Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №05 за 2013 рік

16 S. · 38 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen. 1 von 38 Einträgen werden auf Ukrainisch angezeigt, während ihre Übersetzung aktualisiert wird.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

Bronili państwowości na pierwszej linii frontu

Już 22 lata z rzędu Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wspólnie z Ministerstwem Obrony Ukrainy, organizacjami narodowo-demokratycznymi i społecznością Kijowa tradycyjnie uroczyście czczą wyczyn Bohaterów spod Krut na Askoldowej Mogile. Jewhen BUKET Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKI Równo o godzinie 12:00, 29 stycznia, żałobny pochód na czele z proświtianami i kadetami Liceum Wojskowego im. I. Bohuna wyruszył ze stacji metra Arsenałna do parku „Askoldowa Mogiła”, gdzie odbyła się panichida, wiec oraz oddanie honorów wojskowych Bohaterom spod Krut. Udział licealistów w uroczystościach stał się możliwy po zwróceniu się Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki do ministra obrony Ukrainy P. Lebiediewa. W ubiegłym roku wojskowi nie brali udziału w wydarzeniach społecznych 29 stycznia. Ze słowem wstępnym do zebranych zwrócił się przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan: „Chcę określić ten dzień jako dzień szczególny. Chociaż 29 stycznia jeszcze ostatecznie nie nabrał swojego znaczenia, nie wywyższył się ponad wszystkie inne heroiczne dni. Naród jeszcze do końca nie odczytał ani imion, ani tych wydarzeń, które miały miejsce. Pod koniec XX wieku Ukraina powstała jako niepodległe państwo. Byłoby to nie do pomyślenia bez wyczynu, który wydarzył się na początku wieku. Traktowano go jako mit, ale była to rzeczywistość. W czasie, gdy trwały negocjacje w sprawie uznania ukraińskiej niepodległości, gdy z ogromnym wysiłkiem odrywaliśmy się od tej imperii, która paraliżowała naszą narodową wolę, bronić niepodległości, bronić Ukrainy na pierwszej linii frontu przyszło studentom, którzy wierzyli w świetlaną przyszłość swojego kraju, w jego perspektywę. Dzisiaj akcentujemy uwagę na tym dniu, gdyż Ukraina może znaleźć się w tej samej sytuacji, co 95 lat temu. Wróg u nas ten sam, pragnie rewanżu i działa w przebiegły sposób — chce kosztem fałszerstw, manipulacji rozpuścić ukraiński naród. Narodową ideę celowo wyjaławiają z naszego jestestwa, próbują „w legalny sposób” dokonać tego, co im się nie udawało przez wiele lat: zniszczyć język, tożsamość, państwowość. My po raz kolejny zwracamy się do władzy i mówimy: broń się, władzo, broń narodu, broń narodu, broń jego perspektywy. Dzisiaj żądamy tego samego, co 22 lata temu: wzmacniajcie siły zbrojne, bezpieczeństwo narodowe. Wierzę, że młodzi chłopcy, sokoły-bohunowcy, którzy dzisiaj są z nami, będą z nami także w krytycznych momentach, kiedy przyjdzie zarówno w parlamentarny, jak i pozaparlamentarny sposób jednoczyć naród i bronić go. Przecież mamy dzisiaj wszelkie konstytucyjne podstawy, aby bronić ukraińskiej państwowości. Chylę nisko głowę przed tymi, którzy wykazali się narodową odwagą i świadomością w tamtym ciężkim czasie. Wieczna Sława Bohaterom spod Krut!”. Wiersz Dmytra Pawłyczki „Zabity byłem pod Krutami…” przeczytał Bohater Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Anatolij Pałamarenko. „Przeczytałem ten utwór w „Słowie Proświty” w ubiegłym roku (nr 5 z 2012 r. — red.) i byłem zachwycony — wyznał Anatolij Nestorowycz. — To jeden z najmocniejszych wierszy pamięci Bohaterów spod Krut, jakie kiedykolwiek czytałem”. Również na uroczystym wiecu wystąpili zastępca przewodniczącego Ukraińskiej Partii Ludowej, pisarz Wołodymyr Szołkoszytnyj, przedstawicielka Instytutu Wojskowego KNU im. Tarasa Szewczenki Albina Bohdan, przewodniczący Kijowskiej organizacji miejskiej Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów Jurij Szepetiuk oraz inni. Uczestnicy wiecu jednogłośnie przyjęli rezolucję (patrz na str. 3) oraz złożyli wieńce i kwiaty na grobie Bohaterów. Każdego roku, by uczcić krutian, przychodzi coraz więcej młodzieży. Chce się wierzyć, że przestrogi starszego pokolenia dotyczące prawdopodobnego powtórzenia wydarzeń sprzed 95 lat rzeczywiście nigdy się nie spełnią. A wyczyn młodych bojowników o wolność Ukrainy będzie żył przez wieki jako symbol wiary w świetlaną i wolną przyszłość ojczystej ziemi. NAJLEPSI PROZAICY UKRAINY 10–14 ARTYSTA OREST BIŁOUS

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Kruty, Kruty — nie zapomnieć…

Mykoła PSZENYCZNYJ, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy “Kiedy my teraz możemy zaśpiewać “Szcze ne wmerła…” odważnie i głośno, to w styczniu 1943 roku w Kijowie dosłownie szeptaliśmy nasz hymn narodowy. Było to tajne upamiętnienie 25. rocznicy bitwy pod Krutami. W prywatnym mieszkaniu przy ulicy Obserwatornej pod numerem 23 zebrała się garstka kijowian, w tym uczestnik bitwy, doktor medycyny Tkaczuk. Będąc starszym gimnazjalistą, wstąpił do kurenia studenckiego w styczniu 1918 roku, aby bronić Kijowa przed moskiewską nawałą. Z jego słów można było wyczuć młodzieńczy entuzjazm: “My wszyscy chcieliśmy, żeby Centralna Rada ogłosiła niepodległość choć na jeden dzień”. Co prawda, nawet po ogłoszeniu Czwartego Uniwersału wszystkim stało się jasne, że samo ogłoszenie to za mało — trzeba było wolność zdobyć, wywalczyć…” Dokładniej dowiedzieć się o “doktorze Tkaczuku” pomógł przypadek. Dubieńska stacja telewizyjna zaprosiła mnie na audycję, aby jeszcze raz wspomnieć zakrwawione Kruty, gdzie również wywalczano wolność Ukrainy. Następnego dnia — telefon: — Panie Mykoło, a czy Panu wiadomo, że nie wszyscy studenci wtedy zginęli? Cudem pozostali przy życiu także dwaj nasi rodacy. Ze wsi Łypa, w powiecie dubieńskim… Oto tak, dzięki staroście rady cerkiewnej Łypieńskiej Cerkwi św. Dymitra, panu Ihorowi Peretii, po raz pierwszy dowiedziałem się, że w ich starodawnej wsi do dziś mieszkają krewni oraz bliscy, znajomi Serhija Markowycza Tkaczuka i Iwana Fedorowycza Pawluka. Niezwłocznie się z nimi spotkałem. Ale o tym — później. A póki co kontynuujmy zapoznawanie się ze wspomnieniami Teodora Szumowskiego: “…Ja z rodzicami znalazłem się w Kijowie podczas niemieckiej okupacji i jako 14-letni chłopak miałem zaszczyt być obecnym na tamtym zebraniu w 1943 roku. Moi rodzice znali młodego Tkaczuka jeszcze jako gimnazjalistę w Dubnie na Wołyniu, gdzie zarabiał pieniądze, pracując jako telegrafista. Wiedzieli również, że wstąpił do Kurenia Studenckiego, ale nie spodziewali się, że przeżył Kruty. I oto, w latach 1942—43, przypadkowo stałem się pacjentem doktora Tkaczuka. W tamtych czasach mój ojciec, Arsen Chrystyna ZUBRYCKA-ŁACH, Lwów Zubrycki Hnat (20.03.1897—18.12.1989) urodził się we wsi Komarniki w powiecie turczańskim w rodzinie Antona Zubryckiego-Pomiana i Chrystyny Zubryckiej (z domu Wysoczańskiej Szwabowicz). Szkołę podstawową ukończył w rodzinnej wsi. Od 1909 r. uczył się w Przemyskiej Ukraińskiej Gimnazji (pięć klas). Podczas I wojny światowej w 1914 roku wojska rosyjskie, wycofując się, wywiozły go, jak i wielu ukraińskich młodych mężczyzn, do Rosji. W Rostowie kontynuował naukę w Rostowskiej Gimnazji. Później przeniósł się na Ukrainę, do Kijowa. W dzień pracował w drukarni jako robotnik, a wieczorami uczył się w ukraińskiej gimnazji im. Cyryla i Metodego, którą ukończył w 1917 roku. Złożył dokumenty na studia na Uniwersytecie Kijowskim im. Świętego Włodzimierza. Jednak zamiast nauki przyszło brać udział w zmaganiach narodowowyzwoleńczych. W niespokojnych cza- Szumowski, były uczestnik zmagań wyzwoleńczych, pracował w firmie “Cukrotrest”, która zarządzała cukrowniami Ukrainy, a której dyrektorem był Myron Łuckyj z Galicji. Kiedy grupa pracowników dowiedziała się o uczestniku walk pod Krutami, doktorze Tkaczuku, postanowiła uczcić 25. rocznicę Krut w godny sposób. Najpierw mój ojciec, jeden z inicjatorów, zwrócił się do kijowskiego arcybiskupa UA Cerkwi Nikanora z prośbą o odprawienie panichidy w soborze św. Andrzeja. Władyka Nikanor, choć świadomy patriota, odmówił z powodów czysto praktycznych. Znając antyukraińskie nastroje hitlerowskiej władzy, władyce i wszystkim uczestnikom panichidy groziłoby niebezpieczeństwo. Dlatego postanowiono uczcić młodzieńców skromnie i w tajemnicy. Ale jaka naprawdę była wtedy sytuacja w Kijowie? Choć po wojnie Kijów otrzymał tytuł “Miasta-bohatera”, to w rzeczywistości można go nazwać “miastem-męczennikiem”. Kiedy armia niemiecka zajęła Kijów 19 września 1941 roku, miasto było w zasadzie nieuszkodzone. Ale dzień wcześniej grupy dywersyjne NKWD i komsomolców podłożyły miny pod budynki Chreszczatyku, a nawet pod Sobór Zaśnięcia Matki Bożej w Ławrze Peczerskiej. Tydzień później te miny zaczęły wybuchać. Między ulicami Swierdłowa i Lenina mieściła się niemiecka komendantura i sztab. Kiedy wybuchły miny, zginęło wielu niemieckich oficerów i miejscowych ludzi, którzy stali w kolejce po dokumenty. Niemcy szaleli, rozstrzeliwali na miejscu dziesiątki ludzi, szukając dywersantów. Chreszczatyk płonął, a dywersanci przecinali węże, które dostarczały wodę z Dniepru, bo wodociągi zostały zniszczone przez tych samych sabotażystów… Jednak Kijów nigdy nie był ponurym miastem i z czasem życie znormal- Andrij Serebriakow. “Kruty” lizowało się. Działały opera i balet, odbywały się koncerty symfoniczne, występowała kapela “Dumka” Nestora Horodowenki, ale nie na takim poziomie jak przed wojną, bo z początkiem wojny Sowieci wywieźli na wschód wielu naukowców, pisarzy i artystów. Na targach wciąż można było usłyszeć piękny język ukraiński od wieśniaków, ale na ulicach słychać było głównie rosyjski. W niemieckiej administracji było wielu bałtyckich Niemców, którzy wrogo odnosili się do Ukraińców. W takiej atmosferze trudno było myśleć o publicznym obchodzeniu świąt narodowych. Kiedy zebraliśmy się w mieszkaniu państwa Łuckich, było nas około 35 osób. Był sobotni wieczór 30 stycznia, który miał zakończyć się przed dziesiątą godziną, czyli przed godziną policyjną. Najmłodsi z nas stali przy drzwiach w korytarzu, żeby nikt nie podsłuchiwał. Doktor Tkaczuk był skromnym, ale energicznym człowiekiem, sympatycznym, około czterdziestki, średniego wzrostu, brunetem, z wąsikiem. Od razu wyjaśnił, że studenci rozumieli zagrożenie dla młodego państwa ukraińskiego, kiedy w połowie stycznia 1918 roku armia moskiewska rozpoczęła natarcie na Ukrainę, a w Kijowie wybuchło powstanie miejscowych bolszewików. Studenci byli świadkami, jak oddziały armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, Wolnego Kozactwa i Galicyjski Kureń Strzelców Siczowych szły razem przeciwko wrogowi. To był pierwszy symbol Soborności! Kiedy 28 stycznia wsiadali do pociągu w kierunku Krut, dopiero wtedy przemknęła myśl, że mogą ich tam zabić. Wyjechawszy w nieznane, studentów na stacji Kruty przywitał niewielki oddział Wolnego Kozactwa. Zaczęli umacniać stację, kopać okopy. Następnego dnia, 29 stycznia 1918 roku, po obiedzie bolszewicy rozpoczęli natarcie. Najpierw ogień z pociągów pancernych i lekkiej artylerii, potem szeregi podpitych marynarzy. Karabinowy obok Tkaczuka dostał kulę w głowę. Chłopakom strasznie było wystawić gło- S. M. Tkaczuk słowa z okopów, ale wystawiali, bronili się. Kiedy się ściemniło, strzelali z karabinów zmarzniętymi rękami do marynarzy, którzy wyglądali jak cienie, biegali na stację po amunicję między rannymi i zabitymi towarzyszami. Ściemniło się, brak amunicji, walki wręcz, koniec. Tkaczuk z towarzyszem próbowali przebić się do stacji, zabłądzili, uratowali się, rozpływając się w chłopskim tłumie. Jego towarzysz również przeżył wszystkie nieszczęścia i do niedawna mieszkał w Kijowie, ale podczas II wojny światowej kontakty między nimi się urwały…” Pozwolę sobie nieco doprecyzować. Po pierwsze, w kwestii „doktora medycyny”. Serhij Markowycz był lekarzem. Kiedy z żoną-kijowianką, Walentyną, przeprowadził się do miasta Dubna, pracował tam jako chirurg. Zmarł na początku lat 60. XX wieku. Po drugie, w kwestii wieku — „około czterdziestu lat”. S. M. Tkaczuk urodził się w 1889 roku, czyli w 1943 roku miał już 54 lata. Jego siostrzeniec, Petro Iwanowycz Tkaczuk, który mieszka we wsi Łypa, opowiedział mi kilka szczegółów z biografii wuja. Okazuje się, że Serhij Markowycz ukończył szkołę w Myrohoszczy (wtedy ta placówka oświatowa nazywała się szkołą przycerkiewną). Potem uczył się na telegrafistę, zdaje się, w Ozerianach. A w Kijowie wtedy, w latach 1917—1918, z jakiegoś powodu znalazło się kilku mieszkańców Łypy. Na Dubieńszczyznę wrócił razem z żoną i teściową. „Trochę mieszkali właśnie tutaj, gdzie obecnie jest nasz nowy dom, a wtedy był stary, jeszcze pod strzechą. Potem przeniósł się do Dubna, mieszkał niedaleko milicji. Pochowany jest w Dubnie” — doprecyzowuje Petro Iwanowycz. W Myrohoszczańskiej szkole ogólnokształcącej I—III stopnia w rejonie dubieńskim obwodu rówieńskiego zakończono tworzenie muzeum, w którym pośród wielu eksponatów znajdują się dokumenty i materiały poświęcone chwale i tragedii bitwy pod Krutami 29 stycznia 1918 roku. Jak dotąd twierdziły poważne źródła historyczne, najstarszy student-żołnierz miał w tamtym czasie 22 lata, a najmłodszy — właśnie skończył 15. Całkiem niedawno okazało się, że byli też starsi. „A co ma do tego Dubieńszczyzna?” — zapytacie. Aby odpowiedzieć na to pytanie, zacytujemy list, który nadszedł kilka lat temu na mój domowy myrohoszczański adres z zamorskiego miasta Ottawa. Jego autorem jest Teodor Szumowski.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Hnat Zubrytskyj – uczestnik narodowowyzwoleńczych zmagań 1918–1921 r.*

...ofensywy armii rosyjskiej pod dowództwem Murawjowa na stolicę Ukrainy Hnat Zubrytskyj zaciągnął się ochotniczo do wojskowego oddziału ukraińskiej młodzieży. Tak trafił pod Krutami, gdzie 29 stycznia 1918 roku odbyła się bitwa z 4000-osobowym oddziałem bolszewickim. W dniu bitwy Hnata i kilku innych młodzieńców przydzielono do specjalnego oddziału saperów, który otrzymał zadanie wysadzenia mostu. Kiedy zadanie zostało wykonane, ostrzał ze strony studentów na polu ustał, a oni prawie wszyscy zginęli. Następnie H. Zubrytskyj wrócił do Kijowa, a po wyzwoleniu Kijowa spod bolszewików uczestniczył w pochówku ofiar – bohaterów Krut – na cmentarzu Askoldowym. Przez pewien czas był starszyną do zadań specjalnych przy przewodniczącym Ukraińskiej Centralnej Rady Mychajle Hruszewskim. Za rządów hetmanatu wykładał na kursach języka ukraińskiego dla naczelników stacji kolejowych. Następnie wstąpił do Zaporoskiej dywizji armii Ukraińskiej Republiki Ludowej. Podczas powstania przeciwko Niemcom i hetmanowi w mieście Siczesław (Dniepropetrowsk) brał udział w rozbrajaniu niemieckich oddziałów wojskowych. Został mianowany skarbnikiem sztabu Zaporoskiej dywizji. Przebył długą drogę podczas odwrotu ukraińskiej armii aż do granicy rumuńskiej. W składzie ukraińskiej armii znalazł się w „trójkącie śmierci”, kiedy na armię UNR napierała Armia Czerwona, Denikin i Polacy. Zachorował na tyfus. Kiedy Hnat wrócił na Ukrainę Zachodnią, okupowaną wówczas przez Polskę, zatrzymał go posterunek policji w Boryni (15 km od domu). Przetrzymywano go w więzieniu w Turce. Dopiero zaświadczenie o tym, że w latach 1914–1921 Hnat Zubrytskyj nie przebywał na terytorium Ukrainy Zachodniej, pomogło mu wrócić do domu, do wsi Komarniki, jednak z obowiązkiem meldowania się dwa razy w tygodniu w Boryni przez pół roku. W 1923 roku экстерном zdał egzaminy z programu gimnazjum w Przemyślu. Rok studiował w tajnym Ukraińskim Uniwersytecie we Lwowie, a po jego rozgromieniu – na państwowym Uniwersytecie Lwowskim, który ukończył w 1927 roku z kwalifikacją „nauczyciel historii i nauk społecznych w szkołach średnich”. Władał językiem greckim, łacińskim, niemieckim, polskim i rosyjskim. Po ukończeniu uniwersytetu pracował jako nauczyciel prywatnego gimnazjum w Czortkowie (1927–1928), w prywatnym Gimnazjum Turkowskim (1928–1929), jako nauczyciel państwowej szkoły ludowej w Borysławiu (od 1929 r.), a w latach 1934–1937 pełnił funkcję dyrektora tej szkoły. W 1937 roku przeprowadził się z rodziną do Drohobycza, gdzie pracował jako nauczyciel, a w latach 1940–1941 był inspektorem szkół Drohobyckiego Miejskiego Wydziału Oświaty. W 1947 roku został odznaczony odznaką „Wzorowy pracownik oświaty narodowej”. W 1957 roku przeszedł na emeryturę, mieszkał w Drohobyczu, a od 1971 roku – w Winnikach niedaleko Lwowa. Zmarł w 93. roku życia i został pochowany w Winnikach. Hnat Zubrytskyj przeżył długie i uczciwe życie. Był wymagający wobec siebie i sprawiedliwy wobec otoczenia. Jego credo życiowe: tylko uczciwa praca, połączona z moralnością i patriotyzmem, może przynieść pożytek narodowi. ___________ * Z nowych materiałów Towarzystwa Historyczno-Kulturologicznego «Bohaterowie Krut»

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

W Niżynie ustawiono krzyż pamiątkowy Bohaterom spod Krut

REZOLUCJA wiecu sił narodowo-patriotycznych z okazji 95. rocznicy bitwy pod Krutami 29 stycznia 2012 r. m. Kijów Bitwa pod Krutami 29 stycznia 1918 roku to heroiczna karta ukraińskiej historii, niewyczerpane źródło ducha narodowego, symbol walki o wolność i niepodległość, przykład pełnej poświęcenia służby swojemu narodowi. Kruty udowodniły, że walka o wolność i niepodległość Ukrainy nigdy nie ustanie. Młodzież studencka, która była świadkiem ogłoszenia 22 stycznia 1918 roku na placu Sofijskim Niepodległości Ukrainy, 29 stycznia w bitwie pod Krutami stanęła w obronie swojej Ojczyzny. Odeszli w wieczność jako Bohaterowie, ratując honor i godność swojego narodu. W związku z tym w Brześciu uznano Ukraińską Republikę Ludową i moskiewscy okupanci zmuszeni byli opuścić terytorium Ukrainy. Być godnymi pamięci Bo- Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki W Dniu Jedności w Niżynie na Czernihowszczyźnie aktywiści miejscowej organizacji Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda” z udziałem ukraińskiego kozactwa, przedstawicieli partii patriotycznych i organizacji społecznych, duchowieństwa oraz patriotycznej społeczności miasta ustawili krzyż pamiątkowy Bohaterom spod Krut. W miejscu, gdzie ustawiono krzyż, z czasem ma stanąć pomnik pamięci krutian. Pamiątkowe nabożeństwo przy krzyżu odprawił ksiądz Świątyni Świętej Opieki. Według jego słów, śmierć młodzieńców nie była daremna, a swoim heroicznym czynem dali oni przykład prawdziwej chrześcijańskiej miłości do bliźniego i do Ojczyzny. Ze słowem do obecnych zwrócił się przewodniczący Niżyńskiej organizacji miejskiej OZ „Swoboda” Ihor Smal: „W te dni zawsze myślę: jak było tym chłopakom? Ale oni poszli, oni obronili ziemię, która ich zrodziła. Więc chwała tej ziemi, chwała Ukrainie, której godnymi synami byli”. Biuro prasowe Niżyńskiej organizacji miejskiej OZ „Swoboda”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Uhonorowano bohaterów w miejscu legendarnej bitwy

A od pijanych leninowsko-murawiowskich marynarzy S. M. Tkaczuk uratował się w ten sposób. Bitwa jeszcze trwała, zamieć śnieżna, dookoła strzelanina, bydło powypadało z obór, wieśniacy próbowali zagnać je do kupy, a on, przedzierając się do stacji kolejowej Kruty (bo naboje w karabinie już się skończyły), przypadkowo trafił tam i tak w tym zamęcie pozostał przy życiu. Jeszcze kilka zdań wspomnień Teodora Arsenowicza Szumowskiego: „…O tradycji upamiętniania Krut, która zaczęła się wśród studentów i płastunów w Zachodniej Ukrainie, doktor Tkaczuk dowiedział się dopiero od nas. Myślał, że lepiej świętować zwycięstwa, jak na przykład bitwę pod Konotopem, gdzie w 1659 roku wojska hetmana Wyhowskiego rozgromiły Moskali i gdzie zginęło 30 tysięcy moskiewskiego wojska. Mimo wszystko Kruty honorujemy, bo choć to nie zwycięstwo, ale symbol poświęcenia, którego wymaga się od narodu, który się szanuje. Kiedyś w prywatnej rozmowie z ojcem na temat walki wyzwoleńczej doktor Tkaczuk półżartem powiedział: „Ukraina może być niepodległa i wolna tylko wtedy, kiedy w Moskwie będą stały wojska Ukrainy, Polski, Krajów Bałtyckich i Finlandii. Wszystko inne dla nas — wieczna bolączka…” A jeszcze jeden uczestnik tej wiekopomnej bitwy I. F. Pawluk pochowany jest w rodzinnej wsi Lypa. O nim opowiedziała mi Anastasija Josypiwna Szulak, urodzona w 1923 roku: — Iwan pracował kiedyś czy to jako księgowy, czy to jako kasjer w browarze w Myrohoszczy, gdzie i mieszkał samotnie. Rodziny nie miał. W ostatnich latach chodził z laseczką, a kiedy go sparaliżowało, to siostra Hapka prała bieliznę, opiekowała się nim… Z innych źródeł wiem dokładnie, że Iwan Pawluk był nie lada proświcianinem. Miłował książki: nawet do Lwowa jeździł niejednokrotnie, aby wzbogacić bibliotekę dubieńskiej „Proświty”. Jest zdjęcie, gdzie on ramię w ramię z takimi samymi prawdziwymi Ukraińcami, jak on sam. Podpis: koniec lat 1920., miasto Dubno. Bezcenna fotografia zachowała się w domowym archiwum Tamary Wsewołodiwny Horuk, za co jej szczerze dziękujemy! Petro ANTONENKO 95 lat temu, 29 stycznia 1918 roku, tutaj, przy stacji Kruty, która znajduje się na linii kolejowej między Niżynem a Bachmaczem na Czernihowszczyźnie, odbyła się pamiętna bitwa między młodymi patriotami — obrońcami Ukraińskiej Republiki Ludowej a bolszewickimi wojskami Rosji, które nacierały na stolicę URL Kijów. Dziesiątki lat w komunistyczno-sowieckim ZSRR przemilczano tę heroiczną kartę ukraińskiej historii. I dopiero na początku lat 1990., przede wszystkim staraniami czernihowskich organizacji obwodowych Towarzystwa „Proświta” i Ruchu Ludowego, Kruty zaczęły powracać do naszej pamięci historycznej. Najpierw proświcianie i ruchowcy ustawili tutaj, w polu, na miejscu bitwy, skromny pomnik — usypali mogiłę i postawili na niej krzyż ku pamięci młodych patriotów. A za prezydentury Juszczenki w sierpniu 2006 roku tutaj, przy udziale głowy państwa, otwarto Memoriał pamięci bohaterów Krut. Autorem projektu memoriału jest znany architekt Anatolij Hajdamaka. Na usypanym wzgórzu ustawiono 10-metrową czerwoną kolumnę, podobną do kolumn Uniwersytetu Kijowskiego, którego studentami było wielu uczestników bitwy. W 2008 roku memoriał uzupełniono otwartą wojskową platformą kolejową i ustawiono wagony, podobne do tych, którymi „krutianie” jechali na bitwę. Właśnie tutaj, na Memoriale, co roku 29 stycznia odbywa się upamiętnienie Bohaterów Krut. Organizują je przy udziale obwodowej administracji państwowej przedstawiciele partii narodowo-demokratycznych, Towarzystwa „Proświta”, innych organizacji patriotycznych. Takie upamiętnienie odbyło się w Krutach również we wtorek 29 stycznia, w 95. rocznicę bitwy. Tutaj tradycyjnie zebrali się przedstawiciele społeczeństwa z Czernihowszczyzny, Kijowa, wielu obwodów Ukrainy. Bardzo dużo młodzieży, studenci z Kijowa, Czernihowa, Sumszczyzny, Winnicczyzny, kadeci Lwowskiego Liceum Wojskowego imienia Bohaterów Krut. Panichidę pamięci młodych patriotów odprawił Arcybiskup Czernihowski i Niżyński UCP Patriarchatu Kijowskiego Jewstratij. Do podnóża pomnika złożono wieńce i kwiaty. Na wiecu z okazji pamiętnej daty i uhonorowania młodych patriotów wystąpili znani działacze polityczni i społeczni, w szczególności Iwan Zajec, Ołeh Tiahnybok, Wiaczesław Kyryłenko, Jewhen Łupakow, Mykoła Oniszczuk. Bohaterów Krut obecnie — to codziennie pracować na rzecz rozbudowy i wzmocnienia państwa ukraińskiego. Pamięć o nich dla nas i przyszłych pokoleń musi być święta. Uczestnicy wiecu ku czci wyczynu Bohaterów Krut żądają od Prezydenta Ukrainy, Gabinetu Ministrów i Rady Najwyższej Ukrainy: 1. Przenieść Dzień Obrońcy Ojczyzny z 23 lutego na 29 stycznia. 2. Przywrócić do szkolnych podręczników historii Ukrainy heroiczną kartę ukraińskiej historii o bitwie pod Krutami jako symbolu obrony Ukraińskiej Ojczyzny. 3. Prowadzić aktywną pracę wyjaśniającą w celu demaskowania antyukraińskiej imperialno-szowinistycznej polityki „ruskiego miru”, wciągania Ukrainy do „Unii Celnej” jako szeroko zakrojonego planu Moskwy ostatecznej likwidacji państwa ukraińskiego. 4. Żądamy natychmiastowego zwolnienia ze stanowiska ministra edukacji, nauki, rodziny, młodzieży i sportu D. Tabacznyka za działalność antyukraińską. Uczestnicy wiecu zwracają się do wszystkich obywateli Ukrainy — patriotów Ojczyzny: wszyscy razem musimy przywrócić życie w swoim kraju do prawdziwej demokracji, praworządności, rozwoju narodowego i duchowego. Sława Ukrainie! Sława Bohaterom Krut!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Wieczór literacko-artystyczny

