Kijowski z jego 14 milionami wiernych, z episkopatem, duchowieństwem, ze studentami 7 seminariów i akademii, innymi strukturami, które stworzyliśmy przez te 18—19 lat, to też jeden z Bożych cudów, zesłanych Ukrainie, odkąd powstał Patriarchat Kijowski. Mamy 75 % w państwie rdzennej ukraińskiej ludności, nie zwa- Z inicjatywy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. Tarasa Szewczenki w 1999 roku Dekretem Prezydenta Ukrainy ustanowiono i corocznie obchodzi się 22 stycznia jako Dzień soborowości. 19 stycznia “Proświta” z tej okazji przeprowadziła “okrągły stół”. Udział w nim wzięli znani naukowcy, działacze społeczni i polityczni. Podajemy najciekawsze wystąpienia.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
pomimo wojen światowych, Hołodomoru i innych kataklizmów. Bóg jest z nami, on nas chroni i nam pomaga. Pomóżmy więc sami sobie. Wtedy będzie i zjednoczenie, i jedność. Jedność formuje się na podstawie idei. Jaka to idea? Ideą narodową jest wiara w Boga, w swój rodzimy Kościół. ZACHĘCAĆ LUDZI DO DZIAŁANIA Roman KRUCYK, przewodniczący Kijowskiej organizacji towarzystwa „Memoriał” im. Wasyla Stusa. Chciałoby się powiedzieć o tych niedociągnięciach, które są przyczyną sytuacji, jaką mamy po 20 latach niepodległości. W 1991 roku, ogłaszając Akt niepodległości, nie zachowaliśmy ciągłości pokoleń w budowaniu państwa. Stworzyliśmy nowe państwo, nie wspominając, że dążenie narodu ukraińskiego do państwowości nigdy nie zniknęło: od Rusi Kijowskiej i państwa halicko-wołyńskiego. O państwo walczyły OUN-UPA, wielu innych Ukraińców. Wszystkie narody w swojej nauce historycznej starają się zachować ciągłość wydarzeń historycznych, dzięki którym istnieją. Nasi sąsiedzi Bałtowie, inne narody, które wychodziły z ZSRR, ogłosiły odnowienie niepodległości, a my — nową niepodległość. Pamiętam, kiedy Mykoła Pławjuk przekazywał Łeonidowi Krawczukowi insygnia władzy, Krawczuk powiedział: „Musimy ustawowo utrwalić dziedziczność UNR i dzisiejszej Niepodległości”. Niestety, tego nie zrobiono. Ale tę kropkę w historii trzeba postawić. W zeszłym i przedzeszłym roku jeździłem po Ukrainie, kiedy podni- Dlaczego tak się stało, że Zjednoczenie naszych państw, ogłoszone w 1919 roku, nie zapewniło zwycięstwa państwowości narodu ukraińskiego? Kto zniszczył zjednoczoną Ukraińską Republikę Ludową? Najważniejszymi jej niszczycielami były imperialne białe i czerwone armie, rosyjscy monarchiści i bolszewicy, zjednoczeni nienawiścią do samodzielnej Ukrainy. A kto dzisiaj próbuje zniszczyć ukraińską państwowość? „Wujkowie obcej ojczyzny”, pachołki białej i czerwonej Moskwy, regionali i komuniści, zjednoczeni tą samą nienawiścią do ukraińskiego ducha wyzwoleńczego. Minęły 92 lata, a wróg Ukrainy — ten sam, i ci sami jego sojusznicy: odwieczne niezgody i swary w środowisku ukraińskich sił państwowotwórczych. Po Zjednoczeniu nie stworzono jednolitego państwowego aparatu zarządzania, jednolitych sił zbrojnych UNR. Galicja broniła się przed Polakami, Naddnieprze — przed Rosjanami. A co stało się na Ukrainie po zwycięskim 1991 roku? Wrogość i rozłam w Ruchu, schizofreniczne waśnie pomarańczowych liderów i oto macie Ukrainę — nad krawędzią przepaści. Obecna władza, kierowana z Kremla przez neoimperialny klan, miała dokumenty w archiwach. Po prostu przeraziłem się, kiedy studiowałem dokumenty z okresu UNR. Wojownicy armii UNR do tej pory nie są zrehabilitowani, oni nawet dzisiaj, w niepodległej Ukrainie, uważani są oficjalnie za wrogów ludu. Ludzie, którzy tworzyli nasze państwo w tak strasznej walce, do tej pory nie zostali należycie uhonorowani. Ale co robić obecnie, jak być? Czytam różne oświadczenia, w których potępiają wydarzenia, które mają miejsce dzisiaj: aresztowania opozycji, antyukraińskie wypady ministra oświaty, perypetie z ukraińską biblioteką w Moskwie i widzę jedno: potępiamy — i wszystko. A trzeba wzywać ludzi do działania, innej rady nie ma. Iść na jakieś metody siłowe nie można. Są inne metody. Przypomnijmy hasło: „Swój do swego po swoje”. Myślę, że dzisiaj trzeba wzywać ludzi do prenumerowania ukraińskiej periodyki, niekupowania rosyjskich książek, chodzenia do ukraińskich spółdzielni po produkty. Ignoruje nas nasz sąsiad — dlaczego my nie możemy odpowiedzieć tym samym? Wzywać ludzi, by nie odwiedzali UCP PM, która jest ideologicznym centrum naszego północnego sąsiada i jednym z centrów rusyfikacji naszego narodu, niszczenia naszego języka i kultury. Jeśli parafianie do niej nie pójdą, tego kościoła nie będzie. Wszystko to trzeba ludziom wyjaśniać. Podejrzewam, że istnieje specjalna grupa, centrum, które prowadzi walkę i z UCP KP, i z Kościołem Greckokatolickim. Przez 19 lat niepodległości na Zachodniej Ukrainie w bardzo zagadkowych okolicznościach spalono około 200 cerkwi. Dlatego uważam, że dzisiaj jedyną metodą jest oświecanie ludzi, podawanie naszej prawdziwej historii, historii naszego Kościoła i odrzucanie tego, co próbują nam narzucić okupanci, którzy dzisiaj stanęli na czele ukraińskiej władzy. Obchodzenie pamiętnych dat historycznych to jeden z kierunków takiej pracy. PREZENTUJEMY NOWE WYDANIE Wasyl KŁICZAK, dyrektor Centrum Wydawniczego „Proświta”, przewodniczący Kijowskiego obwodowego zjednoczenia „Proświty”. Temat ukraińskiej rewolucji, który dzisiaj omawiamy, wydarzenia lat 1918—1920 zawsze będą nas interesować, bo zawsze będziemy szukać odpowiedzi na pytanie: dlaczego nie powstało ukraińskie państwo? Dlaczego się nie utwierdziło? Przyczyn było wiele. Niemało literatury na ten temat opublikowano i wydano, ale nadal odkrywane są nowe fakty. Jak wiadomo, po ogłoszeniu Uniwersału Centralnej Rady 22 stycznia 1918 roku, wydarzyły się straszne wydarzenia, bitwa pod Krutami. Według obrazowego wyrażenia Jewhena Małaniuka „bohaterowie spod Krut swoją krwią podpisali się pod IV Uniwersałem”. Dwa lata temu wydaliśmy książkę: „Kruty. Styczeń 1918 roku”. Opracował ją Jarosław Hawryluk, artysta ludowy Ukrainy, znany aktor filmowy i aktor teatralny, który z powołania stworzył organizację społeczną — Towarzystwo Kulturologiczne „Bohaterowie Krut”, przez około 10 lat zbierał materiały. To najpełniejsze wydanie o Krutach. Książka miała szeroki rezonans. Wkrótce pojawi się uzupełnione wznowienie przy wsparciu przewodniczącego „Proświty” Pawła Mowczana. Znany historyk Serhij Biłokiń dodał świeże materiały. W szczególności zbadał tragedię głuchowską, kiedy bolszewicy wdarli się do Głuchowa, gdzie okrutnie niszczyli miejscową ludność. Szczególnie cierpiały rodziny żydowskie. W książce są wspomnienia uczestników bitwy pod Krutami, zapisane teraz od potomków bohaterów spod Krut. 28 stycznia w Domu Pisarzy planujemy przeprowadzić prezentację nowego wydania. I o Krutach, i o tragedii kijowskiej, kiedy Murawjow wdarł się do Kijowa i bestialsko niszczył ludzi, napisano wiele. Ale dodawane są nowe świadectwa, nowe akcenty. W poprzedniej literaturze fakty podawano tak, jakby to była samowola Murawjowa, który miał okrutny charakter. W rzeczywistości wykonywał on jasne wskazanie z Kremla od Lenina: Ukraińców niszczyć, topić we krwi, żeby zastraszyć naród. Studiując lekcje przeszłości, projektując je na współczesność, zawsze odkrywasz coś nowego. SYSTEMATYCZNIE PRACOWAĆ Z RADAMI MIEJSCOWYMI
Oleg JACENKO, przewodniczący Ogólnoukraińskiej Młodzieżowej Organizacji Społecznej „Studenckie Bractwo”. Powiem w imieniu młodzieży o potrzebie budowania mostów od minionych wydarzeń do współczesności. Wczoraj znany pisarz Andrij Kurkow w wywiadzie dla BBC powiedział, że tak jak wcześniej w historii dochodziło do konfrontacji dwóch części społeczeństwa: władzy i narodu, tak i teraz dzieje się coś podobnego. Teraz przeciwko nam — powiedział — działa nie armia, jak wtedy w latach 1918—1919, a inne organy upoważnione przez państwo. Obecnie trwa odwrót od tego, co zostało zrobione w planie odrodzenia narodowego na Ukrainie, które było realizowane przez długi czas. Teraz najważniejsze jest znalezienie punktów oparcia, aby przywrócić to, co zostało zrobione, i iść dalej. Proponujemy, aby jednym z takich punktów uczynić organy władzy lokalnej, gdzie obecnie, przynajmniej w Zachodniej Ukrainie, istnieje większość do podejmowania decyzji. Opracowaliśmy 5-letni program, alternatywny wobec kursu humanistycznego, który jest realizowany przez oficjalną władzę. Nazwaliśmy go „Programem rozwoju języka ukraińskiego, kultury i świadomości historycznej obywateli” i złożyliśmy do rozpatrzenia przez rady lokalne. Jest już decyzja Lwowskiej Rady Obwodowej o zobowiązaniu administracji lokalnych do przeznaczenia w tym roku ponad 3,5 miliona na ten program. Podobnie istnieje już decyzja Tarnopolskiej Rady Miejskiej. Obecnie pracujemy we wszystkich jednostkach terytorialnych (miasta, obwody, rejony) Zachodniej Ukrainy, aby została zrealizowana systemowa i fachowa pomoc dla odrodzenia narodowego. Niestety, programy rozwoju języka ojczystego istniały w większości formalnie, wszystko sprowadzało się do pojedynczych świąt, konferencji, „okrągłych stołów”. Doświadczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, kiedy proświcianie udają się do placówek oświatowych z konkretnymi płytami dla młodzieży, zyskało znaczne rozpowszechnienie. Chcemy wesprzeć to, co robi towarzystwo „Memoriał”, badając i rozpowszechniając konkretne materiały historyczne. Wzywam wszystkich do zwracania się do rad lokalnych, aby finansowały przez budżety lokalne zarówno prezentacje, jak i wystawy objazdowe, a także rozpowszechniały idee Soborowości. Aby nie tylko na Boże Narodzenie czy inne święta w Zachodniej Ukrainie przyjmowano uczniów ze Wschodu, ale aby przyjmowano na przykład zwycięzców lokalnych konkursów, konkursów prac naukowych Małej Akademii Nauk itp. Czyli przejść od rozmów o tym, jak trzeba kochać język ojczysty, do konkretnych czynów. Proponujemy odnawiać księgozbiory biblioteczne, ekspozycje w muzeach, tworzyć wystawy objazdowe, maksymalnie stosować arsenał środków informacyjnych XXI wieku, aby dzięki programom samorządowym realizować systemową pracę nad rozwojem świadomości narodowej, świadomości historycznej, tak jak jest to zapisane w 11 artykule Konstytucji, ale nie jest wykonywane przez obecną władzę. Dzisiaj będziemy rozpatrywać szeroką falę apeli deputowanych różnych szczebli. Poinformowano nas, że już opracowują odpowiednie programy i są gotowi wcielać nasze propozycje w życie. Materiał przygotowała Nadija KYRIAN Zdjęcia Olesia DMYTRENKI Widzimy tutaj nowy splot rąk i umysłów, zdolnych obronić Ukrainę. Tutaj przedstawione są wszystkie ziemie ukraińskie. Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret (Doniecczyzna), Julia Tymoszenko (Naddnieprze), Tiahnybok, Steckiw, Palczynski (Galicja), Tarasiuk, Zajec (Polesie), Sobolew, Naływajczenko (Zaporoże), Hrycenko, Katerynczuk (Czerkaszczyzna), Braciun (Podole), Łukjanenko (Czernihowszczyzna), Ratuszny (Tarnopolszczyzna), Skypalski, Porowski (Wołyń), Horbatow (Donieck), Żornowy (Siczosław) i najmłodszy wśród nas — Ołeksandr Danyluk, jeden z liderów zeszłorocznego Majdanu, który również z miejsca urodzenia ma prawo reprezentować Kijów. Wszystkich nie da się wymienić, ale wymienieni i niewymienieni, wszyscy my — przede wszystkim nie politycy, nie obywatele o szczególnym statusie, a dzieci swojego kraju, swojej rodziny i ziemi, ludzie z ukraińskimi sercami, którzy biorą odpowiedzialność za los Ukrainy. Jednoczmy się! Jedność — zwycięstwo! Sława Ukrainie! Dmytro PAWŁYCZKO
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
budowniczych «russkiego mira», kieruje swoją działalność na przekształcenie naszego państwa w kolonialną własność władców Rosji, w posłuszną parafię Moskiewskiego Patriarchatu. Moskiewski Patriarchat zapłacił naszemu najwyższemu urzędnikowi 50 tysięcy euro za przekazanie cerkwi Kijowskiego Patriarchatu w ręce ukrzyżowywaczy; niewiele, ale Judasz dostał tylko trzydzieści srebrników za zdradę swojego Nauczyciela. Władza zamyka w więzieniach swoich politycznych przeciwników, myślących zastrasza, podłych kupuje, a nad wszystkimi wyciąga dyktatorską żelazną rękę, od której ma krzepnąć ludzka dusza. Kierunek polityki reżimu Janukowycza, którego istotę odzwierciedla zbrodnicza, antyukraińska działalność ministra Tabachnyka, jest ukierunkowany na to, by wyrwać z ukraińskiego serca poczucie narodowej godności, a z ukraińskiej pamięci — historię walki narodu z najbardziej zajadłym wrogiem Ukrainy — rosyjskim caryzmem i komunizmem. Przy pomocy swoich klewretów i piątej kolumny Moskwa wtrąca nasz naród w epokę Ruiny. Język, kultura, duchowość mają być stopniowo zniszczone, a narodowa idea ukraińskiego narodu, jego energia państwotwórcza jest już skuta i zastąpiona hasłem: «Wszystko dla ludzi, a dla Ukraińców — nic!» Ludzie to beznarodowi, jak proletariusze Marksa, budowniczowie nowej URSR pod dachem, na którym siedzi dwugłowy, niestrudzony, lecz bezskuteczny zabójca Prometeusza. Ale winni naszych nieszczęść są nie tylko przybysze z kosmosu rosyjskiego szowinizmu, lecz także ukraińscy zawodowi patrioci, chorzy na egoizm, zaślepieni zazdrosną wrogością wobec swoich braci-jednomyślników, wodzowską pychą przeciwną wszystkim.
Drodzy moi, dwadzieścia lat temu stałem na tym placu i otwierałem wiec Ruchu z okazji rocznicy Zjednoczenia. Wtedy na drodze od Lwowa do Kijowa w jednym łańcuchu stało setki tysięcy ludzi z flagami, flag nie starczyło dla wszystkich, bo uszyto ich zaledwie półtora miliona. Tego dnia na Placu Sofijskim z żywego serca narodu wyłoniło się nieśmiertelne ukraińskie państwowe, czyli soborność, za którą umierali w bojach kozacy Chmielnickiego i Wyhowskiego, Mazepy i Petlury, żołnierze UPA oraz najjaśniejsze umysły ukraińskiej inteligencji w Sandarmoch i w niezliczonych katowniach NKWD. Boże, błagam, daj nam siłę, abyśmy się zjednoczyli i powrócili w blask niebiesko-żółtych flag Dnia Zjednoczenia, w zwycięski nastrój odradzającej się Ukrainy! Dziś święto Soborności jest zaćmione, ale nasze słońce nie zgasło, bo my tu jesteśmy!
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
kształtowanie narodu. A to oznacza, że mamy do czynienia wyłącznie ze spekulacjami. Jedne siły polityczne idą na plac Kontraktowy i nazywają siebie demokratami, drugie idą na plac Michajłowski i nazywają siebie demokratami-patriotami, trzecie idą na historyczny plac soborny — Sofijski i też nazywają siebie demokratami, czwarte — na plac Europejski… Powiedzcie, jaki jeszcze komentarz jest potrzebny? U nas nie będzie porządku, dopóki nie zaczniemy troszczyć się o wewnętrzną konsolidację społeczeństwa. Nie można ciągnąć partyjnego żupana w tak świętej sprawie, jak zjednoczenie. Wchodząc do polityki, starałem się robić wszystko, aby siły polityczne jednoczyły się wokół procesów narodowych. A wokół czego jednoczy się każdy naród? Wokół wielkich świąt. Ten, kto nie życzy dobrze Ukrainie, zawsze będzie nastawiony przeciwko państwowości, będzie mówił, że mamy różny język, różną pamięć, różnych bohaterów, różną historię. Spór niszczy państwo. — Jaką widzi Pan swoją jednoczącą funkcję we współczesnej Ukrainie? — Ludzi może połączyć uświadomienie sobie tożsamości narodowej. Kiedy jesteśmy zjednoczeni — łatwo mówić o kulturze, gospodarce, polityce. Ale takie zjednoczenie nie tworzy się szybko. Kiedy uświadamiasz sobie źródła przeszłości, łatwo dostrzec przyszłość, uświadomić sobie, gdzie ten naród będzie, jakie są jego priorytety, jak reaguje na wyzwania. Przez minione pięć lat poruszaliśmy te struny, które wzywają do dialogu i prowadzą naród (za pięć, dziesięć, dwadzieścia lat) do konsolidacji, z której dumni są obecnie Litwini, Czesi, Polacy. Naród — to najwyższy przejaw ludzkiej solidarności. Jestem przekonany, że zadaniem nr 1 dla każdego Prezydenta, na wiele lat — jest pielęgnowanie naszej państwowości. To nie jest ta polityka, która przyniesie laury, ona będzie cię męczyć, zadawać rany... Ale przez te blizny będziesz pamiętać, że robisz najświętszą sprawę — gromadzisz siłę swojego narodu. Przecież to twoja rodzinna ziemia, ona daje ci chleb. Jak można żyć i nie kochać jej?