W Czernihowskim Literacko-Memorialnym Muzeum-Rezerwacie M. Kociubynskiego odbył się wieczór literacko-artystyczny „Krути — pochodnia w przyszłość!”. Czernihowski historyk, pracownik naukowy Instytutu Pamięci Narodowej Serhij Butko przeanalizował ówczesne okoliczności polityczne, przebieg bitwy oraz znaczenie czynu ukraińskich młodzieńców. W wykonaniu bardów Petra Salnyka (jednego z organizatorów wydarzenia), Jurija Połowećkiego i Natalii Potapczuk zabrzmiały pieśni o tematyce heroicznej, a także został wygłoszony znany wiersz Pawła Tyczyny „Pamięci trzydziestu”. Zorganizowano wystawę literatury poświęconej Bohaterom Krut. Inf. własna.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

35. rocznica czynu Oleksy Hirnyka

Jerzy Łukjanczuk (Georgij Łukjanczuk), Kijów—Kaniw—Kijów 21 stycznia 1978 roku w Kanowie spłonął za Ukrainę Oleksa Hirnyk z Kałusza… Co roku tego dnia delegacja przedstawicieli organizacji społeczno-politycznych z całej Ukrainy, na czele z synem Bohatera, posłem do Rady Narodowej Ukrainy Jewhenem Hirnykiem, odwiedza Czerneczą Górę w Kanowie, aby uczcić pamięć tego, kto stał się żywą pochodnią, Bohatera Ukrainy Oleksy Hirnyka. W tym roku, w 35. rocznicę nieśmiertelnego czynu, do pamiątkowego znaku na Czerneczej Górze wyszli, by uczcić jasną pamięć patrioty Ukrainy żywymi kwiatami i szczerym słowem, wysłannicy Proświty, UWKR, Ukraińskiego Kozactwa, Związku Oficerów Ukrainy, „Swobody”, KUN, NRU, Partii Ukraińskiej, przedstawiciele społeczeństwa i władz Kanowa. Wspomnieniami o życiowej drodze i czynie Hirnyka podzielili się z nimi świadkowie i badacze, kanowianie Mychajło Iszczenko i Ołeksandr Hnuczyj. Kwiatami uczczono mogiłę Tarasa Hryhorowicza Szewczenki, którego płomienne słowo towarzyszyło Oleksie Hirnykowi do ostatniej chwili życia.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Polowanie na Ukrainę

Maria MATIOS, laureatka Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, deputowana ludowa Ukrainy, „Udar” Likwidacja analfabetyzmu dla politycznych łajdaków „Boże mój! Jaka prielest — etat Wadim Kalisniczenka!” — zimitowałam przed lustrem niepowtarzalne „akanie” mojej nieżyjącej już moskiewskiej ciotki Ziny, zaledwie wyłoniwszy się z Wszechświatowej Pajęczyny. Jeszcze Mykole Janowyczowi nie odwdzięczyłam się za reklamę, a tu znów szczęście zwaliło się na mnie w postaci uśmiechniętego Kolesniczenki! Dowiedzieć by się, w jakim zamrażalniku przechowywano embrion tego żartownisia, co tak uszkodziło mu, biedaczynie, pamięć i zostawiło człowiekowi do użytku na całe życie tylko trzy słowa — „nazizm, faszyzm i ksenofobia”?! No, a gdzie, powiedzcie mi, poza zamrażarkami, można było przechowywać się od 1945 do 1958 roku?! Nie przyśniło mi się — to Wadym Wasylowycz kiedyś bezstrasznie sięgnął po „Nobla” jednym swoim wystąpieniem w parlamencie: rzekomo jego ojciec spłonął w czołgu podczas wojny, a on uradował świat swoim „uaaa!” 13 lat później. Czyż więc dziwne, że z człowiekiem do tej pory dzieją się takie cuda?! Żarty żartami, ale mój kolega z parlamentu mało tego, że przypisał mnie do „kompanijki” Hitlera, Mussoliniego, Pol Pota i Pinocheta, to jeszcze spróbował nastraszyć mną nie tylko Ukrainę, ale i Europę, przerażając, powiem wam, i mnie nie na żarty: „…Z uwzględnieniem ostatniej rezolucji Parlamentu Europejskiego… i wpisania Tiahnyboka i Mirosznyczenki na listę 5 najbardziej niebezpiecznych antysemitów świata, liczebność „kasty nietykalnych”, widocznie, zwiększy się jeszcze o kilka osób: do Tiahnyboka z Mirosznyczenką dodadzą się… i Matios…” Lecz jeśli odrzucić sarkazm, trzeba będzie uznać oczywistość: złożony również z moim podpisem nowy projekt ustawy językowej z lamentami Kolesniczenki nie ma żadnego związku. W rzeczywistości trwa wielkie polowanie na Ukrainę na wszystkich frontach. Przede wszystkim na jej Konstytucję, która, być może, jest jedyną (choć stokrotnie deptaną), póki co utrzymującą naszą państwowość. A Kolesniczenko i Co — w szeregu jej kłusowników. Ale chód ich jest gruby. I rozumieją to wszyscy, którzy, w odróżnieniu od Kolesniczenki, urodzili się w porę. Na Ukrainie polityczni kłusownicy, którzy wszystkimi siłami systematycznie próbują podkładać dynamit pod fundamenty państwowe, idą niemal wojskowym szeregiem, nie zważając na państwowych gajowych, — i każda próba społeczeństwa, by stanąć im na drodze, wywołuje u nich konwulsyjną reakcję i niezmienne trzy zakropkowane słowa z kieszeni — „faszyzm, nazizm i ksenofobia”. Zrzucono z tronu „nierozliczonego” byłego szefa Banku Narodowego — żadnej reakcji. Mianowano niemal niemego następcę — bo on tak i nie opowiedział, co będzie z ukraińskimi finansami za jego rządów — w ustach myśliwych pełno wody. Fałszywe — bo nieosobiste — głosowania w parlamencie — „zero na masę”. Skandale korupcyjne. Przestępczość. A co tam — już widmo ludzkich samosądów wygląda zza ścian ukraińskich domostw — i ani pary z ust. A tu, widzicie, jacyś ludzie, zorientowani na Europę, a nie na syberyjskie śniegi, zaczęli mówić o europejskich i światowych standardach humanitarnych — i potoki błota oponentów runęły na głowy ukraińskich obywateli, jak kiedyś z Babiego Jaru na Kureniówkę. A gdzie kończy się Ukraina? Jasna sprawa, że każdy nie może wniknąć w prawnicze zawiłości proponowanego projektu ustawy. Do tego są profesjonalni tłumacze — prawnicy. Problem w tym, że dotąd w prawną płaszczyznę kwestii językowej nikt tak głęboko nie wszedł. Przecież na Ukrainie nigdy nie patrzono na język ukraiński jak na instytucję państwowości. A tu, widzicie, znaleźli się. I właśnie to tak zaniepokoiło „myśliwych”. Bo proponowany projekt ustawy odpowiada wszystkim światowym normom i standardom współżycia narodów i nacji w niepodległym państwie. I jasna sprawa, że wielu z krytyków projektu ustawy doskonale to rozumie. Jak rozumie i to, że, niestety, w obecnej sytuacji ten projekt ustawy może okazać się kolejnym oświeceniem. Przecież konceptualne rzeczy tego dokumentu — to tylko punkt wyjścia na bardzo długiej drodze do tego, co wszystkie inne cywilizowane kraje dawno już mają i przyjmują jako aksjomat. Choćby nie wiem jak udawali, wszyscy politycy w rzeczywistości dobrze znają te punkty wyjścia. Ale wielu ukraińskim politykom nie opłaca się „oświecać” naród jeszcze i w tym kontekście. Bo ile by polityków nie uważało naszych obywateli za bydło, lumpenproletariat czy jeszcze kogoś, na Ukrainie pozostaje bardzo wysoki mechanizm oporowy. I na poziomie humanitarnym także. I właśnie to — najwyższy punkt „drżenia” całej władczej wierzchówki, zorientowanej nie na ukraiński interes. Wielu z polityków uważa tak: górnika można kupić, budżetówkę — zastraszyć, rolnika — represjonować. A co robić z tymi, którzy mimo przekupstwa, zastraszania, represji potrafią myśleć i analizować, a potem przekazywać to innym? „Nie rozumiem, dlaczego mówią po rosyjsku, ale uważają, że państwowym powinien być ukraiński?!” — dopytywał mnie jeden z „łowców” minionego lata, kiedy tak „buksowała” ustawa Kolesniczenki. „Dlatego, że są dojrzałymi obywatelami — odpowiedziałam. — Dlatego, że wielu z was tak upokorzyło poziomem życia i zaszczuło swoją regionalną pseudomiłością, że są już zdolni stawiać opór, w szczególności poprzez naruszenie równowagi w umownej kwestii”. Czyż Ukraina nie może bronić się tak, jak bronią się inni? Oto Rosja przyjęła ustawę o tym, że przedstawicielom mniejszości narodowych na terytorium Rosji niekoniecznie trzeba uczyć się swojego ojczystego — macierzystego — języka (pamiętacie, jak zwalniano z nauki ukraińskiego w szkołach w błogosławionych czasach radzieckich?). A Rosja kończy się tam, gdzie kończy się język rosyjski — powiedziane nie przeze mnie. A gdzie wtedy kończy się Ukraina?! Ale Kijów milczy, jakby niedosłyszał o rosyjskiej „nowacji”. Chociaż dlaczego milczy? Poseł Czeczetow jeszcze minionego lata powiedział, że „dla garstki ludzi” (Węgrów, Rumunów, Bułgarów, Mołdawian, Gagauzów, Karaimów??? Tak?!) władza preferencji językowych robić nie będzie — tylko dla rosyjskojęzycznych. Właśnie przez ten, a nie inny punkt, wtedy podniosła swój głos niezgody częściowo rumuńska, częściowo węgierska mniejszość. I słusznie zrobiła. A teraz Kolesniczenko i Co mają zamiar odwrócić głos mniejszości narodowych przeciwko nowemu projektowi ustawy, jeszcze zanim one nie ochłonęły i nie zrozumiały, że nasz projekt ustawy stwierdza: preferencje będą dla WSZYSTKICH. Bo tak jest na świecie. I wszelkie domysły z powodu „ucisków” są po prostu domysłami i przeinaczeniami. W szczególności także spekulacje o rzekomym nieudzielaniu pomocy medycznej na tle językowym. Przeczytajcie czarno na białym: „Osoba może zwracać się o otrzymanie pomocy medycznej czy obsługi medycznej w języku ukraińskim lub innym języku, który rozumie pracownik medyczny”. Powiecie: to z dziedziny fantastyki, taki przypadek jest niemożliwy, żeby w naszym kraju ktoś z kimś gdzieś się nie porozumiał, tym bardziej w placówce leczniczej. I całkowicie zgodzę się z wami. Ale nie ma nic złego w tym, że przewidujemy mechanizmy, jeśli nagle stanie się odwrotnie. Bo my w tym przypadku szanujemy prawo każdego z nich — i lekarza, i pacjenta. Myślę, że tylko lenistwo umysłu i polityczna „zionąca ogniem postawa” przeszkadza dostrzec te oczywiste rzeczy. Tak więc nie ma żadnego powodu dla niemal przedzawałowego wzburzenia Kolesniczenki i Co z powodu językowego projektu ustawy, wniesionego do parlamentu. On nie narusza niczyich praw i nikogo nie upokarza. W nim jest „aromat” najlepszych ustaw krajów europejskich, które dbają o swoją potęgę właśnie siłą Prawa. I ten projekt ustawy dotyczy czysto publicznego życia państwa i w żaden sposób nie wpływa na język prywatnego porozumiewania się. Ale właśnie ten projekt ustawy jest „drakoński” i naprawdę bardzo niekomfortowy dla leniwego ukraińskiego urzędnika, który nie chce żyć według praw żadnego — nie mówiąc już o cywilizowanym — świata, bo ignoruje znajomość języka tego państwa, które mu jeszcze płaci za tę nieznajomość. I właśnie to, niekomfortowe życie dla urzędnika, w tym projekcie ustawy jest najważniejsze. I właśnie ono tak rozdrażniło Co i tych, którzy są za ich plecami. Mówiąc prościej, chcesz pracować w strukturach państwowych, otrzymywać pensję z podatków obywateli — znasz język państwowy. Tak, jak na całym świecie. A poza tym, już to mówiłam, porozumiewaj się choć na migi, choć dziesięcioma językami jednocześnie. Jednocześnie ten projekt ustawy jest fundamentalny z punktu widzenia wszystkich sfer życia państwa. Tak, w niektórych punktach jest zbyt reglamentowany. Ale te rzeczy są do omówienia. Jak na całym świecie. I żadnego „faszystowskiego” ducha tam nie ma. I żadnego naruszenia niczyich praw. Tam jest to, co bardzo dokładnie wyraził jeden z „forumowiczów” „Ukraińskiej prawdy”: „Ja tak zrozumiałem, że na Ukrainie nigdy nie przyjmą ustawy o ochronie języka ukraińskiego, bo wszystko to będzie przedstawiane jako faszyzm. Teraz bronić ukraińskiego na Ukrainie stało się faszyzmem. Chce się po prostu wyemigrować i porzucić ten kraj, bo nie będzie w nim przyszłości”. Wiecie, ja fizycznie czuję, jak z tych słów kapie żywa krew nieobojętnego obywatela. I nie zależy mi, jaki jest język jego prywatnego porozumiewania się. Ale to opinia z posmakiem emocji. A oto opinia analityka, tego, kto „zjadł zęby” na znajomości tego tematu — Mykoły Riabczuka: „To dobry liberalno-demokratyczny tekst, który uwzględnia potrzeby wszystkich części społeczeństwa. A co najważniejsze — jest zorientowany na obywatela. To znaczy, że dyskryminuje urzędnika — i to jest bardzo słuszne: urzędnika trzeba „gonić”, on powinien uczyć się różnych języków, i im więcej, tym lepiej, włącznie z angielskim. A dla obywatela projekt ustawy tworzy optymalne warunki. Jest szereg uwag. Pierwsza z nich — pojawił się za późno. Drugi problem — być może jest trochę zbyt szczegółowy. Ja tak rozumiem, że mamy negatywne doświadczenie tej sowieckiej ustawy z 1989 roku o językach, która była czystą deklaracją i nie miała oparcia w aktach wykonawczych. W tę ustawę wciśnięto wszystkie akty wykonawcze, jakie tylko można. To znaczy, że jest tu pewne asekuranctwo, tak to widzę. Być może tak trzeba, biorąc pod uwagę, że u nas nie do końca jest państwo prawa (albo i wcale nie jest państwem prawa), więc jest tu próba, że tak powiem, opisania tą ustawą wszystkiego, co można. Widocznie inaczej w tym kraju nie da się pracować…” A jednak nie da się. Dlaczego? A dlatego, że względny spokój społeczny, ustanowiony na Ukrainie wraz z przyjęciem Ustawy o języku ukraińskim w redakcji z 1989 roku i Konstytucją Ukrainy z 1996 roku, został naruszony w najbardziej bezczelny antykonstytucyjny sposób w minionym tego lata właśnie za sprawą dyrygenckiej ręki Partii Regionów. W Ukrainie w tamtym czasie nie było żadnych powodów do nienaturalnie ostrego wzburzenia społeczeństwa na tle językowym. Świadomie zrobili to politycy-prowokatorzy. Obywatele Ukrainy nie byli inicjatorami podnoszenia takiej temperatury społecznej. Jasna rzecz, że cała Ukraina — i ukraińskojęzyczna, i przede wszystkim rosyjskojęzyczna — od razu poczuła tę nienormalność. Dlatego wyborczych plonów na niwie językowej Partia Regionów podczas wyborów nie zwiększyła nawet w swoich bazowych obwodach. Choćby nie wiem kto teraz przekonywał o przeciwnym, to jednak prawda, że dla przeciętnych obywateli kwestia języka we wszystkich badaniach socjologicznych figuruje niemal w trzeciej dziesiątce życiowo ważnych problemów. Ale to dopóty, dopóki nie nadepną ci na odcisk. A kiedy przeszywają cię sztyletowym bólem, kiedy uderzają cię w samo serce — wtedy to intelektualny zawał. I wtedy tylko martwy może zamilczeć. Nikt nie wyjaśni racjonalnymi słowami, dlaczego niemal każdy człowiek tak ostro reaguje na zamach na swój język ojczysty. Jakikolwiek, ale ojczysty. Brak wyjścia setek tysięcy na place z tego powodu nie jest oznaką obojętności. Głuchy, ale ostry opór niekiedy ma wyższy stopień niż ryk tłumu. I zauważmy, że zeszłego lata w czasie antykonstytucyjnego sabatu i w Radzie Najwyższej, i w radach lokalnych — nie zamilczało właśnie bardzo wielu rosyjskojęzycznych patriotów Ukrainy. Bo to świadomi obywatele. Wielu z nich jest upokorzonych swoim położeniem społecznym. Wielu po prostu zaszczutych strachem przed tym bezlitosnym władczym buldożerem, który zagnał ich do społecznych kopalń. Ale znaczna część tych ludzi, którzy nie są użytkownikami języka państwowego, jest użytkownikami sumienia i własnej godności. I tego nie może im odebrać żaden regionalny embrion. Zrozumiałe, że ta część społeczeństwa, która nie rozstała się ze swoim sumieniem obywatelskim, ta część obywateli, która poczuła niespotykane uderzenie i upokorzenie swoich praw w swoim własnym kraju, zmuszona jest myśleć, w jaki sposób chronić swoje obywatelskie, a także językowe, prawa. Znieważona godność każdego obywatela wymaga adekwatnej ochrony. No, nie chce większa część Ukrainy po chrześcijańsku nadstawiać drugiego policzka dla uderzenia biczem „ustawy Kołesniczenki-Kiwałowa”. I to już nie ma znaczenia — chrześcijaninem jesteś czy muzułmaninem. Ty — jesteś obywatelem. Ale obywatel chce wiedzieć, że w kraju jest masa krytyczna odpowiedzialnych polityków, którzy są gotowi bronić jego praw. Jakiż w tym faszyzm, Wadymie Wasylowyczu Kołesniczenko? Bezpłatna recepta dla myśliwych Już wiele lat w swoich książkach i wystąpieniach publicznych mówię: prawdziwym mężom stanu nie warto chodzić ani „za górę”, ani do bliskich sąsiadów po przejmowanie doświadczenia, jak urządzać życie w kraju, uwzględniając językowo-et

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

niczne tradycje. Przecież w Ukrainie jest całkiem udany region, który w miniaturze nie tylko odtwarza całą różnorodność państwa ukraińskiego, ale jednocześnie demonstruje bliski wzorcowemu obraz normalnie uporządkowanego życia obywateli różnych narodowości, języków i wyznań. Jest to obwód czerniowiecki — Bukowina. Gdyby nasi sternicy żyli własnym rozumem, to na małym terytorium, gdzie mieszka niespełna milion osób, systemowo badaliby ten fenomen i wprowadzali jego zasady w życie całego kraju. Tak, na Bukowinie jest cała Ukraina — swój zachód i wschód, swoje centrum, „czerwony” pas, a nawet trochę Krymu. I znajomość historii tego kraju bardzo prosto to wszystko wyjaśnia. I wszyscy dawno znają oczywiste rzeczy, że Bukowina to nie Galicja, tak jak Ukraina to nie Rosja. Spójrzcie na wyniki wyborów w obwodzie czerniowieckim wszystkich czasów niepodległości i porównajcie je z wynikami ogólnonarodowymi. Można powiedzieć: niemal synchron. Spójrzcie także na wyniki ostatnich parlamentarnych. Tak, i w obwodzie czerniowieckim były ogromne fałszerstwa i szalona presja administracyjna. We wszystkich tych czasach bukowiński „Piemont” i bukowiński „czerwony pas” mają odmienną orientację polityczną, ale nie ma tam nietolerancji. Są tam swoje kolizje i dramaty — ale ostrego napięcia społecznego nie ma, jeśli nagle nie wyskakuje jakiś swój Kolesniczenko z kompanią, podrzuceni z zewnątrz. Jednak na Bukowinie szybko dają takim po politycznych rękach — bo państwowa i społeczna czujność jeszcze nie wyginęła w „kraju Czeremoszu i Prutu”. Gdyby ukraińscy socjologowie, analitycy polityczni i po prostu sumienni politycy ładnie uogólnili doświadczenie życia społecznego mojego rodzinnego kraju i wzięli je na uzbrojenie dla umocnienia pozycji państwowotwórczych — żadna ustawa „Ka-Ki” nie miałaby szans w ukraińskim parlamencie. Ale autorzy tej ustawy nigdy nie zaglądają do podręczników historii Ukrainy. A sternikom państwa nie było po drodze. Chcę im minimalnie pomóc. Myślę, że były bukowińczyk, profesor Wolf Moskowicz — wiceprezydent Międzynarodowego Stowarzyszenia Ukrainistów, przewodniczący Stowarzyszenia Ukrainistów Izraela, kierownik katedry slawistyki Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie, profesor wizytujący Uniwersytetu Londyńskiego, w tekście jednego ze swoich wywiadów, którego cytaty proponuję, bardziej przystępnie wyjaśni korzenie również mojego „faszyzmu” nieuczciwej kompanii polityków i ich przyśpiewywaczy, którzy teraz znowu ruszyli z impetem na Ukrainę, jak tylko zamajaczyły widma Unii Celnej. Zatem, Wolf Moskowicz: „…Współczesna Ukraina to niezwykle ciekawy fenomen. I chociaż nie mieszkam tutaj — 90 procent swojego czasu poświęcam właśnie Ukrainie. Możemy jak chcemy krytykować tę straszną sytuację społeczno-ekonomiczną, w której się znajduje, ale w tym, co dotyczy przestrzegania praw mniejszości narodowych, Ukraina stoi przed wieloma krajami Europy, w szczególności Rosją i krajami bałtyckimi. Jedyny region, gdzie nie istnieje ten duch „bukowinizmu” — to Krym. A w innych regionach kraju jest on bez wątpienia obecny. W Ukrainie nie ma tych przerażających katastrof międzyetnicznych, które dzieją się w. Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

«W piersi mojej — Wezuwiusz aż kipi!..»

Kosowie, Czeczenii i innych postsowieckich i postsocjalistycznych krajach Europy. Dlatego wydaje mi się, że tę ukraińską tradycję tolerancji i zgody narodowej warto na wszelkie sposoby rozwijać i rozpowszechniać. Po podziale Bukowiny na Północną i Południową drastycznie zmieniła się sytuacja demograficzna, w obwodzie czerniowieckim mieszka ponad 75% Ukraińców, dlatego nie dziwi, że teraz już Rumuni muszą czuć się jak mniejszość narodowa. Po drugie, teraz w ogóle są zupełnie inne czasy — innej gospodarki, polityki, kultury itd. Jak dla mnie, chodzi jedynie o to, że teraz, kiedy znajdujemy się w nowej Europie, nadszedł wreszcie czas przypomnieć sobie lekcje tej małej Europy, która kiedyś tutaj istniała. Wierzący Żydzi każdego roku mówią: nie zapominaj, że byłeś niewolnikiem w Egipcie. Chociaż niektórzy z nich zapominają — pchają się do władzy na Ukrainie i tak dalej, ale właśnie tego akurat nie warto zapominać nikomu…” Rezume Ów niezniszczalny duch “bukowińskości”, który i ja noszę w sobie z krwią rodziców, podpowiada mi taką sytuację. Stół negocjacyjny przytomnych w swojej obywatelskiej istocie parlamentarzystów na temat uchylenia niekonstytucyjnej ustawy Kolesniczenki—Kiwałowa i powrotu do Konstytucji. Nie odmawiam dyskutowania z nikim, oprócz tych, którzy w parlamencie wobec kobiet stosują siłę fizyczną. I wtedy wreszcie niech chętni zapiszą mnie jako “tuszę” za wspólne głosowanie z PR. Przełknę to. Ale od edukacji prawnej nie odstąpię. Bo od niej — mimo wszystko — Ukraina już nie odstąpi na niczyje życzenie. Kiedy niektórzy asekuranci (a raczej polityczni kombinatorzy) mruczą: no, oto znowu język, a gdzie gospodarka? A kto będzie walczył z korupcją? Jak reformować medycynę i oświatę? A gdzie miejsca pracy, emerytury, pensje? — ja na to odpowiadam zawsze niezmiennie: po pierwsze, na wszystko potrzebna jest wola polityczna wierchuszki — i to jest jedyny sposób, by zmienić kraj. A innej przyczyny takich niezmienności — nie ma. Po drugie, każdy ma robić to, co umie. Najlepiej, doskonale. Czy przynajmniej dążyć do tego. I gruntowna rozmowa (w tym także w formie projektu ustawy) o korekcie problemów humanitarnych Ukrainie w żaden sposób nie przeszkadza równoległemu przeglądowi problematyki gospodarczej czy antykorupcyjnej. Wiem, że u moich kolegów parlamentarzystów — specjalistów w różnych dziedzinach życia państwowego “wykluło się” niemało niezbędnych i nawet radykalnych w dobrym tego słowa znaczeniu projektów ustaw. Które, nie mam wątpliwości, sabotażyści nazwą “faszystowskimi” albo wymyślą inną podobną etykietę. Te projekty ustaw mają na celu postawienie “szlabanów” ostatecznemu upadkowi kraju i są skierowane na jego rozwój. Ale prezentować je będą ci, którzy znają się na tym. Wiem, że te projekty ustaw wywołają nie mniejszy sprzeciw tych, którzy naciskają na hamulce rozwoju kraju. Jednak bez tych ustaw my — jako państwo — nie będziemy mieli żadnej perspektywy, oprócz tej, którą aktywnie wspiera Partia Regionów: być dla Ukrainy piłką na boisku światowych graczy. http://www.pravda.com.ua Właśnie taką repliką Swiryda Petrowycza Hołochwostego, znanego bohatera słynnej komedii M. Staryckiego “Za dwoma zającami”, chcę scharakteryzować swój stan po przeczytaniu wywiadu z nar-depukiem-regionalem (nardepuk — skrót od “narodowy deputowany Ukrainy”, słowotwórstwo pisarza A. Janczenki) Wady mem Kolesniczenką, autorem osławionej ustawy o podstawach państwowej polityki językowej, w którym (wywiadzie) oświadcza: “Żadnego argumentu przeciwko ustawie o podstawach polityki językowej nie było. W żadnym dialogu. Oprócz słów “ginie język!” Ale to nie argument. A w ogóle na świecie corocznie ginie kilka języków, jednak nie jest to przedmiotem światowego kataklizmu. Dlatego zadanie nr 1 — wychowanie i nauczanie ludzi tolerancji i wzajemnego szacunku do siebie nawzajem” (Gaz. “Argumienty i fakty w Ukrainie”, nr 1—2, 2013 r.). Jak wam taka deklaracja?! Mahrowemu cynizmowi regionala nie ma granic. Według logiki Kolesniczenki, nic strasznego się nie stanie, jeśli i język ukraiński zginie. Mówiąc, wielkie mi rzeczy, jednym językiem mniej… I, naśladując tegoż samego Hołochwostego, on pysznie powie: “Tiepier, sliedstwienno, mienia po wsiech usjudach pierwym fwisonom prinimajut: a poczomu? Potomu, szto ja umieju, kak sobliusti swoj tip, po-blagorodniemuszje goworit ponimaju!” Aha, jeszcze i regional S. Tyhipko będzie mu wtórował. A oto u zapracowanej regionalnej Jeleny Bondarenko “w gaławie zawsegda takoj wodewil, szto tolko mersi”. Ona uważa, że regionali powinni zasadniczo przejść na język rosyjski, bo ich, widzicie, krytykują za wystąpienia w Radzie Najwyższej językiem północnego sąsiada. Tutaj już nie można nie wspomnieć o odrażającej cioci Moti z utworu Kulisza z jej kategorycznym oświadczeniem: “Luczsze byt iznasiłowannoj, czem ukrainizirowannoj!” Kreatywna pani poszła dalej. Ona proponuje nałożyć tabu na używanie słów “żyd”, “żydówka”, “chochoł”, “chochłuszka”, a także “moskal”. Czemuś, prawda, nie wspomniała słowa “kacap” i “lach”. Z punktu widzenia poprawności politycznej, ono, może, i słuszne. Odmówili przecież Amerykanie używania słowa “nigger”, zastępując je “afroamerykaninem”. Pozwolę sobie trochę poironizować. Jeśli zabronić oficjalnie używać tych “kramolnych” słów, to trzeba będzie przemianować takie miejscowości, jak Ożydów, Żydaczów (obwód lwowski), Żydyczyn (obwód wołyński), Moskalenki, Moskali, Moskaliwka, Moskaliwszczyna, Moskalciwka (obwody chersoński, kijowski, charkowski, sumski, czerkaski, czernihowski), Laszki (obwód sumski), Laszkiwka (obwody ługański, dniepropetrowski), Laszkiwci (obwód czernihowski). A co zrobić z sztuką I. Kotlarewskiego “Moskal-czarodziej”? Czego długo myśleć! “Żołnierz-czarodziej”, i tyle. Ukraińcy o nazwisku Moskal, Moskalec, Moskałyk itd. staną się Sołdatenkami, na Galicji — Żownirami, a słowa “kacap”, “kacałap”, “kacapeć”, “kacapiena”, “kacapnia”, “kacapczyk”, “kacapszczyna”, “kacapjuga” należy wyrzucić ze słownika Hrinczenki i zastąpić je “wielkorusem” i pochodnymi od niego. I koniecznie wysłać notę protestacyjną do MSZ Rosji z powodu tego, że Rosjanie używają słów “chochoły”, “chochłobaksy”, “Chochłandia” itd. Szczególnie oburzające, że jeszcze i jedno z miast swoich nazwali Chochłomą. Nieprzyzwoitość!.. Mało nie zapomniałem o nobliście Andrie Żidzie i mnichu-księgarzu Luce Żydiacie, nowogrodzkim biskupie, znanym kaznodziei Rusi Kijowskiej. Coś z nimi też trzeba robić. Sprawiedliwości dla trzeba powiedzieć, że swego czasu klasycy literatury ukraińskiej Mychajło Drahomanow, Pawło Hrabowski, Mychajło Kociubynski, Łesia Ukrainka dobrowolnie odmówili się od etnonimu “żyd” na korzyść neutralnego “ewrej” (Żyd). “A oto doktor nauk filologicznych Ołeksandr Ponomariw uważa, że w języku ukraińskim słowo “żyd” zawsze było neutralne i nie miało charakteru antysemickiego. Negatywnego zabarwienia nabrało ono dlatego, że ma negatywne znaczenie w języku rosyjskim. Przez sprzeciw Żydów radzi on nie używać tego słowa, chociaż formalnych podstaw do tego nie ma” (Gaz. “Wecz. Kijów”, 10.01.2013). I na koniec. Ponieważ W. Kolesniczenko i “iże z nim” uważają, że językowi ukraińskiemu nic nie zagraża, a przeciwnie, upadek Z niezmiennym szacunkiem Jurij POPSUJENKO daje język rosyjski, to trzeba go aktywnie wspierać. I znany ukrainofob Dm. Tabacznyk szybko klepie rozkaz Ministerstwa Oświaty o przeprowadzeniu konkursu wśród uczniów dla popularyzacji języka rosyjskiego pod nazwą „Łukomorie”. Na to Hołochwostyj, zapewne, powiedziałby: „Jeżeli kiedy człowiek rozumem w górę wyżej od ławryjskiej dzwonnicy i spojrzy stamtąd na ludzi, to oni mu wydają się takie malutkie, jak szczury, pardon, myszy! Pozwolicie papierosa?”. I zupełnie ostatnie. Pisarz S. Borszczewski w jednej z ukraińskich gazet codziennych prowadzi kolumnę „Imperialne ambicje bolszewickiej Rosji”. Tam przytacza ciekawy dokument. Zacytuję go: „13 stycznia 1928 roku otworzyła się VIII konferencja Komunistycznej Partii Zachodniej Ukrainy, na której wyraźnie nakreśliła się pozycja większości, która jasno uświadamiała sobie imperialną istotę rosyjskiego bolszewizmu. W końcu doprowadziło to do wykluczenia partii z Kominternu oraz represji przeciwko jej członkom. Dla nas dzisiaj pozostają pouczającymi i aktualnymi niektóre myśli, zapisane w rezolucji konferencji, uchwalonej 85 lat temu: „Rosyjski wielkomocarstwowy nacjonalizm, który wszystko zwykł rozpatrywać jako obiekty kolonizatorskie, rosyjską kulturę rozpatrywać jako kulturę wyższego rzędu, a kulturę innych narodowości jako kulturę chłopską, niższego rzędu — odnosi się wrogo do poszczególnych narodowych Radzieckich Socjalistycznych Republik… On chciałby zmniejszyć i ograniczyć znaczenie Ukrainy (i innych) jako republiki w granicach ZSRR, odebrać od niej wszelkie prawa, rozpostrzeć nad nią swoje biurokratyczne opiekunostwo, chciałby zatrzymać dla rosyjskiej kultury dominujące stanowisko… a ukraińską kulturę sprowadzić do środka „porozumienia ze wsią”, język ukraiński przedstawić jako sztucznie narzucany „galicyjski” język itd.”. A wy mówicie — wodewil!.. Szanowna Pani Redaktor! Nie mogę nie odpowiedzieć na Pani apel, by zjednoczyć się w obronie państwowości ukraińskiego słowa, jednomyślnie bronić własnych praw językowych. Ostry, przekonujący artykuł O. Czornohuza „Dzikus czy okupant?”, którym rozpoczęto rubrykę „Babilon na Prawie” w Pani tygodniku, skłonił i mnie do wzięcia za pióro.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Jeszcze dwa momenty: rozprawa Rostysława Pyłypczuka „Ruska Trójca na łamach ukraińskiej prasy na Bukowinie. Koniec XIX – pocz. XX w.” rozszerza „geografię” zainteresowań plejady Szaszkewycza. Ważne, że oprócz bukowińskiego, możemy bardziej pewnie mówić o ogólnoukraińskim akcencie w odniesieniu do rozumienia działalności „Ruskiej Trójcy”, mam na myśli publikację Andrija Matwijenki „Obrońca naszej pamięci” (gazeta „Deń”, nr 219–220, 30.11.2012 r.), która zawiera świadectwo etnografa i leksykografa Mychajła Łewczenki o odrodzeniu narodowym w Galicji. Cała biblioteczka ukazała się drukiem dzięki znanemu naukowcowi, pedagogowi, kierownikowi lwowskiego... To wydanie (z poruszającą przedmową władyki Jarosława (Pryriza), biskupa eparchii samborsko-drohobyckiej UKGK) jest wielkim wydarzeniem kulturalno-społecznym w życiu krainy Franki. I nie tylko krainy Franki! Wydawałoby się, że o „Rusałce Dniestrowej” trudno powiedzieć coś nowego czy nieoczekiwanego. Na gwieździstym niebie europejskiego odrodzenia narodowego książka sąsiaduje z „Córką Sławy” Jana Kollára, serbskimi pieśniami epickimi, zapisanymi przez V. Karadžicia, z publikacjami folklorystycznymi Wacława z Oleska, z „Jaskółką” Jewhena Hrebinki… Wybitny znawca Szaszkewycza Mychajło Szałata na nowo wykonał ogromną pracę (to jedzą, rzeźbiarze, malarze, graficy. Każdy autor (pewnie i badacze też) wyobraża sobie Szaszkewycza jako żywą osobę, ale i jako symbol; każdy odtwarza i broni „swojego” Szaszkewycza. Powiedzmy, u naszych współczesnych Lubomyra Medwida czy Romana Bezpałkiwa, Jewhena Bezniski Szaszkewycz jest inny niż „podręcznikowy” portret autorstwa Iwana Trusza. U Teodozji Bryż to obraz skupionego ascety, u Mychajła Hawryłki – młodego romantyka, u Dmytra Krwawycza – myśliciela, ogarniętego walką z niesprawiedliwością. A nawet Krwawycz w różne hipostazy obrazu (płaskorzeźba, pomnik monumentalny) wnosi pewien element uwydatnienia… Mychajło Szałata tworzy obraz Szaszkewycza nie tylko w poezji i w badaniach naukowych. Tym razem postawił przed sobą nadzadanie: odrzucić utarte szablony, a „nieruchome matryce” odłożyć na bok. Jedna z takich matryc „przedstawiała” Szaszkewycza, „Ruską Trójcę” oraz samą „Rusałkę Dniestrową” niby „tło epoki” – tekturowy dodatek do żywego człowieka i żywego, dynamicznego procesu. W ogólnych zarysach pejzaż polityczno-społeczny XIX w. dawno został utrwalony, ale przecież w latach 40. XIX w. wrzał nurt ostrych starć – politycznych, religijnych, kulturowych, językowych! Nie zawsze jednowymiarowo, „liniowo” rozwijał się proces przebudzenia narodowego. Motywację postępowania Szaszkewycza Mychajło Szałata wyjaśnia nie „wpływami” czy „zapożyczeniami”, a jego własnym zdecydowanym, bezalternatywnym wyborem, jako ideologa i lidera fali protestacyjnej w środowisku wykształconej radykalnej młodzieży galicyjskiej. Inicjatywy młodego Szaszkewycza były swoistym galicyjskim gandyzmem. Władza okupacyjna zareagowała na to natychmiast. M. Szałata przytacza wymowny przykład: z korespondencji braci Jakowa i Iwana Hołowackich wiadomo, że węgierski cenzor ufnie przyznawał się poważnemu filologowi-slawiście Francowi Kurelacowi odnośnie aresztu nakładu „Rusałki Dniestrowej”: mianowicie, wysocy urzędnicy w Wiedniu „nie chcą dopuścić do podniesienia literatury ruskiej… I nasi kierownicy przyzwyczaili się, że ich niewolnicy śpią, bo za śpiącymi łatwo śledzić i być nad nimi nadzorcą; ponieważ teraz wszystko to zmienia się… bo my trochę się przebudziliśmy i wytrzeźwieliśmy, oni są zaniepokojeni i zatroskani”. Tę troskę odczuł i sam Szaszkewycz, kiedy wezwano go na przesłuchanie komisji śledczej w sprawie jego stosunku do własnych utworów, opublikowanych w almanachu. Zacytuję M. Szałatę: „…poeta odpowiedział jasno i wyczerpująco: „Wypróbowywałem swoje siły w języku ruskim, który znacznie różni się od języka cerkiewnego i wielkorosyjskiego (moskiewskiego) i chciałem założyć kamień węgielny dla jego dalszego rozwoju, i tym samym zrodzić braki literatury ruskiej”. Zauważę: ten monolog jest uderzająco podobny do odpowiedzi Tarasa Szewczenki podczas przesłuchań policyjnych w sprawie Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego… Głębiej i bardziej przekonująco rozszyfrowuje M. Szałata także treść oceny, którą I. Franko dał „Rusałce Dniestrowej”. „Rusałka Dniestrowa”, choćby nie wiem jak nieznaczna była jej treść, jakie niejasne myśli w niej wskazano, była w swoim czasie zjawiskiem wskroś rewolucyjnym”. Ciąg dalszy nastąpi.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert

Маркіян Шашкевич — сьогодні

Роман ЛУБКІВСЬКИЙ Фото Йосипа МАРУХНЯКА Продовження. Поч. у ч. 2, 3 за 2013 р. Особливої уваги заслуговує перша успішна спроба повернен" ня “до джерел” шашкевичезнавс" тва. Ідеться про збірник “Іван Крип’якевич. Шашкевичіана. Статті. Рецензії. Публікації” (упорядник і автор передмови Ф. Стеблій, Л., 2012). Діапазон досліджень автора дуже широ" кий: від генеалогічного дерева Шашкевичів до узагальнень істо" ричного, політологічного, куль" турологічного характеру. Із розвідок дослідника сучас" ний читач може збагнути обста" вини побутового характеру (“Львівське житє в часах Шашке" вича”, “Про Львівську семінарію в часах Шашкевича” тощо). Фактографічний матеріал, почерпнутий із праць І. Крип’я" кевича, — безцінний. Відомі його розвідки з літературознавчої галу" зі, щоправда, породжували диску" сії, полемічні протистояння. Але нам важливо це знати сьо" годні. Та й завтра буде важливо! Тому треба сподіватися, що нев" томний упорядник і дослідник Феодосій Стеблій перевидасть у згаданій “Бібліотеці” Омеляна Огоновського, Володимира Ко" цовського, Василя Щурата, Ми" хайла Возняка, Михайла Терша" ківця, Василя Лева, Луки Луціва… Цей компендіум наукових праць заслуговує сучасного ос" мислення, а найважливіше з пе" реліченого — коментування, роз" повсюдження серед наукових і просвітянських кіл. Сучасне шашкевичезнавство розвивається принаймні в двох площинах: інформаційно"пізна" вальній та академічній. Академіч" на — чітко простежується в спеці" альному числі “Записок Науково" го Товариства імені Шевченка” (філологічна секція) т. 264, де згруповано публікації про 200" річчя від народження Шашкеви" ча і 150"річчя від смерті Шевчен" ка. Поруч із відомими шашкеви" чезнавцями, — Михайлом Шала" тою, Феодосієм Стеблієм, Рома" ном Кирчівим тут виступають дос" лідники, які спеціалізуються у та" кій важливій проблематиці, як пе" рекладацька спадкоємність (Ми" кола Легкий. “До історії перекла" дання “Короледвірського літопи" су” українською мовою: Маркіян Шашкевич та Іван Франко”). Спадкоємність творчих зв’язків між Шашкевичем та Франком досліджує Валерій Корнійчук че" рез дискурс романтичної традиції. Важливою є спроба увійти в сферу, ще недавно “закриту” для досліджень (принаймні в Україні). Маю на увазі дослідження Богдана Криси “Проповіді о. Маркіяна Шашкевича”. Відомо, що мовоз" навець Наталя Хобзей працює над темою “Мова проповідей о. Мар" кіяна Шашкевича”, а в “Запис" ках” приверне увагу її стаття “Мовний світ Маркіяна Шашке" вича”. Зроблю невеличкий відступ: мовний аспект сучасного шаш" кевичезнавства, як бачимо, пере" буває в полі зору багатьох нау" ковців, що дає підставу сподіва" тися: ближчим часом “висвітить" ся” інформація, хто з них, чи, може, сукупно працює над “Словником мови Маркіяна Шашкевича”, “Словником мови “Руської Трійці”. Такі словники не тільки бажа" ні, а й украй необхідні. ського товариства “Рідна мова” Петрові Сікорському. Він, зокре" ма, опублікував 10 книжечок (краєзнавчих і популярно"науко" вих), перевидав альманах “Русал" ка Дністровая” (Радехів, 2011). Ці видання готувалися в екстре" мальних умовах (п. Петро Сікор" ський паралельно працював над створенням музею М. Шашкеви" ча в Нестаничах), отож не всі зних однаково вдалися. Але енту" зіазм і відданість справі годиться пошанувати: досвідчений педагог і активний громадський діяч бе" реться до подальшої праці на шашкевичезнавчій ниві. До ювілею Шашкевича ви" йшли в світ і два поетичні вінки. Львівське крайове товариство “Рідна школа” заопікувалося ан" тологією “Наш Маркіян” (2011), а впорядкувало і оформило її творче подружжя: Марія Людке" вич та Орест Білоус (родом із с. Нового Виткова Радехівського району). На обкладинці книги неста" ницький пейзаж О. Білоуса з Маркіяновою церквою. І хоча книжка відкривається хрестома" тійними присвятами (Богдан Лепкий, Дмитро Павличко, тво" ри сучасних львівських поетів), приваблює місцевий, радехів" сько"нестаницький колорит у те" матиці творів різних авторів, — аж до найголовніших, що заявля" ють: “Так, Маркіян — наш”. Ця родинна нотка виразно звучить у вірші"посланні Софії Прилуць" кої (народилася в Нестаничах, нині закінчує Вузлівську серед" ню школу): Ти відійшов. Та пам’ять залишилась, І згадка в серці знову ожила, І ніби вчора, двері відчинились. — Недільна служба в церкві почалась. І повертають дзвони у минуле, На ту стежину, що вела у храм. Село маленьке, долею забуте, Покривджений і виснажений край. Ти працював. Ти жив у цьому краї, Ти бачив злидні, горе і обман, Ти бачив, як народ твій понижали За рідну мову і талант. Можна було б цитувати вірші й інших літгуртківців “Літератур" ного товариства імені Осипа Ту" рянського” (м. Радехів), але мені здається, що Софіїна присвята є своєрідним “за всіх скажу”, чітко заявленою готовністю — і сьогод" ні! — боротися за справу Шашке" вича, перемагати “правнуків по" ганих” тих, котрі “народ твій по" нижали / за рідну мову і талант”. “Невмируща молитва. Пое" ти Маркіянового краю” (Вид"во “Простір"М”, 2012). Назва ан" тології, впорядкованої Олесем Гордоном, говорить сама за се" бе. Багато в ній відомих прис" вят. А з нових можна виокреми" ти найкращі — поезії Богдана Чепурка, Ігора Павлюка, Богда" на Смоляка. …Понад чверть століття тому в Києві було видано поетичну ан" тологію “Вінок Маркіянові Шашкевичу”. Яка ж-то була “антологія” без поетичних прис" вят Богдана Лепкого (збірка “Для ідеї”)! Сьогодні є всі можли" вості перевидати “Ві" нок”, включаючи до нього все найкраще з поетичної Шашкеви" чіани. Дрогобицька метрика “Русал( ки Дністрової” “Не журися, Руса" лочко з"над Дністра, що"сь не прибрана, в наряді, який від при" роди і простодушно" го, і добросердного народа твойого прий" мала"сь, стаєш перед твоїми сестрицями. Они добрі, вибачат ти, приймут тя і прикрасять”. Такими словами завершував Маркіян Шашкевич “Передслів’є” до “Ру" салки Дністрової”. І мав рацію, бо першовидання 1837 року таки дочекалося “прибирання” від ученого, поета, громадського дія" ча — і то кілька разів. А цього ра" зу авторитетному дослідникові допомогло “приймити і прикра" сити” улюблене дитя Маркіяна: дрогобицьке видавництво “Ко" ло”. Книжкову Шашкевичіану 2011—2012 рр. увінчують три пе" ревидання альманаху “Русалка Дністровая”. Уже згадуване, “ра" дехівське”, укладене П. Сікор" ським, призначене для “масового читання”, воно виконує функцію ювілейної пам’ятки. Другим за часом є видання, підготовлене Михайлом Шалатою і випущене “Колом” (уже отримало назву “дрогобицького”). Третє з черги (“Русалка Дніс" тровая”, критичне видання (2012) вийшло в світ з ініціативи Сокальсько"Жовківської Єпархії УГКЦ. Її керівник єпископ Міха" їл відкриває альманах вступним словом. Думається, що видання приверне увагу священицтва і членів релігійних громад. У дрогобицької “Русалки”, кажучи Шевченковими словами, “своя доля і свій шлях широкий”. Вона відрізняється од своїх ро" весниць"посестер не лише бар" вистою обкладинкою та блоком дбайливо дібраних ілюстрацій. Музей “Русалки Дністрової”. Львів — п’яте перевидання на його на" уковому рахунку). Як упорядник і редактор, заново вивірив і скру" пульозно дослідив історичне, по" літичне, фольклорно"етногра" фічне тло, на якому вирізьблю" ється феноменальний прорив Шашкевича та його побратимів, ґрунтовно пояснює передумови (ризикну сказати: необхідність і закономірність) появи першої книжки в Галичині живою народ" ною мовою. Благоговійне став" лення М. Шалати до предмета дослідження допомагає розшиф" рувати суть Маркіянового проек" ту, заглибитися в чар його мета" форики, захопитися “ладом і складом” його писань (передмов, коментарів, публіцистики), зано" во відкрити його “переводи”, по" дивуватися красі записаних ним “Пісень народних”. Владика Ярослав (Приріз) так оцінює зусилля упорядника, ре" дактора, автора наукової розвід" ки"післямови: “Літератор і науко" вець Михайло Шалата немовби увійшов у добу Шашкевича, від" чув його глибокі почуття віри, любові до свого народу та поста" рався увиразнити його світлий образ”. Що ж означає “увираз" нення образу”— Адже багато" гранний образ Франкового попе" редника давно сформували істо" рики, архівісти, літературознавці. І, звичайно, поети, прозаїки, есе"
Seite · S. 7Originalseite ↗

Odbył się maraton językowy imienia Petra Jacyka

Za nami już trzy poprzednie etapy XIII Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka, który wystartował w Dniu Języka Ukraińskiego — 9 listopada w Równem. Jego uczestnicy rywalizowali w placówkach oświatowych, następnie zwycięzcy pierwszego etapu — w rejonie, a potem — w obwodzie, gdzie zyskali szansę walki już na szczeblu ogólnokrajowym. 26 stycznia odbył się ostatni etap patriotycznego maratonu językowego. Zwycięzcy zawodów obwodowych, a w Kijowie i Sewastopolu — miejskich, mierzyli się z wiedzą o języku państwowym w finale. Organizatorzy konkursu postanowili nie zwozić wszystkich zwycięzców (a jest to ponad tysiąc osób) z regionów do Kijowa, lecz wysłali na miejsca swoich przedstawicieli, którzy przywieźli zadania dla konkursowiczów i wystąpili w roli obserwatorów podczas zmagań językowych. Po zakończeniu testowania wszystkie zeszyty z wykonanymi zadaniami zapieczętowano w specjalne koperty i przekazano przedstawicielom Ligi Ukraińskich Mecenasów do Kijowa, gdzie oceni je autorytatywne jury, któremu przewodniczy dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy Pawło Hrycenko. Tego samego dnia we wszystkich centrach obwodowych odbyły się uroczyste nagrodzenia zwycięzców i laureatów szczebla obwodowego turnieju. Po kilkudziesięciu uczniów, studentów i uczniów szkół zawodowych otrzymało dyplomy, biblioteczki i cenne prezenty od organizatorów konkursu. Główne nagrody — poważne premie pieniężne oraz stypendia prezydenckie, których dostąpią zwycięzcy ogólnokrajowego etapu XIII Międzynarodowego Konkursu imienia Petra Jacyka, zostaną tradycyjnie wręczone w pierwszej połowie maja na uroczystościach w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki. W diasporze konkurs zakończy się przed Dniem Niepodległości Ukrainy. Tam zwycięzców i laureatów nagradzać będą przedstawiciele korpusu dyplomatycznego naszego państwa. Z programu szkolnego z literatury ukraińskiej dla klasy 5 zniknęły patriotyczne utwory „Dżury kozaka Szwajki” Wołodymyra Rutkiwskiego oraz „Tajemnica kozackiej szabli” Zirki Menzatiuk. Poinformował o tym deputowany ludowy Ukrainy z frakcji „Batkiwszczyna”, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Ołeksandr Bryhineć. „Osobiście widzę w tym pewną cenzurę i spisek przeciwko ukraińskiej historii. Dzieci powinny czytać utwory historyczne i wychowywać się na zasadach patriotycznych — oświadczył deputowany. — Jesienią na stronie Ministerstwa Oświaty i Nauki pojawił się projekt nowego programu szkolnego, w którym były te utwory. Jednak wkrótce ten sam program, najwyraźniej już zatwierdzony, pojawił się bez wspomnianych utworów patriotycznych. Dziwi, że wykluczono właśnie te dzieła, które wychowują patriotyzm, zainteresowują historią Ukrainy. „Dżury kozaka Szwajki” — jeden ze znanych utworów historycznych współczesnej literatury dla dzieci, lider sprzedaży, książka otrzymała wiele nagród, w tym także szanowaną Nagrodę im. Szewczenki. „Tajemnica kozackiej szabli” — również bardzo popularny wśród dzieci utwór, na jego podstawie napisano scenariusz filmu”. W związku z tym deputowany zwrócił się do ministra oświaty i nauki Dmytra Tabacznyka z żądaniem przywrócenia do programu szkolnego z literatury ukraińskiej wspomnianych utworów patriotycznych. Biuro Prasowe Ligi Ukraińskich Mecenasów. Zwyciężczynię etapu obwodowego nagradza Wasyl Bondar — przewodniczący zarządu Kirowohradzkiej Organizacji Związku Pisarzy Ukrainy

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Takiej „Europy” nam nie trzeba!