Maschinelle Übersetzung
Z okazji Dnia Jedności w utworzonym pod koniec października Instytucie Prezydenta Wiktora Juszczenki „Strategiczne Inicjatywy” odbyło się spotkanie ukraińskich dziennikarzy z trzecim Prezydentem Ukrainy. Na pierwszą (po długim okresie milczenia) audiencję Wiktor Andrijowycz zaprosił tylko pięć wydawnictw, wśród których jest także „Słowo Proświty”. Rozmowa trwała ponad trzy godziny. Mówiono zarówno o historycznych kamieniach milowych ukraińskiego państwowotwórstwa, jak i o współczesnych tendencjach rozwoju państwa, każdy z obecnych dziennikarzy otrzymał wyczerpujące odpowiedzi na pytania. Proponujemy czytelnikom „SP” najciekawsze z nich. — Pana zdaniem, kraj dzisiaj zmierza ku Jedności czy ku rozłamowi? — Uważam, że rozdzielić Ukrainę z każdym rokiem jest coraz trudniej. Najniebezpieczniejsza polityczna gwardia, która mogłaby dokonać zwrotów w naszej historii, odchodzi w przeszłość. Dziękuję Bogu, że przychodzi pokolenie, które nie zna czerwonych flag, pionierskich krawatów, komsomolskich odznak, które myśli kategoriami europejskimi. Cieszę się, że na Ukrainie rośnie takie pokolenie. Ale z szacunkiem odnoszę się także do innych poglądów. Przecież na Ukrainie pewna część społeczeństwa nigdy nie zmieni swoich ideałów, zabierze je ze sobą do grobu. Oczywiście, są rzeczy, które zjednoczony naród przeżyłby o wiele łatwiej, niż przeżywa je Ukraina. Rozejrzyjcie się, jak przez ostatnie 400 lat Ukrainę cięto imperialnymi granicami, ile razy zakazywano języka, ile tysięcy księży legło kośćmi w obcej ziemi, ilu zginęło patriotów — robi się strasznie. To zbyt wielka zapłata za naszą niepodległość. Ostatnie stulecie przeżyliśmy w totalitarnym systemie, który nie dopuszczał dwóch zdań, innych poglądów. Żyliśmy w systemie skrajnego lewicowego radykalizmu, który przyniósł kolosalną szkodę i którego do dziś nie osądzono. Ale ja nie wydaję żadnych ocen, gdyż w pewnych okolicznościach najlepszym lekarzem jest czas. Dlatego proces naszego stawania się odbywa się w wielkich mękach, których inny naród mógłby nie mieć. Powiedzmy, każda znacząca data dla mojego narodu wywołuje u pewnych sił politycznych wiele pragnień przeprowadzenia jakiejś kolejnej spekulacji. Nie są wyjątkiem ani 22, ani 29 stycznia. Każda taka data to wyzwanie dla nas — kim jesteśmy? Jak byśmy działali w tamtych sytuacjach? Nie mam wątpliwości — drogę od narodu do państwa społeczeństwo przechodzi nie w rok, nie w dwa. Na tej drodze pojawia się wiele nieporozumień, niepewności, tragedii… W tym procesie żyje Ukraina przez ostatnie 20 lat. Bez wątpienia jest to unikalny proces historyczny, w którym jest o wiele mniej pesymizmu niż optymizmu. Ale żeby to ocenić, potrzeba czasu. — Czy Jedność jest zdolna zjednoczyć ukraińskich polityków? — Bardzo często dochodzi do upolitycznienia rzeczy, które dotyczą — Jak Pan ocenia próby obecnej władzy przepisania ukraińskich podręczników historii i wprowadzenia dwujęzyczności? — Z najwyższych gabinetów władzy narzuca się dzisiaj dyskusję o drugim języku państwowym. Żaden naród świata nie prowadzi dzisiaj takiej dyskusji. Odrzuca się nas o setki lat wstecz, w jakieś zdziczenie, kiedy poddajemy w wątpliwość kwestie statusowe (nie mam na myśli języka komunikacji). Już nie mówię o tym, co zapewnia normalną komunikację ludzi, politykę bezpieczeństwa… Często robi się wstyd, kiedy rozumiesz, na jak słabym poziomie jest nasza świadomość narodowa. Nawet połowa dziennikarzy myśli kategoriami wczorajszymi. Dla narodu to bardzo trudne, ale nie można opuszczać rąk. We wszystkich sferach staraliśmy się tworzyć nową politykę. Dotyczyło to także programów „Język ukraiński” i „Książka ukraińska”. Niestety, daleko nie wszystkie sumy udawało się przeprowadzić przez Radę Najwyższą, gdzie większość głosów miał Premier. Ale Prezydent nie podejmował działań w kierunku zawężenia używania języka ukraińskiego, a wręcz przeciwnie, krok po kroku, we wszystkich sferach starał się zwiększyć procent jego użycia. Mieliśmy tylko pozytywne tendencje. Policzcie, o ile wzrosła w ciągu pięciu lat liczba szkół z ukraińskim językiem nauczania, o ile godzin zwiększyła się liczba ukraińskojęzycznych programów telewizyjnych. Ważne, aby nasze dzieci, młodzież nie powtórzyły błędów przeszłości. A przeszłość się nie powtórzy, jeśli wszędzie będzie je otaczać język ukraiński, język ich państwa. Najtrudniejszym w naszej polityce było wypracowanie motywów tolerancyjnego postrzegania polityki językowej we wszystkich regionach. Pierwszy punkt naszej jedności — język. Państwo dzisiaj cierpi z powodu niezgody i agresji humanitarnej. Jeśli obecna władza ignoruje kwestię jedynego języka państwowego, to nie prowadzi polityki konsolidacji społeczeństwa. Przecież tylko skonsolidowany naród jest zdolny do cudów gospodarczych. Pamiętam hasło z minionych wyborów: „Dwa jazyka — odna strana”. Niedorzeczność! Takiego nigdy nie będzie, mądry naród do tego nie dopuści. Ale u nas rozgrywa się tę kartę! Jeszcze jeden bolesny temat — cerkiew. Nasze Prawosławie jest rozdarte na cztery wyznania. Dlaczego Ukraińcom wkłada się do głowy, że życie w międzywyznaniowej niezgodzie to norma? I wymyślają niuanse, które rzekomo są podstawą dla takiej pozycji. Bez duchowego zjednoczenia czekają nas trudne egzaminy. Prędzej czy później dojdziemy do jednej cerkwi lokalnej. Historia. Dlaczego jest taka różna? Bo nie ma „wspólnej” historii. Każdy naród ma swoją historię. Możemy brać udział we wspólnych wydarzeniach, ale każdy z narodów ma swój pogląd na nie i, bez wątpienia, swoich bohaterów. Tylko własna historia formuje dziedzictwo, które łączy naród. Tak można mówić i o kulturze, i o bezpieczeństwie, i o gospodarce… — Jednym z Pana głównych osiągnięć uważa się wolność słowa. Jak Pan ocenia obecny stan wolności ukraińskich mediów? — Wy jesteście liderami, wy jesteście władzą, macie monopol na najważniejsze — informację. Macie magiczny wpływ na ludzkie myślenie, bo posiadacie ten środek, który może je kształtować. Macie jeszcze bardzo dużo pracy, niezwykle ciekawej, przemyślanej. Bo to, co dzisiaj dzieje się na Ukrainie, dla dziennikarza jest dobrym polem do poważnych rozważań, badań.
— Czy zgadza się Pan ze stwierdzeniem, że Wiktor Juszczenko to tragiczna postać w ukraińskiej historii? Gdyby mógł Pan wrócić do 2004 roku, co by Pan zmienił, jakie istotne kroki w budowaniu państwa podjąłby Pan inaczej? — Zmieniłbym pewną część swoich partnerów. Po zakończeniu swoich uprawnień tragizmu nie odczuwam i jestem pełen energii, ambitności, zaciętości bardziej niż 5 lat temu. Jeszcze bardziej jestem przekonany o słuszności swoich ideałów. Moim celem nie jest pokonanie lewicy czy prawicy, a zjednoczenie ich wokół narodowych priorytetów. Myślę, że nie warto było niczego zmieniać dla kariery, drugiej kadencji. Dobrze rozumiem, jaką nację reprezentuję, w jakim stanie jest ta nacja. Mogli mnie nie rozumieć, teraz większość może mnie nie popierać, ale czas wszystko postawi na swoim miejscu. Gdybym miał możliwość przekazania narodowi bardzo wielu niuansów podejmowania poszczególnych decyzji, to nacja zmieniłaby swoje poglądy wobec pewnych osób. Za wysokimi słowami, za pięknymi garniturami często stała ludzka pustka, u podstaw której — ego, sława i władza. Teraz piszę książkę, gdzie będzie nie tylko historia mojego prezydentury, ale też mój światopogląd, system budowania państwa… Jestem przekonanym zwolennikiem demokracji parlamentarnej. Demokracja prezydencka czasów Kuczmy — też ciekawy model, ale ma więcej ryzyk. Niektóre z nich obserwowaliśmy w 2004 roku, napiszę o tym… Nie mam wielkich rozczarowań w tym, co się dzieje. Byłoby wielkim błędem gniewać się na pewne polityczne persony. Tak, oni tworzą tę politykę, to jest ich polityka. Ale oni nigdy by tego nie robili, gdyby za nimi nie było 13—14 milionów głosów wyborców, którzy ich poparli i mają takie same przekonania. Nie warto tracić emocji, ludzkiej energii na antypatię, wszak przyczyna jest głębiej. To o wiele poważniejsze, niż jest na powierzchni. A to, co wydarzyło się niedawno w Sądzie Konstytucyjnym (wróciliśmy do tego, co sześć lat temu mieliśmy), bez wątpienia zasługuje na negatywną ocenę. Pojawia się motywacja, która wypada z kontekstu demokratycznego procesu. Takie decyzje są możliwe, ale wyłącznie poprzez mechanizmy polityczne, a nie poprzez nacisk na sąd. To już manipulacja.
Maschinelle Übersetzung
— Dlaczego nie wsadził Pan za kraty swoich oponentów w 2004 roku? — Wiem, że reprezentujemy politycznie skomplikowane państwo, w którym wsadzenie polityka za kraty jest praktycznie jeszcze niemożliwe. Jak tylko organy ścigania próbują zaczepić polityka, pojawia się kontrargument — to represje polityczne. Jeśli Prezydent zacznie wsadzać do więzienia, to będzie to, co na Haiti, w Wybrzeżu Kości Słoniowej czy tak jak teraz w Tunezji. Jeśli będzie potrzebny taki mechanizm rozprawy (nawet sprawiedliwej), to dobrze wiecie, od kogo trzeba zacząć, ale bardzo słabo wiecie, na kim trzeba skończyć — a koniec, z reguły, dotrze do waszej wsi i dotknie samego ostatniego domu, oto wtedy przypomnicie sobie o demokracji. Nie zemstą trzeba żyć. Zła nie powinno być. Sprawiedliwość polega na nieuchronności kary, a nie na jej głębokości. — Proszę skomentować, dlaczego w żaden sposób nie dochodzi do logicznego zakończenia sprawa Pana otrucia. — Nie mam wątpliwości, że ta sprawa może zostać doprowadzona do finału i przestępcy, których dzisiaj nie ma na Ukrainie, mogą zostać należycie ukarani. Do tego potrzebna jest wola i środki techniczne. Czy wystarczy obecnej władzy woli, by doprowadzić tę sprawę do końca przez odpowiednie instytucje systemu sądowniczego? Myślę, że będziemy świadkami dyskusji, różnych wersji… Nie było żadnego żądania Prokuratury Generalnej, którego bym nie wykonał. Teraz ktoś żąda powtórnej analizy. Szanowni, nie może być powtórnej analizy. Nowa analiza może być. Ale powtórzyć w sobie charakterystykę krwi sprzed sześciu lat nie mogę. Mówiono mi, że nie mamy laboratorium, doświadczenia, dlatego trzeba robić międzynarodową analizę. Teraz, po 6 latach wyjaśnia się, że wskaźniki laboratorium w trzecim znaku po przecinku miały odchylenia. Eksperci mówią, że tak nieznaczne rozbieżności we wskaźnikach świadczą jedynie o tym, że każde laboratorium ma swoje metody badania. To naturalne, że wskaźniki się różnią, przecież nie o rząd wielkości, a o setne się różnią! Chciałbym, aby ludzie, którzy organizowali ekspertyzę, ponieśli odpowiedzialność, jeśli dzisiaj ktoś podważa jej wyniki. Czy nie dotrzymali procedury, czy były jakieś inne przyczyny. Chcę, żeby prokuratura wreszcie postawiła kropkę w tej kwestii i przekazała sprawę do sądu. — Wiktorze Andrijowyczu, proszę opowiedzieć o Pana stosunku do procesów sądowych, związanych z anulowaniem Dekretów o nadaniu tytułu Bohatera Ukrainy S. Banderze i R. Szuchewyczowi. — To farsa, ponieważ nie jest kompetencją sądu rozpatrywanie konstytucyjnych decyzji Prezydenta. Weto na nie może nałożyć chyba tylko Sąd Konstytucyjny, ale on tego nigdy nie zrobi, bo nie ma ku temu żadnych podstaw. Ja absolutnie świadomie podejmowałem te decyzje i jeśli dążymy do porozumienia i jedności narodowej, to musimy wychowywać się na prawdziwej historii… Każdy naród ma sławić swoich bohaterów i to jest normalne. Starałem się zagoić rany niezgody prawdą, porozumieniem, pojednaniem. Rozmawiał Jewhen BUKET Zdjęcia Ołesia DMYTRENKA Ołena FESZCZENKO, przewodnicząca Czerkaskiego zjednoczenia obwodowego WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Kaniów. Góra Czerniecza. Wokół cisza. Wydaje się, że wszystko: i ludzie, i przyroda — zamarło lub myśli o jednym. Chyba tak jest. Przecież w ten zimowy dzień przyroda na swój sposób, ludzie na swój sposób smucą się, bo wspominają wielkiego patriotę, wielkiego Ukraińca, odważnego człowieka — Ołeksę Hirnyka. To ten Ukrainiec, który spalił się 21 stycznia 1978 roku za Ukrainę, za jej język, za niepodległość, za naród… Urodził się w rodzinie rolników, wielkich patriotów, którzy na cześć bohatera ludowego Ołeksy Dowbusza nazwali swojego syna, mając nadzieję, że i on, jak Dowbusz, będzie odważny. Przyjechał z dalekiego Kałusza do T. Szewczenki w Kaniowie, żeby pomodlić się za wszystkich, żeby poprosić o wybaczenie Wielkiego Kobziarza, Ukrainę-matkę. I tutaj, na znak protestu przeciwko samowoli, która czyniona była wobec języka ojczystego, spalił się. Przygotowywał się do tego ponad rok. Zima 1978 roku okazała się śnieżna i zimna. Samotnie Zjednoczenie Ukraińskiej Republiki Ludowej i Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej, ogłoszone na placu Sofijskim 22 stycznia 1919 roku, weszło do historii naszej państwowości jako epokowe wydarzenie historyczne, które zaświadczyło o dążeniu Ukraińców do życia w jednolitym sobornym niepodległym państwie. Potężnym impulsem do odnowienia ukraińskiej państwowości pod koniec XX wieku stał się zorganizowany przez Ludowy Ruch Ukrainy liczny wiec, który odbył się na tym placu 21 stycznia 1990 roku, oraz żywy ludzki łańcuch między Kijowem a Lwowem, jako przejaw woli i zdolności sił narodowo-demokratycznych Ukrainy do działania wspólnie i efektywnie. Najnowsza historia Ukrainy świadczy, że największe sukcesy w tworzeniu współczesnego ukraińskiego państwa siły patriotyczne osiągały tylko wtedy, gdy działały zjednoczonym frontem. I odwrotnie, ich rozbicie zawsze powodowało porażki, które hamowały postęp w budowie europejskiej Ukrainy, wzmacnianiu jej niepodległej państwowości oraz tworzeniu należytych warunków życia dla jej obywateli. Właśnie przez brak zjednoczenia i kłótnie w obozie narodowo-demokratycznym obecnie na Ukrainie utwierdził się antykonstytucyjny, antynarodowy i antyukraiński reżim. Jego polityka ma niszczycielskie skutki dla społeczeństwa, prowadzi do zubożenia większości ukraińskich obywateli, zaprzecza elementarnym demokratycznym prawom i wolnościom człowieka i, w końcu, stawia pod znakiem zapytania samo istnienie Ukrainy jako niepodległego państwa. Reżim Janukowycza jest instrumentem realizacji polityki Rosji, skierowanej na zniszczenie ukraińskiej Ukrainy i likwidację jej państwowej niepodległości. Przekonującym świadectwem tego jest antyukraiński kurs humanistyczny obecnego reżimu, który niszczy odrębność ukraińskiego narodu — systemotwórczego składnika Ukraińskiego państwa narodowego. W istocie, reżim Janukowycza realizuje planowaną w Moskwie agresję humanistyczną przeciwko Ukrainie, której strategicznym celem jest stworzenie Ukrainy bez Ukraińców i rozwiązanie w ten sposób „kwestii ukraińskiej” w kontekście rosyjskich dążeń imperialnych. Obecna władza wbrew Konstytucji daje pierwszeństwo Moskiewskiemu wszedł na wysoką górę, podszedł do mogiły Tarasa, ostatni raz wznosząc głowę do niebios. O sto metrów od mogiły duchowego ojca Ukrainy dokonał zaplanowanego czynu, a przed tym jeszcze ulotki zostawił potomnym, w których słowa: „Tylko w taki sposób można protestować”. Dokonał tego, żeby przyciągnąć uwagę całego świata do Ukrainy, do jej języka. Oto już 33. rok nie ma Ołeksy
Hirnyka wśród nas nie ma, ale pamięć o jego czynie żyje, przekazywana jest z pokolenia na pokolenie i co roku w tym dniu przychodzą towarzysze broni Bohatera Ukrainy, aby pokłonić się świętemu miejscu, wspomnieć wybitnego Ukraińca. W tym roku, jak zawsze, inicjatorem i organizatorem upamiętnienia ojca był syn — Jewhen Hirnyk. Uczestnicy tego wydarzenia wykonali hymn Ukrainy, wraz z księdzem pomodlili się za jasną duszę odważnego człowieka. Z przemówieniami występowali kijowianie, mieszkańcy Kaniowa, mieszkańcy Czerkas. Każde słowo brzmiało wyrafinowanie i poruszająco. Czerkaskie zjednoczenie obwodowe i Kaniowskie rejonowe zjednoczenie „Proświty” dołączyły do tego ważnego wydarzenia. Przewodnicząca Kaniowskiego rejonowego zjednoczenia Wira Nosenko, która najbardziej opiekuje się tym świętym miejscem, przeczytała poezję, a proświcianie wykonali pieśń „Modlę się za ciebie, Ukraino!”. Zrywu narodu ukraińskiego do wolności, do swobody, do niepodległości nie da się zgasić. skoordynowanych działań w celu uformowania szerokiego ruchu oporu narodu oraz zapoczątkowania systemowych masowych akcji, aby wymusić na władzy: — natychmiastowe zaprzestanie represji politycznych przeciwko opozycji i uczestnikom nowego Majdanu; — przywrócenie praw obywateli do swobodnego wybierania i bycia wybranym do Rady Najwyższej oraz wybór nowego, zdolnego do działania ukraińskiego parlamentu; — przeprowadzenie przedterminowych wyborów Prezydenta Ukrainy zgodnie z Konstytucją z 1996 roku; — uchylenie ustaw, które naruszają prawa socjalne i ekonomiczne obywateli; — rezygnację z przyjmowania ustawodawstwa emerytalnego, mieszkaniowego oraz innych aktów dotyczących ochrony socjalnej, które prowadzą do tragicznego obniżenia poziomu życia w kraju i wzbogacenia niewielkiej garstki oligarchów; — rezygnację z planów skierowanych na pozbawienie ziemi ukraińskich rolników oraz rozgrabienie ziemi — ogólnonarodowego dobra i głównego strategicznego zasobu Ukrainy; — denuncjację porozumień charkowskich jako takich, które są sprzeczne z Konstytucją Ukrainy i podważają jej bezpieczeństwo narodowe; — zaprzestanie antyukraińskiej polityki humanitarnej, usunięcie ze stanowiska D. Tabacznyka jako jej przewodnika oraz uchylenie rządowych zarządzeń i rozporządzeń skierowanych na rusyfikację Ukrainy, pozbawienie Ukraińców pamięci historycznej i zniszczenie europejskiego systemu edukacji w kraju; — zaprzestanie polityki wspierania tylko jednej konfesji religijnej — Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego, dyskryminacji innych konfesji oraz prób zniszczenia tradycyjnych ukraińskich cerkwi. Będziemy bronić naszych praw politycznych, ekonomicznych i socjalnych, państwowości języka ukraińskiego, praw językowych wszystkich mniejszości narodowych, kultury, duchowości, pamięci historycznej i państwowej niepodległości Ukrainy. Wzywamy obywateli, aby byli gotowi stanąć ramię w ramię na Majdanie, aby znów pokazać światu, że Ukraina jest i zawsze będzie! Chwała Ukrainie! 22 stycznia 2011 roku m. Kijów Plac Sofijski
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
patriarchatowi, nie tylko dyskryminuje inne wyznania, ale prowadzi politykę skierowaną na zniszczenie tradycyjnych ukraińskich cerkwi, których parafianami jest większość ukraińskich obywateli. Taka polityka jest niedopuszczalna i zgubna, ponieważ jej celem jest przekształcenie Ukrainy w zdenacjonalizowaną część “ruskiego miru”. Antykonstytucyjna zmiana formy rządów w połączeniu z ograniczeniem niezależności systemu sądowniczego doprowadziła do uzurpacji władzy przez Prezydenta, upadku ukraińskiego parlamentaryzmu, prześladowania opozycji politycznej, uchwalania ustaw oraz zawierania umów międzynarodowych, które podważają podstawy bezpieczeństwa narodowego Ukrainy. Strategiczne ustępstwa na rzecz Rosji wyrządziły szkodę interesom narodowym Ukrainy i nie przyniosły ani pomocy finansowej państwu, ani obniżenia cen gazu dla ludności, ani poprawy naszego dobrobytu. Przeciwnie, życie Ukraińców znacznie się pogorszyło. Zastrzyki finansowe od MFW reżim Janukowycza otrzymuje na warunkach zniesienia ulg socjalnych, podniesienia wieku emerytalnego oraz zwiększenia taryf za usługi komunalne. Władza jest nastawiona na jak najszybszą realizację planów pozbawienia ukraińskich rolników ziemi, podziału jej między oligarchów i sprzedaży obcokrajowcom. Swoimi działaniami w sferze gospodarczej reżim Janukowycza zapędził się w ślepy zaułek, z którego próbuje wyjść, wykorzystując obywateli. Cyniczna próba wprowadzenia niesprawiedliwego Kodeksu podatkowego wywołała w ubiegłym roku szeroki opór społeczny oraz powstanie w Kijowie i centrach obwodowych kraju nowego Majdanu. Zdjęcie Olesia Dmytrenki. Masowy protest przedsiębiorców zademonstrował siłę i rozum społeczeństwa, jego zdolność do stawiania oporu reżimowi w obronie swoich praw, jedność Wschodu i Zachodu Ukrainy. Jednocześnie należy uświadomić sobie, że drogę do uchwalenia niesprawiedliwego Kodeksu podatkowego utorowały wcześniejsze antykonstytucyjne, antypaństwowe i antyukraińskie akcje reżimu Janukowycza, które ze strony partii politycznych i szerokiej opinii publicznej nie spotkały się z należytym oporem. Istniejące i przyszłe zagrożenia dla ukraińskiego społeczeństwa i państwa ukraińskiego można przezwyciężyć jedynie zjednoczonymi wysiłkami wszystkich zdrowych sił społecznych i państwowotwórczych. Bez ich jedności w oporze wobec antynarodowego reżimu Ukraina ryzykuje utratę niepodległości państwowej. Wzywamy partie polityczne i organizacje społeczne do sko-
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Jesteśmy statystami duchowej pustyni.
Wirówka idiotyzmu.
Ukraina to rezerwat dla Ukraińców.
Kwazidemokracja.
Gogol to rosyjski pisarz, ale to ukraiński geniusz.
Zmęczona kobieta pod wieczór to już moździerz.
Dwoje ludzi powinno wzajemnie tworzyć siebie nawzajem.
Nawet w sowieckim ideologicznym kotle nie warzono Ukraińców w takiej smole.
Stopień narodowego patosu wskazuje na gorączkę.
Język jak słowik, a ćwierkają Bóg wie co.
Naród zaprogramowano na beznadzieję.
Wobec groźnych wydarzeń ukraińskie kozactwo zebrało się na Wielką Radę. Pogadali, pośpiewali, pomodlili się w cerkwi i ugotowali kulisz.
Nowa forma wolności słowa — kto co chce, to i gada.
Ludzi zombifikują, dezorientują; nie trzeba zajmować poczty i telegrafu — telewizja zajęła wszystko.
Brezentowe fale namiotów przykryły Majdan.
Gwizdnęło naszą Niepodległość w podziemną rurę.
Los strzela do Ukraińców dubletem.
Mamy tak głęboki kielich cierpliwości, że chyba już bez dna.
Społeczeństwo nie dość, że chore, jest jeszcze wyraźnie plebejskie.
Jeśli ja nie przeżyję, ludzkość nawet nie zauważy, a jeśli ludzkość nie przeżyje, to i mnie będzie kaput.
Takimi oczami można ładować pistolet.
Najgorsze w naszym narodzie jest to, że przyzwyczaja się do wszystkiego.
Jestem pewną jednostką elektoratu; po takich jak ja jeszcze nie jedna małpa wdrapie się na wyższe gałęzie władzy.
U nas wybory zaczynają się na długo przed wyborami.
Mały naród krymskotatarski ma liderów, a taki wielki jak nasz — same tylko kierownicy i przewodniczący frakcji.
Władza u nas jest gruboskóra. Po takiej skórze mróz nie przejdzie.
Ukrainę wprowadzono w przyszłość pod znakiem ściętej głowy (o Gongadze — M. B.).
Każdemu pokoleniu śnią się własne koszmary.
Ktoś z nas jest chory — czy ta władza, czy ja.
Mądrość mężczyzny to milczeć, gdy przemawiają żywioły.
Opozycja w zachwycie — przywidziało jej się zwycięstwo.
Linię frontu narodowego ratunku u nas dawno już trzymają umarli. A zwyciężyć można tylko wtedy, gdy trzymają ją żywi.
Zdjęcie: Serhij Marczenko
Wybieramy ich nie dlatego, że chcemy wybrać, lecz dlatego, że oni chcą być wybrani.
Boże, ile ten naród ma godnych ludzi, a dlaczego żyje tak niegodnie?
Znowu wybrano tych samych, więc będzie to samo.
Bóg nam wciąż coś chce powiedzieć, a my wciąż nie słyszymy.
Gdzież na planecie jest jeszcze taka strefa czarnobylska, że nam, choć to już nie strefa, i tak wszystko jest strefą?
Mojżesz wyprowadził z egipskiej niewoli i wyprowadził. A my na własnej ziemi — dlaczego nijak nie możemy wyjść?!
Nasz język zasypują piaski duchowych pustyń. Nie ma Ukrainy w duszach.
Wokół niej nagromadzono tyle mgławic, że Andromedy nie widać.
Serce kolibra jest niemal trzykrotnie większe niż żołądek. Gdyby tak u ludzi. To było by dopiero serdeczne społeczeństwo.
Coraz trudniej odróżnić seriale detektywistyczne z ekranu od seriali naszej polityki.
Zbyt wiele tragedii było w naszej historii. Przechodzimy etap farsy.
16 lipca Światowy Dzień Sprawiedliwości. Widać to wyraźnie: gdziekolwiek spojrzysz, sama sprawiedliwość.
Wejść do bram piekła łatwiej, niż wyjść stamtąd.
Społeczeństwo jest podminowane plotkami.
Słońce mojego losu, kotwica mojej wolności — kobieta!
Namiętność to natchnienie ciała, a miłość to natchnienie duszy.
Świat wchodzi w fazę beznadziei.
Czas rozrzucać pociski, czas je zbierać (o wybuchach składów wojskowych na Ukrainie — M. B.).
Nasz orzechowy intelekt. Wybieramy tych samych i tych samych, a potem przerażamy się: co to za potwory mamy u władzy? Przecież to sen naszego rozumu je zrodził.
Każda partia oblepia swoimi liderami wszystko, czego dotknie klej.
Kompensujące moce niczego nie kompensują. Gwarantujący gwaranci niczego nie gwarantują.
Władza czekała na prowokacje, postawiła granice —
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
Najlepsi z nas to dziennikarze. Oczy społeczeństwa, które śpi.
Imperatyw kobiecy zawsze jest jeden: ty jesteś winny i ty musisz.
Skoro już wzięliście się do walki, to walczcie, panowie.
Z tego kamienia, który trzymacie za pazuchą, państwa nie zbudujesz.
Dyktat prymatów. Dokąd ma się podziać człowiek?
W stosunku tej władzy do ludzi jest coś zoologicznego.
Ludzie, którzy przeżyli krytyczną masę upokorzeń (i je znieśli), nie mogą być pełnoprawnymi obywatelami.
Literatura stała się jak pchli targ: kto co ma, niesie na sprzedaż.
Chwycili postmodernizm jak wiatraczek, rozdrapali do krwi, no i jaka teraz jest twarz literatury?
On jak opowiada, jakby malował po szkle.
Naszego kwiatu po wszystkich burdelach świata.
Mamy teraz taką wolność, jakby prorwało zsyp na śmieci.
Ukrainą rządzą ludzie, którzy jej nie kochają i która jest im obca.
Żyjemy w bardzo gęstym roztworze chamstwa, wkrótce wypadniemy w kryształ.
Apokaliptyczne konie biją kopytem.
Jest proszek do prania „Era”, jest kanał telewizyjny „Era”, a nowa era wciąż nie chce się zacząć.
Lato. Dziewczyny zaczęły chodzić pępkami do przodu.
Tracę cierpliwość do tolerowania.
Wszyscy patrzymy jeden mimo drugiego.
Gdyby każdy uświadomił sobie, że państwo to on, to dawno już mielibyśmy godne państwo.
Patrioci u nas są, ale są bardzo zastraszeni.
Wszystko oblepiły kiście niebieskich i żółtych baloników, jakby jakaś ogromna ryba wymetała patriotyczną ikrę.
Myślę, że gdyby mnie nie było, byłoby mi łatwiej.
Wszyscy wyskoczyliśmy z Związku Radzieckiego niechrzczeni i niezaślubieni, bez błogosławieństwa, spowiedzi i komunii.
Ludzkość nawet nie zauważyła, że przestała tworzyć bajki i opowiadać je dzieciom na dobranoc.
Widmo krąży po Ukrainie, widmo szowinizmu.
Ukraina broni się jak Laokoon, oplątany wężami. Niemo krzyczy, ale świat nie słyszy. Albo nie chce usłyszeć.
Zbliżają się szybko wybory. To jak tsunami, huragan, samum. Chyba czas już nadać im imiona i określić stopień zniszczenia.
Wpatruję się w otchłań, a ona we mnie.
Wszystko, na co jesteśmy obojętni, jest obojętne wobec nas.
Kobieta traci na inteligencji tylko wtedy, gdy jest zakochana.
Naród odnosi się do tego obojętnie, bo wie, że i tak niczego się nie dowie.
Żyjemy w otwartym społeczeństwie, w którym wiele drzwi dla społeczeństwa jest szczelnie zamkniętych.
Kiedyś Dowżenko napisał „Ukraina w ogniu”. Pora już pisać „Ukraina w błocie”.
Rosja to wielka ośmiornica. U wszystkich, do których przylgnęła bokiem, martwieje ciało narodu.
Przychodzą nowe reżimy, nowe eszelony władzy i wiozą cię siłą po swoich beznadziejnych trasach.
Porwał nas jakiś błotnisty nurt, niesie nas i nie pozwala stać się sobą.
Nigdzie nie ma pamięci o bojownikach. Budki z piwem funkcjonują, a pamięci nie.
Rosja to państwo groźne i wielkie, przekonane o swojej wielkości, a orzeł w niej dwugłowy, może dziobnąć na obie strony. W jej żyłach płynie i pulsuje ropa, z jej nozdrzy bucha błękitny gaz.
A u nas wciąż wzywa się naród, by powstał z kolan. Z takiej pozycji na start nie wyjdziesz.
Taka nasza ukraińska Temida: u greckiej zawiązane oczy, u naszej zasłonięte.
Władza zawsze czeka na prowokacje, a jak ich nie ma, to sama je stworzy.
Władza dokręca śruby. Zdjęłaby też głowy, ale przez przezroczystą zasłonę schengeńską wszystko widać, musi się z tym liczyć.
Ludzie nie wiedzą, kogo wybierać, bo nie można wybierać kogoś z nikogo.
Trudno należeć do narodu, którego świadomość narodowa budzi się dopiero teraz.
Czy wiecie, czym są ukraińskie wybory? Nie, nie wiecie, czym są ukraińskie wybory.
Krajem rządzą widma przeszłości.
Łysej Góry nie trzeba, u nas sabat w Radzie Najwyższej.
Może to u niego wcale nie jest przekleństwo, po prostu tak mówi.
W społeczeństwie dojrzewa już nie tylko konfrontacja polityczna, lecz konfrontacja cywilizacji.
Ukraina stęskniła się za sobą. Majdan to przestrzeń, w której spotkała samą siebie.
Jedni trzęsą dokumentami, inni argumentami.
Władza zaś, jak plazma, drży, rozpływa się, zmienia kontury i barwy, oplata, wsysa i znów przyjmuje te same formy.
Sentencje zebrał Mykoła BOSAK
Maschinelle Übersetzung
Wiaczesław LEWYCKI
Pewien słynny bohater wyznawał: po przeczytaniu dobrej książki ciągnie go, by zadzwonić do autora. Zgodnie z dzisiejszym gustem takiemu entuzjaście należałoby wystukiwać do pisarza SMS-a albo wiadomość internetową… Rejestr technicznych nowinek się mnoży, a oszałamiających powodów artystycznych, by się odezwać, brakuje. Wszystko staje się jeszcze bardziej zagmatwane, gdy chce się podzielić przemyśleniami i z literatem, i z jego bohaterem. Zwłaszcza jeśli tym bohaterem jest programista, zdolny złamać wszystkie niewidoczne hasła recenzenta i wysłać „cenzora w sobie” na kwarantannę antywirusową. Publikacja długo oczekiwanej powieści Ł. Kostenko nastąpiła w znaczącym okresie. Przyczyną tego nie jest jedynie głośny światowy cyberskandal czy krajowe przekrojenia przestrzeni informacyjnej. Nie chodzi też o legalizację turystyki czarnobylskiej, którą narrator utworu uważa za świętokradztwo. Wydaje się, że ukazanie się „Zapisków… samoszalonego” zbiegło się w czasie z kolejnym wzrostem zainteresowania klasycznymi „Zapiskami szalonego”. Niektóre z ostatnich ponownych lektur tej książki zaskakująco bliskie są w duchu odkryciom pisarki. Znana rosyjska instytucja, na przykład, przygotowała eksperymentalne przedstawienie na podstawie Gogola. Wszystkie wydarzenia romantycznej noweli rozgrywają się w Internecie. Tu Popryszczyn jest zaprawionym użytkownikiem komputera, a jego wyobraźnia przeniesiona na monitor. „A może odwrotnie: monitor w wyobraźnię” — w duchu zgodnym powiedziałby ukraiński Samoszalony, przypominając branżowy dowcip o inwersji komputerowej. Dla Ł. Kostenko zapuszczanie się w dziedzinę cybernetyki nie jest miražną terra incognita. Warto przypomnieć, że wśród postaci dramatycznego poematu „Duma o braciach nieazowskich” było dwóch programistów. Pierwszy dziwił się co do Sachna Czerniaka: „… Jak poeci mogli przeoczyć taką postać na przestrzeni wieków?…” Ten wyrzut przeradzał się w zamiar „zdigitalizowania” historii i przystosowania maszyny do napisania wyczerpującego, obiektywnego liro-eposu. Na tle „literackiego poprzednika” Samoszalony jest pełen ostrzejszego sceptycyzmu. Mimo wszelkich nadziei na godną „linię obrony” stwierdza: „Jesteśmy statystami duchowej pustyni”. Ale tworzenie wirtualnego ładu świata nie traci atrakcyjności dla narratora. W przeciwieństwie do Pierwszego programisty, Samoszalony jest „jakimś… dziwnym historykiem”. „Dziwność” polega na dążeniu do wypełnienia luk w teraźniejszości, a nie w przeszłości. Młodemu kijowskiemu inteligentowi zależy na pogodzeniu ludzkich, prywatnych i globalnych rozmiarów. Emocjonalne kontury katastrof nakładają się na codzienne wstrząsy, jakby zawiłe tablice szyfrujące do odnajdywania czegoś tajemnego. Najważniejsze przy tym, by zachować wrażliwość wśród przeciętnych informacyjnych splotów. Główny bohater powieści sam broni się przed myślą, że stał się kronikarzem. O pewnej swobodzie w utrwalaniu obserwacji świadczy między innymi różna objętość „rocznych notatek”. Po przełomie tysiącleci „gęstość” w relacjonowaniu wydarzeń powoli maleje. Rozważając efemeryczny „dziennik ludzkości”, Samoszalony ostrożnie strzeże się nie „wiatrów Historii”, lecz przeciągu z kuchni. Staranne wyliczanie najdrobniejszych pułapek, czuwanie nad przestrzenią intymną znajduje odbicie także w warunkowym imieniu bohatera. Oczywiście nie jest on oficjalnym Samowidcem. I preferuje nie zdigitalizowanie, lecz czułe, autoironiczne oswojenie „Szalonego” z „opowieści petersburskiej” XIX w. Dziwne, że „Zapiski…” niemal od razu po wydaniu zaczęto postrzegać jako całkiem „publicystyczną powieść”, palący dziennik. Elementu realistycznego nie brakowało na przykład w prozie W. Domontowicza czy M. Kapora. Jednak obaj wymienieni pisarze w swoich literaturach narodowych wiążą się z bohemską tradycją intelektualną. Drobiazgowość Ł. Kostenko w gromadzeniu rzetelnego materiału faktograficznego także opiera się na wyrazistej intrydze artystycznej. Książka zbudowana jest nie jak deklaratywny „ruchomy pasek” w wiadomościach telewizyjnych, lecz jak sarkastyczny koncept-kolaż: „W Kalifornii płoną lasy. Na południową Afrykę spadł śnieg. W Tajlandii zdechł lampart na ptasią grypę. W Kolumbii porwano biskupa”. Nie wolno zapominać, że „pismo elektroniczne” jest uznanym i badanym zjawiskiem. A kiedy Samoszalony po kryjomu pochyla się nad klawiaturą, idee o dramatyzmie, growej naturze, metaforyczności cyberteksu nie wydają się puste. Ponadto w ogromie komunikatów co chwila przebija się mistyfikacja (niemal jak kawałek czerwonej sukienki, na którą często powołują się narrator z żoną). Zamiast wyświechtanej emotikony trafia się tu stosownie epizod, na przykład o bałwanie, którego widziano pod Kobelakami, „chcieli nawet wybrać go do parlamentu”. Ujęcia z kamer internetowych, które ustawia autor, dobrane są wybrednie i dynamicznie. Można się o tym łatwo przekonać, śledząc spacer bohatera po odrestaurowanym Majdanie Niepodległości: „Kamienne harmonijki schodów, mydlane bańki latarni… Ogromny dekoracyjny globus obraca się nad galaktyką tandety… A nad tym wszystkim… — kamienna kaplica, na kaplicy kolumna, na kolumnie kula, na kuli nogi, na nogach tęga dziewka w plachcie… Niepodległość w lśniącym złocie. Fajnie”. Jeśli zaś chętny czytelnik będzie polegał na słuchu, szybko okaże się: utwór jest przenikliwie zrytmizowany. Trwalszym niż wyodrębnienie równych rozdziałów okazuje się w książce podział tekstu na fragmenty z jednym zdaniem w akapicie. W krótkich, plastycznych urywkach zostały też ujęte refleksje Ł. Kostenko w niedawnej antologii „Sennowidy”. Rzeczywiście, wszystkie „Zapiski…” są wzorem „strof” i „antystrof”. Po długiej „emigracji wewnętrznej” wybitna poetka powróciła z pozornie prozatorską powieścią. Jest to jednak prawdziwie błyskotliwa „powieść-wers libre”. Z tą cechą wiąże się poboczna (raczej formalna, a nie treściowa) intryga utworu — obserwacja rytmicznych wahań czy narastań. Podobnie jak młody P. Tyczyna, pisarka zmusza do pojęcia czegoś surowego i pięknego, „zamiast sonetów i oktaw”. Czegoś niewymownie lirycznego, lecz zamiast tenorowych ozdobników o „zaczarowanych skrzydłach trzmiela”, z których kpi Samoszalony. Czegoś tak typowego dla Ł. Kostenko, lecz skrajnie odmiennego od „zaocznego fanatyzmu” wobec kilku jej wersów z podręczników.
Maschinelle Übersetzung
„Zapiski ukraińskiego szaleńca” obecnie można łatwo pobrać w Internecie w dowolnym formacie wygodnym do czytania. Jeden z paradoksów naszej teraźniejszości polega na tym, że do światowej sieci książka trafiła szybciej niż do księgarni. Naturalnie, czytelnicze opinie o niej w pierwszej kolejności wypełniły właśnie wirtualny świat. Proponujemy czytelnikom „Słowa Proświty” najciekawsze, naszym zdaniem, wrażenia ukraińskich blogerów na temat książki Liny Wasyliwny Kostenko.
„Boże, jakże zaniedbane jest nasze ukraińskie społeczeństwo, skoro nasi poeci zmuszeni są pisać takie prozaiczne rzeczy! To książka-ból, książka-krzyk… Człowiek, który przeszedł przez żarna systemu radzieckiego, przez ostrą cenzurę i zakazy druku, teraz zmuszony jest pisać o tym, jak my „kochamy swoją Ukrainę, która jeszcze nie umarła, walczymy o swój język, który już umiera. Zależni od wszystkich i wszystkiego, budujemy niezależne państwo”. Ola Mołoczij. „Lina Kostenko to bezcenny skarb narodu ukraińskiego. Ta kobieta da fory armii mężczyzn pod względem patriotyzmu. Jeszcze nie czytałem, ale słyszałem i widziałem, jak szlochała moja żona, czytając tę książkę… I słyszałem jej emocjonalne opinie”. Iwan Sirko. „Wszystko, co pisze Lina Kostenko, trzeba czytać, bez zastrzeżeń. Bo to prawdziwa rozkosz i radość z mistrzowskiej znajomości i użycia języka. O treści — rozmowa osobna. To — indywidualne. A jeśli już mowa o patriotyzmie, to Lina Wasyliwna nie wygłasza hucznych haseł, a po cichu jedzie do strefy czarnobylskiej, by „ratować ukraińską Atlantydę”. Gdyby tak większość Ukraińców też — nie słowami, a czynem”. Tramik. „Wspominam życie w latach 2000—2004: swoje i swojego otoczenia. Mniej więcej tak właśnie było. Wspominam Pomarańczową rewolucję… opisane wszystko i bez brawady. Właśnie brak preferencji politycznych i brawady czyni książkę bliską zwykłemu Ukraińcowi. Mam na myśli preferencje polityczne oparte na jasnym programie i stanowisku partii czy kandydata na to czy inne stanowisko. Preferencje polityczne oparte na czymkolwiek innym to PR i popkultura. …Mężczyzna stenografuje nowe tysiąclecie. Hobby? Myślę, że nie. To ucieczka od codzienności w pseudo-ważniejsze i pseudo-globalniejsze sprawy. Człowiek, czując się liliputem w życiu rodzinnym, pragnie widzieć siebie Guliwerem w skali znajomości epoki. A kto będzie mierzył? Kto teraz podniesie oczy na Guliwera? Wszyscy mają je przecież przykute do ekranów… tych czy innych… szczęśliwy ten, u kogo te oczy są przykute do innych, też przykutych oczu. „A na tle tego wszystkiego — życie”, — przedostatni mój akapit. Ale nie — to polityka na tle właśnie takiego życia. I jak tu znaleźć czas na postawę obywatelską? A i po co? Czy od nas cokolwiek zależy?” div4ysko.livejournal.com „…Na pytanie mamy przez telefon: „Co robisz?” tak właśnie odpowiedziałam: — Trenuję intelektualny mięsień! — Co robisz?! — Napinam mózg, czytam Linę Kostenko”… Lilija Zoriane Nebo. „Książka o wszystkim, co „zabolało”, o wszystkich perypetiach początku wieku i, oczywiście, o Ukrainie. Pewnie tak mocno i tak szczerze prawdziwie, aż do bólu, mogła napisać tylko ona. To książka, która otworzyła mi oczy na niektóre wydarzenia tamtych lat. To książka, która trafiła w sedno. To książka-Wezwanie, które musi usłyszeć każdy Ukrainiec…” Mramorka. „Trzy dni byłem zachwycony literami na monitorze. Takiego zapału od ukraińskiego autora nie czułem od czasów czytania „Toreadorów z Wasiukiwki” w dzieciństwie. Napisano wspaniałym, ŻYWYM i WSPÓŁCZESNYM językiem, o wydarzeniach, które poruszyły moją duszę i dusze milionów rodaków. O tym, jak do tego dochodziło. W pamięci wypływają moje lata studenckie czasów rozwiniętego kuczmizmu. Rozpoznałem w wierszach siebie obecnego i swoje dziecko, które dorasta w rosyjskojęzycznym środowisku ukraińskiej stolicy. Czasami wydawało się, że autor ukradł moje myśli i wyłożył je w tej książce. Podczas czytania przypominali się też przyjaciele, którzy wyjechali do USA, ich prototypy również są obecne w utworze. Nie myślałem, że styl pisania dziennika z lat 2000—2004 może być tak interesujący. Nie będę opowiadał więcej o treści, przeczytajcie sami. Nie pożałujecie. Zachwyt wam gwarantuję, ale dobrego nastroju — nie. Książka ma smutny podtekst, ale spróbujcie go odwrócić, wyciągając wnioski, działać tak, aby wasze życie stało się lepsze. Nie zawsze trzeba postępować tak jak główny bohater. Być może w ten sposób doprowadzimy do zmian we własnym życiu i w końcu zbudujemy Ukrainę”. Sztyk.