Zarząd Czernihowskiego Obwodowego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki na posiedzeniu postanowił zwrócić się do Narodowej Rady ds. Telewizji i Radiofonii, która swoją decyzją nr 2558 z 26 grudnia ubiegłego roku uznała zwycięzcą konkursu na uzyskanie licencji na nadawanie na częstotliwości 105,9 MHz w Czernihowie PRAT „STUDIO „EUROPOZYTYW”, m. Kijów (dane wyjściowe: „EUROPA PLUS”). „Swoimi decyzjami o podziale zasobu częstotliwości Narodowa Rada stworzyła niebezpieczny precedens, gdy w ukraińskim Czernihowie — centrum administracyjnym obwodu, gdzie 89 % ludności uważa za ojczysty język ukraiński, 14 z 15 stacji radiowych FM nadaje w językach obcych” — zaznaczono w oświadczeniu prosvitian. „Proświta” wskazuje na lekceważenie praw Ukraińców: „Naruszycielami koncepcji programowych nadawania, zwłaszcza w zakresie przestrzegania deklarowanych proporcji językowych, jest niemal cała masa retransmiterów zagranicznych stacji w stolicy obwodu. Wbrew deklarowanym (do 92 % czasu na produkty ukraińskojęzyczne) prawie cały eter wypełniają język rosyjski i angielski. Na niegdyś czernihowskich lokalnych częstotliwościach (101,8 MHz; 107,7 MHz) nadają również niemiejscowe i nieukraińskie stacje radiowe — „Radio Szarmanka” (wbrew deklarowanej zawartości w 92 % po ukraińsku) i odpowiednio „Radio Rocks”, wyrządzając nieodwracalną szkodę zaspokajaniu potrzeb informacyjnych i kulturalnych czernihowian”. Zarząd Czernihowskiej „Proświty” domaga się odebrania licencji „Europa Plus” i przeprowadzenia kontroli działalności struktur biznesowych, które retransmitują obcojęzyczne stacje, w szczególności „Radio Szanson”, „Russkoje Radio” itd., pod kątem zgodności ich emisji z deklarowanymi koncepcjami programowymi. Prosvityanie opowiadają się za tym, aby zorganizować przejrzysty konkurs z pierwszeństwem przydziału częstotliwości dla lokalnego, ukraińskiego i społecznie ważnego publicznego nadawania jako istotnego czynnika rozwoju lokalnej społeczności, przy nieustannym przestrzeganiu przez nadawców zadeklarowanych koncepcji programowych. Zarząd Czernihowskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Historia według Tabachnyka

Kierowane przez ukrainofoba Dmytra Tabachnyka Ministerstwo Edukacji ponownie przeprowadziło „czystkę” szkolnych programów. Oczywiście w kierunku wykastrowania ukraińskiej historii i nostalgii za czasami komunistyczno-radzieckimi. Petro ANTONENKO Już w zeszłym roku Ministerstwo Oświaty wykreśliło z programu zewnętrznego niezależnego oceniania wiedzy uczniów nazwiska Stepana Bandery i Romana Szuchewycza. Obecnie z programu usunięto szereg działaczy politycznych i społecznych, którzy walczyli o ustanowienie niezależnego państwa ukraińskiego, przeciwko moskiewskiej okupacji Ukrainy; w programie nie ma także znanych obrońców praw człowieka, bojowników z komunistyczno-totalitarnym reżimem ZSRR, a zwłaszcza dysydentów z lat sześćdziesiątych. Z działu „Ukraina w latach 1929–1938” zniknęły wzmianki o ideologu ukraińskiego nacjonalizmu Dmytrze Doncowie. W programie nie ma już nic o takich działaczach politycznych Ukraińskiej Republiki Ludowej, jak Kost Lewycki, Dmytro Witowski, Jurij Tiutiunnyk, a także o ekonomiście Myhajle Wołobujewie, który opowiadał się za gospodarczą niezależnością Ukrainy od ZSRR. Zamiast tego dodano punkty o radzieckich i partyjnych działaczach bolszewickiej Rosji i ZSRR. W tym roku na ZNO uczniom zaproponują pytanie o czerwonego dowódcę z czasów wojny domowej Mykołę Szczorsa. Był on jednym z tych, którzy walczyli przeciwko niezależnej Ukraińskiej Republice Ludowej, za ustanowienie komunistycznego moskiewskiego reżimu. Paradoks historii polega na tym, że gdy Szczors okazał się niepotrzebny temu reżimowi, zabili go sami bolszewicy, a tajemnicę śmierci Szczorsa przez dziesięciolecia ukrywano przed naszymi obywatelami. Z jakiegoś powodu w Ministerstwie Oświaty uznano, że uczniowie muszą poznawać działalność pierwszego sekretarza KC Komunistycznej Partii Ukrainy Heorhija Piatakowa oraz przewodniczącego Prezydium Centralnego Komitetu Wykonawczego Ukrainy Hryhorija Pietrowskiego, na których sumieniu leży wiele zbrodni przeciwko narodowi ukraińskiemu, ale raczej nikt nie będzie o tym opowiadał uczniom. Z działu o Ukrainie okresu 1945 – początku lat pięćdziesiątych usunięto wzmianki o destalinizacji i zaprzestaniu represji. Choć nawet w czasach sowieckich ten trudny okres był nauczany. Ostatnie wypaczenie jest tym dziwniejsze, że absolwent wydziału historycznego Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego Tabachnyk w swoim czasie specjalizował się jako młody historyk właśnie w temacie politycznych represji komunistyczno-radzieckiego reżimu. Oto tytuły jego pracy kandydackiej i doktorskiej: „Masowe represje wobec inteligencji Ukrainy w drugiej połowie lat 30. – na początku lat 40.” oraz „Fenomen totalitarno-represyjnego społeczeństwa na Ukrainie w latach 20. – pod koniec lat 50.”. Czy naprawdę od tamtego czasu służbowa i polityczna kariera członka Partii Regionów, ministra Tabachnyka, zaprowadziła go tak daleko od jego dawnych naukowych poszukiwań? Wygląda na to, że tak. Bo w tym samym nurcie mieści się także kolejna nowość Ministerstwa w programie testowania z historii, dotycząca wybitnych humanistów naszych czasów. Z programu wykluczono pytania o działalność dysydentów z lat sześćdziesiątych, zwłaszcza takich ofiar reżimu totalitarnego, jak malarka Alla Horska, poeta i więzień polityczny Iwan Switłyczny, jak żyjący pisarz i więzień polityczny Jewhen Swerstiuk, znany literaturoznawca Iwan Dziuba. W Ministerstwie uznano, że ci wybitni patrioci Ukrainy również nie są potrzebni w programie testowania z historii. Czyje zaś dyktando pisze taką historię — Moskwy, komunistów?

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Literatura bez utworów patriotycznych? Na ulicy Wasyla Stusa znają go i pamiętają

Biuro prasowe O. Bryhyncia. Switłana OREL. W Domu Kultury w Maslanykiwce (mikrodzielnica Kropywnyckiego) rozbrzmiewała poezja Wasyla Stusa. O twórczości znanego poety-szestdziesiatnyka, który pośmiertnie został uhonorowany Nagrodą im. Szewczenki oraz tytułem Bohatera Ukrainy, opowiadali amatorzy z tego ośrodka kultury, przewodniczący organizacji pisarskiej regionu Wasyl Bondar, a wystawę książek poety-jubilata oraz publikacji o nim zaprezentowała kierowniczka biblioteki Łarysa Bardakowa. A jednemu z właścicieli domu przy ulicy noszącej imię poety radny miejski Wadym Dryha wręczył artystyczną tabliczkę z portretem pisarza. — Każdy dom oznaczymy taką tabliczką — powiedział Wadym Wiktorowycz. — Jest tu tylko siedem domów, ale ulica się rozbudowuje. Moim obowiązkiem jako radnego jest zapewnienie jej oświetlenia elektrycznego. Razem z zespołem artystycznym odwiedziliśmy każde domostwo przy tej ulicy, kolędowaliśmy ludziom, rozdaliśmy ulotki-pamiątki o cierniowej drodze Wasyla Stusa. To nie pierwsza inicjatywa radnego. W ubiegłym roku Wadym Dryha zainicjował i sfinansował w swoim okręgu wyborczym przeprowadzenie święta ulicy Iwana Mykytenki, odsłonięcie tablicy pamiątkowej na fasadzie szkoły nr 33, wydanie książki wspomnień Zinaidy Krajan, żony pisarza-ziomka. Zaplanowano również wydarzenia literacko-artystyczne na ulicy noszącej imię Olhy Kobylańskiej. Metalowy znak „Niech żyje wolna Ukraina”, znaleziony w Radomyślu w obwodzie żytomierskim ponad 20 lat temu w schowku między ścianami starego domu przy ul. Nabereżnej. Zdjęcie Ołeksandra PYROHOWA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Borys Hrinczenko: z nowych badań

Antonina MOWCZUN, kierownik Laboratorium Naukowo-Badawczego Borysologii Uniwersytetu Kijowskiego imienia Borysa Hrinczenki, dyrektor Muzeum Borysa Hrinczenki. W 2013 roku mija 150 lat od dnia urodzin Borysa Dmytrowycza Hrinczenki — wielkiego patrioty, wiernego, niestrudzonego syna Ukrainy. On, jak nikt inny, zasługuje na wdzięczną pamięć potomnych. Przecież, według słów S. Jefremowa, „obowiązek stał się dla Hrinczenki nicią Ariadny, która przeprowadziła go przez manowce życia. Nie przebierał w pracy. Świadomie ograniczał się w tym, czego pragnęła dusza. Było to wypełnienie raz wziętego na siebie obowiązku — służyć wszystkimi czynami interesom społecznym rodzinnego kraju”. Jedyną miarą życia dla B. Hrinczenki była pożyteczna praca dla dobra własnego narodu: Pragnie i rozum, I serce wielkiej pracy takiej, Żeby i wiekom tym, co będą, Została ona drogą…. I dbał nie po prostu o pracę, a taką, żeby jej owoce były drogie dla przyszłych pokoleń. Obecnie trudno przecenić to, co zrobił ten pracownik. I w naszych czasach, jak i za życia B. Hrinczenki, „w jaką dziedzinę ukrainoznawstwa nie zajrzysz, spotkasz Hrinczenkę” (I. Łypa). Swoją pełną poświęcenia wielostronną działalnością Borys Hrinczenko ma prawo, śladem T. H. Szewczenki, powiedzieć, że historia jego życia stanowi część historii jego ojczyzny. W czasach zakazów wszystkiego, co ukraińskie, nie tylko praca Hrinczenki, a często nawet jego głos patrioty był samotny na całą Ukrainę… W jednym człowieku rozwinął się talent pisarza, językoznawcy-leksykografa, etnografa-folklorysty, pedagoga, autora podręczników, z których uczyły się dzieci na Ukrainie na początku XX wieku, tłumacza, dziennikarza, wydawcy, redaktora prasy ukraińskojęzycznej, przewodniczącego kijowskiej „Proświty”, założyciela pierwszej biblioteki publicznej w Kijowie, uczonego-encyklopedysty. Jednak prawie nie wspominamy, że zostawił pracę swoich rąk i rozumu w Czernihowskim Muzeum Historycznym imienia W. W. Tarnowskiego, w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki, w wzniesionym w Kijowie pomniku Tarasa Szewczenki, w najpotężniejszej bibliotece Ukrainy — imienia Wernadskiego. Kiedy B. Hrinczenko odszedł do wieczności, jego współcześni, wysoko oceniając twórczą i społeczną działalność artysty, podkreślali, że pisarz zostawił rodzimemu narodowi dwa nieocenione bogactwa: liczne prace i tak samo wielki i piękny utwór — własne życie. Musimy przyznać, że właśnie własne życie B. Hrinczenki, ten jego wielki i piękny utwór, nie jest wystarczająco zbadany i doceniony. Pozostaje w nim jeszcze niemało białych plam. Dlatego jubileuszowe publikacje chciałabym rozpocząć od pewnych doprecyzowań biograficznych — faktów, jeszcze niezauważonych i nieopublikowanych przez hrinczenkoznawców. Opracowana przez nas część epistolografii, w szczególności listów ojca Borysa — Dmytra Jakowycza Hrinczenki — do Marii Zahirnej, żony Borysa, pozwala dołączyć dotąd nie zauważone przez jego badaczy pewne informacje biograficzne. Wiemy, że jednym z pierwszych biografów B. Hrinczenki był Mykoła Plewako. Jego głównym konsultantem przy pisaniu życiorysu Borysa Dmytrowycza stała się Maria Zahirna. Napisana przez M. Plewakę biografia wywołała u ojca Borysa pewne niezadowolenie i wnosi on korektę do przeczytanego. W listach do Marii ojciec opowiada o swoim rodzie, szczyci się szlacheckim pochodzeniem i majątkiem. Podkreśla, że babcia Borysa, kuzynka H. Kwitki-Osnowjanenki, miała duże domy w Charkowie na placu Mikołajewskim i ul. Jekaterynosławskiej [1, s. 2]. O sobie ojciec opowiada, że uczył się w jedynym wtedy w Charkowie czeskim gimnazjum, po 6. klasie którego wstąpił do pułku kawalerii i dosłużył się stopnia sztabsrotmistrza. Treść wspomnianego listu pozwala badaczom stwierdzić, że ojciec Borysa był człowiekiem wykształconym, znał języki obce, miał głębokie obywatelskie, niestety, samoderżawne przekonania. Sam przygotowywał Borysa do wstąpienia do gimnazjum, a potem już wziął korepetytora. Czyżby to nie od ojca Borys miał głęboką znajomość języka czeskiego? Synowski szacunek do ojca, choć mieli różne poglądy i przekonania, Borys zachowywał przez cały swój krótki żywot. Opracowane przez księdza Illę, proboszcza cerkwi Archanioła Michała (obecnie św. Tichona) wsi Borszczewa, w której chrzczono małego Borysa, księgi parafialne Charkowskiego Archiwum Obwodowego pozwoliły sporządzić dokumentalną charakterystykę chutoru Kuty (Dołbino, Dołbin Kut). Tutaj rodzina Hrinczenków przeprowadziła się w 1874 roku po śmierci brata ojca, sprzedawszy Wilchowyj Jar — chutor, w którym urodził się Borys. Księgi parafialne i listy ojca dają całościowy obraz lat młodzieńczych małego Borysa na chutorze Kuty i kształtowania się jego światopoglądu. Tutaj przyszły pisarz uczył się języka ojczystego, część utrwalonych przez niego wtedy ukraińskich słów weszła nawet do „Słownika języka ukraińskiego”, najlepszej ukraińskiej pracy leksykograficznej [2]. W Kutach Borys każdego lata odpoczywał ze swoją rodziną, tutaj napisał opowiadania „Wujek Tymoch”, „Ksenia”, „Podpalenie”. Pisarz bardzo kochał Las Dołbiński. Miał ulubione drzewa. Dlatego po śmierci syna ojciec przekazał Marii Zahirnej, żonie Borysa, sadzonki tych drzew, pod którymi odpoczywał i pracował Borys, i w listach do niej prosił posadzić je na grobie syna oraz opowiadał, jak dokładnie to zrobić. Być może i dzisiaj rosną na grobie Hrinczenki? Opracowana część archiwalnej epistolografii — listy do Marii i Marii do Borysa — dała nam ciekawe znaleziska dotyczące twórczości poetyckiej Hrinczenki. Do dzisiaj w poezji ukraińskiej ukształtował się aureola Hrinczenki jako poety-patrioty, śpiewaka liryki obywatelskiej. I to jest sprawiedliwe. Lecz przeanalizowane przez nas listy otwierają jeszcze jedną stronę talentu artysty — śpiewaka miłości, poety liryki intymnej. Liryka intymna B. Hrinczenki jest i w listach do ukochanej żony, i w Dzienniku Chersońskim — ważnej pracy źródłoznawczej o życiu pisarza w latach 1886—1887. Nie zapominajmy również, że Dziennik Chersoński miał swojego adresata: Borys pisał go dla Marii i tylko dla Marii (i w tym też niezwykłość jego ludzkiej osobowości i jego relacji z ukochaną żoną). Dlatego i w dzienniku, i w listach tego okresu poeta umieścił wiersze, które potem wyraźnie rozgraniczył: te, które można drukować, i te, które nie są „dla cudzego oka”, a tylko dla ukochanej Marii. Dla przykładu przytoczymy jedną z poezji, która miała hrinczenkowski dopisek „samej tobie trzeba czytać” [5, III, 42190]: Są słowa, które powiedzieć mogę ja tobie samej, — to moje myśli najlepsze, to kwiatki w duszy mojej. Jak one tam wyrastały I wzrosły, żeby zakwitnąć, Wiesz ty o tym, kochana, I jedynie tylko ty. Tak, jak naszych pocałunków Ja nie chcę, żeby ktoś ujrzał, — Tak nie chcę, żeby ktoś inny Choć słóweczko znał z tych słów. To, że te słowa żywe są — Jest to skarb i twój, i mój. Kto obcemu pokazać Zdoła skarb swój drogi? 17. X. 1886. Epistolarium Borysa i Marii to najlepsze źródło poznania Hrinczenki jako człowieka obdarzonego głębokim rozumem, fenomenalną pracowitością i pięknem duchowego świata, opromienionego uczuciem miłości. Głębię prawdziwej, wiernej miłości czuć w każdym wersie listów Borysa. W listach jest ta szczególna cnota uczuć, która właściwa jest tylko jemu i jego ukochanej Marusi. Od pierwszego do ostatniego kończył listy słowami: „Całuję twoje nóżki. Twój Borys”. W listach nazywał ukochaną słoneczkiem, szczęściem, gwiazdeczką, sercem, świętą, gołąbką, zorzą jasną; miłością swoją jedyną i wieczną; gołąbeczką sizoskrzydłą; drogim, lubym serduszkiem; drogim gołąbkiem swoim; swoją jedyną; pisał, że nikomu tak nie wierzy, jak jej. Uczucia były wzajemne. W rozłące czekali na spotkanie i pocieszali jedno drugiego w smutku. Maria pisała: „Nie smuć się, serce moje, mój gołębiu kochany! No, jakże ciężko wiedzieć, że kochana osoba smuci się, i nie mieć możliwości pocieszyć jej! Twoja po wiek wieczny Marusia”. Pisała mu, że „nigdy, nikomu” nie odda go, „już póki sam nie powiesz, że ty już nie mój!”, „Tej Marusi, chyba, i na świecie nie żyć bez swojego Borysa”[5]. Listy Borysa do żony Marii świadczą, że udało mu się stworzyć jeszcze jedno piękne dzieło — własną ukraińską rodzinę, w której panowały miłość, wierność, wzajemna pomoc i zrozumienie — ta duchowa podstawa, na której trzymały się fenomenalny rozum uczonego Hrinczenki, i talent artysty, i niestrudzona praca społeczna Człowieka Obowiązku. Siła jego miłości brzmiała i w ostatniej rozmowie z żoną. „Tak mi ciężko, że o wszystko obojętnie. Tylko o tobie nie obojętnie”, — powiedział jej, umierając we Włoszech [5]. Jeszcze my starannie zbadaliśmy materiały prasy z lat 1910—1928. Właśnie one pozwoliły naprawić przykry błąd daty pogrzebu B. Hrinczenki. Więc należy to zrobić choćby w roku jubileuszowym. Wielu badaczy podaje 9 maja 1910 roku jako dzień jego pogrzebu. W rzeczywistości Borysa chowano na cmentarzu Bajkowym nie 9 maja. Zmarł pisarz 6 maja (według nowego stylu) we włoskim miasteczku Ospedaletti. Czyż mogli w trzy dni przywieźć jego ciało z Włoch do Kijowa? Odpowiedź na to pytanie odnaleźliśmy w ówczesnej prasie, która zareagowała na śmierć B. Hrinczenki. We wspomnieniach Marii czytamy o tym: „Nie pamiętam ile, zdaje się, dwa i pół dnia był Borys Dmytrowycz w domu — tak, trzy noce, a potem był w kaplicy na cmentarzu. Włoscy socjaliści bardzo jakoś ładnie odnieśli się do nas. Chcieli nawet odprowadzić go z muzyką i ze sztandarami swoimi. Ale mi powiedziano, że lepiej tego nie robić. Wtedy tylko deputacja była z wieńcem i przemową i poprosiła o portret jego. Wagon przyozdobili palmami, kwiatami i trawą…” [4]. O ostatnich dniach Borysa Hrinczenki wspomina i Nadija Kybałczysz, z domu Symonowa Nadija Matwijiwna (1857—1918; pseudonimy — Połtawka Natalka, Natalka-Połtawka i in.) — ukraińska pisarka. Ukończyła gimnazjum w Łubniach, pisała wiersze i prozę po ukraińsku i rosyjsku. Korespondowała z I. Franką, drukowała w czasopismach „Zoria”, „LNW”, „Dzwinok”. Córka folklorysty M. Nomysa (Symonowa), bratanica W. Biłozerśkiego i Hanny Barwinok, matka ukraińskiej pisarki Nadiji Kostiantyniwny Kybałczysz. Przebywała wtedy w Ospedaletti, jej mąż, lekarz Kozłowski, leczył B. Hrinczenkę. Ostatni zapis, zrobiony ręką Hrinczenki, — na książce „Pid tychymy werbamy”, którą pisarz podarował temu małżeństwu. We wspomnieniach Nadija Kybałczysz wspomina, jak Włosi odprowadzali trumnę z ciałem Hrinczenki, która trzy dni przebywała w kapliczce na cmentarzu. Zatem, dopiero szóstego dnia po śmierci Hrinczenki jego prochy wysłano na Ukrainę. O pogrzebie B. Hrinczenki znajdujemy także w książce S. Jefremowa „Nad mohyloju Borysa Hrinczenka”: „Śmierć niestrudzonego pracownika na ukraińskiej niwie, Borysa Hrinczenki, pokazała, jak cenił jego pracę i zasługi rodzinny kraj, kiedy całe społeczeństwo od góry do dołu bez różnicy poglądów i przekonań zareagowało na to smutne wydarzenie. We Lwowie, skoro przyszła tam wieść o śmierci jego, nad budynkiem „Proświty” załopotała czarna chorągiew na znak narodowego żałoby; towarzystwa wydały żałobne obwieszczenia. W Kijowie zaraz zebrało się społeczeństwo na naradę, i wiedząc, że chować będą niezapomnianego nieboszczyka nie gdzie indziej, jak na Ukrainie, a właśnie w Kijowie — wybrało komitet pogrzebowy i uchwaliło chować nieboszczyka kosztem społecznym, żeby tym okazać swój głęboki szacunek i wdzięczność za jego wiekopomne przed rodzinnym krajem zasługi. Ze wszystkich stron do żony, Marii Mykołajiwny, oraz do redakcji „Rady” zaczęły przybywać telegramy i listy z wyrazem współczucia wielkiemu smutkowi, który ogarnął całą świadomą Ukrainę. Niżej podamy te głosy, a teraz powiemy o samym pogrzebie. Jak tylko przyszła do Kijowa wieść, że ciało nieboszczyka zbliżyło się do rodzinnego kraju, to 5-go maja wyjechała do Wołoczysk, żeby spotkać ciało na granicy, deputacja…” [3]. Zatem, znowu zamieszanie w cyfrach: Hrinczenko zmarł 6 maja, a deputacja wyjechała do Wołoczysk 5 maja. Jeszcze jedno źródło chciałoby się przytoczyć: „Staraniem Ukraińskiego Towarzystwa Historycznego w Czerniowcach odbyła się w niedzielę 9-go maja w wielkiej sali „Narodnoho domu” Akademia ku czci nieodżałowanego ukraińskiego pisarza-działacza Borysa Hrinczenki. Akademię rozpoczął krótką, ale czułą przemową profesor Myron Korduba. Mówił on, że w ten dzień, kiedy tam, w sercu Ukrainy, w mieście Kijowie rozbrzmiewają smutno dzwony na złotogłowym soborze Włodzimierskim, odprowadzając Borysa Hrinczenkę w wieczność, kiedy jego ciało, przywiezione z dalekiej obczyzny, składają w rodzinną ziemię — ukraińskie „Towarzystwo Historyczne” z inicjatywy swojego przewodniczącego prof. St. Smal-Stockiego”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

uchwalili tę akademię i zwrócili się do czerniowieckiej społeczności ukraińskiej, aby uczcić wielkiego Syna Ukrainy, który złożył wszystkie swoje najlepsze siły, swoje życie na ołtarzu drogiej Ukrainy” [3]. Jak widzimy, istota błędu leży w rozróżnieniu stylów: Hrinczenko zmarł 23 kwietnia według starego stylu — 6 maja według nowego; dzień jego pogrzebu — 9 maja według starego stylu — to 22 maja według nowego. W 1910 roku różnica między stylami wynosiła 13 dni. Zatem Borysa Hrinczenkę pochowano 22 maja 1910 roku. Ten dzień jest szczególnie smutną datą dla Ukrainy. 22 maja 1861 roku Ukraina chowała Tarasa Szewczenkę na Czernieczej Górze. Badacze twórczości Hrinczenki twierdzą, że Hrinczenko odznaczał się świętym, drżącym zachwytem wobec Szewczenki. Nazywał T. Szewczenkę Apostołem, którego głowa sięga nieba, a Kobzarz był dla niego Ewangelią. Hrinczenko przeżył tyle lat, ile przeżył Szewczenko — 47 lat. Los zrównał ich w dążeniu do uczynienia z Ukraińców narodu. Zrównał ich także pod względem znaczenia pracy narodowej. Śmierć Hrinczenki przebudziła Ukrainę. Wielotysięczny kondukt, który odprowadzał Hrinczenkę na cmentarz Bajkowe, był niemal taki sam, jak za czasów Szewczenki. Data pogrzebu Borysa Hrinczenki również jest szewczenkowska — 22 maja. Jesteśmy przekonani, że Maria Hrinczenko wiedziała o stosunku swojego męża do T. Szewczenki, dlatego też pochowała go w dniu przeniesienia szczątków Szewczenki. Po śmierci B. Hrinczenki, dla uczczenia jego pamięci, działaniami kulturalno-oświatowymi utworzono fundusz imienia Borysa Hrinczenki. Spośród propozycji, na co przeznaczyć środki funduszu (a już samych drobnych ofiar zebrano 1867 rubli), zasługiwały na uwagę: stypendia dla kształcenia ludowych nauczycieli; wydanie zbioru poświęconego pamięci B. Hrinczenki; wydawnictwo popularnej literatury ludowej. Większość obywateli przyjęła ostatnią propozycję: zebrane środki pójdą na wydawanie tanich popularnych książek dla ludu — sprawie, której Borys Hrinczenko poświęcił tyle pracy i swoich sił. Borys Hrinczenko to wyjątkowa osobowość. Jesteśmy przekonani, że jego badaczy czeka jeszcze niejedno zdumiewające odkrycie. W jubileuszowym roku częściej przypominajmy słowa M. Kocjubyńskiego, skierowane nie tylko do Marii Zahirnej, lecz także do nas: „Niech będzie pociechą dla Was, jak i dla całej Ukrainy, że był wśród nas, że jego wielka praca, jego wielka miłość do narodu nigdy nie zginą i w nich będzie jeszcze długo żył wśród wdzięcznych potomków” [3]. Literatura 1. Hrinczenko D. Listy do Marii Hrinczenko. / Dmytro Hrinczenko // IR NBUV. — F. III. — Spr. 42298. 2. Hrinczenko B. „Słowa z Charkowskiego i Zmijiwskiego powiatu. Zapisane w latach 1880–1882”. / IR NBUV. F. 1, nr 34437. 31 k. 3. Nad mogiłą Borysa Hrinczenki. — K.: Wik, 1910. — S. 18—25. 4. Hrinczenko M. Wspomnienia. / Maria Hrinczenko // IR NBUV. — F. 1. — Spr. 32567. — K. 38. 5. Hrinczenko B. List do Marii Hrinczenko. 22 lipca 1893 r. / Borys Hrinczenko // IR NBUV. — F. III. — Spr. 42190. — K. 2 odw. 6. Hrinczenko B. List do Marii Hrinczenko. 10 października 1899 r. / Borys Hrinczenko // IR NBUV. — F. III. — Spr. 42126. — K. 2—2 odw.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Powrót z zapomnienia