Nawiasem mówiąc, wiele obrazów z wierszy szestdziesiątniczki przebija się w wierszach z powieści. Płacz bagdadzkiego złodzieja w atakowanym Iraku nieuchronnie kojarzy się z szlochaniem konika polnego wśród traw, kiedy ten sam „bagdadzki złodziej lato ukradł, bagdadzki złodziej”. Rozważania o globalizacyjnym wolandowskim globusie, napełnionym ogniem, odcieniają wiersz „Straszny kalejdoskop. W tej chwili gdzieś ktoś zginął”. A w podkreślanym migotaniu krajobrazów czy rozmyślaniach bohatera o siostrze-krisznaice czasami odgaduje się, że „cała w girlandach, jak indyjska kapłanka, // wiosna migotała w iskierkach rosy”. Doświadczenie autorki w tworzeniu podmiotów lirycznych i poematowych sprzyja mistrzowskiemu nakreśleniu postaci utworu. O typowości rodziny Szaleńca raczej nie może być mowy. Za to w członkach jego rodziny i przyjaciołach uchwycono coś istotniejszego — symptomy czasu. Salingerowski Holden Caulfield (ten sam, który wolał dzwonić do literatów) miał od urodzenia siwe pasmo włosów. Prawie zgodnie z proroctwem Hezjoda o końcu świata. Przyrodni brat współczesnego programisty — Nastolatek — nie wyłącza odtwarzacza z nagraniami dźwięków żywej przyrody. Ojca, tłumacza z w zasadzie egzotycznych języków, drukują w piracki sposób. Kierownicy naukowi z Akademii Nauk udają się w długie „delegacje” do Burkiny Faso lub na atrakcyjną służbę państwową. Jednak, pomimo licznych „antystrof”, nowa książka L. Kostenko jest o miłości. Kochaniu bez udręk i zboczeń, hiperseksualności i intertekstualności. Jak mówi główny bohater: „… Jestem staroświecki. Tracę dla niej głowę” (kursywa W. L.). Na tle takich „prostych” wyznań nieodparte wieści snują się niczym napisy do jakiegoś klasycznego namiętnego filmu… Chyba tak nasyconego uczucia w naszej literaturze już dawno nie opisywano. Istotne przyczyny — obraz, biografia bohaterki. Dla Szaleńca, czasami wcielonego w sentymentalnego trubadura, „trudno kochać mądrą kobietę. Zawsze boisz się upaść w jej oczach”. (Z tego powodu, nawiasem mówiąc, bardzo nie chce się tracić niedopowiedzenia Żony! Pisarka już dzieliła się planami wydania powieści o „drugiej połowie” Szaleńca. Ale, ośmielę się przypuszczać, taki krok nie jest konieczny. Zamiast damskich bukietów z „kwiatami zła” czytelnik „Zapisków…” otrzymał już wyczerpujący szkic do „sztuki miłości”!)… … Ot, właściwie wszystko to można by napisać w elektronicznej kartce do „dziwnego historyka” i lirycznego cybernetyka w jednej osobie.
Na podstawie materiałów ukraińskiego Internetu przygotował Jewhen Buket
Maschinelle Übersetzung
Dmytro DROZDOWSKI, „Wseswit”, specjalnie dla „Słowa Proświty” Naród istnieje jako pamięć kultury. Taka obserwacja wyłania się po przeczytaniu monografii Anthony'ego Smitha „Kulturowe fundamenty narodów. Hierarchia, testament i republika”. Dla zachodniego czytelnika Smith to uznany klasyk światowej antropologii, politologii i historii. Książka ta powstała w wyniku dyskusji na dorocznej konferencji Towarzystwa Badań nad Etnicznością i Nacjonalizmem przy London School of Economics w 2004 roku. Należy zaznaczyć, że London School of Economics to jeden z najbardziej prestiżowych i najpotężniejszych ośrodków intelektualnych Wielkiej Brytanii. Na czym polega ważność tej pracy, która nie pretenduje do statusu „intelektualnego boomu”? Rzecz w tym, że monografia Anthony'ego Smitha podsumowuje kolosalny materiał historyczny, archeologiczny i polityczny na temat tego, w jakim czasie i pod jakimi warunkami powstały narody. We współczesnej myśli historycznej istnieją dwa równoprawne pytania: „Czym jest naród?” i „Kiedy powstaje naród?”. Pierwsze pytanie jest ontologiczne, zmusza nas do zrozumienia samej istoty zjawiska. Ale w rzeczywistości to właśnie drugie pytanie może postawić kropkę nad „i”, ponieważ daje panoramę czasową, a tylko z dużej odległości można dostrzec źródła świadomości narodowej. Naród dla A. Smitha to projekt historyczno-kulturowy. Oto definicja, którą proponuje badacz: „Jest to nazwana i samookreślona wspólnota ludzka, której członkowie pielęgnują wspólne mity, wspomnienia, symbole, wartości i tradycje, tworzą i rozpowszechniają charakterystyczną kulturę publiczną oraz przestrzegają wspólnych wartości i wspólnych praw. Podobnie tożsamość narodową można zdefiniować jako nieprzerwane odtwarzanie i reinterpretację struktury wartości, symboli, wspomnień, mitów i tradycji, które stanowią charakterystyczne dziedzictwo narodów, oraz identyfikację jednostek z tą strukturą i dziedzictwem… Dobór cech typu idealnego jest określony przez trzy założenia. Pierwszym z nich jest wiodąca rola procesów społecznych i zasobów symbolicznych w formowaniu i zachowaniu narodów,
właśnie one nadają im wyrazisty, lecz elastyczny charakter. Drugie założenie polega na tym, że niemało cech typu idealnego wywodzi się z wcześniejszych symboli etnicznych i etnoreligijnych, tradycji, mitów i wspomnień, właściwych masom ludności, które uważają się za bliskie lub spokrewnione. Razem te dwa założenia dotyczą pytania „Czym jest naród?”, czyli unikalnego charakteru narodu historycznego. Trzecie założenie polega na tym, że te procesy społeczne i zasoby symboliczne… mogą mieć żywy oddźwięk wśród ludności przez długie okresy czasu”. Tak naród nie może istnieć bez ziemi (terytorium), kultury, pamięci (mitologii, swojej przestrzeni symbolicznej i systemu orientacji wartościowych). Smith mówi o „wielowymiarowości charakteru większości narodów i nacjonalizmów, często wielowarstwowości charakteru ich tradycji kulturowych, co stało się rezultatem stopniowej ewolucji lub nagłych zmian i rewolucji. Z kolei ta wielowymiarowość świadczy o dalszej ważności różnych tradycji kulturowych, zwłaszcza tradycji testamentu i republiki, które nadają wspólnotom narodowym bogactwo i różnorodność”. „Będę twierdził — rozwija myśl historyk — że formy wspólnoty narodowej zależą od pewnych tradycji kulturowych, które wywodzą się z dawnych czasów i ukształtowały właściwy członkom tych wspólnot charakter i poczucie tożsamości narodowej”. Zdaniem brytyjskiego socjologa i kulturoznawcy, głównymi charakterystykami narodu mogą być następujące: „1. dobrze określone terytorium z ustalonym centrum i wyraźnie zdemarkowanymi oraz kontrolowanymi granicami; 2. jednolity system prawny i wspólne instytucje prawne w granicach tego terytorium, które tworzą wspólnotę polityczno-prawną; 3. udział wszystkich członków, czyli obywateli, w życiu społecznym i polityce narodu; 4. masowa kultura publiczna, rozpowszechniana za pomocą państwowego znormalizowanego systemu edukacji masowej; 5. zbiorowa niezależność, instytucjonalnie potwierdzona w formie suwerennego państwa terytorialnego tego narodu; 6. członkostwo narodu w „międzynarodowym” systemie towarzystwa narodów; 7. legitymizacja, jeśli nie stworzenie, narodu dzięki ideologii nacjonalizmu”. Od pierwszego rozdziału badacz mówi o dwóch tradycjach dotyczących definicji „narodu” jako zjawiska polityczno-historycznego i socjokulturowego. „Moderniści” dążą do powiązania źródeł narodu wyłącznie z nowymi czasami (epoką nowoczesną). Natomiast istnieją apologeci „neo-prapoczątkowości”, którzy zapewniają, że naród to produkt dawny, ponieważ naród powstaje już w czasach starożytnych. Dyskusja polega na tym, że moderniści są przekonani: naród tworzą nie bezgłośne masy, a postępowi intelektualiści, którzy mogą skonstruować obraz swojego narodu w określonym momencie historycznym. Świadczy to o istnieniu politycznej samoświadomości. „Właśnie nacjonaliści, zdaniem Gellnera, tworzą narody, a nie odwrotnie, tak samo, jak Oświecenie, uważa Elie Kedourie, ukształtowało świecką kulturę narodów i zrodziło naśladownicze oraz reaktywne inteligencje najpierw w całej Europie, a potem na całej kuli ziemskiej. Właśnie to stanowi przełomowy etap nacjonalizmu. Przecież Oświecenie poza granicami swoich ojczyzn stworzyło pokolenie wyobcowanej i rozczarowanej młodzieży — ludzi marginalnych, którzy czują, że ich szanse na godną pracę i status, odpowiednie do ich świeckiego wykształcenia, są zniszczone przez arystokratyczną lub kolonialną pogardę. Niezadowolenie, które powstawało, szukało w nacjonalizmie zbawiennego rozwiązania politycznego. Rezultatem stały się wezwania kolejnych fal nacjonalistycznych intelektualistów do „swoich”, należących do jednej kultury mas, by tworzyć naród polityczny, w którym intelektualiści będą mieli zapewnioną rolę liderów. Dopiero po rewolucji francuskiej takie wezwania mogły już poruszyć masy, zaczynając od romantyków w Niemczech — więc w takim przypadku formowanie narodów znów przypada na XIX w.”, — zaznacza autor monografii. Z drugiej strony, „Ogromna masa ludzi, niepiśmienne i izolowane chłopstwo, nie zostawiło żadnych pamiątek pisanych. Ale w takim przypadku ile tych pamiątek chłopi zostawili w XIX w., tym, zdaniem większości modernistów, okresie narodzin narodów? Te rozważania znów zwracają nas do głównego twierdzenia Walkera Connora, że narody i nacjonalizmy to fenomeny masowe, a ponieważ chłopi w poprzednich okresach byli niepiśmienni i „niemi”, trudno mówić o istnieniu narodów w czasach, kiedy jeszcze nie wyszli na arenę polityczną kraju, a w przypadku obecnych narodów — Connor, jeśli jest dość świadectw, przypuszcza istnienie narodów w dawniejszych okresach historycznych — to wyjście nastąpiło dopiero pod koniec XIX w. Przeciwko argumentowi Connora można skierować kilka zastrzeżeń. Zacznijmy od tego, że(!) brak świadectw to nie to samo, co świadectwo braku, więc argument oparty na milczeniu źródeł dokumentalnych często ma charakter dwustronny. Zdaniem neo-prapoczątkowców, to milczenie można z nie mniejszymi podstawami interpretować albo jako to, że chłopi uznają lub uważają za oczywistość swoje więzi etniczne i narodowe, albo jako właściwy im brak jakichkolwiek uczuć przynależności narodowej”. Co dla zwykłego czytelnika dają te naukowe dyskusje? Od razu powiem, że to badanie E. Smitha z pierwszego rozdziału może wydać się zbyt akademickie, suche, że ta książka jest obliczona przede wszystkim na humanistów i naukowców. W rzeczywistości tak nie jest, po prostu autor stawia przed czytelnikiem wymóg przejścia części wstępnej, aby uformować adekwatną przestrzeń zrozumienia. Jako naukowiec Smith pragnie przedstawić historiografię zjawiska, opisać aparat naukowy i perspektywę metodologiczną. Wszystko, co najciekawsze, zaczyna się dalej dla tych, którzy zdołają pokonać akademicką barierę w pierwszym rozdziale. „Kulturowe podstawy narodów. Hierarchia, testament i republika” — już w samym tytule badania skoncentrowano węzłowe problemy „nacjologii”. W naszej kulturze dzisiaj, niestety, nacjologię uważa się za upośledzoną, mówiąc, że to dziedzina dla „narodowo świadomych” (których czasem na Wschodzie w życiu codziennym nazywają banderowcami, a na Krymie — bydłomownymi). W Europie dzisiaj problemy nacjologii są niezwykle ważne: Europa pragnie rozliczyć się ze swoją historią, aby zrozumieć, na ile możliwym jest wpisanie w swoje życie historii wcześniej skolonizowanych narodów. Czy może skolonizowane były wcale nie narody, a ludności, etnosy, plemiona? Może właśnie obecność kolonizatora „pomogła” tym plemionom/etnosom/narodom uświadomić sobie swoją historyczną i kulturową odrębność? Naród nie jest możliwy bez kontekstu socjohistorycznego i polityczno-kulturowego. Jak przekonuje E. Smith, naród a priori zawiera wszystkie te składniki. Powstaje on tylko wtedy, gdy istnieje wspólny system polityczny, gdy istnieje wspólna kultura i monolityczny ustrój społeczny. Wszystko to sprzyja formowaniu narodów. To daje podstawy „neo-prapoczątkowcom” mówić o tym, że naród to projekt archaiczny, który powstał w czasach starożytnego Egiptu, Mezopotamii, Judei, starożytnej Grecji. W tamtych czasach uformowano to, co najważniejsze — źródło dla samoświadomości. Dla kogoś ta samoświadomość została włożona w prokrustowe łoże testamentu (jak w Judei), dla kogoś — hierarchii (jak w starożytnym Egipcie), dla kogoś — republiki (jak w Grecji). Tak E. Smith dochodzi do wniosku, że naród nie jest projektem świeckim; naród, nawet w najbardziej liberalnym społeczeństwie, w najbardziej demokratycznym czasie, i tak zawiera element sakralny. Kultura sakralnego — to archaiczna pramateria, praelement, z którego formuje się naród. Wydawałoby się, znów wchodzimy w płaszczyznę pojęć naukowych… Ale przecież w rzeczywistości jest to niezwykle ważne dla zrozumienia współczesnych procesów przede wszystkim na Ukrainie. Jeśli naród nie jest „fenomenem świeckim”, a zawiera formy myślenia sakralnego, oznacza to, że w rdzeniu narodu jest coś świętego, coś nadzwyczaj ważnego, czego nie da się adekwatnie opisać i przekazać racjonalnie. Czyż to „coś” nie jest tym tajemniczym mechanizmem, który zmuszał we wszystkich czasach różne narody (wspomnieć choćby Europę) do rywalizacji między sobą? Historia powszechna to historia przejawu siły. Wspomnieć choćby o krwawych wojnach między Anglią a Francją? Wspomnieć wojny we Włoszech i Niemczech? Naród pragnie potwierdzić siebie, bo w taki sposób potwierdza się świętość. Ta „świętość” jest niewidocznie obecna w istocie narodowej. Istota narodu wyrasta z ciała świętego, naród to projekcja czegoś niebieskiego. Wojny na tle narodowym są najbardziej zacięte, najbardziej straszne we wszystkich czasach. Wspomnieć choćby dzisiejsze starcia w
Rosji na Kaukazie? Wspomnieć Czeczenię? Wspomnieć wojnę krymską? Wspomnieć tego samego Lermontowa z jego „Bohaterem naszych czasów”?! A. Smith przypuszcza, że od wieków w wymiarze społecznym istniały trzy filary: hierarchia (podział na carów, wodzów, faraonów i naród, tłuszczę, plebs), testament (ludzie na ziemi pragnęli zbudować państwo według wyższych praw, według praw, które na ziemię „przekazał” Wszechmogący, Bóg, Allah), myślenie demokratyczno-republikańskie (człowiek pragnął być wolny, dla niego najwyższym dobrem społecznym była wolność i nieingerencja w przestrzeń osobistą innych ludzi; jednak nawet ta forma ustroju społecznego miała swoje chimery i swoje świętości, które zostały zrealizowane w planie społecznym, być może nawet nieświadomie). W ten sposób naród składa się z różnych parametrów, ale w samym centrum znajduje się złote drzewo, Arbol mundi, Axis mundi. To nie tylko umowa społeczna między różnymi jednostkami. Ale w takim razie wymiary „narodu” nie mogą być ograniczone jedynie do kontekstu politycznego, historycznego czy społecznego. Najbliżej sfery „sacrum” może podejść właśnie kultura. Aby istniał naród, jak przekonuje A. Smith, musi istnieć wspólna przestrzeń rozumienia. Kultura daje możliwość ukształtowania takiej przestrzeni. Jak ona się realizuje? Oczywiście za pomocą języka. „Dla narodów zaś takie wspólne cechy kulturowe muszą stać się wspólnym dobrem publicznym i służyć jako konkretne kryteria dyferencjacji kulturowej. Muszą stać się częścią charakterystycznej narodowej kultury publicznej. Ponadto wszelkie regionalne warianty dialektu czy kultu muszą być podporządkowane tej ideologizowanej kulturze publicznej — albo wyeliminowane” — przekonuje A. Smith. Aby naród został stworzony, musi zostać uformowany jednolity model językowy, za pomocą którego naród ten może reprezentować siebie w czasie. Smith zaznacza, że wewnątrz narodu mogą istnieć różne dialekty, ale obowiązkowo musi istnieć wspólny głos, wspólny język. Jego zdaniem „…rytuały publiczne, ceremonie i symbole mają większe znaczenie dla powstania narodów niż stworzone w języku ludowym kody i literatura. Przecież te kody i literatura wypływają na powierzchnię dopiero na początku nowożytności, pomimo argumentów Adriana Hastingsa, że w Anglii i wśród jej sąsiadów pojawiały się one już w średniowieczu. Literatura w większości była sferą elity dworskiej i kościelnej, przynajmniej do momentu, gdy państwo na początku nowożytności „utrwaliło” język i jego literaturę, a kapitalizm drukarski rozpowszechnił jej produkty w szerszych kręgach. Natomiast rytuały publiczne, ceremonie i symbole rozpowszechniają się znacznie wcześniej, ponieważ uważa się, że są one niezbędne do zaszczepienia dużym segmentom populacji wspólnego poczucia przynależności do szerokiej wspólnoty polityczno-kulturowej…”. A jak być w sytuacji ukraińskiej? Czy u nas w takim razie muszą istnieć dwa narody: ukraińskojęzyczny i rosyjskojęzyczny? Czy może w takim razie istnieć porozumienie? Jak zakwalifikować Szwajcarię i Belgię?
Maschinelle Übersetzung
Ostatnio staramy się realizować politykę harmonijnego współistnienia osób ukraińskojęzycznych i rosyjskojęzycznych. James Mace powiedział swego czasu, że społeczeństwo ukraińskie dzieli się na Ukraińców (niezależnie od języka komunikacji) i „sowków”. Niestety, dziś coraz bardziej się o tym przekonujemy. Ale dlaczego mimo wszystko największy kłopot dla polityki narodowej, dla utwierdzenia idei narodowej stwarzają regiony rosyjskojęzyczne? Krym? Donieck? Odessa? Dlaczego w tych regionach ludzie dają się nabrać na sztuczki „pseudoproroków” (którzy teraz mogą być merami, gubernatorami, dziennikarzami i dyplomatami)? Niestety, język może być zarówno czynnikiem wyobcowania, jak i czynnikiem rozłamu. Przynajmniej ten fakt dwujęzyczności powinien być jakoś niwelowany w modelu narodowym przez inne, silniejsze czynniki narodotwórcze. A u nas tego nie ma. Wschód i Krym nie chcą szanować języka ukraińskiego, niwelując status państwowego języka ukraińskiego, zapominając o „kolonialnych” korzeniach języka rosyjskiego — rosyjski został utwierdzony celowo, bezczelnie, brutalnie, poprzez wyniszczenie ukraińskiej inteligencji. Szanując wybór językowy każdego, odnosząc się tolerancyjnie do języka rosyjskiego, musimy rozumieć, jak przekonuje brytyjski specjalista, że język to cecha narodowa. A zatem na Ukrainie cechą narodową jest dwoistość, na której grają sąsiedzi. Monografia A. Smitha wyważenie, argumentowanie przekonuje o tym, że naród to projekt polityczny, intelektualny, społeczny, który przede wszystkim wyrasta z warstw sakralnych i świadomości własnej kultury? Włodzimierz nakazał zniszczyć pogańskich bogów, aby zbudować nowe państwo chrześcijańskie. A co ma teraz począć Ukraina, kiedy ktoś ceni Szewczenkę, ktoś Puszkina, a ktoś w ogóle żyje poza kategoriami kultury? Gdzieś śpiewają kolędy, a gdzieś — szanson. Gdzieś posługują się ukraińskim, gdzieś rosyjskim, a gdzieś — żargonem przestępczym? A naród przecież niby jeden? Czy dwa? A jeśli dwa, to czy możliwe jest zjednoczenie w jednym państwie? Czy można połączyć naród oparty na Testamencie z narodem opartym na demokracji? Historia dowodzi, jak przekonuje A. Smith, że bardzo rzadko takie zjednoczenia w dawnych czasach były możliwe. Wiele zależy od mądrej polityki, zorientowanej na budowanie państwa, a nie na podgrywanie dawnym kolonizatorom. Zresztą, europejskie narody czasów nowoczesnych również nie były monolityczne w swojej istocie, ale zdołały zachować rdzeń narodowy dzięki polityce państwowej, która nie pielęgnowała mitów o wspólnej imperialnej kolebce. Zdaniem A. D. Smitha, „...narody to w rzeczywistości grupy etniczne obdarzone samoświadomością. Narody stanowią najliczniejszą grupę, uformowaną na podstawie właściwego jej członkom przekonania, że mają przodkową więź. A to, że mogą nie mieć przodkowej więzi lub pochodzić, jak zdarza się dość często, z różnorodnych źródeł etnicznych, nie ma znaczenia. W tworzeniu narodów liczy się nie faktyczna historia, a odczuta”. Tym bardziej współczesny świat w projekcji globalnej w ogóle nie myśli pojęciem „homogeniczności” — teraz amerykańskie dżinsy produkuje się w Turcji, włoskie meble — na Małej Arnauckiej... A co będą produkować na Ukrainie?