Iryna ZŁOBINA, Charków Przedstawiciele „Młodej Proświty” Charkowszczyzny odwiedzili małą ojczyznę swojej wybitnej, lecz niesprawiedliwie zapomnianej rodaczki — Marusi Wolwaczówny (Wolwacz Marii Stepanówny). Marusia Wolwaczówna jest słabo znana na Ukrainie, dlatego do dziś nie ustanowiono na jej cześć żadnego pamiątkowego znaku, choć zasługuje na taką uwagę. Maria Stepanówna Wolwacz urodziła się 17 marca 1841 roku we wsi Czeremuszna w rejonie wałkowskim guberni charkowskiej, w rodzinie wiejskiego pisarza z zamożnego kozackiego rodu. Gdy dziewczynka miała 7 lat, ojciec zmarł. Bracia szybko roztrwonili spadek, więc Maria musiała wyjechać do miasta, gdzie zwrócili na nią uwagę panowie, którzy zabrali ją do Petersburga. Jednym z warunków dziewczyny była możliwość uczęszczania do szkoły. Ówczesna stolica nie spodobała się Marii, a panom nie przypadły na długo do gustu zwyczaje wiejskiej dziewczyny, ukraiński strój i mowa. Z faworytki przemieniła się w służącą, a później stała się zbędna w bogatym domu. Od tego czasu gorzki los kobiety jest jednym z głównych tematów twórczości Marusi Wolwaczówny. Po powrocie z Petersburga wyuczyła się na krawcową i najmowała się w Wałkach i Charkowie. Stopniowo, samodzielnie zdobyła wiedzę i zaczęła w myślach układać wiersze, trzymając je w pamięci, bo nie umiała pisać. Literam nauczył ją znany historyk D. Bahalij. Wysoko ocenił talent dziewczyny i przyczynił się do publikacji jej pierwszych utworów. Marusia Wolwaczówna zadebiutowała w 1887 roku w charkowskim almanachu „Składka”. Jej poezje i wspomnienia wydrukował także Iwan Franko w „Literacko-naukowym Wiestniku” NTSz (1899—1905). „Wspomnienia ukraińskiej chłopki” są cenne tym, że przedstawiają szczegółowy opis obyczajów ówczesnej Słobożanszczyzny. M. Wolwacz zmarła około 1910 roku. Aby dowiedzieć się, jak dziś czeremuszniacy czczą swoją sławną rodaczkę, musieliśmy przejść długą drogę poszukiwań. Ludmiła Serhijiwna, dyrektorka czeremuszeńskiego zespołu szkolno-wychowawczego, oprowadziła nas po swoim „miniaturowym państwie”. Budynek szkoły jest bardzo stary: w 2004 roku obchodził stulecie. A także znajduje się tu niewielkie muzeum, któremu mogłyby zazdrościć najelitarniejsze gimnazja Charkowa. Jest tu pokój, poświęcona Marusi Wolwacziwnie. Stoiska ze starymi fotografiami, fragmentami utworów pisarki, wspomnieniami jej sąsiadów, a także uczniowskimi rysunkami nikogo nie pozostawią obojętnym! Znaczący wkład w przywrócenie z zapomnienia imienia Marusi Wolwacziwny wniósł filolog Iwan Łysenko, również rodem z Czeremusznej. To on zebrał i opracował pierwsze pełne wydanie jej utworów artystycznych, wspomnień i listów pod tytułem „Każi żinci prawdu, ta ne wsju”, ponosząc na to własne środki. I. Łysenko pisał: „Jeszcze jako uczeń usłyszałem rozmowy o dziwnej kobiecie, która późno nauczyła się czytać i pisać, a później pisała oryginalne utwory”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Drogi do niepodległości

Wiera BODNARUK, North Port, Floryda W południowo-zachodniej części Florydy, w Ukraińskim Religijnym i Kulturalnym Ośrodku im. św. Andrzeja, 20 stycznia obchodzono „Dzień Soborności i Wolności Ukrainy”. Na uroczystość przybyła ukraińska społeczność. Przewodnicząca Komitetu Obywatelskiego Roma Huran otworzyła święto. Prowadząca Lidia Biłous, która przygotowała program wieczoru, przedstawiła profesor Wierę Bodnaruk, przewodniczącą Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Szewczenki w USA. W. Bodnaruk opowiedziała historię proklamowania 22 stycznia 1919 roku Zjednoczenia wszystkich części jednej Ukrainy: Galicji, Bukowiny, Zakarpacia i Naddnieprzańskiej Ukrainy. Było to urzeczywistnienie odwiecznego marzenia, dla którego żyli i umierali najlepsi synowie i córki Ukrainy. W Niepodległej Ukrainie 22 stycznia obchodzony jest jako Dzień Soborności i Wolności Ukrainy. Wraz z dojściem do władzy Partii Regionów pojawiło się zagrożenie dla młodego państwa ukraińskiego. Jednak, według słów dysydenta Ławka Łuk’janenki, „już narodziło się nowe pokolenie ukraińskich polityków i w końcu wyprze starych złodziei i bandytów. Ukraina ma wszystkie naturalne warunki, aby stać się bogatym, zamożnym krajem. Ale aby to się urzeczywistniło, konieczne jest usunięcie obecnej przywódczej warstwy oligarchów, szachrajów, która myśli nie o Ukrainie, lecz wyłącznie o swoich bogactwach”. Prof. W. Bodnaruk podkreśliła, że przyszłość Ukrainy będzie zależeć od młodych ludzi, którzy urodzili się w niepodległej Ukrainie, mają kontakty z zachodnim światem poprzez Internet i będą w stanie utrwalić silne państwo ukraińskie na zasadach demokratycznych. Następnie obecni wysłuchali piosenki „Nie śpij, moja rodzinna ziemio” w wykonaniu zespołu „Mandry”. Zjednoczony chór North Portu (dyrygentka Lubow Dobrowolska-Ingrem) wykonał „Hej, w lesie czerwona kalina”, „Żyj, Ukrainо” oraz „O Ukraino! O droga matko”. Wiersz S. Orlika „Święto Państwowości” przeczytała Ola Hroń. Ołeksandr Kryskow z Lwowa przedstawił projekt „Utrwalenie pamięci bohaterów”, zgodnie z którym kurenie harcerskie (plastowe) nazywane są imionami poległych bohaterów i w ten sposób utrwalana jest pamięć o chwalebnych synach i córkach Ukrainy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Święto Złuki na Ługańszczyźnie

Proświtianie Ługańszczyzny obchodzili 95. rocznicę Niepodległości UNR, Święto Złuki ziem ukraińskich, a także 20. rocznicę założenia Ukraińsko-Kanadyjskiego Centrum «Odrodzenie». 18 stycznia wzięli udział w pracach okrągłego stołu zorganizowanego przez Ługański Zarząd Miejski na temat Dnia Soborności. Podczas tego spotkania nieoczekiwanie padła opinia jednego z aktywistów «Russkiego Bloku», że woli on zagłosować raczej na Tiahnyboka niż na Janukowycza, ale z jednym celem — przyspieszyć rozpad Ukrainy. Godną odprawę moskwofilom dali przewodniczący obwodowego zjednoczenia «Proświty» Wołodymyr Semystiaha, członkowie Zarzą- Maryna HERAŚKO, m. Baturyn Dla kulturalno-duchowego podniesienia narodu podczas świąt Bożego Narodzenia, a także dla zachowania i rozwoju bożonarodzeniowych tradycji Ukrainy, od wielu lat w świątyni Przenajświętszej Eucharystii Centrum Duszpasterstwa Młodzieży UKGK we Lwowie tradycyjnie odbywa się bożonarodzeniowy festiwal „Wielka Kolęda”. W tym roku festiwal trwał od 7 do 27 stycznia. Jego główny cel to poznawanie i popularyzacja bożonarodzeniowych tradycji wszystkich zakątków Ukrainy. Otrzymawszy zaproszenie od Lwowskiej Halickiej „Proświty”, na festiwal przybyli również uczestnicy Baturyńskiego Centrum Dziecięcego, działającego przy świątyni Opieki Przenajświętszej Bogurodzicy UKP KP, pod kierownictwem mitrofornego protoprezbitera ojca Romana (Kryvki). Warto dodać, że „Baturyński Wertep” w tym roku obchodził na lwowskim festiwalu swoje 10-lecie. Lwowscy proświtianie Stepan Horjanyj, Maria i Stepan Hommerowie, Maria Kozak i inni gościnnie witali baturyńczyków, okazywali im szacunek. Jurij Kyseliow i Jurij Pryń... Uczestnicy okrągłego stołu zagłosowali za propozycją przemianowania centralnej ulicy Ługańskiej — Sowieckiej na Soborną. 22 stycznia w Ukraińsko-Kanadyjskim Centrum „Odrodzenie” odbyło się uroczyste zebranie społeczeństwa, na którym obecni byli fundatorzy Centrum — przedstawiciel strony kanadyjskiej Taras Zasławskyj, były rektor uniwersytetu, profesor Anatolij Klymow, pisarz Mykoła Nocznowny. Tego samego dnia odbyły się uroczystości na głównym placu obwodowego centrum, przy pomniku Tarasa Szewczenki. Świąteczny wiec zorganizowały obwodowe organizacje opozycyjnych partii politycznych: „Batkiwszczyny”, „Obywatelskiej Pozycji”, „Swobody” oraz OO WUT „Proświta”. „Proświta” i inne organizacje patriotyczne zorganizowały jeszcze jeden wiec. Uroczystą uroczystość rozpoczął kazaniem ojciec Petro Sawczuk (UKP KP). Centralnym przemówieniem było wystąpienie przewodniczącego obwodowego zjednoczenia proświtiańskiego Wołodymyra Semystiahy. Przy pomniku Szewczenki w Ługańsku rozwinięto państwową flagę Ukrainy o długości 50 m. Wiece i okrągłe stoły odbyły się na całej Ługańszczyźnie. Centrum prasowe Ługańskiej „Proświty”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Soborność w Mariupolu

Irina MOŁCZANOWA, członkini Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Dzień Soborności w Mariupolu obchodzili przy pomniku Tarasa Szewczenki zwolennicy różnych partii i organizacji. Inicjatorem była miejska «Proświta». Jej przewodniczący Anatolij Moroz zwrócił uwagę uczestników wiecu, że według statystyk od końca XIX wieku do dziś liczba Ukraińców wzrosła nieznacznie, ponieważ Ukrainę stale uciskali najeźdźcy, przede wszystkim Imperium Rosyjskie. Dopiero połączone wysiłki wszystkich obwodów państwa mogą zmienić obecne wegetowanie na dobrobyt. Ojciec Wołodymyr (UKP KP) odprawił modłę za wszystkich poległych, którzy złożyli swoje życie u podstaw ukraińskiej niepodległości, i wezwał do jedności. Przewodniczący mariupolskiej «Batkiwszczyny» Ołeksandr Romaniuk podziękował zebranym za jednomyślność w ostatnich wyborach i wezwał do dalszego wspólnego działania. Hryhorij Szmat, przewodniczący miejskiego KUN, oraz poeta Fedir Szyszman czytali patriotyczne wiersze.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

«Baturyński Wertep» w gościnie we Lwowie

…kolędników smacznymi potrawami, zapoznawali z wielowiekową historią sławnego Lwowa i zostali producentami dla uczestników „Baturyńskiego Wertepu”. Młodzi kolędnicy zapoznali się z historycznym sercem miasta — Placem Rynek, odwiedzili Lwowską galerię ukraińskiego umundurowania wojskowego, aptekę-muzeum, muzeum pierwszego prezydenta Ukrainy M. Hruszewskiego. Za udział w XIV Festiwalu „Wielka Kolęda” baturyńczycy otrzymali dyplom i pamiątkowy talerz „Na pamiątkę Lwowa”. Wyjazd do Lwowa to świąteczny prezent dla młodych baturyńczyków od dobrodziejów z miasta Bachmacz, którzy zechcieli pozostać anonimowi, od pisarzy obwodu lwowskiego, a także od Konotopskiego Fundacji Charytatywnej „Świtanok”, za co jesteśmy im wdzięczni.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

tym, dlaczego porozumienie znajdują stary Jakiw i młoda dziewczyna Ołenka, ludzie z różnych czasów? Oboje są samotni, a jak powiedział pewien dobry pisarz, „kiedy spotyka się dwoje samotnych, zawsze mają o czym porozmawiać”. — Zmiany, które dyktuje życie w interpretacji terminów literaturoznawczych „bohater literacki”, „antybohater”, „typ”. — Niestety, na Ukrainie wyrosły całe pokolenia młodych pisarzy, dla których głównymi wrogami są fabuła, charaktery, psychologia. A przecież literatura światowa, wzbogaciwszy się o doświadczenia i techniki postmodernizmu, powraca do prozy fabularnej. Do bohaterów, antybohaterów i typów, ale już widzianych i przedstawionych inaczej niż kiedyś. Właśnie za prozę fabularną w ostatnich latach przyznają tak drażniącą i wymarzoną przez Ukraińców Nagrodę Nobla, a także prestiżowe nagrody Bookera, Dublińską, imienia Kafki… Wydaje się, że zaczynamy nieco rozumieć, w szczególności to, że literatura to nie tylko gra słowami i na ukraińskim literackim chutorze z centrami w Kijowie, Charkowie czy Lwowie. Dla mnie literatura to przede wszystkim poruszenia ludzkiej duszy, czy to w XVIII, czy w XX, czy w XXI wieku. — Czytając tę powieść, zachwycałam się Pana umiejętnością przedstawienia życia bohatera jako samego życia: przenikania siły i prób ducha. Proszę skomentować, jeśli się Pan zgadza. — Życie, ostatecznie, wystawia na próbę każdego z nas. Inna sprawa, czy mamy siłę przyjąć jego wyzwania. Sądzę, że Jakiw zdołał. Jego chata nie jest z brzegu, jak napisała pewna młoda krytyczka. Jego chata to właśnie jego chata i świat, który stara się wszystkimi siłami obronić. Ochronić rodzinę, odwieczne chłopskie wartości. Swoim milczącym, ale nieugiętym oporem Jakiw ogrywa wszystkie władze, które były za jego życia. Kiedyś mnie zapytano: a za co właściwie kobiety tak kochają Jakiwa? Odpowiedziałem: za to, że czują w nim wewnętrzną ukrytą siłę. Teraz umieją o wielu rzeczach mówić, jak to u nas mówią, „gawędzić”, w tym także o miłości, wykonywać piękne gesty i dawać drogie prezenty. Jakiw nie umie wysławiać się wysokim stylem, jego żona Zosia żartuje, że pewnie połknął język, skoro nie umie powiedzieć słów miłości. Za to Jakiw umie i może wziąć tę samą Zosię, zmęczoną ciężką pracą, na ręce czy nawet na plecy i tak nieść z pola do wsi. I pluje mu na to, co o nim mówią ludzie. To jest właśnie ta siła, siła i duch Jakiwa. Chroniąc rodzinę czy nieszczęsną Ołenkę, może nawet zabić. On jest żywy, taki, jaki jest. — Wolter zauważył, że najdrobniejsi ludzie mają największą dumę. Pycha, czcze słowa, bezczelność, kłamstwo, nadmiar w przyjemnościach itd. — dzisiaj to niemal typowe cechy tych, którzy są u władzy, w biznesie, w polityce. Czy możliwa jest i czy może książka o takich ludziach zmienić atmosferę moralną ukraińskiego społeczeństwa? — Wydaje się, że z polityków najwięcej przeczytał Jurij Łucenko, który teraz przebywa w więzieniu. Stamtąd nawet skomentował moje „Stulecie Jakiwa” i „Maskę”, za co jestem mu wdzięczny. Czyżby politycy, biznesmeni potrzebowali jego doświadczenia, żeby coś zrozumieć? Chociaż oto między innymi napisał do mnie piękne słowa z przemyśleniami o „Stuleciu Jakiwa” Ołeksandr Moroz, człowiek o zupełnie przeciwnych

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Wołodymyr LYS: «Dla mnie literatura to przede wszystkim poruszenia ludzkiej duszy»

— Od którego roku życia pamięta Pan siebie i co dokładnie? Na ile Pana dzieciństwo, historie rodzinne, krajobrazy, przyroda wpłynęły na Pana twórczość, stały się fabułami Pana powieści? — Urodziłem się i spędziłem dzieciństwo na chutorze Kusy, który był gdzieś dwa kilometry od wsi Zhorany, znajdującej się na Zachodnim Polesiu, w obwodzie wołyńskim. Chutor był przepiękny, tuż przy samym lesie, mój świętej pamięci dziadek Fedir bronił go, jak mógł, prawdą i nieprawdą, przekupstwem ówczesnych władz aż do 1978 roku, kiedy chutor „zjadła” melioracja. Dookoła wszystkie chutory zburzono, a nasz stał. Ja wtedy, prawdę mówiąc, nie rozumiałem dziadka, bo przecież na chutorze nie było ani elektryczności, ani radia, a teraz rozumiem, że on intuicyjnie bronił, jak to teraz mówią, swojej tożsamości, pragnienia bycia gospodarzem na własnej ziemi, niech nawet ograniczyły się one do chutoru, sadu i niewielkiego ogrodu, bo przecież większą ziemię, choć biedną, poleską, zabrali. Bardziej kontrastowej pary niż moi dziadkowie nie spotkałem. Dziadek był surowym, małomównym człowiekiem, rwał się do pracy, nie dawał taryfy ulgowej także innym. A babcia Pałazka — niewielka, cicha, ale kiedy zaczynała mówić… Ileż ona znała historii, legend, wierzeń! W niej w jakiś dziwny sposób łączyły się głęboka religijność prawosławna i pogaństwo. Czasami myślę: gdybym miał wtedy dzisiejszy rozum, ileż bym zapisał, a i to, co zostało w pamięci — to takie drogocenne perełki, których blasku na długo wystarczy. Ta atmosfera, bliskość przyrody Polesia ze wszystkimi jego barwami i legendami, konfliktami, wojnami odcisnęły piętno na całym moim życiu i na twórczości. A jeszcze jestem w pewnym stopniu Pana ziomkiem, pani Lubo, bo jako siedmiomiesięczne dziecko wraz z rodzicami z woli ówczesnej władzy znalazłem się w stepach naddnieprzańskich i swoje pierwsze kroki stawiałem nie na poleskiej, a na siczosławskiej ziemi. Stało się to tak. W sierpniu 1944 roku po wyzwoleniu Wołynia od Niemców, albo, jak u nas mówiono, przyjściu „drugich sowietów”, mojego rodzonego wujka Pawła Łysa zmobilizowano do Armii Czerwonej, przeszedł prawie do Berlina, był ranny, miał odznaczenia. A po wojnie na inny chutor, koło górki Herasymychy, gdzie mieszkał, przychodzili powstańcy, „chłopcy Stepana”, jak u nas mówiono. Wujek dawał im jeść, na ich prośbę chodził do wsi sprawdzić, czy nie ma emgiebistów. A kiedy powstańcy przyszli kolejny raz, 22 lipca 1950 roku, chutor otoczyli „istriebki” i żołnierze. Była walka, straty po obu stronach, a po tej walce wujkowi dali 25 lat. Odsiedział, prawdę mówiąc, tylko sześć. A rodzinę wywieźli. Najbliższych dalej, a mojego tatę wezwano w maju 1951 roku do rady wiejskiej, gdzie byli „ludzie z rejonu”, i kazali „dobrowolnie-przymusowo” przesiedlać się na Dniepropietrowszczyznę, dokąd już wywieźli braci. W rejonie pawłohradzkim była niemiecka kolonia Frangaj. Niemców z niej wysiedlili do Kazachstanu, a do Frangaju, przemianowanego w najlepszych radzieckich tradycjach na Wesełe, osiedlili niepewnych politycznie chłopów z obwodów wołyńskiego i tarnopolskiego. Mieszkaliśmy tam w latach 1951—1954. Jak moi mama i tata wracali z powrotem, przechytrzywszy władzę — to cała osobna epopeja. Czasami wydaje mi się, że pamiętam to, o czym opowiadała mama: jak mnie, małego nieposedę, całym Frangajem szukali w stepie, jak mama niesie mnie chorego na rękach przez zimowy step do szpitala w Pawłohradzie… Jest zamysł napisać o chutorze, jego historii, rodzinie, tak też nazwać te wspomnienia: „Wydaje mi się: pamiętam to”. A realnie pierwsze, co mam w pamięci — to jak podaję kwartę z wodą ciężko choremu, już umierającemu dziadkowi Hryhorijowi, bratu prababci Priski, który mieszkał z nami, on dziękuje, głaszcze mnie po głowie i płacze. W maju 2008 roku, przebywając na Siczosławszczyźnie, zajechałem też do Wesełego-Frangaju. Wtedy jeszcze żył mój wujek Iwan Łys, który tragicznie zginął z rąk rabusia w grudniu 2010 roku. Przyznam, dreszcz przebiegał po skórze, kiedy stałem na cmentarzu w Wesełym, gdzie na pięciu grobach jest nasze nazwisko — Łys. Łys, Łys, Łys, Łys, Łys… Wujkowie, ciotki, niestety, już i kuzyn… Ale teraz przypomniałem sobie o tym i pomyślałem, że nas, „wschodniaków” i „zachodniaków”, jednoczą nawet groby. Z poleskimi, wołyńskimi, galicyjskimi nazwiskami we Wschodniej Ukrainie, ze „wschodniackimi” — w Zachodniej. Wszyscy oni — nasi. Na cmentarzu w Wesełym, na jednym z grobów zobaczyłem nazwisko Położeweć. Położewe — to mała wieś na Polesiu, niedaleko od Prypeci i znanego Szacka. Tam pół wsi to Położewce. Nigdzie indziej na Ukrainie tego nazwiska nie ma. A w Wesełym, na Dniepropietrowszczyźnie (Siczosławszczyźnie), jest. Oto o czym mi się przypomniało. Może pamięć o tym — to także cząstka naszej przyszłości? — Jest Pan człowiekiem spostrzegawczym i potwierdzają to Pana wieloletnie prognozy pogody, które cieszyły się powodzeniem u czytelników. Jeśli tak, to kto z Pana bohaterów jest człowiekiem wiatru, słońca, deszczu, śniegu? Czy odwołuje się Pan do takich analogii, pisząc? — Nigdy nad tym się nie zastanawiałem, ale pytanie jest ciekawe. Najbardziej słoneczny dla mnie kobiecy obraz w moich utworach — to Jadwiga Wojcicka z powieści „Maska”. Jeszcze, być może, nauczycielka Switłana Ihoriwna z powieści „Dzienniki Jerichara”. Słoneczny człowiek — dziwak Iwan z „Iwana i Czarnej Pantery”. Wiatr — to Romana z powieści pod tym samym tytułem: kapryśna, nieprzewidywalna, samowolna, o której jedna czytelniczka powiedziała, że trzeba było ją zabić na piątej stronie, ale takie kobiety bywają. Wszystkie żywioły naraz uosabia malarka Luba Smażuk z „Hrabiny”. Błogosławiony deszcz — to i Jakiw, i Ulanka, i Zosia ze „Stulecia Jakiwa”, Płaton — bohater „Hrabiny”… Kto jest śniegiem — nie wiem. Może silny i jednocześnie samotny Prokip Maruszko z „Maski”. — Pamiętne dla Pana wydarzenie, spotkanie, informacja — ustna czy przeczytana, które stały się impulsem do stworzenia powieści „Stulecie Jakiwa”? — Teraz już rozumiem, że podświadomie zamysł „Stulecia Jakiwa” narodził się jesienią dalekiego 1981 roku. Przyjechałem wtedy do Zhoran, rozmawiałem z dziadkiem, który mieszkał już z moimi rodzicami we wsi. Jak teraz pamiętam: dziadek siedzi na progu letniej kuchni, pali swój tytoń, rozmawiamy o tym i owym, o życiu i nowinach, i nagle dziadek mówi: „Wiesz, Wołodiu, życie jak jeden dzień przeleciało, jak jedna fala przebiegło”. Strasznie się zdziwiłem, pomyślałem: jakże to, dziadek przeżył dwie wojny światowe, katorżniczo nadrywał żyły na swoim chutorze, stracił młodo dwóch synów, już pochował i babcię, a mówi, że życie — jak jeden dzień, jak fala… Ale ta myśl zapadła w głowę i już w połowie lat 90. ubiegłego wieku dojrzała w zamysł napisania powieści o losie człowieka na tle XX wieku. Kilka razy zaczynałem i rzucałem. Bohater miał różne imiona. Kiedy zaś przeczytałem w Biblii „List powszechny apostoła” tola Jakuba”, to zrozumiałem, że mój bohater będzie się nazywał Jakub, i wziąłem stamtąd jeden z epigrafów. W styczniu 2009 roku, kiedy pracowałem nad innym utworem, ktoś jakby powiedział: “Rzucaj tę powieść i pisz “Stulecie Jakuba”. Co też uczyniłem. — W swoich ostatnich powieściach, — wyróżniam “Stulecie Jakuba” — stworzył Pan szereg typów starego i nowego czasu. — Pomogło mi przy tworzeniu “Stulecia Jakuba” to, że napisałem i wydrukowałem w swojej gazecie “Wołyń” do dziesięciu szkiców o wołyniakach, którzy w składzie Wojska Polskiego brali udział w tej “wojnie wrześniowej” 1939 roku z Niemcami. Niektórzy zdołali powalczyć w trzech absolutnie przeciwnych siłach — Wojsku Polskim, UPA i Armii Czerwonej. Dziwiło mnie, że bohaterowie moich szkiców — Andrij Tymoszczuk, Fedir Loniuk, Denys Iwanucha i inni, których cechy w pewnym stopniu wchłonął Jakub Mech, w wieku stu, a nawet więcej lat zachowywali jasną pamięć i rozum, mogli i kieliszek wypić. Zrozumiałem: takiego narodu nie zabić. No, a ponieważ życie jest wielościenne, to w nim, jak i w powieści, obok rolników, nauczycieli, lekarzy, są, niestety, i pseudopowstańcy, i narkomani, i narkodilerzy. Wreszcie Nominowana do zdobycia Narodowej Nagrody imienia T. H. Szewczenki powieść “Stulecie Jakuba” Wołodymyra Lysa stała się ukraińskim bestsellerem. O tym i nie tylko w proponowanym wywiadzie z pisarzem, który zdołał pokonać prowincjonalne granice literackie i zdobył serca czytelników oraz przychylność krytyki.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