Natalia PAWŁYSZYN, Lwów
Podczas konferencji eksperci omówili projekt nowego podręcznika „Razem na jednej ziemi. Historia Ukrainy wielokulturowa”, który przygotowało Stowarzyszenie „Nowa Doba” przy wsparciu Rady Europy. Ten podręcznik, który proponuje polietniczną wersję ukraińskiej historii, przygotowywany jest do wydania w 2012 roku. Oprócz dyskusji dotyczących podręcznika, naukowcy stawiali przed sobą także bardziej strategiczny cel — stworzenie społecznej alternatywy dla oficjalnej wersji pamięci historycznej, aby nie pozwolić politykom wykorzystywać historii wyłącznie do celów wąskopartyjnych. „Konflikt wokół pamięci historycznej uniemożliwia kompromis w państwie, hamuje to również reformy polityczne i gospodarcze. Dlatego potrzebne są inicjatywy społeczne, które będą w stanie przeciwstawić się takiej monopolizacji i proponować rozsądne alternatywy” — zaznaczył profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki, znany historyk Jarosław Hrycak. Dla realizacji swoich zamierzeń uczestnicy wydarzenia stworzyli ruch „Inicjatywa Historyczna”. Do projektu dołączyło około czterdziestu pedagogów-historyków i naukowców z różnych regionów Ukrainy: Odessy, Charkowa, Krymu, Łucka, Równego i innych. Zdaniem ekspertów, głównym wyzwaniem dla współczesnych ukraińskich historyków jest wpisanie historii kraju w kontekst europejski.
UKRAIŃSKA HISTORIA PRZEZ PRYZMAT ŚWIATOWEJ W rezultacie dyskusji i debat naukowcy zgodzili się, że nauczanie historii Ukrainy wymaga poważnych zmian, ponieważ podręczniki w naszym państwie przypominają podręczniki historii Europy XIX w., które miały charakter narodowy. Zdaniem Jarosława Hrycaka, nasze państwo wciąż jeszcze „przeżywa swój XIX wiek”, ponieważ naucza swoją historię w odizolowaniu od europejskiej. Zgodziła się z tym również historyk, profesor Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, doktor nauk historycznych
Serhij RUDYK
Niedawno wydarzyło się zupełnie niecodzienne wydarzenie — opublikowano pierwsze merytoryczne badanie dotyczące działalności wybitnego działacza politycznego i państwowego, lidera Ludowego Ruchu Ukrainy, człowieka, którego słusznie zalicza się do grona Wielkich Ukraińców — Wiaczesława Czornowoła. Książka nosi tytuł „Na grzebieniu walki. Działalność Wiaczesława Czornowoła w drugiej połowie lat 80. XX w.”. Jej autorem jest młody kijowski historyk Wasyl Derewiński. Znaczenie wydania książki polega na tym, że do tej pory nie było żadnej gruntownej pracy naukowej czy publicystycznej o działalności W. Czornowoła w rozwoju ukraińskiego odrodzenia narodowego drugiej połowy lat 80. Cała jego wieloaspektowa praca została naświetlona jedynie fragmentarycznie w pojedynczych książkach i artykułach. Choć istnieje znaczny materiał faktyczny na jego temat, który jeszcze nie stał się obiektem zainteresowania badaczy, o czym świadczy wydanie pierwszych tomów dziesięciotomowego zbioru prac W. Czornowoła. Zważywszy na to, należyte zbadanie życiorysu tej wielkiej osobowości jest aktualne i będzie budzić zainteresowanie w społeczeństwie, sprzyjać samoidentyfikacji ukraińskiej wspólnoty, wychowaniu dorastających pokoleń w duchu nauk, kierownik katedry historii NaUKMA Natalia Jakowenko zaproponowała skoordynowanie schematu historii Ukrainy ze schematem ogólnoeuropejskim, który wykłada się według wielkich epok kulturowych. Doktor nauk historycznych, profesor, zastępca dyrektora ds. naukowych Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy Stanisław Kulczycki zaznaczył, że do tej pory pozostaje nierozstrzygnięta kwestia tego, ile kursów historii wykładać i jakich dokładnie — „historię Ukrainy” i „historię powszechną” (taki podział był w Imperium Rosyjskim, Związku Radzieckim i współczesnej Rosji) czy po prostu „historię” (przykład europejski). Na Ukrainie, zdaniem naukowca, powinna być historia Ukrainy na tle historii powszechnej, do której wchodziłyby zjawiska ogólne, historia regionalna (której do tej pory w naszych podręcznikach praktycznie nie ma) oraz krajoznawstwo historyczne. Naukowcy zgodzili się również co do tego, że naszej historii nie trzeba rozpatrywać przez pryzmat statusu kolonialnego. Trzeba badać byt Ukraińców we wszystkich państwach, do których wprowadzał ich los historyczny, przez pryzmat włączenia w życie tych państw. Jako przykład eksperci podali okres radziecki. W tamtym czasie bojowników było tylko jednostki, a reszta jest przykładem włączenia. W szczególności Natalia Jakowenko zaakcentowała, że „idea statusu kolonialnego wnosi w historię Ukrainy poczucie niższości i ciągłego upokorzenia. Takie podejście do naświetlania wydarzeń historycznych nieuchronnie doprowadzi do poczucia własnej wtórności i marginalności”. HEROIZM OFIARNY, A NIE NAPASTNICZY Historycy doszli do wniosku, że miejsce wojny w szkolnym podręczniku historii musi zostać zasadniczo przemyślane na nowo. Uczniowie powinni uczyć się o wojnie jako zjawisku, z którego muszą znać pewną liczbę najważniejszych dat i wydarzeń. „W wojnie nie ma prawych i nie ma winnych. Jedną rzeczą jest rozpatrzyć, jakie ideologie popchnęły w XX w. do wojny, a inną — to ofiarność milionów niewinnych ludzi, którzy musieli na froncie, na tyłach, cierpiąc, przeżyć ten straszny czas” — właśnie to, w przekonaniu historyk Natalii Jakowenko, powinno być głównym akcentem w obrazowaniu wojny. W szczególności podkreśliła potrzebę wyodrębniania historii badawczej, która musi zawierać wszystko, oraz historii szkolnej, która przede wszystkim ma być wychowawcza. Podobnego zdania jest Jarosław Hrycak, który podkreślił, że istnieją różne typy heroizmu. I ważne jest, aby zaakcentować uwagę na heroizmie nie tych, którzy strzelają, a tych, do których się strzela. I jeśli rozpatrywać ukraińską historię w takim kontekście, to bardziej jednoczą nas ofiary niż bohaterowie. MORALNOŚĆ — DROGA POROZUMIENIA Książka szkolna, zdaniem ekspertów, powinna nieść nie tylko wiedzę, ale i ładunek wychowawczy, aby dziecko wyrastało na osobę tolerancyjną wobec innych ras i religii. Natalia Jakowenko podkreśliła potrzebę przesunięcia akcentów historycznych, co rozszerzy wymiar moralny i otwartość młodego człowieka, nauczy młodzież wierzyć nie tylko własnym poglądom, ale i w to, że oponent może mieć rację. To absolutnie współczesny wymóg wobec podręcznika, który powinien budować i utwierdzać właśnie moralnego człowieka. — Wychowanie narodowe powinno być wychowaniem moralnego obywatela, który kocha i szanuje swoją Ojczyznę, ale jednocześnie jest to człowiek otwarty na świat, który szanuje innych i uświadamia sobie, że prawd może być wiele — podkreśliła Natalia Jakowenko. POLIETNICZNOŚĆ JAKO CECHA EUROPEJSKOŚCI Chyba najwięcej dyskusji podczas „okrągłego stołu” wywołało pytanie o polietniczność w historii Ukrainy. Nasze państwo jest wielowymiarowym (religijne, językowe, etniczne) „pograniczem”, dlatego wybór tożsamości jest szczególnie ostry. W szczególności kierownik katedry ukrainoznawstwa wydziału filozoficznego Charkowskiego Uniwersytetu Narodowego Wołodymyr Krawczenko podkreślił, że większość zachodnich historyków, analizując wydarzenia historyczne, stosuje podejście polietniczne. Paradygmat narodowo-państwowy, który dominował jeszcze pół wieku temu, na Zachodzie ustąpił miejsca perspektywie multikulturowej. Przecież właśnie multikulturowe widzenie własnej historii jest przywilejem demokratycznych i odnoszących sukcesy krajów z rozwiniętym społeczeństwem obywatelskim. Badanie historii różnych kultur przyspiesza wychowanie w człowieku jakości samodzielnego i krytycznego myślenia oraz przyucza szanować innych. Ze swojej strony historyk, dziekan wydziału humanistycznego Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego Ihor Skoczylas zauważył, że historia polietniczna jest nowa i nieoczekiwana dla naszego społeczeństwa. Takie podejście jest perspektywiczne, gdy osiągnięto ogólnonarodowy konsensus w traktowaniu wydarzeń przeszłości. — Nasze państwo ma dwie pamięci historyczne: ukraińską i kolonialną. Mamy obywateli, którzy są Ukraińcami tylko według definicji geograficznej, a nie według cech mentalnych. Aby zmienić sytuację, trzeba napisać historię Ukrainy z przesłanek cywilizacyjnych, odrzucając podejście, które istniało nawet w nowych ukraińskich podręcznikach pocz. lat 90. XX wieku — podkreślił kierownik oddziału źródeł historii Ukrainy XIX — początku XX w. Instytutu Archeografii Ukraińskiej i Źródłoznawstwa NAN im. M. Hruszewskiego Ihor Hyrycz. ZSRR w 1989 roku oraz Ukraińska SRR w 1990 roku. Autor pracy zwrócił uwagę na to, jakimi metodami i środkami władza radziecka próbowała unieszkodliwić i złamać niepowstrzymanego lidera, odzwierciedlono wyniki takiej jej działalności oraz stosunek do tych działań opinii publicznej. Warto podkreślić, że zaproponowana czytelnikom książka jest cenna zarówno dla wspólnoty naukowej, jak i dla społeczeństwa w całości, ponieważ w niej merytorycznie odkryto istotne (niepoddane głębokiej analizie naukowej) momenty naszej niedawnej przeszłości, wyraziście przedstawiono działalność Wiaczesława Czornowoła. Bez wątpienia ta praca przyda się zarówno naukowcom, jak i szerokiemu kręgowi czytelników, przyczyni się do pogłębienia zrozumienia tej wybitnej postaci.
“Historia dla porozumienia” – pod takim tytułem 14–15 stycznia na Ukraińskim Uniwersytecie Katolickim, z inicjatywy Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Nauczycieli Historii i Dyscyplin Społecznych “Nowa Doba” oraz Programu Badań nad Współczesną Historią i Kulturą Ukrainy im. Petra Jacyka, odbył się okrągły stół naukowców i nauczycieli historii. Uczestnicy spotkania omówili ważne kwestie – napisanie nowego podręcznika do historii naszego państwa oraz opracowanie nowej polityki historycznej w państwie.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
…miłości do Ojczyzny. Ponadto analiza pozytywnych i słabych stron działalności W. Czornoła może dostarczyć informacji do przemyśleń dzisiejszym działaczom politycznym. Książka zaczyna się od omówienia tego, jak W. Czornoł wznowił swoją aktywną działalność społeczno-polityczną po powrocie z więzienia i zesłania. Przeanalizowano tu otwarty list W. Czornoła do sekretarza generalnego KC KPZR M. Gorbaczowa. Ważność tego listu polega na tym, że podobnie jak prace W. Czornoła o radzieckich represjach politycznych z lat 60. XX wieku wywołał on wielki rezonans w ZSRR i poza jego granicami. Faktycznie stał się oświadczeniem ukraińskich więźniów politycznych o wznowieniu działalności legalnej opozycji politycznej na Ukrainie, a także jednym z najgłębszych odzewów ukraińskiego patrioty na gorbaczowowską „pieriestrojkę”. W książce omówiono działalność W. Czornoła związaną z tworzeniem pierwszego ukraińskiego czasopisma pozacenzuralnego z drugiej połowy lat 80. XX wieku – „Ukraińskiego Wisnyka”, ujawniono jego programowe zadania i treść. Przedstawiono, jak kształtowała się redakcja czasopisma, w jakich warunkach przygotowywano i wydawano „Wisnyk” oraz jaki wpływ wywarł on na kształtowanie się niezależnych ukraińskich mediów i aktywizację społeczeństwa. Dużo uwagi w książce poświęcono działalności Czornoła związanej z tworzeniem i rozwojem Ukraińskiej Unii Helsińskiej jako organizacji, która odegrała znaczącą rolę w dążeniu narodu ukraińskiego do niepodległości państwowej. Zbadano przyczyny i szczególne cechy powstania UHU, przeanalizowano jej dokument programowy, omówiono działalność. Ukazano wkład W. Czornoła w założenie i rozwinięcie pracy biura prasowego Unii, które znacznie zwiększyło skuteczność pracy UHU. Spośród szerokiego kręgu zagadnień, którymi zajmował się W. Czornoł w drugiej połowie lat 80. XX wieku, uwagę przyciąga i wymaga należytego opracowania jego rola w tworzeniu Ludowego Ruchu Ukrainy. W książce ujawniono stosunek Czornoła do potrzeby utworzenia Ruchu, zbadano jego wpływ na kształtowanie się tej potężnej ukraińskiej organizacji. Swoje miejsce w pracy znalazło przedstawienie udziału W. Czornoła w kampaniach wyborczych posłów ludowych do Rady Najwyższej
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
dymyr Zahorij, a do rady wchodzą akademicy NAN Ukrainy Wasyl Kremeń, Jarosław Jackiw, Mykoła Żułynski, a także Borys Olijnyk, Iwan Dracz, Pawło Mowczan, Lubow Hołota, Petro Perebyjnis. Przewodniczącym rady nadzorczej, do której wchodzi również cała grupa pisarzy i dziennikarzy, jest Wiktor Baraniw. Różne wątki konkursu (a ten, kto choć trochę jest z nim zaznajomiony, wie, że jest ich wiele) mają wśród ważnych postaci pisarzy. Dlatego, gdy mowa o podziękowaniach dla moich kolegów, trzeba wymienić nazwiska Dmytra Pawłyczki i Wołodymyra Jaworiwskiego, Ihora Kałyncia i Petra Szkrabiuka, Marii Matios i Wasyla Szkliara, Romana Łubkiwskiego i Wasyla Prostopczuka, Switłany Koronenko i Anatolija Kaczana, Pawła Wolwacza i Dmytra Drozdowskiego, Iwana Andrusiaka i Jurija Pryhornyckiego, Wasyla Zacharczenki i Wasyla Heja, Danyła Kononenki i Iwana Nyzowoho… Dla pełnego ujęcia nazwisk jestem zmuszony uciekać się do tak długich list, które mają pokazać, „kto stoi za konkursem”. Nierzadko bywa tak: wymieniasz nazwiska ludzi, którzy uosabiają tę czy inną sprawę, i od razu odpada wiele pytań. Osobny temat to konkurs im. Jacyka i wydawcy. Przez wszystkie poprzednie turnieje ich uczestnicy i nauczyciele otrzymali w prezencie już setki tysięcy książek. Biorąc pod uwagę tę informację, warto podziękować dyrektorom wydawnictw: „Akademija” Wasylowi Teremce, „Proświta” Wasylowi Kliczakowi, „Pulsary” Łarysie Kopań, Wydawniczego Domu „Kijowsko-Mohylańska Akademia” Łarysie Sołowjowej, „Ukraiński pisarz” Jurijowi Buriakowi, „Machaon-Ukraina” Ołehowi Pohrebnowi. Niezwykle wiele wspaniałych wydań już któryś rok z rzędu mamy dla konkursu od Prezydenckiego Funduszu „Ukraina” Łeonida Kuczmy. Nawiasem mówiąc, jest on jedynym z ukraińskich prezydentów, który osobiście nagradzał zwycięzców i laureatów językowego maratonu. W Narodowej Filharmonii stolicy Ukrainy Łeonid Kuczma wraz z Petrem Jacykiem i Pawłem Zahrebelnym ciepło witali konkursowiczów i mówili im o znaczeniu języka dla bytu narodu. Kiedy pojawia się taka okazja do podziękowań, nie można nie wspomnieć o niezwykle ważnej roli w konkursie mediów narodowo-patriotycznych. Konkurs nie mógłby stać się tak popularny i prestiżowy, gdyby nie permanentna uwaga poświęcana mu przez „Literacką Ukrainę” (redaktor Serhij Kozak), „Słowo Proświty” (redaktor Lubow Hołota), „Oświatę Ukrainy” (redaktor Jurij Kuznecow), „Wasze zdrowie” (redaktor Mykoła Bernyk), torontońskie czasopismo „Wisti kombatanta” (redaktor Roman Kolisnyk). Nawet lista tych osób, a to daleko nie wszystkie nazwiska, które powinny wybrzmieć w takim kontekście, potwierdza: konkurs z języka ukraińskiego nie jest prywatną sprawą, powiedzmy, Wołodymyra Zahorija. Stoi za nim armia ukraińskich ludzi. I jest to jeszcze jeden z czynników powstrzymujących wszystkich tabaczników, którzy zabrali się za denacjonalizację Ukrainy.
Maschinelle Übersetzung
Mykoła Słaboszpycki, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów, przewodniczący rady koordynacyjnej Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka. W tym artykule będzie wiele nazwisk. Taka jest specyfika tego, bliskiego panegirycznemu, gatunku. Inwektyw i filipik, które niejednokrotnie brzmiały w publikacjach pod adresem znanych, odrażających w Ukrainie osób, tutaj nie będzie, ponieważ mowa będzie o ludziach pozytywnych. O tych, którzy pomagają żyć Międzynarodowemu Konkursowi Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka, pomimo wszystkich kolizji. Oczywiście, wszystkich przy tej okazji wymienić nie sposób, ponieważ trzeba mówić także o licznej nauczycielskiej armii z całego kraju — o tych, którzy wzięli tę sprawę do serca i dzięki którym stała się ona prawdziwie żywotna. To wolontariusze naszego konkursu, którzy wzięli na swoje barki wszystkie związane z nim kłopoty. Tak zakrojone przedsięwzięcie wymaga nie tylko wielkich środków, ale i, jak wyrażają się biurokraci, poważnych zasobów ludzkich. Jeśli chodzi o środki, to jest to permanentny kłopot całej grupy ludzi, kierowanej przez prezesa Ligi Ukraińskich Mecenasów Wołodymyra Zahorija (spółka akcyjna „Firma Farmaceutyczna Darnycja”, gdzie jest on przewodniczącym rady nadzorczej, jest głównym mecenasem prestiżowego turnieju językowego już od pięciu lat). Zresztą biuro prasowe Ligi Mecenasów przygotowuje osobną publikację o wszystkich tych, którzy finansowo umożliwiają przeprowadzenie tego patriotycznego maratonu. Na razie zacznę od jury konkursu. Przez osiem lat kierowała nim doktor filologii, profesor Narodowego Uniwersytetu im. M. Drahomanowa Lubow Maćko, której za jej pełną poświęcenia pracę dziękują nie tylko organizatorzy turnieju, ale i wszyscy jego uczestnicy, ich rodzice oraz nauczyciele poloniści. Obecnie nasze jury objął dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego Akademii Nauk Ukrainy, doktor filologii Pawło Hrycenko. To, można powiedzieć, nasza marka. Jury z tak autorytatywnym przewodniczącym nie może nie być autorytatywne. Pierwszym zastępcą Pawła Juchymowycza w tym roku została kandydat filologii Antonina Mowczun, która wychowała niejedno pokolenie nauczycieli języka ukraińskiego i literatury. A. I. Mowczun to uniwersalna dla jury kandydatura, ponieważ nie tylko dobrze zna się na metodyce i osobliwościach nauczania języka państwowego we wszystkich klasach szkoły średniej, ale także przez kilka lat z rzędu pracowała w naszym jury. Zatem jest ona, jak to się mówi, w kontekście wszystkich naszych problemów, wymogów konkursowych i osobliwości testowania. Jedenasty turniej powołał pod sztandary jury całą grupę nowych ludzi, którzy wraz z jego weteranami będą wyłaniać zwycięzców i laureatów prestiżowego turnieju. Co roku dyrekcja wykonawcza Ligi Ukraińskich Mecenasów stawała przed problemem: kogo wysłać jako swoich przedstawicieli do centrów obwodowych, a także do Symferopola i Sewastopola na krajowy etap konkursu? Ludzie ci muszą nie tylko wręczyć dyplomy i biblioteczki zwycięzcom poprzedniego etapu turnieju, ale i obserwować, czy rywalizacja językowa odbywa się z przestrzeganiem wszystkich przewidzianych regulaminem wymogów. W bieżącym roku problem ten jeszcze bardziej się zaostrzył. Po pierwsze, wielu urzędników oświatowych w terenie i w stolicy konsekwentnie torpeduje konkurs im. P. Jacyka (jeszcze opublikujemy w prasie wszystkie znane nam na ten temat materiały). Po drugie, wcześniej odczuwalnie pomagali nam pracownicy Instytutu Innowacyjnych Technologii i Treści Edukacji, którzy teraz są zmobilizowani do pracy wyłącznie na rzecz konkursu im. T. Szewczenki, a Konkurs Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka, któremu wcześniej poświęcili tyle sił, obecnie nie jest w łaskach u D. Tabacznyka i spółki. Na oficjalnym szczeblu wyznaczono mu alternatywę. Dobrze, że nie zabrakło w Ukrainie ludzi świadomych narodowo i gotowych do bezinteresownej pomocy. I oto już kolejny raz z głęboką wdzięcznością trzeba wymienić ich imiona. Co roku opieką otaczali konkurs Lidia Rybenko w Równem, Ołena Haran w Połtawie, Nadija Horyk i Iwan Korsak w Łucku, Ołeksij Neżywyj w Ługańsku, Dmytro Iwanow w Czernihowie. I teraz są z nami w naszej sprawie. W tym roku kłopoty konkursowe wzięli na siebie Mychajło Kameniuk w Winnicy, Hryhorij Husejnow, Łesia Stepowyczka i mecenas Ołeksij Łazko w Dniepropietrowsku, Jewhen Baran w Iwano-Frankiwsku, Ołeh Sołowiej w Doniecku, Jewhen Bezkorowajnyj w Tarnopolu, Wołodymyr Poliszczuk w Czerkasach, Wiktor Bojko w Charkowie, Wasyl Horbatiuk w Chmielnickim, Wiktor Chomenko w Symferopolu, Dmytro Kremin w Mikołajowie, Hennadij Szipkiwski w Odessie, Ołeksandr Wertil w Sumach. Na Kirowohradszczyznę pojedzie znana dziennikarka, którą można nazwać niezmienną kronikarką konkursu, Marija Koriunenko. W Sewastopolu naszym przedstawicielem będzie znany uczony, doktor nauk Petro Wołwacz, w Zaporożu — dziennikarka Łarysa Mała, w Chersoniu — profesor katedry pedagogiki i psychologii Chersońskiego Narodowego Uniwersytetu Technicznego Iwan Łopuszynski. Jeszcze wtedy, gdy Liga prowadziła konkurs razem z Ministerstwem Oświaty i Nauki, stworzyliśmy jego rady opiekuńczą i nadzorczą. Kierowaliśmy się pragnieniem maksymalnego wzmocnienia kontroli społecznej, zabezpieczenia się przed woluntaryzmem urzędników ministerialnych, którzy niekiedy przejawiali chęć przekształcenia samej struktury i metodologii konkursu, a nawet podjęto próbę jego prywatyzacji. Radzie opiekuńczej przewodniczy prezes Ligi Wołodymyr Zahorij. Szczęśliwe chwile uczestników konkursu.
Maschinelle Übersetzung
Oksana SEMENIUK, m. Lwów
Od 1997 roku trzy organizacje społeczne tradycyjnie organizują spotkanie „U Malanki w gościach”, którego celem jest podsumowanie działalności za miniony rok oraz nieformalna rozmowa, która ma stać się podstawą współpracy w roku następnym. W różnych latach u naszej Malanki gościli znani artyści, poeci i muzycy, laureaci Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki Roman Łubkiwski i Dmytro Pawlyczko, profesor Stepan Stelmaszczuk, zasłużona artystka Ukrainy Maria Soroka, znany lwowski bard Oles Diak, zasłużona artystka Ukrainy Maria Hałij, młoda utalentowana śpiewaczka Marta Żechowycz, zasłużony artysta Ukrainy Marian Szunewycz, Teatr bojowego hopaka pod kierownictwem Mychajła Wełyczkowycza oraz wielu innych. Obrzęd Szczedrego Wieczoru, spotkanie Malanki i Wasyla, łączy w sobie dawne wierzenia o magicznej mocy tej nocy, wiarę w to, że pokonamy złe siły, wypuścimy w Ukrainie wielu przebranych Malanek i Wasylów, i wtedy prawdziwy Wasylko tej nocy sprowadzi z zaświatów prawdziwą Malankę i życie odrodzi się. Chociaż po tej nocy znów przemieni się w jasny kwiat, to życie jest warte tego… W Szczedry Wieczór Ukraińcy śpiewają szczedriwki, jedzą rytualne potrawy, „leczą kozę”, wyganiają ze swoich domów wszystkich złośliwców i wzajemnie obsiewają się ziarnem.
Już drugi rok z rzędu Galicyjskie Rejonowe Zrzeszenie WUT „Proświta” im. T. H. Szewczenki we Lwowie podczas tej imprezy przyznaje wyróżnienia w sześciu nominacjach osobom, autorom programów i wydawnictwom, które wywierały pozytywny wpływ na społeczeństwo ukraińskie, obiektywnie i bezstronnie kształtowały opinię publiczną, starały się podnieść Ukraińców na wyższy poziom światopoglądowy.
W tym roku wyróżnienia otrzymali:
— były minister oświaty Ukrainy, rektor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. I. Franki Iwan WAKARCZUK za jego owocną działalność na stanowisku ministra oświaty Ukrainy, za praktyczne kroki na rzecz podniesienia jakości nauczania;
— pisarz Wasyl SZKLIAR za wysoką współczesną prozę, która podnosi i rozwija horyzonty czasowe i estetyczne czytelnika ukraińskiego;
— tygodnik „SŁOWO PROŚWITY” (redaktor naczelna Lubow Hołota) — za to, że zawsze jest na pierwszej linii walki o słowo, język i kulturę ukraińską, o każdego Ukraińca, o Ukrainę;
— dziecięce czasopismo „ANIOŁECZEK” (redaktor naczelna Olena Wołosewycz) za pomoc dzieciom i rodzicom z wadami wzroku, za wydawanie czasopisma alfabetem Braille'a;
— pisarz, dziennikarz Zynowij SUCHODUB za oddanie sprawie dziennikarskiej, zachowanie dziedzictwa historycznego w nowoczesnej, informacyjnej formie, przywracanie kulturze i historii ukraińskiej imion wybitnych ukraińskich działaczy;
— trio „CZERWONA KALINA” (kierowniczka zasłużona artystka Ukrainy Maria Soroka) za propagowanie i rozwój sztuki kobzarskiej w Ukrainie i poza jej granicami, z okazji 30-lecia działalności twórczej.
Ale jaka Malanka bez wesołego słowa, zapalnej piosenki, smacznej kutii i pampuszek. To wszystko było także na naszej Malance. Goście szczedrowali, śpiewali, tańczyli i obsiewali się przy wspaniałej muzyce zespołu „Rawskie Retro”. Tradycyjnie odbywa się też świąteczna loteria, którą rozstrzyga się przed nadejściem Nowego Roku. Każdy, kto wyciągnął szczęśliwy numer, miał możliwość wybrać sobie zadanie według stopnia trudności, a nagrodami były prace studentów Lwowskiej Akademii Sztuki: ceramika, szkło, obrazy, lalki-motanki. Nasz gość z Holandii również pozdrowił Ukraińców wykonaniem Hymnu Państwowego Ukrainy, który z zapałem podchwycił cała sala. Życie rozpoczęło nowy cykl, mamy owocnie pracować do następnej Malanki, aby złe siły nie mogły jej przeszkodzić przyjść do nas w przyszłym roku.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
rozpatrzyła komisja (a naczelnik wydziału Jewhenija Szuster, znając środowisko dziennikarskie obwodu, bez wątpienia mogłaby zaproponować znacznie bardziej kreatywny i profesjonalny kontyngent), byli ludzie bardziej doświadczeni, z pewnymi osiągnięciami twórczymi. Być może przyczyna tkwi w tym, że Wałentyna Bażan podczas minionej kampanii wyborczej pracowała w sztabie regionalów i dobrze (jako swoja osoba?) się zarekomendowała. Ale czy te cechy są najbardziej niezbędne, aby postawić na nogi niegdyś autorytatywną gazetę obwodową? Nawet przy założeniu, że wydanie objęła swoja osoba, na sesji rady obwodowej jednoznacznie powiedziano: „Narodne słowo” nie będzie miało osobnej pozycji w budżecie obwodowym, jak to było wcześniej. Według słów Serhija Larina, władza będzie opłacać jakościową informację o swojej działalności. Czyli gazetą będą kierować w absolutnie ręcznym trybie. O jakiej obiektywności, służeniu interesom czytelnika i społeczeństwa może być mowa? Najbardziej autorytatywna w obwodzie „Ukraina-Centr” jeszcze na długo przed wyborami trafiła pod kontrolę wpływowego przedsiębiorcy Pawła Sztutmana, obecnie deputowanego rady obwodowej z Partii Regionów. Oczywiście, redaktor i dziennikarze, rozumiejąc sytuację, naświetlali wydarzenia jak mogli, ale kampania wyborcza pokazała: tej różnorodności opinii i sądów, z których wcześniej słynęła gazeta, już nie ma. Pod kontrolę Sztutmana przeszedł też lokalny kanał telewizyjny TTV, który należał do byłego sędziego Wołodymyra Jaroszenki. Wołodymyr Iwanowycz z jakiegoś powodu uznał, że lepszego mera dla Kirowohradu niż on nie znajdzie, więc krytykował, przygotowując się do wyborów, ówczesną władzę miejską wzdłuż i wszerz. O jakimś poważnym profesjonalnym poziomie dziennikarskim programów kanału nie było mowy. Ale — choć jakaś alternatywna opinia. Teraz nie będzie i tego. Są jeszcze w Kirowohradzie wydania, które mają niezłe nakłady, ale raczej należą do informacyjno-rozrywkowo-reklamowych. Kupuje się je, żeby mieć program telewizyjny i kolejny przepis, jak kisić kapustę. Co na nie zważać? Takie wrażenie, że władza chce, aby o niej albo dobrze, albo wcale. Ależ tak — tylko o zmarłych… ogłasza się przez radio i telewizję. Dyplom laureatom wręcza się w uroczystej atmosferze. Skład jury nie jest ujawniany. Skład Komitetu Fundatorów Międzynarodowej literacko-artystycznej nagrody imienia Ołeny Telihy: Mykoła PŁAWJUK — ostatni Prezydent Ukrainy na uchodźstwie, Przewodniczący OUN; Anatolij MATWIJENKO — deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący Ukraińskiej Partii Republikańskiej „Sobór”; STEFAN ROMANIW, Sekretarz Generalny Światowego Kongresu Ukraińców, Przewodniczący Prowodu OUN (r), (Australia); Arkadij ŻUKOWSKYJ, Przewodniczący NTSz na Europę, członek zagraniczny NAN Ukrainy (Francja); Olha KOBEC, Honorowa Przewodnicząca Ogólnoukraińskiego towarzystwa kobiecego imienia Ołeny Telihy, deputowana ludowa Ukrainy IV kadencji; Taras PIDZAMECKYJ, Przewodniczący Ukraińskiego Zjednoczenia Narodowego (Kanada)
Maschinelle Übersetzung
Switłana OREŁ, m. Kirowohrad
ANEGDOTA — GŁOS LUDU? Na przewodniczącego rady obwodowej wybrano autorytatywnego i doświadczonego Mykołę Kowalczuka, który kierował komisją budżetową i dobrze zna zawiłości pracy organów samorządu lokalnego. Ostatnio został on członkiem Rady Regionów — organu doradczego przy Prezydencie Ukrainy. Pytania wywołało jedynie wprowadzenie nowego stanowiska — pierwszego zastępcy przewodniczącego rady obwodowej oraz mianowanie na nie przywiezionego przez przewodniczącego Obwodowej Administracji Państwowej Serhija Larina swojego ziomka i pomocnika — młodziutkiego Ołeksandra Satałowa. Stanowisko pomocnika kierownika dla tego młodzieńca było naturalne, ale pierwszego zastępcy przewodniczącego rady obwodowej?.. Przedstawiciele opozycji w ogóle podnosili kwestię celowości wprowadzenia nowego stanowiska, którego dotąd nie było i bez którego sobie radzono. Deputowany Ihor Dobrianski obliczył, że nowo upieczony kierownik będzie kosztował budżet obwodowy prawie milion hrywien (pensja z narzutami za pięć lat plus wydatki reprezentacyjne). Czy jest to tak niezbędne dla dotacyjnej obwodu? Ale większość zagłosowała „za”, młody talent, jakoby, będzie zajmował się inwestycjami. Prawda, przewodniczący Obwodowej Administracji Państwowej ma już zastępcę, który zajmuje się inwestycjami i który również był przedstawiony jako bardzo kompetentny specjalista w tej dziedzinie. Kirowohradszczyzna zaś jak była w tyle pod względem wielkości inwestycji, tak jest. Nie do końca umotywowane jest mianowanie na stanowisko naczelnika wydziału polityki wewnętrznej — tak samo nowo przybyłej do obwodu — Wałentyny Wysznewskiej. Niekompetencja, którą często nie bezpodstawnie zarzucano jej poprzednikowi Serhijowi Karakulinowi, może przejść w spadku i nowej kierowniczce. I nie chodzi o jej cechy zawodowe, bo najważniejsze tutaj — być dobrze obeznanym z życiem społecznym obwodu, organizacjami społecznymi, ich liderami, specyfiką działalności. Człowiekowi, który „nie gotował się” w tym kotle, tym bardziej nie miejscowemu, trudno od razu zagłębić się w ten proces. Komisją budżetową Rady Obwodowej w Kirowohradzie pokierowała Wiktorija Kramarowa, również ziomkini przewodniczącego obwodowej administracji państwowej — ro-
Ogólnoukraińskie Towarzystwo Kobiece imienia Ołeny Telihy oraz Komitet Fundatorów Międzynarodowej Nagrody Literacko-Artystycznej imienia Ołeny Telihy informują, że do 31 stycznia 2011 roku ogłasza się zgłaszanie utworów do zdobycia tej nagrody. Nagroda została ustanowiona przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo Kobiece imienia Ołeny Telihy w celu uczczenia pamięci wybitnej poetki-patriotki oraz wyróżnienia twórczości znanych ukraińskich pisarzy, działaczy kultury i sztuki za wysoce utalentowane utwory, w których środkami artystycznymi odtworzono świat duchowy Ukraińców, samą Ukrainę, jej historię i współczesność, wysokie ideały humanistyczne. Kandydatury do zdobycia Międzynarodowej Nagrody Literacko-Artystycznej imienia Ołeny Telihy mogą zgłaszać oddziały obwodowe Towarzystwa imienia Ołeny Telihy, Zarząd Towarzystwa, katedry uniwersytetów, redakcje wydawnictw literacko-artystycznych, związki twórcze oraz ich oddziały obwodowe, a także Komitet Fundatorów Nagrody. Do zgłoszenia o przyznanie nagrody należy dołączyć trzy egzemplarze książek
Zwycięstwo regionalnych na wyborach lokalnych dało im możliwość postawienia swoich ludzi na czele przeważającej większości rad. Jest to logiczne i nie wywoływało sprzeciwów. W niektórych radach rejonowych pojawili się też swoi „tuszki” — deputowani, wybrani z opozycyjnych sił politycznych, ale którzy głosują za nominacjami kadrowymi, zaproponowanymi przez regionalnych.
domem z miasta Charcyzk w obwodzie donieckim. Oczywiście, nie oznacza to, że będą źle pracować. Oczywiste jest, że są fachowcami, ale w mieście zyskuje popularność anegdota, którą opublikowała jedna z miejscowych gazet: „W Doniecku ludzie boją się wychodzić z domu, bo ich łapią i wysyłają na stanowiska kierownicze do innych regionów Ukrainy”.
ALBO — DOBRZE. ALBO — NIC?.. Ale to wszystko jest rzeczywiście niby niewinny żart w porównaniu z tą czystką przestrzeni informacyjnej, która miała miejsce w Kirowohradzie. Serhij Larin zademonstrował nieobojętność wobec mediów, oświadczając w jednym z wywiadów, że był swego czasu korespondentem społecznym. Co więcej, przywiózł ze sobą swoistą grupę medialną, w skład której wchodzili byli mieszkańcy Kirowohradu, znani jako członkowie drużyny KVN z początku lat 90., którzy potem zostali pracować w telewizji. Ta grupa, według słów Larina, miała pomóc Obwodowej Państwowej Kompanii Telewizyjno-Radiowej przygotowywać ciekawsze programy. I rzeczywiście, w programie telewizji obwodowej pojawił się cotygodniowy podsumowujący program analityczny „Pohlad” (Spojrzenie), ożywiły się wiadomości, dobrze zareklamowała się rozrywkowa „Rankowa kawa” (Poranna kawa). Ale w tym czasie, kiedy Ołeksandryjska terytorialna komisja wyborcza po decyzjach dziesiątek sądów nie rejestrowała kandydatów na deputowanych rad lokalnych z „Batkiwszczyny”, „Pohlad” nie zwrócił uwagi na to bezprawie i miło wypytywał regionalnego (wtedy kandydata na stanowisko mera Ołeksandrii) Stepana Capjuka, jak będzie pracował dla dobra narodu. Analizując wyborcze kampanie reklamowe różnych sił politycznych,
„Pohlad” krytykował wszystkich, oprócz Partii Regionów. I nie dziwi fakt, że teraz dyrektorem generalnym Obwodowej Państwowej Kompanii Telewizyjno-Radiowej jest kierownik wspomnianej grupy medialnej Wadym Murowany. Prawda, nie dziennikarz, a scenarzysta i producent telewizyjny. Redaktor gazety obwodowej „Narodne słowo” Wałerij Miatowycz przepracował na tym stanowisku prawie dwadzieścia lat. Niejednokrotnie był na granicy zwolnienia, ale utrzymywał się, ponieważ swego czasu nie podpisał kontraktu o własnym mianowaniu. A jeśli nie ma kontraktu, to nie ma i zwolnienia. Poprzedni kierownicy właściwego wydziału, stając przed takim dylematem, ustępowali. Ale nie Jewhenija Szuster. Dobrze znając redakcyjną kuchnię, doprowadziła jednak do zwolnienia Miatowycza (oboje kierownicy — i OKTRK, i gazety sami napisali odpowiednie wnioski). Wałerij Pawłowycz był deputowanym poprzedniej kadencji rady obwodowej z ramienia „Batkiwszczyny”, więc ktoś może uważać zwolnienie ze stanowiska redaktora za prześladowanie polityczne. Ale tak nie jest. Ambitny kierownik, wolał widzieć obok siebie nie pełnowartościowych partnerów, a posłusznych wykonawców, i to wszystko oraz niektóre inne przyczyny doprowadziły do obniżenia nakładu i autorytetu wydania. Naprzeciwko redakcji gazety obwodowej pojawiła się jeszcze jedna redakcja wydania rozrywkowego „Nowa hazeta”, redaktorem której oficjalnie został szofer Wałerija Pawłowycza, a nieoficjalnie jego zięć. Oczywiście, po to, by dzisiaj podnieść „Narodne słowo”, zwiększyć nakład i zwrócić chociaż część dawnego autorytetu, należy dołożyć kolosalnych wysiłków. A wydanie swego czasu było flagowcem i wolności słowa, i procesów odrodzenia narodowego Ukrainy. Więc przedstawiciele społeczności dziennikarskiej zwracali się i do przewodniczącego Obwodowej Administracji Państwowej, i do nowo wybranego przewodniczącego rady obwodowej z prośbą o przeprowadzenie pełnowartościowego konkursu na obsadzenie stanowiska redaktora, aby odbył się uczciwy wybór spośród tych, którzy mają przygotowanie zawodowe, by poradzić sobie z tym zadaniem. A takich ludzi w obwodzie jest niewielu — ponad dwadzieścia lat na Kirovohradszczyznę nie przyjeżdżali absolwenci wydziałów dziennikarstwa, a lokalne placówki edukacyjne, najwyraźniej z braku kadr, do tej pory nie otrzymały akredytacji specjalności „Dziennikarstwo”. Ale jak zaznaczył na swojej pierwszej konferencji prasowej Mykoła Kowalczuk, przeprowadzenie konkursu nie jest przewidziane statutem redakcji, więc założyciele (OAP i rada obwodowa) stworzyli grupę roboczą, która przeprowadziła wybór pretendentów. Ten proces trudno nazwać publicznym. Mniej niż dwa dni przed zakończeniem przyjmowania dokumentów na stronie OAP pojawił się komunikat o tym wyborze. Wszyscy, którzy przeczytali tekst, zdziwili się poziomem wymagań wobec pretendentów. „Pełne wyższe wykształcenie (dlaczego nie specjalistyczne?), doskonała znajomość techniki komputerowej (?), specjalna wiedza z zakresu planowania i składu gazety, posiadanie specjalnej wiedzy naukowej dotyczącej współczesnych podejść do wydawnictwa gazet drukowanych”. Każdy dziennikarz wie, jak planować pracę redakcji, co to jest makieta itp. Ostatni passus dotyczący „wydawnictwa gazet drukowanych” świadczy chyba tylko o tym, że tekst przygotowała osoba, która ma bardzo mgliste pojęcie o dziennikarstwie. Więc kto i kogo miał zamiar wybierać w ten sposób? Już zanim ten quasi-komunikat pojawił się na stronie, w wydziale prasy i informacji leżały dokumenty kilku pretendentów, najlepszą z których uznano Wałentynę Bażan. Dla społeczności dziennikarskiej obwodu taki wybór stał się szokiem. Emerytka, wykładowczyni Kirovohradzkiej filii Otwartego Międzynarodowego Uniwersytetu Rozwoju Człowieka „Ukraina”, była absolwentka rosyjskiej filologii lokalnego instytutu pedagogicznego, ona, najwyraźniej, kiedyś miała ambicje naukowe. Z jakiegoś powodu nie wyszło. Trzeba było pracować jako redaktor literacki w tygodniku „Ukraina-Centr”. Później została redaktorem prywatnej marginalnej gazetki „Elisawietgradskije wiedomosti”, która dość szybko się wyczerpała. Tak samo, jak i gazeta „Mołodizhne perechrestia”, którą redagowała Wałentyna Wasyliwna. Te wydania zapamiętały się czytelnikowi jedynie systematycznymi antyukraińskimi atakami (Bażan kieruje w obwodzie „Russkim dwiżeniem”), które teraz przenoszą się także na strony „Narodnego słowa”. Dlaczego dokonano takiego wyboru, przecież nawet wśród kandydatur, które
Maschinelle Übersetzung
(dla pisarzy), reprodukcje obrazów, slajdy, broszury (dla artystów plastyków), nagrania audio, nagrania wideo (dla muzyków, kompozytorów, artystów), a także oryginały lub kserokopie publikacji, w których przedstawiono profesjonalną ocenę tych wysokiej klasy dzieł literatury i sztuki, które zgłoszono do zdobycia nagrody. Dokumenty należy złożyć do 31 stycznia 2011 roku na adres: Ogólnoukraińskie Towarzystwo Kobiece imienia Ołeny Telihy, ul. Iwana Mazepy 6, m. Kijów 01010. Jury konkursu o zdobycie nagrody imienia Ołeny Telihy Telefon do informacji: (044) 280 16 75 Regulamin Międzynarodowej nagrody literacko-artystycznej imienia Ołeny Telihy Międzynarodowa nagroda literacko-artystyczna imienia Ołeny Telihy (dalej — nagroda) została ustanowiona przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo Kobiece imienia Ołeny Telihy w celu uczczenia pamięci wybitnej ukraińskiej poetki, działaczki społecznej, bojowniczki o niepodległość Ukrainy Ołeny Telihy oraz uhonorowania wybitnych twórców literatury i sztuki. Nagrodą corocznie wyróżniani są znani na Ukrainie i poza jej granicami działacze społeczni, artyści za rycerskość w życiu, działalność na rzecz Ukrainy, którzy stworzyli wysokiej klasy dzieła w dziedzinie literatury, sztuki, publicystyki, stanowiące wybitny wkład w życie duchowe narodu ukraińskiego, wzbogacające jego pamięć historyczną, utrwalające wysokie ideały humanistyczne. Nagrodą mogą być nagradzani obywatele zagraniczni. Nagroda przyznawana jest jednej osobie corocznie. Osobom uhonorowanym nagrodą nadaje się tytuł „Laureat Międzynarodowej nagrody literacko-artystycznej imienia Ołeny Telihy”, wręcza się Dyplom oraz część pieniężną nagrody. Jej wysokość określana jest przez komitet społeczny każdego roku. Informacja o przyznaniu nagrody publikowana jest w prasie,
Maschinelle Übersetzung
5 stycznia tego roku 70 lat ukończył Wołodymyr Szewczenko, wieloletni rektor Donieckiego Uniwersytetu Narodowego, usunięty ze stanowiska 29 lipca ubiegłego roku przez obecną władzę. Wołodymyr Pawłowycz jest kierownikiem katedry mechaniki stosowanej i technologii komputerowych, profesorem, doktorem nauk fizyczno-matematycznych, akademikiem Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Od 17 lat przewodniczy Radzie Rektorów wyższych uczelni obwodu donieckiego. Od 1992 roku kieruje donieckim oddziałem obwodowym Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Zespół redakcyjny, Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz proświcianie serdecznie gratulują znanemu naukowcowi jubileuszu. Życzymy wszelkiej pomyślności, drogi Wołodymyrze Pawłowyczu! Anatolij ZAHNITKO, doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik katedry języka ukraińskiego i lingwistyki stosowanej Donieckiego Uniwersytetu Narodowego. Wołodymyr Pawłowycz Szewczenko zdobył wykształcenie na Dniepropetrowskim Uniwersytecie Państwowym, ukończył tam aspiranturę, obronił dysertację na stopień kandydata nauk fizyczno-matematycznych (1966), został asystentem, docentem katedry mechaniki teoretycznej DUP, a od 1968 roku Wołodymyr Pawłowycz na zawsze związał swoje życie z Donieckim Uniwersytetem Państwowym (w 2000 roku uniwersytet uzyskał status Narodowego) oraz Donieckim Centrum Naukowym Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Tutaj nastąpiło jego uformowanie jako wiodącego uczonego w dziedzinie mechaniki: został doktorem nauk (1982), profesorem/kierownikiem katedry, wybrano go akademikiem Narodowej Akademii Nauk Ukrainy (1995), członkiem Prezydium NAN Ukrainy (1996); jako organizatora nauki i badań naukowych (stanął na czele Donieckiego Centrum Naukowego NAN Ukrainy i Ministerstwa Oświaty Ukrainy (1996), a także został przewodniczącym Rady Rektorów uczelni wyższych obwodu donieckiego (1988)); jako utalentowanego kierownika wiodącej uczelni wyższej — Donieckiego Uniwersytetu Narodowego (1986—2010); jako działacza społecznego (przewodniczący donieckiego oddziału obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki (od 1992 r.)). Wołodymyr Szewczenko został uhonorowany najwyższymi odznaczeniami — orderami księcia Jarosława Mądrego V (1999) i IV (2000) klasy, Orderem Państwa (2006), tytułem Bohatera Ukrainy (2006), tytułem Zasłużonego Działacza Nauki i Techniki Ukrainy (1991), Państwową Nagrodą Ukrainy w dziedzinie nauki i techniki (2003), francuskim orderem „Palm Akademickich” (2003) i in. Pisać o W. Szewczence jest i łatwo, i niezwykle trudno. Łatwo dlatego, że wiele chce się opowiedzieć, a trudno, że niełatwo ogarnąć ogrom problemów, kierunków, aspektów, którymi produktywnie i twórczo się zajmuje.