poglądów… Wątpię, czy przeczytają to samo „Stulecie…” albo „Nieproszonych” Tarasa Prochaśki czy Pańską „Epizodyczną pamięć”, która w rzeczywistości jest wielką pamięcią o rodzie i duchu, inni „władcy tego świata”. I czy się zmienią… Ale jeśli ktoś z tak zwanych zwykłych czytelników zastanowi się: coś jest nie tak, ten świat powinien być inny, to już dobrze. Typy, o które pytacie, mnie jako pisarza nie interesują. U nich, jak powiedział pewien człowiek, w każdym oku dolary są namalowane. Mnie interesują ci, którzy mają prawdziwe uczucia, swój wewnętrzny świat, u których serce walczy samo ze sobą, kto cierpi, żeby umrzeć i znów się narodzić. Właśnie tacy ludzie usprawiedliwiają istnienie tego grzesznego świata, a nie bogacze, oligarchowie i władcy, nie mówiąc już o kryminalistach. — Niejednokrotnie brał Pan udział w konkursach literackich i wygrywał je. Proszę wymienić ukoronowane utwory. — Pierwszym znaczącym zwycięstwem była pierwsza nagroda republikańskiego konkursu utworów o młodzieży w 1985 roku. Ja, wtedy jeszcze młody i nikomu nieznany, wysłałem na konkurs powieść „Tam, za progiem” i byłem, bez przesady, oszołomiony, kiedy przyszła ze Związku Pisarzy depesza, że mój rękopis uznano za najlepszy. Tym bardziej dziwne, że w powieści nie było ani jednego słowa o partii i komsomole, po prostu historia o tym, jak młody wykładowca szkoły zawodowej wstawia się za uczniem, nie idealnym, ale „patologicznie uczciwym”, którego oskarżają o kradzież, i zaczyna własne śledztwo, nawet konfliktuje z milicją. Trzykrotnie zostawałem laureatem konkursu „Koronacja słowa” (za lata 2000, 2001, 2003) — wyróżnione zostały powieści „Romana”, „Maska”, „Kobieta dla ściany”, „Hrabina”. W 2008 roku zdobyłem Grand Prix (pierwsze miejsce) tego konkursu za powieść „Wyspa Sylwestra”. A w 2010 roku wygrałem konkurs „Grand Koronacja” tylko dla zwycięzców dziesięciu poprzednich konkursów — tak jury oceniło „Stulecie Jakowa”. W 2007 roku zostałem pierwszym zwycięzcą Pierwszego Ogólnoukraińskiego konkursu słuchowisk radiowych „Odrodzimy zapomniany gatunek” — uznanie zdobyła sztuka „Polowanie na brata”. Dyplomem czwartego konkursu słuchowisk radiowych wyróżniono sztukę „Korowajnica”. — Zatem może Pan realnie ocenić użyteczność i osobliwości tych literackich zmagań. Gdyby miał Pan zasoby na organizację ogólnoukraińskiego turnieju literackiego, jakie gatunki i tematykę zmagań by Pan wybrał? — Brałem udział w tych konkursach, bo tam wszystko jest proste. Włożyłem utwór do koperty czy paczki, podpisałem pseudonimem i wysłałem. A dalej czekałem tylko na wyniki. W „Koronacji” rzeczywiście jest anonimowość i wszystko wyznacza tekst, jego jakość. W tym sam się przekonałem, kiedy w 2009 roku jako zwycięzca poprzedniego konkursu wchodziłem w skład jury. Mnie, jak i innym „jurorom”, przysłano rękopisy wybranych przez ekspertów 17 powieści pod pseudonimami. Sumiennie przeczytałem. Gdzieś po trzech czy czterech po prostu przyzwoitych tekstach krzyknąłem do żony: „Zdaje się, że natrafiłem na arcydzieło”. Powieść nazywała się „Zamek Herburtów” i bardzo mi się spodobała. Ale mówię żonie: „Bohaterka jedzie z Petersburga do Kijowa, potem do Lwowa i jeszcze dalej. Jeśli przyjedzie do Dobromila, to pewnie autorką tej powieści jest Hałyna Pahuťak”. Bohaterka przyjechała do Dobromila, ale już kiedy przy ogłoszeniu wyników otwarto kopertę, okazało się, że to inna lwowianka, która wyrosła na dobrą pisarkę — Hałyna Wdowyczenko. Proponowałem jej pierwsze miejsce, dlatego że utwór jest naprawdę dobry. Szkoda, że w wydawnictwie przemianowano go na „Tamdewin”. Jeśli chodzi o wiele innych nagród literackich, to niestety często przy ich przyznawaniu odgrywają decydującą rolę czyjeś „zamówione” słowo, osobiste sympatie, „swój” to czy „nie swój” kandydat. Oto dlaczego bardziej ufam konkursom pod pseudonimami, gdzie głównym atutem jest sam tekst. Gdybym miał środki, to zorganizowałbym konkurs krótkiej powieści pod lakonicznym tytułem „Ukraińcy” — bez ograniczenia czasu akcji. Ustanowiłbym nagrody dla prozaików imienia dwóch, moim zdaniem, wielkich, ale niedocenionych pisarzy Archypa Tesłenki i Romana Andrijaszyka — za najlepszy zbiór opowiadań i za najlepszą powieść. — Język Pańskich utworów jest precyzyjny, wyrazisty, ma wyraźną barwę wołyńskiego kraju. Zatem o języku pisarza Wołodymyra Łysa — nie tylko jako narzędziu prozaika i dramaturga, a jako domu jego bytu. — Niedawno znany ukraiński uczony-etnograf, doktor filologii Wiktor Dawydiuk przyznał się, że długo nie czytał „Stulecia Jakowa”, bo bał się… rozczarować, wszak poświęcił życie badaniu języka, zwyczajów, tradycji Poleszuków. I ucieszył się, kiedy przeczytawszy, przekonał się, że autor nie sfałszował. Ale jak mogło być inaczej, jeśli wyrosłem w tej językowej żywiołowości, wśród bogactw poleskiego folkloru! Dla mnie język to nie tylko moje narzędzie pracy, a niby delikatny pęd, dziecko, które trzeba hodować i chronić. Uważam, że dialekty to swoiste, bardzo ważne amulety języka ukraińskiego. Dopóki one żyją, dopóty język żyje, rozwija się i wzbogaca. Na Zachodnim Polesiu, gdzie położona jest moja wieś, można naliczyć ponad sto słów, które nie są używane nigdzie, tylko w tej okolicy. Mam nawet zamysł ułożyć żywy słownik czy słownik-powieść z tych słów, gdzie opowiedzieć do każdego historię z nim związaną. Daj Boże, aby wystarczyło sił i czasu. Kiedy mnie pytają czasami, co mogą zrobić pisarze dla ochrony języka ukraińskiego, odpowiadam — przede wszystkim pisać dobre utwory obrazowym, soczystym, bogatym językiem. I ci, którzy będą czytać takie utwory, sami staną się bogatsi. A zatem będą chronić ojczysty język. — Ktoś powiedział, że „pisać — to żyć dwa razy”. Zgadza się Pan z tym? Jak to Pan odczuwa? — Dla mnie pisanie, literatura to swoista psychoterapia duszy, ratunek od tego skomplikowanego, okrutnego, często absurdalnego życia. Tak, ja, kiedy piszę, jakbym przenosił się w inny świat. Tutaj są swoje, artystyczne prawa, ale on nie jest o wiele prostszy, a czasem trudniejszy od świata realnego. Ale ja pamiętam też o innym, powiedzianym również przez pisarza: najbardziej ludzie nie akceptują, nawet nienawidzą tych, u których jest własny świat. Zgadzam się z tym, nie raz, niestety, prze... przekonałem się o słuszności tych słów. Sądzę, że takie podejście wynika z tego, iż łatwiej jest żyć zwyczajnym życiem — jak inni, przejmować się sprawami codziennymi, gromadzić rzeczy i pieniądze, oszukiwać sobie podobnych. Wtedy nie pojawia się pytanie — po co? Ale ktoś przecież musi tworzyć świat, który zmusza do myślenia o czymkolwiek. Powiem o tym, co uważam za ważne: wiele obecnych nieszczęść Ukraińców bierze się stąd, że mało czytają. Nie mówię już o wysokiej, jakościowej literaturze, a przynajmniej o tej, którą nazywają masową. Mówią, że wśród czytelników literatury pięknej dwie trzecie to kobiety. Może one ratują ten realny świat? — Jak Pan odnosi się do oświeceniowości i do „Proświty”? Czego chciałby Pan życzyć członkom „Proświty” na Wołyniu i na Ukrainie? — Trudno przecenić tę, bez przesady, ogromną rolę, jaką odegrała „Proświta” w edukacji prostego ludu, w przebudzeniu świadomości narodowej w czasach carskiej Rosji, w latach 20.—30. XX wieku na Zachodniej Ukrainie podczas oporu wobec brutalnej polonizacji. Ale nie mniejszą rolę odnowiona „Proświta” odegrała w pamiętnych wydarzeniach pod koniec lat 80. i na początku 90. ubiegłego wieku, kiedy trwała walka nie tylko o niepodległość Ukrainy, ale i o język jako narzędzie potężnego odrodzenia narodu. Dobrze to odczułem na przykładzie Wołynia, a w szczególności Łucka. Bo moja żona, znana pisarka Nadija Humeniuk, jeszcze w 1989 roku stworzyła jeden z największych oddziałów Towarzystwa Języka Ukraińskiego w Łucku, na początku lat 90. kierowała Łucką organizacją miejską „Proświty”, później była przewodniczącą obwodowej. Więc łuccy członkowie „Proświty” wytrwale domagali się przejścia szkół rosyjskich na ukraiński język nauczania, wymiany licznych szyldów na ukraińskie, przemianowania ulic, które nosiły imiona komunistycznych działaczy. A ile wieczorów poświęconych zapomnianym ukraińskim działaczom, w szczególności pisarzom, przeprowadzili! Przypominam sobie, jak nasze córka i syn mówili swoim rówieśnikom, że u nas w domu jest sztab „Proświty”. Nie można sobie wyobrazić Ukrainy bez „Proświty” także teraz, kiedy znów rozwinął się tak szalony atak na język ukraiński, kulturę, tradycje. I życzę dożyć czasu, kiedy będzie można powiedzieć: wszystko, zadania „Proświty” zostały wykonane, język ukraiński na Ukrainie jest należycie szanowany, przeważająca większość Ukraińców jest świadoma narodowo. — Literatura bez prowincji — to o Wołyniu. Proszę opowiedzieć o swoich kolegach, których książki są teraz zauważalne w ogólnoukraińskim rynku wydawniczym. Czy zalicza Pan siebie do jakiejś grupy twórczej? Jak określa Pan swoje pokolenie literackie? — Na Wołyniu jest tylu wspaniałych pisarzy, wcale nie na poziomie prowincjonalnym, że można mówić o fenomenie wołyńskim. Jeśli chodzi o nazwiska, to wymienię przede wszystkim Nadiję Humeniuk. Nie tylko dlatego, że jest moją żoną, ale dlatego, że naprawdę wiele zrobiła w literaturze. Nadija jest autorką prawie trzech dziesiątek książek: prozy, poezji, dramaturgii, zwyciężczynią wielu ogólnoukraińskich konkursów, laureatką prestiżowych nagród. Dopiero co wróciła z Kijowa z jeszcze jedną — imienia Ołeksandra Olesia, którą otrzymała za swój tomik poetycki „Głos paproci” i została nazwana najlepszą liryczką Ukrainy. Laureata nagrody Szewczenki Wasyla Slapczuka, sądzę, nie trzeba szczególnie przedstawiać — jego dorobek zarówno w poezji, jak i prozie jest należycie oceniony zarówno nagrodami, jak i publikacjami krytycznymi. Na Ukrainie dobrze znane są nazwiska poetów starszego pokolenia Wiktora Łazaruka, Wasyla Heja, poety i prozaika Josypa Struciuka. Płodnie pracuje poetka, tłumaczka z języków hiszpańskiego, portugalskiego, włoskiego i polskiego Ołena Krysztalśka. We wsi Owadne w rejonie włodzimierskim mieszka i pracuje człowiek o niełatwym losie Anatolij Machoniuk — głęboki, aforystyczno-filozoficzny poeta. Petra Bojarczuka czasem nazywają pisarzem jednego tematu, ale jego powieści, opowiadania, reportaże o represjonowanych Wołynianach, o walce narodowowyzwoleńczej po wojnie, takie jak „Bój pod murami świątyni” czy „Krzyk głodnego zwierza”, są wiele warte. Jako oryginalny współczesny prozaik-modernista objawił się Ołeksandr Kłymenko, którego powieść „Korostyszewski Płatonow” stała się zjawiskiem. To samo można powiedzieć o tomiku poetyckim Petra Korobczuka „Bosa fletnia”. Bardzo perspektywiczna jest grupa młodych poetek, wśród których warto wymienić przede wszystkim Ołenę Paszuk i Ołhę Lasniuk. Jeśli chodzi o ugrupowanie, to nie zaliczam siebie do żadnego z nich. Niektórzy próbowali mnie wciągnąć do siebie, ale współpraca kończyła się, gdy mówiłem coś dobrego o przedstawicielu innej grupy. Widocznie bardziej pasuje mi takie istnienie w literaturze, które określiła jedna młoda dziennikarka w tytule materiału o mojej twórczości — „Lis, który chodzi własnymi drogami”. Pokolenie literackie, sądzę, określa się nie czasem urodzenia, a bliskością problemów, spojrzeniem na literaturę jako sposób poznawania świata. Tutaj bliscy są mi Hałyna Pahuciak, Oksana Zabużko, Stepan Prociuk, Marija Matios, Taras Prochaśko, Jewhen Baran, Wiktor Baraniw, Petro Soroka, Myrosław Doczyneć, Ołeksandr Żowna, Ołeksandr Wilczynśkyj i jeszcze wielu innych. — Mimo ostrych sytuacji społeczno-politycznych, których Pan nie omija w swoich utworach, są one pokrzepiające swoim prawdziwym optymizmem. Spójrzmy razem na ukraińską perspektywę. — Jest taki program „Ukraina ma talent”, i ona rzeczywiście go ma, mimo że wybiera sobie przeważnie beztalencia na kierowników. A to, że ma perspektywę, to dla mnie jest jednoznaczne. Ukraińska perspektywa — to wiara w swoje siły, własna droga, oparcie na głębokich tradycjach ludowych, ten duch, który, mimo szalonego ponad 300-letniego nacisku, niszczenia narodu ukraińskiego jako takiego, pozwolił jednak cudem przetrwać, przeżyć i odrodzić państwo. Symbolem ukraińskiej perspektywy może stać się to, co widzieliśmy podczas świąt Bożego Narodzenia, kiedy młodzi ludzie ze wschodu — z Donbasu, Charkowa, Naddnieprza przyjeżdżali do Lwowa, Iwano-Frankiwska, Tarnopola, Łucka, aby lepiej poznać ukraińskie tradycje, ukraińskiego ducha tych świąt. Blasku ich oczu już nie zgasić. Symbolami ukraińskiej perspektywy są też wynalazki młodych ukraińskich mistrzów, które znajdują swoje zastosowanie na Ukrainie. Potrzeba tylko, żeby ważność tego zrozumieli przywódcy państwowi. Rozpytywała Lubow HOŁOTA Utalentowane i odnoszące sukcesy małżeństwo pisarskie — Nadija Humeniuk i Wołodymyr Lys

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

urodził się kaleką — z zajęczą wargą. Mówiono, że kiedy matka chodziła z nim do znachorek, przykucnęła w potrzebie pod krzakiem — a tam spał zając. Rósł chuderlawy, bo mleko z piersi ściekało mu dwoma strumyczkami na dół, tak że niewiele trafiało do jego brzuszka. Słaby ciałem, za to dużogłowy. Sama głowa ważyła tyle co tułów. I nos miał długi, jak trzy tygodnie. Może dlatego uznali go Żydzi za swojego. Do siekiery i kosiska nie miał sił, a służyć na przyprzęgu był gorzej niż nic. Ojciec jego przepił u Moszka i krowę, i ziemię, i gatki na sobie. Oddał syna do służby. Narąbać drew, napalić, rozsypać po grządkach popiół, zebrać sad, obtłuc orzechy, wygonić ptycię. I żydowskie dzieciaki lubiły go, wesołego chłopaka z zajęczym pyszczkiem. Czy był w humorze, czy nie — a twarz jego cały czas się śmiała. Tak przy żydowskich dzieciach sam nauczył się czytać po swojemu. Jego już wtedy nazywano Jonko-żydek. Wyrastał mały góral przy karczmie i nasiąkł handlarstwem. Tak że w sobotni dzień Moszko przekazywał mu kramarstwo. I handlował jak wielki, ściśle prowadząc rachunek, nikomu nie dając taryfy ulgowej. Ale starsi chłopcy zbijali go z tropu. „Jonku, napij się z nami”. — „Nie, wódka gorzka”. — „My ci zapłacimy węgierskim winem. Z Tokaju”. Wino było słodkie i lepkie, ale i tak spływało przez szczeliny warg za kołnierz. A chłopcy z dziewczynami się bawili. Dopóki Jonko nie przyzwyczaił się ssać pachnący furmint przez słomkę. To go zgubiło. Trunek, gdy cienko się sączy, nagle trafia do krwi i ogłusza chmielem. Być może to dziecięce smakowanie go wciągnęło. Choć kto wie, co komu na planie wypisano? Smutku się nie zagryza, ale można go zapić. I on zapijał. Czarno zapijał. A kiedy mu mówiono, że ma złotą głowę, a gardło dziurawe, śmiał się: „Dusza miarę zna — wypije i spoczywa”. Żydzi przyodziali Jonka, przystrzygli, sprawili mu buty. Zabierali go ze sobą też do miasta, kiedy wybierali się do chederu czy synagogi, albo na kąpiele w Tereblu. Żywym cieniem kręcił się przy nich: Jonko to, Jonko tamto, Jonko tam, Jonko tu… Chłopak służył im oddanie i sumiennie. Choć nie wiedział — za co. Jak pies, któremu wystarczy samo poczucie, że jest potrzebny. Wybuchła wojna. Żydów gnano do getta w Mukaczewie. Jonko też tuptał z procesją, dźwigając za nich ich tobołki. Kiedy siadali na odpoczynek, biegał po wodę, strzepywał kurz ze świątecznych sardaków. Czemuś wszyscy się wystroili, jakby na święto. Pewnie sądzili, że to ich ostatnia parada w życiu. W Mukaczewie przed mostem zagrodzono ulicę z obu stron i tam pędzono Żydów z całego kraju. Jonka za bramę nie wpuszczono. Ale on w nocy znalazł przerwę w ogrodzeniu i przybłąkał się do swoich. Ludzie spali pokotem w warsztatach rzemieślniczych, w stajniach, a to i pod lipami. Kiedy padał deszcz, tłoczyli się przy murach. Wodę przywożono im w beczkach z Latorycy. Ledwie starczało na picie. Zabrane ze sobą zapasy też się skończyły. Moszko dawał Jonkowi pieniądze, żeby ten przez przerwę wydostawał się do miasta. Przynosił mleko, ser, jajka, rybę i owoce. To, czego nie zjadali, wymieniali między sobą na kosztowności. Moszko i tu handlował. I to bardzo udanie. Zdarzało się, że Jonko w ciągu nocy wracał z ładunkiem dwa-trzy razy. A Moszko ten towar sprzedawał z zyskiem. Kramarz jak komar — gdzie siądzie, tam pije. Tajemne przejście wychodziło do gęstej wikliny nad Latoryców. Chłopak zaklinał się, że ich wyprowadzi. Jeśli wykopać dziurę, to przeleci nawet najgrubszy. Dziewczęta rwały się do wyjścia, ale Moszko je uciszał: „Nie trajkoczcie, sroki, bo mi pokrzyżujecie interes. Ludzie płacą złotem. Lepiej rozglądajcie się za kawalerami — jest w czym wybierać. A ze złotem i w Europach nie zginiemy”. Węgierscy honwedzi wciskali garściami ulotki: „Panowie, przepraszamy za tymczasowe niedogodności. Zachowujcie porządek i spokój. Zabierzcie ze sobą wszystko, co najcenniejsze. Można to będzie złożyć w banku na procent. Do końca wojny będziecie żyć w wygodzie

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Jonko (żydek). Fragment nowej powieści Myrosława Doczynca „Góral. Wody Bożych koryt”

...tam, w nowych osiedlach, będziecie mieli dobrą pracę i wypoczynek kulturalny. A potem sami wybierzecie sobie kraj do życia…” Nie wszyscy w to wierzyli. Jonko zauważył, jak stary rabin po cichu wsunął do dziupli żelazną skrzynkę. W nocy wydobył ją z kryjówki. Były tam monety, pierścionki i łańcuszki. Bez namysłu oddał ten dobytek na przechowanie Moszkowi. „Jonku — rzekł tamten uroczyście — to będzie twój udział w moim majątku. Od dziś nie jesteś dla mnie sługą, lecz przyjacielem. A jeśli przyjmiesz obrzezanie, dam ci za żonę jedną z moich córek. Którą sam wybierzesz. Nie zwrócę uwagi na twoją wadę. Bóg słyszy moje słowo”. Jonko się śmiał. Zawsze się śmiał, bo miał taką twarz. I dalej im służył. Ludzie żyli w ciasnym, duszącym tłoku. Jedli to, co udało się kupić od strażników, modlili się, płakali, myli się rosą z liści, stali w kolejce do jedynej ubikacji, osłoniętej brezentem, młodzi kochali się po kątach. Pewnej nocy, pod wycie syreny, wszystkich zaczęto załadowywać na samochody. Jonko pakował worki i skrzynie. Przyczepiwszy się do burty, dojechał do dworca. Tam czerniały jak jamy drzwi wagonów towarowych. Żeby załadunek szedł szybciej, ludzi poganiano bagnetami. Jonkowi kazano odejść, bo nie miał na piersi naszytej gwiazdy Dawida. Lecz w tym zamieszaniu przeturlał się jak kłębek do sąsiedniego wagonu. Jonko, jak wierny pies, nie wyobrażał sobie życia bez swoich panów. Poza tym był z nimi jego skarb, a może i jego przyszła żona. Może jego los jechał w środkowym wagonie, więc jak mógł zostać tutaj?! Zdążył jeszcze porozmawiać ze Szprinci (była mu naprawdę wdzięczna) o zamiarze jej ojca. Ona jednak dźwięcznie się roześmiała: „A jak ty będziesz mnie całować — zębami?” To go ostudziło. Szprince miały pełne, pięknie zarysowane wargi. Czyste, jak dojrzałe wiśnie. Kiedy na nie patrzył, nie myślał o swoich, a dokładniej — o ich braku. Jakoś nie przychodziło mu do głowy, że do miłości koniecznie potrzebne są usta. Jonko miał wtedy piętnaście lat. Jechali w zatęchłym ścisku. Odpocząć można było tylko siedząc, z kolanami przyciśniętymi do piersi. Na zewnątrz wypuszczano raz na dobę. Wtedy dawano też wodę — kubek na usta. I kromkę chleba z margaryną w dziurze. Za to można było zlizywać z blachy rdzawe spływy skroplin. Jonkowi przy tym wargi nie przeszkadzały, jak innym. W nocy obok niego umarła jakaś kobieta. Własnym bokiem poczuł w jej fałdach coś twardego. Położył rękę — pierś była płaska jak kamień z rzeki, a sutek aż go ukuł lodowatym guzem. Za to tam był ukryty zeschły sucharek. Kiedy wyprowadzono ich na kolejny wodopój, Jonko sprytnie wcisnął bułkę Szprince. Ona chwyciła ją i zacisnęła w zębach, zaraz podniosła spódnicę i przykucnęła pod nasypem. Ludzie, odrzucając wstyd, załatwiali się od razu przy wagonach. Jednak Jonkowi wydało się, że Szprin... Ona robiła to wtedy nie tylko dla siebie, ale i dla niego. Jakoś celowo przeciągała odsłanianie swojej sromoty, wpatrując się w niego zapadniętymi oczami. Może to była ostatnia zapłata za chleb, za wierną służbę, za miłość. „Dokąd, po co jedziesz? — krzyknęła, poprawiając się. — Kto cię pędzi, głupcze?” Jonko nie wiedział, co powiedzieć, ale dla siebie wiedział na pewno, że teraz, gdy zobaczył Szprincę i tkankę otwartą dla niego, jest gotów jechać za tym wagonem na koniec świata. U martwej baby na szyi był jeszcze łańcuszek z serduszkiem. Jonko wymienił go na bułeczkę. Dołączył do niego swój i związał je drutem, a margarynę starannie wcisnął w miękisz. Chciał na naszym tymczasowym przystanku przekazać Szprincę. Ale nad ranem eszelon zdrygnął się i stanął. Zgrzytało żelazo, warczały psy, coś pohukiwało po niemiecku. Otworzyły się drzwi, w oczy uderzyło zielone światło i wesołe powitanie unteroffiziera. „Co on powiedział?” — szeptano z tyłu. „Serdecznie witamy pod zimnym prysznicem” — wyjaśnił nauczyciel. To był Auschwitz. Ogon pociągu z ich wagonem odczepiono, a przednie wagony pojechały dalej. Zabierając ze sobą Szprincę, jego skarbiec, jego panów i jego wczorajsze życie. W niebyt poszedł z obfitą rodziną pulookий Moszko, znany kupiec z Miżyhirskiej dolnicy. Zostawił Jonkowi w spadku tylko ulubione przysłowie: „Godzina płaci, godzina traci”, którego ten przez całe życie próbował rozszyfrować. Przed bramą ustawili ich ławami po pięciu, zagrała muzyka. Z latarni i drutów na głowy spadała zimna rosa. Być może to były pierwsze krople obiecanego prysznica. Wszyscy szli z walizami i tobołkami, tylko on jeden z pustymi rękami. Ze zwyczaju rwał się komuś pomóc, ale ci nie powierzali swoich rzeczy potwornemu kalece. Ich bagaż skrupulatnie spisywano, żeby „nie było nieporozumień, gdy wkrótce go odbiorą”. Tak samo z ubraniem. „Nie zapomnijcie numeru swojej szafki, żeby nie pomylić z sąsiadami” — życzliwie radził esesman. A obsługa przy tym śmiała się. Rzędy nagich ludzi ciągnęły do strzygaczy. Kobiety kuliły się, zasłaniały rękami. Jak drapieżne ptaki terkotały maszynki. Nie nadążano ich ostrzyć, włosy wyrywały się pasmami z głowy, łonowe, spod pach. Słudzy zbierali je chudymi rękami i pakowali w worki. Ktoś przywiązywał ludziom do przegubów karteczki z numerem. Ktoś wołał: „Prosimy do łaźni!” I ludzie z obrzydzeniem wchodzili do betonowego koryta z żółtą, cuchnącą wodą. Wycierać się nie było czym, chyba że pasiastą bluzą, która odtąd była i ich bielizną, i ubraniem, i płaszczem. Dalej — kolejka do tatuażystów. Ci odczytywali ich karty, nabierali igłowe numery, maczali w tuszu i wbijali w rękę. Od tej chwili traciłeś imię i stawałeś się no[...] mером. To był twój paszport, twoja twarz, twój los. U Jonka nie było karty. „Kim ty jesteś — Żyd, komunista, partyzant, zbieg, złodziej?” Chłopak przecząco kręcił głową i śmiał się. Zawsze się śmiał. „To co tu robisz, sukinsynu?” Najpierw kopnęli go w krocze, a gdy skulił się z bólu — but z rozmachem uderzył go w pośladki. I Jonko poleciał na dobre pięć kroków, ryjąc odsłoniętymi ustami ziemię nowego domostwa. Ziemia ta miała smak wyschniętej drewnianej trucizny. Wtedy Jonko jeszcze nie wiedział, że tym też pachnie popiół z ludzkich kości. Za to obok śmierdziało inaczej. Aż pod same okna baraku piętrzyły się trupy. Ich oczy kłuły szklanymi, uważnymi spojrzeniami, a z niektórych pomarszczonych ust wyciekała żółta wodnista ciecz. Jonko musiał zerwać się, bo podjechały wozy. Dozorcy zaczęli nogami zrzucać zwłoki. Wozy były niezwykle szerokie i mocne, można było na nich nałożyć całą górę. Zresztą trupy były lekkie, jak łodygi słonecznika. Wozy odjechały, a na szarej ścianie rozwarły się okna i wypadły z nich nowe ciała. Przerażony Jonko rzucił się uciekać, nie wiedząc dokąd. Omal nie zahaczyłby o druty, gdyby jakiś kopacz nie uderzył go trzonkiem łopaty: „Chcesz zdechnąć od razu, to rzuć się na kolczasty drut gołą piersią. Bo inaczej tylko ogłupieje. Będziesz konać, dopóki cię nie dobiją”. W przestronnym, jak wieś, obozie Jonko długo nie mógł znaleźć miejsca. A przede wszystkim — jedzenia. Bo nigdzie nie był przypisany. Ptak, który dobrowolnie wleciał do klatki. Coś zbierał i tym się żywił. Bywało, że wypatrywał świeżego trupa i coś znajdował w jego kieszeniach. Spał, zdobywszy podziurawiony koc, na wysokich pryczach bloków. A w dzień można było zgubić się w obozowej krzątaninie. Nie wywoływano go ani na poranny, ani na wieczorny apel, więc snuł się tam i z powrotem sam po sobie. Drobny, zwinny, pędzący, zrywał się tam, gdzie można było na czymś się dorobić. Trzeba być ciągle w ruchu, jakby miało się jakieś wyznaczone zadanie. A jeśli jesteś poza blokami i nie wchodzisz w zęby nadzorcom, to nikt się tobą nie interesuje. Chociaż nie, był jeden łysy chłop, który przyglądał się Jonkowi jastrzębim okiem. Miał drapieżnie złamany nos i zaciętą, zarośniętą brodę. Starszy nad zamiataczami, nazywał się Bandyora. Raz, gdy chłopak zbierał łupiny po ziemniakach, ciężki drewniak przygniótł mu rękę. „Chcesz umrzeć przedwcześnie? — przecedził przez wyszczerbione zęby Bandyora. — Nic nie zbieraj z ziemi, ta przeklęta ziemia jest zatruta na łokieć w głąb. I nie mąć kurzu — co drugi z nich ma tyf… Widzę, że jesteś »cugang«, latasz wolnym duchem. Twoje szczęście, ale uważaj, bo skrzydła szybko połamią. Tu każdy musi mieć znak, inaczej wpadniesz do karnej kompanii. Niemcy kochają porządek. Do