Jednak na pewnych kwestiach należy zatrzymać się bardziej szczegółowo. Przede wszystkim dotyczy to jego wsparcia dla inicjatyw naukowych. Na wszystkich stanowiskach administracyjnych — od kierownika katedry, dziekana wydziału, prorektora ds. dydaktycznych po rektora, przewodniczącego Donieckiego Centrum Naukowego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy oraz Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy — cechą wyróżniającą Wołodymyra Pawłowycza jest nie tylko wspieranie twórczych inicjatyw naukowych, ale także własne inicjowanie projektów naukowych i badań. Był on bodaj pierwszym, który zdobył międzynarodowy grant naukowy, co pozwoliło na opracowanie wspólnie z Nowosybirskim Centrum Naukowym Rosyjskiej Akademii Nauk jednego z najbardziej priorytetowych projektów naukowych; zainicjował szeroko zakrojone porozumienie o współpracy z Moskiewskim Uniwersytetem im. M. W. Łomonosowa, które obecnie jest realizowane w wielu kierunkach. Z jego inicjatywy Doniecki Uniwersytet Narodowy jest członkiem Europejskiego Stowarzyszenia Uniwersytetów, Euroazjatyckiego Stowarzyszenia Uniwersytetów, Stowarzyszenia Uniwersytetów Krajów Basenu Morza Czarnego „AIMOS”, Stowarzyszenia Edukacji Biznesowej, bierze aktywny udział w realizacji europejskich projektów i programów naukowo-edukacyjnych. W ciągu trzech ostatnich lat DonNU należy do dziesiątki najlepszych uczelni wyższych Ukrainy pod względem wszystkich rodzajów działalności. Szczególnie troszczy się Wołodymyr Pawłowycz o młodych naukowców, twórczo uzdolnionych studentów, utalentowanych wykładowców. Z jego inicjatywy co roku (od 2002 r.) w regionie donieckim Rada Obwodowa i Doniecka Obwodowa Administracja Państwowa nagradzają najlepszych wykładowców uczelni wyższych i studentów wyróżnieniami oraz nagrodami pieniężnymi. Znakomitą tradycją w DonNU stało się „Uroczyste przyjęcie u rektora” (od 2001 roku), podczas którego honoruje się najlepszych studentów i wykładowców, prymusów oświaty, aktywistów pracy kulturalno-oświatowej; przy jego wsparciu co roku przeprowadzany jest konkurs prac naukowych i dydaktyczno-metodycznych. Od początku przeprowadzenia Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka (od 2001 roku) Wołodymyr Pawłowycz zainicjował honorowanie przez każdą uczelnię wyższą regionu zwycięzców tego prestiżowego konkursu. Autor tych słów najlepiej odczuł specyfikę stylistyki jego pracy oraz zdolności organizacyjno-badawcze podczas organizacji i przeprowadzenia VI Międzynarodowego Kongresu Ukrainistów, który odbywał się w Donieckim Uniwersytecie Narodowym w dniach 29 czerwca — 2 lipca 2005 roku, a który był ogromny pod względem liczby uczestników i zakresu opracowywanych problemów naukowych. W pracach Kongresu wzięli udział naukowcy z Ukrainy, Polski, USA, Kanady, Rosji, Białorusi, Austrii, Niemiec, Serbii, Czarnogóry, Czech, Słowacji, Węgier, Bułgarii, Francji, Włoch, Litwy, Portugalii, Australii, Japonii, Nowej Zelandii i in. (około 800 uczonych z 21 krajów świata). Tylko umiejętność Wołodymyra Pawłowycza do uogólnienia i przewidzenia zakresu wydarzeń, prognozowania przebiegu prac Kongresu oraz znalezienia źródeł finansowania pozwoliła na odpowiednim poziomie przeprowadzić to forum i rozwiązać wiele problemów. Wołodymyr Pawłowycz stał się duszą Kongresu od jego rozpoczęcia aż do zamknięcia. Wołodymyr Pawłowycz nie traktuje nikogo z wyższością, rozumie problemy każdego, potrafi tak poprowadzić rozmowę, że bez zbędnego podkreślania, intonowania czy powtarzania czujesz, jak odpowiedzialna i ważna jest dana kwestia. Spokojnie, rozważnie każdego wysłucha, a w rezultacie w jego słowach wyłania się precyzyjnie wyważony każdy krok i miejsce każdego wykonawcy określonego planu działań. Przypominam sobie, jak skomplikowane i problematyczne wydawało się przygotowanie do przeprowadzenia posiedzenia najwyższego organu zarządzającego Białorusko-Rosyjsko-Ukraińskiego Konsorcjum Uniwersytetów Przygranicznych w Doniecku w 2009 roku z udziałem konsula Federacji Rosyjskiej, przewodniczącego Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej oraz innych wysokich rangą urzędników, ale umiejętność Wołodymyra Pawłowycza do patrzenia na sprawę w perspektywie nakreśliła cały przebieg narady, która odbyła się na wysokim poziomie organizacyjnym. Wołodymyr Szewczenko to człowiek ze wszystkimi właściwymi mu głębokimi uczuciami, bólami, niepokojami. Czuje się to od razu. Urodził się we wsi Pidhorodne, która dziś stopniowo zlewa się z metropolią — Dniepropietrowskiem, tam jest jego dom, tam mieszka jego matka Natalia Juchymowna, tam wspomina swojego ojca Pawła Andrijowycza, którego nie było mu dane zobaczyć (ojciec zginął w 1942 roku, a Wołodymyr Pawłowycz urodził się 5 stycznia 1941 roku). Na moje pytanie: „Gdzie jest Twoje serce?”, odpowiada od razu: „Na rodzinnej ziemi. Tam moja dusza napełnia się życiodajnością i ciepłem, odtwarza się jej pierwotny przejaw, ja sam nabieram sił, nasycam się rodzimą energią, której nic nie może zastąpić; Doniecczyzna stała się dla mnie również drogą, znam ją i kocham”. Opowiada o tym, jak pewnego razu, jeszcze studiując na aspiranturze, w żaden sposób nie mógł „rozwiązać całki nieoznaczonej”, a w nocy jakby pojawił się obraz człowieka w Bożym odzieniu, który przepowiadał, że wszystko będzie dobrze. Rano obudził się — i wszystko ułożyło się na papierze w „równe wiersze” — tak jakby nie było wątpliwości, długich dni, tygodni i miesięcy ciężkich i sprzecznych rozważań oraz dążenia do rozwiązania. W tym przejawia się jego Istota — żyć tym, co ważne i decydujące, co tworzy ciebie samego i co sam tworzysz. Obraz tego Człowieka-Proroka pojawił się jeszcze raz we śnie, kiedy wraz z żoną Haliną Jewhenivną, która była już w szpitalu położniczym, marzyli, żeby po córce koniecznie był syn. I znowu we śnie pojawił się proroczy Obraz, do którego skierowane były słowa Wołodymyra Pawłowycza: „Chcemy syna, nazwiemy go imieniem mojego ojca — Pawłem”. Obudził się jeszcze długo przed świtem i pobiegł do szpitala położniczego, bo żaden transport jeszcze nie kursował. Przybiegł, spojrzał na listy, przeczytał — syn. Radość była bezgraniczna. Można ją dzisiaj łatwo poczuć w słowach Wołodymyra Pawłowycza, choć tyle już przeżyto i przebyto, jakby znów biegł do szpitala — i widział tak upragnioną wieść. Szczęśliwy i otwarty w swoich opowieściach o rodzinnych radościach — dzieciach (córce Olenie i synu Pawle), wnukach, rodzonej matce, którą opiekuje się w każdej chwili, o bólach i niepokojach duszy której wie chyba wszystko. Niezwykle emocjonalny i żartobliwy w opowieściach o własnych przygodach, wymagający i pryncypialny na licznych naradach, inicjatywny i skierowany w przyszłość — to właśnie Wołodymyr Pawłowycz Szewczenko. Mentorzy szczerze dziękowali włodarzom miasta, rodzinom, które się nimi opiekowały, zapraszali do siebie w gości. Więc nie dziwcie się, kiedy wśród donieckich stepów, opiewanych przez Wołodymyra Sosiurę i Pawła Wolwacza, spotkacie grupę młodzieży z Ukrainy Zachodniej. Wschód i Zachód — to jedna Ukraina.
Maschinelle Übersetzung
L. ANTPOWA, nauczycielka języka i literatury ukraińskiej w szkole średniej nr 89, m. Donieck. Niebiańsko-świerkowe oblicza Karpat, domki, legendy i opowieści rodu, odwieczna kultura pracy i wypoczynku, wyjątkowi ludzie, nasyceni potężnymi strumieniami energii karpackich źródeł, wielobarwna sztuka huculska i łemkowska… Taką przed 15 uczniami donieckiej szkoły średniej nr 89 ukazała się Kosowszczyzna — kraina życiodajnego obcowania z przyrodą i pełnymi ducha ludźmi. Wyjazd stał się możliwy dzięki staraniom wielu osób, których pragnienia i możliwości zjednoczyła nauczycielka fizyki szkoły średniej nr 89 L. O. Brażnyk. To właśnie niestrudzona Łarysa Ołeksandriwna zapewniła niezbędne dla władz rejonowych stosy papierów, zapewniła rodziców, że dzieciom koniecznie trzeba odwiedzić strony, które samym swoim duchem nastrajają na tworzenie mitów, współpracowała z towarzystwem „Proświta”. Wyjazd został zorganizowany w przededniu Bożego Narodzenia, dlatego zapewne na „każdym progu i na przewozie” z dziećmi był „Bóg w drodze”. Program pobytu na Kosowszczyźnie okazał się nadzwyczaj nasycony i starannie zaplanowany. Uczniowie mieli okazję odwiedzić kompleksy turystyczne „Malownicze Szeszory” i „Bajka”, Muzeum Walk Wyzwoleńczych, Muzeum Sztuki i Życia Codziennego Huculszczyzny w m. Kosów, Muzeum Kosowskiego Centrum Twórczości Dziecięcej. Specjalnie dla uczniów zorganizowano warsztaty z rzemiosła ludowego (tkactwa, koralikarstwa, haftu, ceramiki, pisankarstwa, wyrobów z sera). Prawdziwy zachwyt poczuli uczniowie i ich wychowawcy podczas nabożeństwa bożonarodzeniowego w cerkwi Świętego Bazylego. Niezapomniana stała się dla uczniów wycieczka do posiadłości Świętego Mikołaja we wsi Pistyń. Mieszkańcy Kosowa zaimponowali donieczanom religijnością, oddaniem tradycjom i dobroczynnością. Należy zaznaczyć, że przez cały czas pobytu na Kosowszczyźnie donieccy uczniowie mieszkali w rodzinach kosowian. Mieli okazję porównać stosunek młodszego pokolenia do starszego oraz sfery zainteresowań młodzieży szkolnej z różnych regionów. Lecz „bajka dni” trwała niedługo. Trzeba wracać do domu. Powrót był przejmujący. Dzieci
Maschinelle Übersetzung
Uliana WOLIKOWSKA
Obecnie ukraińskie kino dokumentalne nie może poszczycić się szaloną popularnością. Mimo trudności jednak wciąż żyje, poruszając ważne kwestie społeczne i strzepując popiół ze stron historii. W tym kontekście nie sposób pominąć wieczoru ukraińskiego kina, zorganizowanego przez laureata Nagrody im. Szewczenki, reżysera Mychajła Tkaczuka, w stołecznym Domu Uczonych. Warto było tam zajrzeć, by na pokazach filmów odkryć zdumiewające historie znanych ludzi, którzy stanowią swoisty pomost między przeszłością a teraźniejszością, by poczuć wzruszającą atmosferę każdego obrazu… Na wieczorze zaprezentowano niewielkie filmy, które wywodzą się ze studia filmowego „Kijównaukfilm”, mającego w kwietniu 2011 roku obchodzić 70-lecie. „Choć od dawna nie działa ono już jako studio filmowe, — podzielił się Mychajło Petrowycz, — jednak mamy grupę ludzi, którzy postanowili to uczcić”.
Ciekawa jest historia powstania filmu „Pani senatorka”. W 1992 roku Mychajło Tkaczuk kręcił film o Łucku. Przebywając w studiu filmowym „Wołyń”, zobaczył za stołem montażowym starszą kobietę, Irynę Lywczaniwską, która w przyszłości stała się główną bohaterką filmu. Wtedy reżyser dowiedział się, że jest ona córką znanej Oleny Lywczaniwskiej, która za czasów Rzeczypospolitej była senatorką i w polskim parlamencie reprezentowała mniejszości narodowe. Wtedy zrodził się pomysł stworzenia filmu. „Zaczepiłem się o to, że u Iryny Lywczaniwskiej zachowało się sporo fotografii, na których jest wiele koni. I pomyślałem, że trzeba przekazać ten duch wolności. Więc wymyśliłem, jakby miała nakręcić film o swojej mamie…”
Główna bohaterka filmu wciąż żyje. Dwa lata temu skończyła 95 lat. „Myślałem, co by jej tu podarować, — z przekąsem opowiadał Mychajło Petrowycz, — i zatrzymałem się na aparacie cyfrowym, bo od dawna kolekcjonowała aparaty fotograficzne. Tego dnia babcia była tak zadowolona, że nie mogła oderwać oczu od prezentu i nikogo już nie widziała ani nie słyszała”.
Wzruszający film „Szczęśliwa Nastunia” (2008), pełen tragicznych przeżyć, po prostu nie da się oglądać bez łez… To opowieść o dzielnej kobiecie, Anastazji Tarnawskiej, z bukowińskiego miasteczka Kicmań, która należała do szeregów OUN-UPA, za co trafiła do obozu, gdzie wzięła udział w powstaniu norylskich więźniów w 1953 roku. Ona, przeżywszy ciężkie choroby i upokorzenia, pozostała przy życiu i mimo wszystko zobaczyła niepodległą Ukrainę dzięki niezachwianej wierze w Boga. Dlaczego „Szczęśliwa Nastunia”? Bohaterka sama w filmie mówiła: „Oto ja czasem budzę się i nie wierzę, że żyję. I jestem tak szczęśliwa, że istnieje Boży świat”.
„To wspaniała babcia, — z zachwytem dzielił się wspomnieniami Mychajło Tkaczenko, — taka żywa, energiczna, jak rtęć. Słowem, tylko chodź za Nastunią z kamerą… Babcia miała swój niepowtarzalny świat, w którym nigdy nie czuła się samotna. Podczas zdjęć zdarzały się zabawne sytuacje. No, na przykład, ciągle prosiłem ją, żeby nie patrzyła w kamerę. Pewnego razu kręcimy, a u niej sąsiadka za płotem. I Nastia do niej krzyczy: „Chodź tu”. A sąsiadka mówi: „No cóż, nie jestem ubrana, tu sobie z ziemniakami krzątam”. Na co Nastunia odpowiedziała: „Nic nie szkodzi, ty tylko w kamerę nie patrz, bo potem to wszystko wytną”… Już dwa lata, jak Nastunia zmarła, a ja byłem na pogrzebie… Wiecie, tak znaleźć człowieka, który ma taki los, potrafi tak opowiedzieć i jest tak szczery, to wielkie szczęście”.