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Do bloków dziecięcych się nie pchaj, tam jest pusta micha, a słabym daje się śmiertelny zastrzyk w serce. Do kotłowni też nie wchodź, bo tam mogą cię zjeść. Upieką i zjedzą, jak barana. Możesz sobie dalej biegać, ale przyszyj na pierś trójkąt. Tylko nie żółty, żydowski, bo z nim trafisz do najcięższej pracy, gdzie nie przeżyjesz miesiąca. Lepiej przyszyj sobie czarny, tym oznacza się przybłędów z całego świata. Bije się ich, ale na razie nie niszczy”. „A u was czerwona łata”. „Takiej ci nie trzeba. Z czerwonymi stąd wychodzi się tylko dymem. Chociaż nie wiadomo, ile jeszcze ty będziesz biegać z taką gębą, Reichsdeutsche nie lubią nieładnych. A sami to potwory z potworów. Ale wargi to nic, dobrze, że masz jeszcze całe zęby, nie wybite, jak ja. Masz, przegryź”, — mężczyzna podał kromkę chleba. Jonko odszczypnął okruszek i wrzucił pod język. Nie spieszył się z mieleniem chleba zębami, bo dawno nie miał w ustach takiego smakołyku. „Wujku, czy tu można przeżyć?” „Tam, gdzie ludzie, wszystko można. Człowiek nie jest Bogiem, można go oszukać, ułaskawić, przestraszyć, przekupić. Każdemu swoje, jak tu mówią. Kiedy serce stwardnieje, będzie łatwiej. Ale zapamiętaj sobie dwie rzeczy. Gdziekolwiek jesteś, jesteś w domu. I nie ma większego strachu niż sam strach. A jeśli z tobą jest Bóg, to kogo i czego się bać?!” — grubo pocięta zmarszczkami i bliznami twarz skrzywiła się w coś na kształt uśmiechu. „Wujku, dlaczego dał mi pan chleb?” — nie powstrzymał zdziwienia Jonko. „Dałem, to dałem, — burknął tamten niechętnie. — Dziś ja tobie, jutro ty mnie, jeśli będziesz mieć. Ale nie czekaj, aż cię siłą wepchną w jarzmo, zajmij się sam jakąś robotą. Praca chleb znajdzie”. Jonko poprosił o miotłę. Zamiatacze nie cierpieli zbytnio głodu, w śmieciach zawsze coś się znajdzie. W szatni, dokąd prowadzono nowo przybyłych, Jonko znalazł pierścień z kamieniem szlachetnym. „Pociągnie na pięć paczek papierosów”, — wycenił Bandora. Prawdziwe bogactwo! Papierosy wymieniano na wszystko. Za dwa dawano igłę, za trzy — długą nitkę, za pięć — ćwierć bochenka chleba. Bandora miał znajomego kapo, któremu ufał przy wymianie. A jedzenie dzielił na wszystkich. Coś przekazywano też kobietom, które trzymano na zupie z brukwi. Chłopcy kombinowali, jak przepchnąć przez drut nie tylko jedzenie, ale i pogłaskać słabe kobiece piersi. Obóz zabijał duszę, ale nie młodość ciała. Jonko zapytał kogoś o Bandorę. „O, to przeklęty żołnierz. Bił i Polaków, i Niemców, i Rosjan. Bandero­wska kość”. Ten przeszedł więcej niż jedno więzienie i więcej niż jeden obóz. Czuł ludzi na wylot. Miał i tu wrogów, przede wszystkim polskich szowinistów. Okładał ich kamiennymi pięściami. Choć serce miał łagodne. W wolnej chwili mruczał sobie coś pod kolczastymi wąsami: „Tam Tatarzy jasyr pędzą… Jeden jasyr z dziatkami, drugi jasyr z niewiastami, trzeci jasyr z dziewczętami…” Pewnego razu pognali ich kopać rów pod wodociąg. Na cztery metry głębokości. Piaszczysta ziemia się osypywała. Ci, którzy podawali na górę piasek, zerwali się razem z nasypem do dołu. Razem z nimi był Jonko. Jego tylko oszołomiło, a Bandorę z dziewięcioma innymi nieszczęśnikami, którzy byli na dole, przygniotło na śmierć. Do wozu ciągnęło go aż trzech „muzułmanów”. Tak nazywano w Auschwitz w wieku starców, wysuszonych na wiór, z żółtą jak stary wosk skórą. Martwy Bandjora wyglądał jeszcze bardziej dostojnie, groźnie. Może dlatego, że tylko śmierć tutaj nadaje twarzy spokój. A spokój jest wyrazem siły. Tak Jonko pozostał bez najmniejszej opieki i zaczął przepadać w gęstwinie obozowej otchłani. Każdy dzień ciskał mu w oczy odłamki wrażeń, które głęboko raniły bezbronne, niewprawne serce. I czy można się do czegoś takiego przyzwyczaić?! Nawet pamiętając główną tutejszą zasadę: miej zawsze otwarte oczy i uszy (u Jonka był otwarty jeszcze i usta), ale zamknięte serce. Nie dopuszczaj do niego żadnej litości ani miękkości. Nie posłuchał rady pomocnika sprzątacza i wkradł się do kotłowni, bliżej ciepła. Przycupnął za dymem i widział wszystko, słyszał wszystko. Była noc, a Jonko, marznąc drżącym ciałem, szeptał sobie, że to sen. Ale to była jawa, upiorna i dzika. Spod kłód wyciągnięto podziurawiony worek, a z niego ciało dziecka bez nóg. Nogi były odrąbane. Teraz nimi szatkowano tułów. Nóż był tępy, a mężczyzna przeklinał po hiszpańsku. Pozostała czwórka pokpiwała. Posiekane kawałki ułożono na żelaznej łopacie i wrzucono do pieca. Drzwiczek nie zamknięto, i wkrótce pomieszczenie wypełnił zapach pieczeni. Tak pachła w domu pieczona gęś matki. (Od tamtego czasu Jonko nie jadł gęsiny). Przyszło jeszcze trzech. Kочegarze tłoczyli się przy piecu, żeby jako pierwsi chwycić pożywienie. Prawie się bili. Dziecko było chude, i każdy, jak się zdaje, wybrał sobie kawałek tłustszy… Jakieś trzy tygodnie później dwóch kanibali przyłapano na gorącym uczynku. Wyciągnięto ich na wieczorny apel, ogłoszono winy i bito kijami. Potem jeden z ukaranych sam poszedł do kotłowni, a drugiego odwieziono do szpitala. To była zwyczajna kara za zwykłe przekroczenie obozowego regulaminu. Nie wolno było jeść więcej i czegoś innego, niż przewidywał przepis Auschwitz. A dysponować ludzkimi ciałami mieli prawo wyłącznie panowie. Od czasu do czasu esesmani z psami przesiewali obóz drobnym sitem. Wtedy Jonko przybijał się do stubów i pomagał dyżurnym w pracach domowych. Za to go podkarmiano… ...wali. Ktoś umierał, trupa wynosili, żeby do placowego pieregu brać jego porcję. Martwi dokarmiali żywych. Najważniejsze — żeby nie zauważył kapo, bo wtedy chudy mógł sam stać się trupem. Chowanie zmarłych uważano za poważne przestępstwo. Zabójstwo — nie. Trupów było wiele. „Heflingi”, przeważnie Żydzi, umierali przy ciężkiej pracy z kamieniami. Trzy tygodnie — taka była tu średnia miara wytrzymałości. Po tym terminie od przemęczenia i niedojedzenia stawali się „muzułmanami” i po cichu konali. „Arbeit macht frei!” — było wypisane na łuku bramy obozowej. „Praca wyzwala!” Za nieposłuszeństwo mogli też zabić pałkami albo okutymi butami. W kłótniach o coś jadalnego mogli zabić swoich. Pod ścianą szpitala leżały zadubiałe ciała jak kłody drew. W ostatniej rozpaczy ludzie rzucali się na druty i wisieli na nich smugastymi łachmanami. Zdejmowano ich hakami. A oficerowie łajali wartowników na wieżyczkach, dlaczego nie uprzedzili samobójstwa serią z automatu. Porządek to porządek! Nic tu nie wolno było robić samowolnie. Nawet umierać. Komandu trupiemu brakowało wozów. Zmarłych ciągnęli też na sznurach z hakiem. Kości i czaszki turkotały o bruk. Robotnicy godzinami czekali pod krematorium, żeby oddać ładunek. Nierzadko siedzieli na trupach, gryząc coś wyłowionego z kieszeni. Jonko też tu zaglądał, kiedy głód doskwierał szczególnie nieznośnie. I tu łamał testament Bandery: trupów nie tykać. Bo musiał, żeby przeżyć. Poza tym, tu, wśród umarłych, nie szukano żywych „cugangów”. A palacze, choć krótko, jedli syto i nawet pili. I mieli za co kupować pomoc takich sierot, jak Jonko. Trupy leżały na dziedzińcu jak sczerniałe ziemniaki. I tak samo śmierdziało spod spodu, gdzie od dawności ciało już zaczynało się rozkładać. Bo i tu panował handel: żeby szybciej pozbyć się swoich nieboszczyków, unterkapo podsuwali palaczom „dymy”, czyli papierosy. Z ciał zdzierano łachy, przetrząsano je, czy nie wypadnie jakaś drobnostka albo obozowe bony. I rzucano na wózek. Najważniejsze — natłoczyć jak najwięcej. Bo na każde spalenie trzeba tracić piętnaście minut, a wózek do pieców tylko cztery. I doba taka krótka… Potem popiół z koryt wysypywali i starannie wybierali przetopione zęby, sygnety i inne ukryte w ciałach kosztowności. A wtedy Jonko pakował go w worki. Ludzki popiół wywożono na pola i do cegielni, gdzie używano go zamiast szlamu. Tak było taniej. Palacze, tłuści i czarni, siedzieli w kłębach papierosowego dymu i popijali rum, zagryzali kiełbasą. Za złote sztabki mogli wymienić wszystko na „czarną bieżę”. Kiedy piece stawały na krótki postój, dawali łyknąć z butelki i Jonkowi, żeby ich rozweselał. Ten, wyszczerzywszy bezwargi usta, wesoło zawodził: „Tak mnie odbierali, padłem na podłogę, poszły moje loczki panom pod nogi…” I przytupywał drewnianymi podeszwami w beton, aż kurzyło pyłem. Po... ch z ludzkich kości. Uczciwie odpracowywał swój rum, tańczył, wijąc się, zwisał z jednej tłustej ściany na drugą. Dym kładł się na dachu, na oknach i ścianach krematorium czarnym tłuszczem. Ludzkim. Zdarzało się, że wysyłano go po dzieci. Czekał wtedy przed budynkiem, aż je wyprowadzą z „laboratorium”. Dzieci wchodziły cicho i spokojnie, uważnie przyglądały się sanitariuszom. Niektóre się uśmiechały. Obchodzono się z nimi bardzo łagodnie. Rozbierano je i odczytywano nazwisko z kartki. Dziecko podchodziło do czarnej zasłony. Sługa zasłaniał mu dłonią oczy, drugą ręką odchylał parawan. Wtedy wysuwała się długa i ostra, jak wężowe żądło, igła i przeszywała serce. Dziecko krótko krzyknęło, jakby weszło w zimną wodę, i wiotczało w rękach sanitariusza… Do wózka do piecu można było wrzucić więcej dzieci. Nie zdążały schudnąć, były okrągłe i ciepłe jak ciasto. I ich kościom wystarczało nawet dwanaście minut. Palaczom z dziećmi pracowało się łatwiej. Ale po dzieciach nie zostawało złoto. W ten sam sposób zabijano zastrzykiem z fenolu kalekich i chorych. A świeże transporty nowoprzybyłych, jeśli bloki były przepełnione, prowadzono prosto do „niebiańskiej kąpieli”. Ta budowla była ozdobna i lekka, jak gołębi ptak, który szykuje się do wzlotu z pagórka. A może tylko tak się wydawało, bo stamtąd codziennie wznosiły się do nieba setki dusz. Na ten budynek lękliwie spoglądali nawet doświadczeni „kibluki”, którzy przeszli niejedno więzienie i obóz. Ufnych ludzi wprowadzano do przestronnej sali, prosząc, by się rozebrali przed ciepłym prysznicem. Tymczasem przygotują im kawę i czystą bieliznę w odpowiednich rozmiarach. O, jak dobrze wykąpać się po drodze i przebrać w świeże ubranie! Ludzie pchali się jeden przed drugiego. Zawsze znalazł się ktoś, kto pilnował porządku, żeby spryciarze nie wpychali się bez kolejki. Z kawałkami pachnącego mydła wchodzili do łaźni z prysznicowymi sitkami. Za nimi zasuwano drzwi. Teraz puszczą wodę, pocieszali się przybyli. Puszczano, ale nie wodę. Z rur syczał żółtawy gaz. W dzikich konwulsjach, w paroksyzmach szaleństwa ludzie tłukli się o ściany i podłogę, drapali się paznokciami i zębami, chwytali jeden drugiego… Wtedy wchodziła ekipa od gazu, żeby strumieniami wody zmyć ze ścian krew i mózg. A przy okazji obrabowywała ciała nieszczęśników. Tu zawsze była żniwa, bo przywiezieni nosili na sobie kosztowności. Esesmani zbierali to i dołączali do innej „Kanady”. Tak nazywano zrabowany z całego świata dobytek. Słudzy coś zdołali ukryć. Poza tym sprzedawali też inne rzeczy. Za cztery „dymy” albo jedną „cuiagu” (chleb z kiełbasą) znajdowali się chętni na kobiece ciało. Już nieżywe, ale jeszcze ciepłe. Jak oni błagali gazowników, żeby zamknęli rury choćby o pół minuty wcześniej, żeby kobiety jeszcze drgały! Jonko przez szczelinę widział, z jaką pożądliwą żądzą zlewali się z trupami, które leżały na betonie z powykręcanymi kończynami i wybałuszonymi oczami. Jeden stary tak umarł na dziewczynie. Długo go nie odciągali — niech się nacieszy, przecież zapłacił! A kiedy zorientowali się, że nie żyje, wynieśli ich razem, zaplątanych w objęciach. „Słodka śmierć” — wesoło zauważył grek Manole. I wszyscy wokół, oswojeni ze śmiercią jak z wszami, gdzieś na dnie duszy zazdrościli staremu. Takie było obozowe kochanie. „Miłość to rzeka, która płynie między dwoma brzegami — życiem i śmiercią” — oprawi później to wspomnienie Jonka jego szwagier Tymko. Jonko się zadomowił. Miał dość czasu i kręcił się po wszystkich zakamarkach. Wiedział, co, gdzie i jak. Rozeznał się na „czarnej giełdzie”. Było tam prawie wszystko to, co i za drutami. Bo stamtąd codziennie przyganiano nowe transporty ludzi z różnych stron Europy. A wraz z nimi góry „Kanady” — drogich ubrań i obuwia, narzędzi, cukierków, smacznego jedzenia i picia. Turek Masłun nawet potrafił lepić z mąki, orzechów i melasy łasuchy. Skąd je brał?! Masłun wozi śmieci, ale wszyscy wiedzieli, że pod pokrywą wózka chowają się słodkie ciasteczka, cukrowe gwiazdki i półksiężyce, pachnące kandyzowane owoce. A na blaszanej pokrywie śmieciarki gwoździem wydrapano „Gamsls Hayat” — „Życie bez smutku”. I palacze, i gazownicy powierzali Jonkowi swoje złoto do wymiany. Robił to umiejętnie i sprytnie, a sam też na tym korzystał. Odszczypywał sobie ze smakołyków, a z butelek nauczył się wysysać alkohol przez korek za pomocą strzykawki, którą znalazł pod szpitalem. Popijał koniaki i rum, a to, co zostało, dolewał wodą. I zatwardziałe serce miękło, świat stawał się lepszy. Niebo nad krematorium się przejaśniało. Dalszy ciąg nastąpi.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

…pojawia się sobowtór, na miejscu zniszczonej przez Niemców wsi przychodzą niepochowani wieśniacy itd. Jednak przez splot takich fabularnych konstrukcji stale przebija przypomnienie o dobroci, człowieczeństwie, o którym niektórzy zapominają. To przypomnienie, zazwyczaj ciche, nie ma werbalnej formy, jest gestem: palcem przyłożonym do ust. Ściśle związana z tymi nowelami jest także powieść L. Ponomarenko „Nehworoszcz” ze zbioru „Niebieskie jabłko dla Ilonki”. W dorobku pisarki są już powieści „Tylko świata”, „Na srebrnej łodzi” (zb. „Tylko świata”, 1984), „Sięgnąć nieba”, „Naszyjnik z rosy”, „Oszalałe bagienne wiatry” (zb. „Drzewo twarzy”, 1999). W „Nehworoszczy” spotkamy się z heroiną, dziennikarką, i z tajemniczym mężczyzną, który wielokrotnie pojawiał się w nowelach pisarki, tym, który gdzieś był przez wiele lat, a teraz przyjechał, rodząc pytanie: żonaty? Przyjechał na zawsze? Gdzie będzie mieszkał? Ale on umie trzymać kobiecą dłoń, jakby to był kwiat, potrafi zatrzymać samochód na środku ulicy, objąć kobietę, pocałować i zawieźć ją na spotkanie z listopadem. L. Ponomarenko odpowiada na pierwsze pytanie: gdzie był narzeczony heroiny, zanim się z nią spotkał. Równolegle opisuje też życie heroiny. Te dwie samotności zmierzają ku sobie, pokonując trudności, by znaleźć się na stronach jeszcze nienapisanego ostatniego rozdziału powieści „Nehworoszcz”. Podobnie jak w nowelach, L. Ponomarenko sięga w niej zarówno do pisania realistycznego, jak i halucynogennego, tego, które w 2012 r. uhonorował Komitet Noblowski. I jedno, i drugie porusza, i jedno, i drugie odpowiada najwyższym wzorom światowym. Książkę Lubow Ponomarenko „Niebieskie jabłko dla Ilonki” wysunięto do zdobycia Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Trudno powiedzieć, jaka będzie decyzja Komitetu. Jednak już samo nominowanie na tak prestiżową nagrodę przekona choćby część czytelników, że talenty u nas wyrastają nie tylko w stolicy i obwodowych centrach, lecz także w ośrodkach powiatowych, i że talent, podobnie jak ludzki dom, znajduje się nie na ziemi, lecz w duszy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Talent, podobnie jak dom ludzki, nie leży na ziemi, lecz w duszy

Mykoła SULYMA, doktor nauk filologicznych, Instytut Literatury Akademii Nauk Ukrainy Ołena Sławnikowa, znana rosyjska pisarka, pisze, że „prowincjonalny pisarz modeluje siebie nie według przyjaciół z kręgu swoich bywalców, lecz według światowych wielkości. Prowincjonalny gigantyzm: skoro już pisać, to tylko jak Márquez”. Mniej więcej tak zaczynałem swój artykuł „Made in rajcentr”, poświęcony nowelom Ludmiły Ponomarenko, opublikowanym w hrebinkowskiej gazecie rejonowej. Od tej myśli nie odstępuję także dziś, w związku z nową książką pisarki „Niebieskie jabłko dla Ilonki” (Lwów: Piramida, 2012), zgłoszoną do Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki. Jestem przekonany, że Lubow Ponomarenko, nawet gdyby mieszkała nie na prowincji, lecz w Kijowie, na ul. Honczara 52, zdołałaby pozostać sobą i nie starałaby się przypodobać studentom Narodowego Uniwersytetu „Kijowsko-Mohylańska Akademia”, zorientowanym na twórczość W. Pietrowa (Domontowicza), J. Andruchowycza, Oksany Zabużko i innych. Twórcza bezwzględność właśnie pomogła L. Ponomarenko zachować i rozwinąć taką manierę pisarską, która pozwala wyróżniać jej słowo spośród innych braci i sióstr po piórze. Przypuszczam, że L. Ponomarenko pisała kiedyś wiersze — echo tego naturalnego dla filologa zajęcia słychać na przykład w noweli „Krzyczał pociąg w noc, jak kruk” (Siczesław. — 2006. — nr 2), gdzie najtragiczniejsze wiersze prozy, poświęcone dziewczynce, która kiedyś zginęła na opisywanej stacji, zostają zrytmizowane, zamieniając poszczególne fragmenty utworu w biały wiersz: „…Ubrana po letniemu, sukienka jakby z kaprony. I tylko się pojawiła, śnieg na peronie stopniał, bez zakwitł — ten, co akurat przy wejściu. Gdybym nie gniła całe życie na tym dworcu, to może nie wiedziałabym, że ta dziewczyna to Marusinka, córka maszynisty, która zmarła jeszcze jako uczennica. Jego Sobaczurą wszyscy w depo go przezywają”. I tak aż do ostatnich wierszy noweli, gdzie rytm wiersza zamiera, jakby czyjeś łkanie: „Drżała na szybie, śmiała się do niego i płakała. A potem leciał, rozcinając noc krzykiem kruka… W tym czasie na dworcu zatrzymał się zegar elektroniczny. I hala opustoszała. Zamknęły się kasy i bufety. I tylko na ścianach zostały porzucone dusze. Listonosz je rozsypał, a może pasażerowie zapomnieli? Rano zgarnęły je razem z pajęczyną — i do kosza”. Oni krzątali się, łkali, ale kto ich wysłucha?” L. Ponomarenko dobrze przyswoiła sobie osiągnięcia klasyków literatury światowej i ukraińskiej. Orząc niwę poetyckiej prozy, pisarka często opiera się na ostrzu pługa konstrukcji à la Hemingway. Większa część lemiesza tkwi w ziemi, mniejsza jest na powierzchni. Pisarka tylko raz pozwoliła sobie wymienić imię słynnego Amerykanina, w noweli „I słońce odejdzie”: „A zegar na ścianie odlicza i odlicza lata między orzechowymi łóżkami, między tomami Hemingwaya, między mokrymi krzakami”. Jednak doświadczenie tego pisarza wyczuwalne jest niemal w każdej noweli zawartej w książce „Niebieskie jabłko dla Ilonki”. Pisarka nigdy nie powie nic zbędnego, jej pismo jest pozbawione wielosłowia; prowadząc czytelnika na jakąś wyżynę albo zanurzając się z nim w zawrotną głębię, zostawia go, biedaka, samego na sam z czyjąś biedą, z czyimś problemem, zostawia go na pastwę losu – często bez tlenu, z zaparty oddechem, lecz z nadzieją, że wypłynie, że zejdzie ze szczytu na ziemię, że wypełznie z tunelu na powierzchnię ziemi. L. Ponomarenko nie byłaby ukraińską pisarką, gdyby nie skierowała pługa osobliwej, „nie naszej” konstrukcji na ukraińskie pole, które przed nią orali nasi klasycy. Za pomocą tego pługa pisarka wywraca spod ziemi takie skiby, takie możliwości ukraińskiego słowa, że mimowolnie przypominasz sobie słowa I. J. Franki, wypowiedziane pod adresem Lesi Ukrainki. Wydaje się, że tylko mężczyznom pod siłę ciężka praca poszukiwacza złota, łowcy pereł, myśliwego za drogocennymi kamieniami. L. Ponomarenko nie bawi się w modernizm czy postmodernizm – to zajęcie zostawia literackim białym rączkom, które potrafią tylko grzebać się we własnych nic niewartych problemikach, nie są zdolne opisać bagna, w które osuwa się nasze społeczeństwo, nie są zdolne zajrzeć w otchłań, w którą lada chwila wszyscy polecimy. Być może tylko L. Ponomarenko potrafi zacząć jakąś nowelę tak, jak mogliby to zrobić W. Stefanyk, M. Kociubyński czy Hryhir Tiutiunnyk: „Nie zostawiaj mnie samego w polu” – to, oczywiście, przypomina jedną z noweli W. Stefanyka, w „Domasiu i kamieniu” wyczuwalny jest wpływ M. Kociubyńskiego, w noweli „Piątek, trzynastego” – Hryhir Tiutiunnyk, w „Ficusie” – znowu Hryhir Tiutiunnyk, a także wielki szwedzki reżyser filmowy Ingmar Bergman; zdanie z „Nieszczęśliwej” „brygadzista mógł opowiedzieć o chutorianach głowie, którego prawie nikt nie widział, ale wszyscy paniczne się go bali”, oczywiście przywiedzie na myśl F. Kafkę. Wielu z młodych, ambitnych, a częściej – zarozumiałych pisarzy stara się kogoś zadziwić lekceważeniem znaków interpunkcyjnych w swoich utworach (to, w ich mniemaniu, — przejaw nowatorstwa…). Radziłbym im jednak zapoznać się z nowelą L. Ponomarenko „Umrzyj ze mną”, aby zrozumieć, że znaki przestankowe w utworze stawiają nie pisarze, lecz jakaś wyższa siła, która kieruje się nie chęcią zaskoczenia, lecz boskimi prawami twórczymi. L. Ponomarenko, tworząc swoje nowele, nie stara się oszołomić czytelnika wyssanymi z palca zawiłościami. Najlepsze osiągnięcia realistów, impresjonistów, ekspresjonistów, surrealistów splatają się w nich w zdumiewający splot, przerażając i zachwycając czytelnika, zapadając w pamięć na długo. Dobroć, miłosierdzie, okrucieństwo, obojętność, nadzieja, miłość i wiara stają się kluczowymi słowami nie jednej noweli pisarki. Jak zresztą i wszystkich nowel i opowiadań, tworzonych przez wieki. A jednak autorka książki „Niebieskie jabłko dla Ilonki” dopełnia je własnymi odcieniami, zwraca je inną jeszcze gранią — jak to przystoi człowiekowi, który wziął pióro nie dla zabawy czy postmodernistycznej gry, lecz dla utwierdzania piękna i prawdy, dla utwierdzania ludzkiej niezniszczalności. Nie przypadkiem zwróciłem uwagę na poetycko-wierszową warstwę utworów L. Ponomarenko. Jej utwory rzeczywiście często przypominają poezję w prozie — zarówno na poziomie treści, jak i rytmiką oraz chwytami stylistycznymi. Oto, na przykład, nowela „Dwie w studni”, gdzie mowa o pani Łohwyn: prowadzi ona restaurację „Studnia”, pod podłogą której pluszcze woda. Bierze sobie za pomocnicę sierotę, którą ze względu na niski wzrost nazywa Połowinką. Zdawałoby się, że nie ma w tym nic dziwnego. Zdziwienie budzi jedynie to, że Połowinka porusza się czasem po małpiemu, na czworakach. A do tego gra na skrzypcach. Pewnego razu pani Łohwyn zauważyła światło w pokoju zmarłego męża. Gdy otworzyła drzwi, zobaczyła mężczyznę na łóżku, przy którym stało osiem Połowinek, a dziewiąta stała przy oknie i grała na skrzypcach. A potem pani Łohwyn zobaczyła główki Połowinki we wszystkich oknach domu. Co to jest? Film Hitchcocka? Halucynacje pani Łohwyn? Podobna tajemnica obecna jest niemal w każdej noweli Lubow Ponomarenko. To „chwyt” jej utworów. Jednak nie zamienia ona prozy pisarki w taką, która zmusza serce do zamierania, od której mrożą się ręce i nogi, a włosy na głowie stają dęba. Bohaterowie utworów L. Ponomarenko często wracają, powracają z tamtego świata; jednookiego, ślepego i pozostawionego samego na polu ratuje matka, która dawno zmarła; u innej rosną nogi, jak u syreny, w Do