Ten film wszedł w skład cyklu „Zagadka powstania norylskiego”, który składa się z czterech obrazów, m.in. „Za kratami Północy”, „Wirus nieposłuszeństwa”, „Powstanie ducha”. Trzeci film, „Mołfar z rodu Necajów”, nakręcony 19 lat temu, to niewielka bajka o oryginalnej postaci, huculskim mołfarze Mychajle Necaju z rodu Danyła Necaja, towarzysza Bohdana Chmielnickiego, wielkiego charakternika. Reżyser zagłębił się tu w tajemnice huculskiego życia, mitologii, osobliwości leczniczej magii barwnego znachora. Zdumiewa, jak uzdrowiciel w swoich obrzędach łączy zarówno tradycje prawosławne, jak i mistykę. Na przykład mołfar modli się i jednocześnie chrzci wodę nożem. Lecz najważniejsze — jego słowo działa…
Zapewne ten wieczór mógłby trwać wiecznie, bo Mychajło Petrowycz odkrył mnóstwo imion i historii, obok których nie sposób przejść obojętnie… „Mając szkielet, pewne odczucie wobec tych niepowtarzalnych losów, życie tak wszystko odwraca… i trzeba mu ufać…”
Maschinelle Übersetzung
Andrij MEŁNYCZUK, Kijów
Czterdzieści dni minęło już od chwili, gdy opuścił nas i odszedł w lepsze światy Jakiw Hrihorowycz Oksiuta. Zaledwie parę dni przed swoim odejściem za wieczną granicę Jakiw Hrihorowycz zatelefonował do mnie i, nie wyjaśniając, gdzie jest i co się z nim dzieje, dał do zrozumienia: „Wy tam, chłopaki, jeśli można, podnieście za mnie kieliszek, bo jutro są moje urodziny”. „To przychodźcie, zrobimy to razem z wami” — wyrwało mi się. „E nie, tym razem nie dam rady, leżę w szpitalu. Chciałbym jak najszybciej stąd wyjść, bo czeka mnie jeszcze sporo pracy”. To były ostatnie słowa, jakie usłyszałem od Życieluba, z którym zaprzyjaźniłem się blisko piętnaście lat temu. Już od pierwszych spotkań uderzył mnie jego niezwykle dobry uśmiech, blask oczu, szczerość duszy. Szczególnie zaś wzruszały mnie jego zawsze czułe, drżące słowa o druhu Olesiu Terentijowyczu Honcharze. Z tych licznych wspomnień ukształtował się u mnie pełny obraz prawdziwej, szczerej, serdecznej przyjaźni dwóch sławnych poltawczyków. Sięga ona swoimi początkami jeszcze dalekiego 1934 roku, kiedy to wstępowali do wówczas dobrze znanego Charkowskiego Technikum Dziennikarskiego. „To były ciężkie czasy — nieraz słyszałem od J. Oksiuty. — Wszyscy my, studenci, żyliśmy w biedzie, ale byliśmy łakomi wiedzy. W jednym pokoju akademika mieszkało nas ponad dwadzieścia osób. Ołesj pierwszy zrozumiał, że w takim rozgardiaszu nie zdobędzie się wiele wiedzy, toteż przez wszystkie lata nauki, poza zajęciami wykładowymi, przesiadywał w miejskiej bibliotece im. Korolenki. Szybko się zaprzyjaźniliśmy, bo byliśmy rodakami: ja pochodzę z Wielkiego Kobelaczka w rejonie nowosandżarskim, a on z Suchej, obecnie w rejonie kobelackim obwodu połtawskiego. Odległość między naszymi wsiami nie przekraczała 25 kilometrów. Po technikum nasze drogi się rozeszły. Ja wyjechałem pracować do gazety rejonowej. Musiałem tam m.in. przez pewien czas opanowywać sprawy sekretariatu. Uczył mnie tego rzemiosła ówczesny zastępca redaktora, bardzo utalentowany i życzliwy człowiek Illa Olijnyk, ojciec naszego sławnego poety Borysa Olijnyka. Wiele pożytecznego od niego zaczerpnąłem. Wkrótce młodego Oksiutę powołała służba wojskowa. Przechodził żołnierski dryl na Dalekim Wschodzie, a kiedy zapachniało prochem, nagle znalazł się na zachodnich rubieżach Związku. Tam zastała go wojna. Wycofując się, odniósł ciężką ranę. Potem był szpital, długie leczenie. Na froncie odczuwano brak wykwalifikowanych kadr, tak właśnie trafił do Stalingradzkiej szkoły wojskowej. A potem — znów do boju. Oksiucie przypadło wyzwalać rosyjskie miasto Kursk, przejść z bojami całą Ukrainę, Polskę, uczestniczyć w operacji berlińskiej. Tam, w samym leżu wroga, ledwie ocalał — został kontuzjowany. Zwycięskie salwy powitał nad Łabą. Ale i po tym J. H. Oksiuta jeszcze długo kontynuował służbę wojskową, kilka pierwszych powojennych lat — w Turyngii, w składzie wojsk okupacyjnych. Cieszył się niemałym szacunkiem wśród żołnierzy. Jakże by inaczej! Na piersi żołnierza błyszczały dwa ordery Wielkiej Wojny Ojczyźnianej, order Czerwonej Gwiazdy, inne odznaczenia bojowe, a najwyższym z nich uważał dla siebie żołnierski medal „Za odwagę”. Do jego głosu przysłuchiwali się nowobranni, dla których był prawdziwym autorytetem. Podczas służby ani na chwilę nie porzucił pracy dziennikarskiej, ucząc się, „przemiał” wiele periodyków, które regularnie napływały z Związku. — Było to latem 1947 roku — odtwarzam z dyktafonu żywy głos Jakiwa Hrihorowycza. — Pewnego razu, przerzucając czasopismo „Nowyj mir”, aż wykrzyknąłem z radości, czytając na jednej ze stron: „Olesj Honczar. Alpy”. Ten wspaniały utwór „połknąłem” jednego wieczoru. Ileż w nim było tego, co sam przeżyłem! Wokół tego utworu przeprowadziliśmy szereg konferencji czytelniczych w wielu oddziałach 8. Gwardyjskiej Armii, której sztab stacjonował w niemieckim mieście Weimar. Żołnierze-frontowcy jednogłośnie oświadczali: to utwór wysokiej próby, czysta prawda o chorążych. Kiedy w 1948 roku przybyłem do Kijowa i odnalazłem adres autora, opowiedziałem mu o wszystkim szczegółowo. Szczera rozmowa z nim utwierdziła mnie w przekonaniu: do literatury wszedł pisarz-zjawisko. A miał wtedy zaledwie 30 lat”. Od tamtej pory Jakiw Hrihorowycz na zawsze wszedł do grona najbliższych przyjaciół i współpracowników Ołesia Honczara. Wszędzie i zawsze, jak mógł, wspierał go i bronił. Przez ponad 20 lat inwalida wojenny II grupy, ówczesny podpułkownik, a następnie pułkownik Oksiuta oddawał się pracy twórczej w redakcji gazety Kijowskiego Okręgu Wojskowego. Dzięki niemu w tym wydawnictwie nie raz ukazywały się publikacje Ołesia Honczara — artykuły, wywiady, powitania dla żołnierzy i dowódców, fragmenty nowych utworów. Jednym słowem, w kręgach wojskowych Ołesj Terentijowycz był swój. I nagle, — wspomina Jakiw Hrihorowycz, — niektórym zachciało się poróżnić Honczara z wojskowymi. Działo się to w 1968 roku, podczas nagonki na pisarza za jego „Sobór”. Cała prasa rzuciła się na niego z napiętnowaniem, przyszła kolej także na gazetę wojskową: władza żądała wydrukowania „druzgocącego” artykułu o „Soborze” i jego niepokornym autorze. Oksiuta wraz z kolegami, na szczęście, nie poszli w ślad innych wydawnictw i zdołali odeprzeć oficjalne polecenie z góry. Motyw był więcej niż przekonujący: Ołesj Honczar — autor, który wiele robi dla patriotycznego wychowania żołnierzy, a jego „Sobór” w żaden sposób nie dotyczy tematyki wojskowej, to czy warto „rozpalać ognisko”? Argument zadziałał: gazeta KOW była chyba jedyną na Ukrainie, która nie wzięła udziału „w ogólnonarodowym oburzeniu” na „Sobór”, którego autora, nota bene, wysunięto na świecie do Nagrody Nobla. 40 lat temu J. Oksiuta zdjął z siebie pagony. Myślano o odpoczynku. Ale dla takich jak on spokój majaczył tylko we snach. Zaproszono go do Biura Propagandy Literatury Pięknej Związku Pisarzy Ukrainy, a osiem lat później, na namowę Ołesia Honczara, Wasyla Kozaczenka, Pawła Zahrebelnego, został zastępcą przewodniczącego komisji zagranicznej Związku (sekretarzem odpowiedzialnym), czyli prawą ręką Ołesia Honczara, przewodniczącego tej komisji. Czy Jakiw Hrihorowycz mógł odmówić samemu Honczarowi? Skoro zapraszają, to trzeba! I przez długi czas pracował sumiennie, nie znając ani dni wolnych, ani świątecznych. Cieszył się ze spotkań z wybitnymi gośćmi literackimi także Ołesj Terentijowycz. Serdecznie zapraszał ich na swoją „fazendę” w Koncza-Ozernej pod Kijowem. Wśród towarzyszących osób często bywał dobrodusznym, nieodmawiającym i skromnym Jakiw Oksiuta. Tam też, jak zawsze, gościnna i serdeczna gospodyni Walentyna Danyliwna, której mądrość, ludzka dobroć i kulinarne umiejętności zachwycały wielu wysokich gości. Jakiw Hrihorowycz zawsze chętnie podstawiał swoje ramię pod ciężki życiowy ciężar Ołesia Terentijowycza, zwłaszcza w ostatnich latach jego życia, kiedy zdrowie pisarza-bojownika, nadwątlone wojną i ciągłymi prześladowaniami przez „ekstremistyczne ogierki” (słowa Hrihora Tiutiunnyka), zaczęło słabnąć. Pragnąc nie obciążać przewodniczącego komisji zagranicznej zbędnymi kłopotami, jego zastępca nie zawsze informował o przyjeździe poważnej zagranicznej delegacji. A kiedy Ołesj Terentijowycz czasem się o tym dowiadywał, nigdy nie karcił swojego przyjaciela „za sam-
Jakiw Oksjuta (po prawej) i Ołeś Honczar. Zdjęcie z 1973 r.
stałość”, ale interesował się, jakie wrażenia zostały u gości z Kijowa, z kim się spotykali i koniecznie — czy odwiedzili muzeum Tarasa Szewczenki. O Ja. Oksiucie, o jego wieloletnich stosunkach z duchowym prezydentem Ukrainy, którego wielbiciele z pietyzmem nazywali, jak O. Honczara, szlachetnie urodzonym talentem, można napisać wiele, bo rzeczywiście miał co wspominać. Bardzo znamienne, że przebywając w blasku sławy pisarza-klasyka, Oksiuta dążył, by nigdy „nie świecić się”. To u niego z przyrodzonej chłopskiej skromności i prostoty. Inny na jego miejscu mógłby się nawet „ogrzać” w tym płomiennym blasku. Mój rozmówca na to mówił: — Uważałem za wielki zaszczyt pracować ramię w ramię z Olesiem Terentijowyczem, pomagać mu w jego sprawiedliwych trudach. A mieć z tego jakąś korzyść — i w myślach nie było i nigdy nie będzie. Dopóki żyję, będę dalej służył jego jasnej pamięci. I gorliwie służył. Weźmy chociażby taki fakt. W zeszłym roku w „Bibliotece Komitetu Szewczenkowskiego” ukazał się pokaźny objętościowo tom „Oleś Honczar. Listy”. Jego redaktorami są żona niezapomnianego Olesia Terentijowycza, Walentyna Honczar, i on, Jakiw Oksiuta. Właśnie we dwoje dokonali wielkiej pracy badawczej i organizacyjnej, by wydać bardzo interesującą, znaczącą książkę spuścizny epistolarnej klasyka najnowszej literatury ukraińskiej. Zawarto w niej ponad 530 listów i zwrotów autora do przyjaciół, pobratymców pióra, naukowców, nauczycieli, uczniów i studentów, działaczy państwowych i społecznych. Te listy sięgają swoimi początkami jeszcze lat 30. XX wieku. To wydanie, podobnie jak trzytomowy zbiór dzienników O. Honczara, świadczy o tym, jak szerokie zainteresowania, niegasnące zaangażowanie za Ukrainę i jej naród żył wybitny Mistrz. A aby wydać jego listy, redaktorzy musieli włożyć maksimum wysiłku, zwracać się do setek różnych instytucji, do państwowych i prywatnych archiwów. Podobna praca w wielu aspektach jest zbliżona do „chodzenia po mękach”, zwłaszcza w nasz „niepowtarzalny” czas. Nawiasem mówiąc, pełniejsze wydanie listów zostanie opublikowane w 10. tomie dzieł O. Honczara, który przygotowuje wydawnictwo „Naukowa Dumka”. Nad tą spuścizną epistolarną pisarza-pobratymca Jakiw Hrygorowycz pracował do ostatnich dni swojego życia.
* * * Zawsze w czasie noworocznych i bożonarodzeniowych świąt niezmiennie dzwoniłem do towarzysza Hončarewego, Jakowa Hryhorowycza, i szczerze mu życzyłem. Zachwycał mnie zawsze jego młodzieńczy głos, jego optymizm, jakaś niepojęta zakochanie w życiu. Nigdy na nic nie narzekał, po prostu żył życiem sprawiedliwego. A do tego — niepokazną, ale zbyt szczerą miłością do ojczystej Ukrainy i do tych, którzy „walczyli, żyli, cierpieli i pracowali dla niej”. Wśród takich przywódców jednym z pierwszych był dla niego niezapomniany Oleś Terentijowycz Honczar. Mówiąc jego słowami, Jakow Hryhorowycz Oksjuta ukazał nam prawdziwe piękno ludzkiej wierności.
Maschinelle Übersetzung
W różnych zakątkach planety tej zimy z niezrozumiałych przyczyn masowo giną ptaki: drozdy, gołębie, kawki, turkawki… Przestrzeń dla fantazji pojawiła się niemała. Zwolennicy teorii spiskowych już ogłosili, że masowe ginięcie ptaków to skutek tajnego testowania nowego rodzaju broni. Inni mówią o ukrytym transporcie przez korporacje transnarodowe niebezpiecznych substancji chemicznych, w szczególności fosgenu. Ci, którzy wierzą w nieuchronną zagładę Ziemi w 2012 roku, twierdzą, że martwe ptaki to zwiastuny Apokalipsy. O komentarz zwróciliśmy się do pracownika naukowego Instytutu Zoologii im. I. I. Schmalhausena NAN Ukrainy Hennadija FESENKI. W latach 1950. ustalono, że gawrony, które gniazdują pod Kijowem, zimują we Francji. Pod koniec lat 1970. my w uroczysku Horyste (okolica za tamą Zbiornika Kijowskiego) również obrączkowaliśmy pisklęta gawronów. Okazało się, że odlatywały one na zimowisko do Europy Środkowej (na Węgry). Minęło 30—40 lat i szlak migracyjny ptaków skrócił się dwukrotnie. Łagodniejszy klimat Europy Środkowej i dostępność pokarmu sprzyjały zatrzymywaniu się gawronów na zimowisko w połowie drogi migracyjnej. W ciągu ostatnich 30 lat, zważywszy na ocieplenie klimatu, odległość mogła się jeszcze skrócić. Ale nie wiemy tego dokładnie, bo obrączkowanie gawronów obecnie prawie nie jest prowadzone. W tym roku zima jest ciepła, stawy pod Swiatoszynem zarybiono i przy nich pozostało zimować około 30 osobników czapli siwej. Ten gatunek nie jest dalekim migrantem, pod Kijowem zimą czasami rejestrowano pojedyncze ptaki, a tutaj aż 30 osobników. Nawiasem mówiąc, w rejonie Irpienia znajduje się kolonia czapli siwych, te ptaki w ogóle mogą być miejscowe. Ptaki reagują na konkretne warunki pogodowe. Jeśli nadal będą utrzymywać się tak ciepłe zimy, to zimowanie ptaków w mieście może się utrwalić i stać się zjawiskiem regularnym, o ile nie będą płoszone. To, że pogoda bywa nieprzewidywalna, od dawna wpływa na życie ptaków. Podczas wiosennej migracji przeważa u nich instynkt powrotu do domu, do miejsc rozrodu, i ptaki często przylatują wcześniej, niż stworzą się komfortowe warunki dla ich istnienia, dlatego mogą zginąć, zwłaszcza drobne owadożerne gatunki ptaków. — Uważa Pan, że częstsze przypadki ginięcia ptaków na całym świecie to zbliżająca się Apokalipsa? — Uważam, że to prosty zbieg okoliczności w krótkim czasie, takie powtórzenia mogą się w przyszłości nie zdarzyć. Ginięcie ptaków nie oznacza zbliżającego się końca świata. Warto zaznaczyć rolę prasy w tym: media coraz bardziej skupiają swoją uwagę na tym, co wcześniej ignorowały. Jednak około pięć lat temu w obwodzie charkowskim zdarzył się przypadek, o którym dziennikarze nie poinformowali opinii publicznej w wystarczającym stopniu: podczas migracji na oziminie zginęło stado dzikich gęsi. Śmierć ptaków nastąpiła najprawdopodobniej od zatrutego ziarna. Obecnie każdy przypadek z ptakami dziennikarze odbierają ostro, reagują błyskawicznie i wyciągają własne wnioski, czasami niestosowne. — Proszę opowiedzieć, jak działalność ludzka wpływa na ptaki, skoro na całym świecie dochodzi dziś do katastrof. — Katastrofy póki co mają w większości charakter lokalny, rozprzestrzenianie się negatywnych skutków człowiek stara się ograniczyć. Z reguły w strefy katastrof trafiają masowe gatunki ptaków, które z czasem mogą odbudować swoją liczebność. Kiedy dzieje się to w miejscu występowania rzadkiego gatunku ptaków, to ta katastrofa może być dla niego fatalna. Jeśli działalność człowieka ostatecznie nie doprowadzi do zmiany klimatu (jak prognozują klimatolodzy), bezpośrednio nie zniszczy biotopów, w których żyją zwierzęta, nie spowoduje bezpośredniego tępienia ptaków, to stan obecnych gatunków radykalnie się nie pogorszy. — Jakie gatunki ptaków znajdują się na granicy wyginięcia? — Problematyczne gatunki ptaków na Ukrainie to błotniak stepowy, orzeł stepowy, żuraw stepowy, pustułeczka, strepet, drop. Stepy zostały tak zaorane, że gatunki te znacznie zmniejszyły swój areał. Nastąpiła stopniowa katastrofalna zmiana dla istnienia gatunków stepowych, którym trudno przystosować się do nowych warunków. Póki co w relatywnie zadowalającym stanie są tereny leśne na Ukrainie, jeśli nie zaczną ich bezlitośnie eksploatować, to zagrożenia dla ptaków leśnych nie ma. — Obecnie pogoda staje się nieprzewidywalna. Jak to wpływa na ptaki, ich szlaki migracyjne? — Ptaki dynamicznie reagują na zmiany w otaczającym środowisku naturalnym. Na przykład nasi poprzednicy w latach 1950. ustalili, że gawrony, które gniazdują pod Kijowem, zimują we Francji. Pod koniec lat 1970. my w uroczysku Horyste (okolica za tamą Zbiornika Kijowskiego) również obrączkowaliśmy pisklęta gawronów. Okazało się, że odlatywały one na zimowisko do Europy Środkowej (na Węgry). Minęło 30—40 lat i szlak migracyjny ptaków skrócił się dwukrotnie. Łagodniejszy klimat Europy Środkowej i dostępność pokarmu sprzyjały zatrzymywaniu się gawronów na zimowisko w połowie drogi migracyjnej. Za ostatnie 30 lat, zważywszy na ocieplenie klimatu, odległość mogła się jeszcze skrócić. Ale nie wiemy tego dokładnie, bo obrączkowanie gawronów obecnie prawie nie jest prowadzone. W tym roku zima jest ciepła, stawy pod Swiatoszynem zarybiono i przy nich pozostało zimować około 30 osobników czapli siwej. Ten gatunek nie jest dalekim migrantem, pod Kijowem zimą czasami rejestrowano pojedyncze ptaki, a tutaj aż 30 osobników. Nawiasem mówiąc, w rejonie Irpienia znajduje się kolonia czapli siwych, te ptaki w ogóle mogą być miejscowe. Ptaki reagują na konkretne warunki pogodowe. Jeśli nadal będą utrzymywać się tak ciepłe zimy, to zimowanie ptaków w mieście może się utrwalić i stać się zjawiskiem regularnym, o ile nie będą płoszone. To, że pogoda bywa nieprzewidywalna, od dawna wpływa na życie ptaków. Podczas wiosennej migracji przeważa u nich instynkt powrotu do domu, do miejsc rozrodu, i ptaki często przylatują wcześniej, niż stworzą się komfortowe warunki dla ich istnienia, dlatego mogą zginąć, zwłaszcza drobne owadożerne gatunki ptaków. Ciekawe, że na wybrzeżu Azowsko-Czarnomorskim ognisko choroby mogło powstać niezależnie od człowieka, tak czasami zdarza się w przyrodzie. A przypadek amerykański i rumuński to wszystko działanie czynnika antropogenicznego. Ptaki zginęły przez nieprzemyślane działania człowieka. Przypadki ginięcia ptaków wskazują na ludzki egoizm, brak kultury, bo człowiek, zajmując się działalnością gospodarczą czy bawiąc się, myśli tylko o sobie, a jaki wpływ ta działalność ma na otaczające środowisko naturalne, jest mu obojętne. Warto zaznaczyć, że na całym świecie giną głównie masowe gatunki ptaków, które częściej kontaktują się z człowiekiem, ich śmierć jest bardziej widoczna i zauważalna niż gatunków rzadkich. Z jednej strony te gatunki ptaków, które osiedlają się obok człowieka, mają korzyści z takiego sąsiedztwa, bo człowiek tworzy bardziej komfortowe warunki do istnienia, i na odwrót – nierzadko ptaki mogą ucierpieć z powodu ludzkiej nieprzemyślaności i arogancji. Ptaki wpadają w swoistą antropogeniczną pułapkę. — Hennadiju Wasylowyczu, co spowodowało masowe śmierci ptaków? — Przypadki masowego ginięcia ptaków obserwowano już wcześniej, na przykład jesienią ubiegłego roku: na wybrzeżu Azowsko-Czarnomorskim zginęło ponad tysiąc kormoranów i mew żółtonogich. Śmierć tych gatunków ptaków była spowodowana wybuchem choroby — salmonellozy, która jest bardzo niebezpieczna zarówno dla zwierząt, jak i dla ludzi. 1 stycznia tego roku w Ameryce Północnej zginęło kilka tysięcy kacykowatych, które według klasyfikacji są bliższe szpakom, a nie drozdom, o czym piszą w mediach. To pospolity gatunek ptaków, który najczęściej współistnieje z człowiekiem. Słyszałem komentarze naukowców, że śmierć ptaków spowodowały wybuchy fajerwerków, gdyż charakter ich obrażeń wskazywał na zderzenie z jakimiś przedmiotami. Wybuchy zdezorientowały ptaki, a one ze strachu rzucały się w różne strony, zderzały się z budowlami, wpadały w linie energetyczne. Oto w Rumunii zginęły szpaki, masowy europejski gatunek. Ptaki najadły się wytłoków z winogron — zatruły się odpadami winiarstwa. Dział Kultury Lesia KOWERZNIEWA 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział literatury Marija KUCZERENKO 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO Korespondenci Natalija ANTONIUK, Uliana WOLYKOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie “Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301204 Nakład w styczniu — 20 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Rozmawiała Natalija ANTONIUK
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 11004 Ukraińsko-niemiecka nagroda literacka im. Olesia Honczara ogłasza coroczny konkurs na najlepszy utwór młodego autora Prestiżową Międzynarodową pozarządową ukraińsko-niemiecką nagrodę literacką imienia Olesia Honczara założyli w 1996 roku niemieccy mecenasi: pisarka Tetiana Kusztewska, przedsiębiorca Dieter Karrenberg oraz Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy. Na konkurs przyjmowane są już wydane oraz jeszcze nieopublikowane utwory młodych ukraińskojęzycznych autorów (do 30 lat), którzy mieszkają na Ukrainie i poza jej granicami. Zwycięzców jury wyłania w pięciu kategoriach: proza — powieść lub opowiadanie; cykl opowiadań, nowel; poezja; praca literaturoznawcza poświęcona twórczości Olesia Honczara; publicystyka. Ostateczny termin nadsyłania książek i rękopisów — do 15 marca 2011 roku. Uroczyste wręczenie nagród zwycięzcom konkursu tradycyjnie odbędzie się 3 kwietnia 2011 roku — w dniu urodzin Olesia Honczara. Jury prosi o przesyłanie rękopisów na adres: 01001, redakcja gazety „Słowo Proświty”, Chreszczatyk, 10-b, m. Kijów (na konkurs nagrody Olesia Honczara). Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Maschinelle Übersetzung
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW № 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny: Lubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Zastępcy redaktora naczelnego:
Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych: Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Sekretarz odpowiedzialny: Iryna SZEWCZUK
Maschinelle Übersetzung