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Żelazny charakter i delikatna dusza Wasyla Stusa

Anna KYRYŁKO, studentka 5. roku, KNUKiM W kijowskim Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy trwa wystawa poświęcona 75. rocznicy urodzin wybitnego ukraińskiego poety Wasyla Stusa. Na wystawie prezentowane są materiały z kolekcji Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy, działów zbiorów rękopiśmiennych i tekstologii, a także biblioteki Instytutu Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy, Narodowego Muzeum Ukraińskiej Sztuki Ludowej i Dekoracyjnej oraz archiwów Dmytra Stusa i Wasyla Owsijenki. Na wystawie zaprezentowano niezwykle dużą liczbę wydań poety: zbiory „Złotowłosa piękność”, „Fenomen epoki”, „Pod brzemieniem krzyża” i inne, a także przekłady na języki obce, co świadczy o zainteresowaniu poetą wśród ukraińskiej diaspory: Berno (1983), Hamburg (1984), Nowy Jork (1987). Eksponowane są również książki, które ukazały się za granicą, lecz po ukraińsku: w Baltimore–Toronto (1987) oraz w Warszawie (1990). Wasyl Stus troszczył się nie tylko o piękno języka i literatury, lecz także o problemy istniejące w społeczeństwie totalitarnym. Zobaczenie rękopisów (na przykład wstępnych słów do zbioru „Palimpsesty”), a także domowej roboty zeszytów jest dla każdego zwiedzającego bardzo symboliczne. Charakter pisma i sposób pisania bowiem świadczą o tym, że Stus „mocno trzymał ołówek w rękach” i pewnie wyrażał swoje myśli. Eksponowane są ubranie więźnia oraz zdjęcia obozu, w którym znany poeta zmarł podczas głodówki, prowadzonej w geście protestu przeciwko brutalnemu traktowaniu więźniów politycznych przez administrację obozową. Zaprezentowane fotografie poety-dysydenta i jego rodziny pomagają dokładniej wyobrazić sobie życie tego człowieka. Różnorodne dokumenty częściowo tworzą jego obraz. Przykładowo w ankiecie skazanego Wasyla Stusa w rubryce „szczególne cechy” zapisano „rozmowny”, zatem można wyciągnąć wniosek, że nawet w ciężkich warunkach poeta się nie załamał i zawsze walczył o sprawiedliwość słowem. W ekspozycji przedstawiono pośmiertny dekret o nadaniu Wasylowi Stusowi tytułu Bohatera Ukrainy. Wystawę można zwiedzać do 20 lutego 2013 roku.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

artystka, ryzykując, nakłada arkusz papieru na wilgotny obraz… Czy odbitka odda pełnię barw tam, gdzie farba już podeschła? Tak jak jeden drżący ruch w akwareli może zniweczyć całą pracę, tak i w technice monotypii niemożliwe są jakiekolwiek poprawki. Goście galerii „Myteć” przy ulicy Czerwonoarmijskiej 12 wymieniali się wrażeniami przed każdą pracą, a ja zakochałam się w drzewach Pauli Łytowczenko. I zupełnie inne bujanie uczuć, pochwała ziemskiego życia — w akwarelach Wiktora Medwediewa. Jego wyszukane „Nu” — to poziome, to wąsko pionowe — niczym naznaczenie każdej pory roku w obrazie niezmiennie pięknej kobiety (zmieniają się tylko rośliny w jej rękach, bo oznaczają wiosnę, lato, jesień), jakby oddychają świeżością. Jego obraz „Zachód słońca” — to szczodrość dojrzałych jabłek, które wypełniają całą przestrzeń ograniczoną ramą. Piękne torsy, letnie martwe natury, „Południe” w bujaniu traw — wszystkie te obrazy emanują potężną energią, więc skłaniają do optymistycznego stosunku do życia. Jedna z najstarszych sal wystawowych w Kijowie, którą udało się zachować przed biznesową grabieżczą nawałą dzięki wspólnym wysiłkom różnych warstw społecznych, jest nam szczególnie droga. Nie pobiera opłat za oglądanie ekspozycji, choć dźwiga niełatwe jarzmo opłat komunalnych. Tutaj każdy chętny może przybliżyć się sercem do prawdziwych dzieł sztuki i wzbogacić swoje serce (a czasem i dom, wszak bywają też wystawy-sprzedaże). Malarz Iwan Pyłypenko, wspierając inicjatywę Anny Ławrechy, zaproponował, aby w przyszłości zorganizować także wystawę rysunku. piękna aura, inspiruje do twórczości. — Nie na darmo M. Wołoszyn zbudował tam posiadłość. — Na płaskowyżu w Biblijnych górach pochowano M. Wołoszyna, to jedyny grób w tych górach. „Kompleks memorialny. Dom-muzeum M. Wołoszyna w Koktebelu”. „Przed zachodem słońca” — Biblijne góry lśnią złotem… Cykl „Zima”. Poszedłem w góry. Potem z pamięci odtworzyłem zimowy pejzaż. „Bajkowa zima” — z okna szpitala w Schidnyci zobaczyłem ten pejzaż. — Dlaczego ze szpitala? — Bo było zimno. A z okna naprzeciwko ten pejzaż był dobrze widoczny. „Początek zimy”. Pamiętam, była niedziela, ostatni dzień mojego pobytu w Schidnyci. Maluję. A w cerkwi trwa nabożeństwo. Słucham Mszy Świętej i maluję. „Jesienne nieba”. To — obwód winnicki. Pejzaż. „Kwiat dzikiej jabłoni”, „Kwitnący poranek, jabłko i gruszki” — oba dzieła ze Schidnyci. Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Akwarele. Początek tradycji

Hanna KOZACZENKO, członkini zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury. Akwarela to technika, która wymaga od artysty doskonałości. Uniemożliwia ona błędy w ukończonym dziele. Dlatego trzeba pracować, aż Duch Święty zstąpi do serca i wreszcie połączy na czubku pędzla farbę z poświęconą wodą. Wtedy powstaje boskie „Raduj się!”, głoszone przez anioły w modlitwach, i powtarza się w arkuszach, kiedy dusza artysty lata. Tutaj każdy lot jest niepowtarzalny. Tina Ardeljanowa, powiedzmy, lata nad kijowskimi świątyniami — Wydubyczami, Ławrą Pieczerską w różnych porach roku, aż „Ławrskie dzwony” nie zmienią kierunku lotu w dół, do podnóża Zjazdu św. Andrzeja, nad którym góruje cerkiew św. Andrzeja. I już wydaje się, że skuszona boską architekturą jej dusza złoży skrzydła i na zawsze zanurzy się w wymiary ludzkiej świadomości, a jednak nie… „Deszcz zmył wszystko, co zbędne” z fioletowych kwiatów, został tylko irrealny obraz i zapach irysów. Zatem artysta w niej zwyciężył architekta. Natalia Kohal — wnuczka i córka wybitnych malarzy — nie powtarza niczyjej drogi. Jej fantazje zwabiają widza w dziwaczny i łagodny świat, gdzie rybki rodzą się jak listki na gałązce z głowy zdziwionego jazgarza. Tuż obok całkiem realne nasturcje swobodnie bujają w swoim świecie, nie domyślając się ludzkiego istnienia nawet wtedy, gdy pieszczotliwa ręka podlewała grządkę. I „Malwy”, i „Kaktusy”, i „Sierpniowe kwiaty” — prawdziwe i niezapomniane na obrazach Natalii Kohal — nagle ustępują „Pajęczynce”, splecionej między białymi piwoniami przez małego łobuza-pajączka. Artystka opisuje ich relacje — szczodrze pięknych kwiatów i małego drapieżnika, który przycupnął do polowania. Nie przypomina ona ani Kateryny Biłokur, ani nikogo innego. Można jedynie mówić o godnym, wysokim kunszcie, którego szczytem są białe piwonie Mychajła Derehusa, przedstawione niegdyś przez jego rodzinę na wystawie w Związku Artystów z okazji 100-lecia klasyka. Wszakże na zimowej wystawie nie mogło zabraknąć „Zaśnieżonego lasu” Natalii Kohal, ani obrazu „Pada śnieg” obok Domu z Chimerami na Jarosławowym Wału, bo nie mógł on nie padać, chroniąc niecodzienną starodawną budowlę przed żarłocznymi zagrożeniami i zamachami. Nieoczekiwanym w tym kontekście ekspozycji Natalii Kohal wydawał się jaskrawy „Ptak” — żar-ptak czy feniks, którego łzy są uzdrawiające i który może przenosić ciężkie ładunki, a umierając — odradza się z popiołów. Ale podpis pod obrazem ujawnił prawdziwe autorstwo — Hannusi Carykowskiej, wnuczki wybitnego malarza Wołodymyra Kohala. Dzięki wystawie akwareli najlepsze, najbardziej przenikliwe krajobrazy strefy środkowej Ukrainy znów powróciły do Kijowa w obrazach Wiktora Mychajłyczenki. „Rzeka Sumka zimą”, „Podwórko we wsi Melnia”, „Wieczór nad Sejmem”, „Rybacy na stawie”, „Sobór Przemienienia Pańskiego”, „Zalewowa łąka”, „Jesień w Bytycy”, „Wkrótce wiosna”, „Sosny. Wieczór”, „Wieś Wyriwka”, „Księżycowa noc”, „Koń na łące”, „Jesienny deszcz”, „Dzika róża” i niezrównana „Jesienna pora”. Akwarelowy poemat, gdzie w głębi krajobrazów słychać liryczne pieśni ludowe, cichy plusk wody od wiosła i łodzi-dłubanki, spłoszony ptak w wiklinie na porannym rybołówstwie, komarze bzyczenie przed burzą i parskanie źrebaka na pastwisku… Kiedy Wiktor Mychajłyczenko maluje śnieg w ojczystych Sumach, które też stały się mu bliskie, wydaje się, że słychać, jak płatki śniegu dotykają siebie nawzajem, jakby zniknęło całe zło świata — przemarzło w sferach niebieskich, aby symetrycznymi wzorami zaśpiewał nad ziemią śnieg. Bez wysokiej moralności wysoka sztuka jest niemożliwa. Zatem Wiktor Mychajłyczenko zaczął mówić o cudzie monotypii, który wystawiła w tym akwarelowym królestwie młoda artystka Paula Łytowczenko. Na pierwszy rzut oka wydaje się, że „Dama w fotelu”, „Nabrzeże Dniepru”, „Park na Krymie”, portrety kobiece i dwa „Rozpisywanie ceramiki”, a także „Drzewa nad rzeką” Pauli Łytowczenko są utkane, wyplecione słonecznym promieniem. Ale Wiktor Mychajłyczenko z zachwytem opowiadał gościom galerii, jak napisana farbą na szkle praca jest już doskonała, kiedy — Kiedy Pan zrozumiał, że będzie Pan artystą? — W 7—8 klasie. Przerysowałem wszystkich klasyków literatury ukraińskiej, rosyjskiej, których fotografie były w czytankach czy historiach literatury. A już w 9 klasie po wystawie, którą zorganizowano w szkole, słyszałem od nauczycieli bardzo pochlebne opinie. To było w Nowym Witkowie w rejonie radziechowskim w szkole średniej. Tutaj Ołeksandr Myszuha się urodził, co prawda, w Starym Witkowie. Ale między Starym a Nowym Witkowem jest kilkaset metrów… — „Dziadek z wnukiem na schodach ojcowskiego domu” — Pana bodaj najbardziej filozoficzna praca. Wnuk — to Pan? — Ja. Mój stryjeczny dziadek — Teodor Biłous opisał swego czasu cerkwie Bukowiny i Galicji… W moim dorobku jest wiele zamków. Na tej wystawie zaprezentowano moje prace — „Wieczór w Witkowie”. Pejzaż z ojcowskiego podwórka z dyniami. Willa „Bajkowy raj” i „Bajkowy pejzaż” — to już Snytnica. „Kobieta z kotem”. Mieszkałem u niej na stancji w Jaremczu. Mieszkałem, malowałem. Potem pomyślałem: a dlaczegoż ja gospodyni nie uwieczniłem na płótnie?.. „Poranek w Snytnicy”. „Chata Mostowej” w Starym Witkowie — to jedyna chata, która zachowała się jeszcze z czasów pierwszej wojny światowej… „Portret pisarza Romana Kaczuriwskiego”, który już, niestety, odszedł od nas… „Żniwa w Snytnicy”. Obecnie tam pustka, wszystko wyprzedane, a co nie wyprzedane — zarasta. Anna Ławrecha — dyrektor galerii „Myteć” Kijowskiej Organizacji Narodowego Związku Artystów Ukrainy — zaprosiła artystów do uczczenia święta Objawienia Pańskiego wystawą akwareli. Odpowiedzieli Tina Ardeljanowa, Natalia Kohal z 16-letnią córką Hanną Carykowską, Wiktor Medwediew, Wiktor Mychajłyczenko; potem Paula Łytowczenko dodała do ekspozycji swoje monotypie. Wszakże utajniona Ołena Serhijenkowa również wzbudziła ciekawość jedyną zaprezentowaną pracą — świeżym, przejrzystym „Letnim porankiem”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Tworzy własny model budowy świata

Artysta Orest Biłous obchodzi swoje pierwsze siedemdziesięciolecie. A jaki jubileusz bez wystawy? Dlatego niedawno Lwowski Pałac Sztuki zaprosił miłośników jego twórczości. 150 obrazów wybrał główny artysta Pałacu Sztuki Orest Skop. Były przemówienia, życzenia powodzenia w twórczości, oklaski; przewodniczący rady wiejskiej wsi Nowyj Wytkiw Roman Hładij wręczył artyście odznakę „Biłous Orest Teofiłowycz. Honorowy obywatel wsi Nowyj Wytkiw”. Za wysiłki O. Biłousa, które włożył (i nadal wkłada) w rozwój życia kulturalnego Nowego Wytkowa. Czytelnikom „SP” przedstawiamy naszą rozmowę z artystą oraz krótką wycieczkę po sali Pałacu Sztuki, podczas której artysta opowiedział o okolicznościach powstania tego czy innego obrazu. porośnięty chwastami… „Cerkiew we wsi Połowe”, gdzie żona Maria uczyła dzieci. „Teodor Biłous”, o którym już wspominałem, był pisarzem, założył pierwsze koło literackie, dwukrotnie wybierano go posłem do Sejmu wiedeńskiego. Zainicjował utworzenie w Galicji ponad 30 szkół przemysłowych — dbał o to, aby dzieci miały gdzie zdobywać zawód. Niedawno minęło 100 lat od założenia cerkwi w Wytkowie. Częściowo Ołeksandr Myszuha pomógł środkami na odbudowę cerkiewki, a także na malowidła w niej. Trochę pomogły władze. „Markijan Szaszkewycz” na tle cerkwi w Nestaniczach. „Andrij Szeptycki” na tle cerkwi św. Jura. Na obu płótnach przedstawiłem rozerwane chmury, które symbolizują ruch historii. „Józef Slipyj” na tle św. Zofii w Rzymie, po lewej – fragment Katolickiego Uniwersytetu. „Cerkiew w Nestaniczach”. Tam niedawno wycięto drzewo. Malarz maluje to, co stworzyła natura, a współcześni z jakiegoś powodu uważali, że to drzewo (tuja) przeszkadzało cerkwi. Zdziwiło mnie to, kiedy po pewnym czasie odwiedziłem to miejsce. Obraz „Zamek w Złoczowie”. Mniej więcej półtora–dwa tygodnie później przyjechałem znów, żeby na niego popatrzeć, a tam dach się zawalił. Dobrze, że zdążyłem go namalować wcześniej. — Kiedy wstąpił Pan do Związku Artystów Ukrainy? — W 2005 roku, bo w 1997 się nie udało. Trzeba było mieć trzy wystawy republikańskie, ja je miałem. Ale wtedy „podniesiono status” – trzeba było mieć 8–10 wystaw… — Nie dbamy o kulturę, o zabytki, o zachowanie zapomnianych miejsc… — Niestety. „Strome zbocza Karpat” i „Strome zbocza w Wschodnicy” – bardzo ciekawe prace. Nawet nie spodziewałem się, że mi się uda – są takie osobliwe. Ale zacząłem malować – i wyszło… „Kwiaty lata”. Lesia wtedy chodziła do pierwszej klasy, wieczorem nazbierała kwiatów na ogrodach i przyniosła do domu. Teraz Lesia, moja córka, ma czterdziestkę, a wtedy był to mój pierwszy martwą natura; specjaliści zauważyli tę pracę. Pewnego razu jeden artysta mi mówi: namaluj coś europejskiego. I namalowałem kwiaty na tle pól, jezior i gór, wkładając je (kwiaty) do starodawnego hawareckiego glinianego dzbana. „Koktebel. Góra M. Wołoszyna”, „Pejzaż z muzeum M. Wołoszyna”, „Biblijne góry”, „Koktebel. Widok na Biblijne góry”, „Dom-muzeum M. Wołoszyna. Przedwieczorze” – to moje pierwsze etiudy, jedne z najlepszych prac koktebelskich. Tam jest taka pre…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Artefakty muzealnych magazynów

Jewhen BUKET Zdjęcia autora Obraz terytorium Ukrainy na mapach i artefaktach został utrwalony w bardzo odległym od nas czasie. Obecnie znanych jest około 10 kartograficznych przedstawień z czasów pierwotnych, znalezionych na terytorium Ukrainy. Najstarszym zabytkiem naszej kartografii jest tak zwana „mapa z Meżyrycza” na ciosie mamuta, stworzona około 15—17 tysięcy lat temu. Mapami Klaudiusza Ptolemeusza rozpoczyna się tradycyjna kartografia świata, w tym także terytorium Ukrainy. Mapy te zostały stworzone jeszcze w I wieku naszej ery i zyskały niezwykłą popularność. Aż do XVI wieku przedrukowywano je w różnorodnych wydaniach w Europie. Zobaczyć mapy Ptolemeusza oraz inne dawne mapy kijowianie mogli w ciągu ostatnich dni minionego roku oraz stycznia, odwiedzając wystawę „Ukraina na mapach XVI—XX wieków” w Muzeum Książki i Drukarstwa. „Bardzo się cieszymy, że mamy unikalną możliwość prezentowania Ukrainy na oryginalnych mapach XVI—XX wieków. Było to również moim osobistym marzeniem — mówi dyrektor Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy Wałentyna Boczkowska. — To, w jaki sposób terytorium ukraińskich ziem jest przedstawione na mapach, dla wielu jest terra incognita. Przecież mało kto wie, że od bardzo dawnych czasów Ukraina na mapach nazywana jest Ukrainą, Sarmacją, Scytią, Terra Cosacorum. Bardzo ciekawie jest śledzić, jak z czasem zmieniały się informacje na mapach, gdzie przedstawiano terytorium naszego współczesnego państwa”. Obraz terytorium Ukrainy na starożytnych mapach odpowiadał ówczesnym wyobrażeniom zachodnioeuropejskich kartografów o naszym kraju. Zagadkowym do dziś pozostaje pokazywanie na niektórych mapach ukraińskich ziem nieistniejących Gór Amadockich i Jeziora Amadockiego na granicy Wołynia i Podola. Początek i rozwój nowoczesnego systemu państwowego wymagały dokumentacji stale zmieniającego się porządku politycznego. Mapy, które określały jurysdykcję terytorialną, były potężną siłą legitymizacji w świecie politycznym, gdzie roszczenia terytorialne często wysuwano i dyskutowano. Na szczególną uwagę zasługują zaprezentowane na wystawie wydania kartograficzne i mapy wybitnych ukraińskich kartografów XIX—XXI wieków: Weniamina Kordta, Stepana Rudnyckiego, Wołodymyra Kubijowycza, Bohdana Kordana, Jarosława Daszkewycza, Rostysława Sossy. „Szkoda, że nie było możliwości pokazania pełnego zbioru zachowanych map — opowiada Wałentyna Boczkowska. — Na wystawie znajduje się album Weniamina Kordta, który został wydany w latach 30. Kordt był dyrektorem biblioteki uniwersytetu świętego Włodzimierza, profesorem tego uniwersytetu, a ponadto kierownikiem oddziału archiwum dawnych aktów w Kijowie. W 1899 roku jako kartograf przygotował na XI zjazd archeologiczny bardzo dużą wystawę w Kijowie, która składała się z 575 starożytnych map z 32 kolekcji, na których przedstawiono terytorium Ukrainy. Na podstawie wyników tej wystawy wydano czterotomowy album, jeden z tomów którego, dzięki Muzeum Szeptyckiego, tutaj eksponujemy. Właśnie w tym albumie po raz pierwszy wydrukowano faksymile wielu starożytnych przedstawień terytorium Ukrainy, w tym również szeroko znane dzisiaj mapy francuskiego inżyniera Guillaume’a de Beauplana. Mapy te, jedne z pierwszych ogólnych map Ukrainy, zostały dołączone do książki „Opis Ukrainy”, napisanej przez Francuza. Około 50 map z Narodowego Muzeum we Lwowie im. A. Szeptyckiego wyselekcjonowano i odrestaurowano specjalnie na tę wystawę, ale eksponowano tylko 30 z nich. Wykonano wiele pracy przy atrybucji map, z których niektóre nigdy wcześniej nie były eksponowane, są też takie, które jeszcze ani razu nie były publikowane. Dlatego naszym celem jest wydanie katalogu tej wystawy. Mam nadzieję, że do końca roku uda się to zrealizować”. Czy nie najciekawszymi dokumentami do badania historii starożytnych cywilizacji są mapy. Prawie wszystkie legendy o zaginionych kontynentach, narodach, o zgubionych światach pochodzą ze starożytnych map. Tak, na mapach geograficznych tureckiego żeglarza Piri Reisa (1513 r.) przedstawiono wolną od lodu Antarktydę. Inna turecka mapa — Hadżi Ahmeda (1559 r.) daje zarysy i linię brzegową Ameryki Północnej i Południowej, o dwa wieki wyprzedzając świadectwa odkrywców. Na mapę Klaudiusza Ptolemeusza naniesiono białe plamy. Współcześni naukowcy udowodnili, że dokładnie odpowiadają one pozostałościom ostatniego lodowca, datowanego na 10 000 lat temu… Ta lista może trwać bardzo długo, ale zatrzymajmy się na tym, co interesuje najbardziej: jak dawni kartografowie przedstawiali ukraińskie ziemie. Ciekawostką jest, że dopiero pod koniec XIX wieku pojawiają się mapy Ukrainy wydane w języku ukraińskim. Tak, w 1892 roku we Lwowie ukazała się drukiem mapa etnograficzna „Ruś — Ukraina i Biała Ruś”. Została ona wykonana na podstawie mapy pułkownika rosyjskiego Sztabu Generalnego A. F. Fritticha. Pokazano na niej rozmieszczenie Ukraińców. Obszary zwartego osadnictwa Ukraińców sięgały Donu, Wołgi i przechodziły za Wołgę. Wśród pionierów ukraińskojęzycznej kartografii było Towarzystwo „Proświta” we Lwowie. W 1896 roku nakładem towarzystwa wydano uporządkowaną przez geografa Hryhorija Wełyczkę „Mapę ludoznawczą ludu ukraińsko-ruskiego”. „Ta wystawa to swoista prowokacja, której celem jest zwrócenie uwagi na kartografię historyczną — opowiada Wałentyna Boczkowska. — Dzisiaj kolekcje wielu muzeów i prywatnych kolekcjonerów są duże i ciekawe. Mogą one zaprezentować Ukrainę nie tylko poprzez unikalne dokumenty, starodruki, rękopisy, ale także niezwykle ciekawe artefakty — mapy. W wystawie wzięło udział sześciu partnerów. Jest to samo Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy, które stało się jej inicjatorem, Narodowe Muzeum we Lwowie im. A. Szeptyckiego, w kolekcji którego przechowywanych jest ponad 1500 map, Fundacja imienia O. Olżycza, Fundusz „Ukraiński Starodruk”, „Ukraińska Biblioteka Wolna” oraz kolekcjoner Wołodymyr Nikolin, który uprzejmie udostępnił nam swoje mapy”. Łącznie na wystawie zaprezentowano ponad 80 eksponatów. Najnowsze to ostatnie wydania specjalistycznego ukraińskiego wydawnictwa „Kartohrafija”, które podarował Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy na jej otwarciu dyrektor wydawnictwa Rostysław Sossa. Zainteresowanie wystawą było znaczne, więc współorganizatorzy porozumieli się w sprawie jej przedłużenia. 8 lutego odbędzie się otwarcie wystawy „Ukraina na mapach XVI—XX wieków” we Lwowie — w Narodowym Muzeum im. A. Szeptyckiego. Dyrektor Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy Wałentyna Boczkowska ma nadzieję, że na tym podróż dawnych map po Ukrainie nie tylko się nie zakończy, ale zacznie się rozszerzać, ponieważ w wielu krajowych magazynach znajduje się jeszcze bardzo dużo nieznanego szerokiemu ogółowi, lecz niezwykle fascynującego materiału kartograficznego. PRZEDPŁATA—2013 PRZEDPŁATA—2013 Koszt przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi): Koszt przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI na 1 miesiąc na 1 miesiąc 9 hrywien 37 kopiejek. Indeks pocztowy — 30617, strona 71 w „Katalogu” na pół roku na pół roku 53 hrywny 37 kopiejek. na rok na rok 105 hrywien 54 kopiejki. ZAPOWIEDŹ na 3 miesiące na 3 miesiące 27 hrywien 51 kopiejek. Jesteś ze „Słowem Proświty”, bo to — Twoja gazeta!

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział pracy oświatowej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Korespondent Ulana WOLIŁOWSKA Redaktor dyżurna Nadija KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Nakład w styczniu — 27 500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn