Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
nr 7 (280) 17–23 lutego 2005 r. TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI
Maschinelle Übersetzung
Zdjęcie H. Oborśkiej str. 2 Donieck za, Donieck przeciw str. 4 Norylskie piekło str. 6 Ludowy artysta Franczuk
Maschinelle Übersetzung
SPOJRZENIE. Zaprawdę, życie społeczno-polityczne na Ukrainie po pomarańczowej rewolucji nabrało szalonego tempa: nowa władza, jakby wpadłszy w niedoczas, ruszyła z miejsca w cwał. I jest to zrozumiałe: czasu do września, kiedy ma dokonać się reforma konstytucyjna i uprawnienia władcze zostaną przeniesione z Prezydenta na Gabinet Ministrów, pozostało niewiele, a zdążyć trzeba zrobić niemało. Problemów, zarówno ciężkich, jak i ostrych, wymagających natychmiastowego rozwiązania, zważywszy na smutny spadek reżimu Kuczmy—Medwedczuka—Janukowycza, nazbierała się cała fura. Dlatego też sam Prezydent nie zaznaje spoczynku, próbując wszędzie zdążyć, a nowo mianowani ministrowie nie wychodzą z gabinetów ani w dzień, ani w nocy — aż premier Tymoszenko zmuszona była podjąć wolitywną decyzję o zakazie przebywania w pracy dłużej niż do godziny 22.00. Styl pracy nowej władzy jest bardzo niezwykły, zważywszy na to, co było wcześniej. Jest maksymalnie otwarty, skierowany do ludzi, chociaż trąci czasem populizmem. No, zdecydowali ministrowie w zeszłą niedzielę wspólnie spędzić dzień wolny na lodowisku — dobrze: i gimnastyka, i odpoczynek, i zjednoczenie jednej drużyny. Ale ten epizod zajął tak dużo miejsca w środkach masowego przekazu, że wydaje się, iż niektórzy już zapomnieli, że członkowie rządu to zwykli ludzie i mają prawo do zwykłego odpoczynku, niechby nawet takiego, jak niektórym się wydaje egzotycznego, jak jazda na łyżwach. W każdym razie, przejdźmy do problemów. Jest ich, niestety, niemało, więc nakreślmy pięć najważniejszych. 1. TWORZENIE PIONU WYKONAWCZEGO — pierwszoplanowe zadanie Prezydenta Juszczenki. Tutaj trzeba, po pierwsze, połączyć interesy państwowej celowości z zobowiązaniami politycznymi swoich sojuszników z koalicji. Po drugie, aby zapewnić stabilną większość dla poparcia rządu, trzeba było pozyskać po swojej stronie pewne grupy polityczne w Radzie Najwyższej, zapraszając ich przedstawicieli do udziału w strukturach wykonawczych. Dla nikogo nie jest tajemnicą, z jaką zaciętością targowali się z Prezydentem socjaliści — przez te przedłużające się targi nawet kilkakrotnie przekładano posiedzenie sesyjne parlamentu, gdzie obiecano ogłosić skład rządu oraz nazwiska przewodniczących obwodowych administracji państwowych. Ale mimo wszystko dopięli swego, uzyskując trzy ministerialne teki i otrzymując kilka obwodów. Ale nie obyło się bez kolizji. Przeciwko mianowaniu z kwoty partii, kierowanej przez speakera Łytwyna, „gubernatorem” Chmielniczyzny Witalija Ołujki zdecydowanie wystąpili miejscowi zwolennicy „Naszej Ukrainy”, zarzucając temu ostatniemu poparcie Janukowycza w wyborach. Pikiety pod obwodową administracją państwową przerodziły się w pikiety pod Sekretariatem Prezydenta pod hasłami „Juszczenko — tak! Ołujko — nie!”. Ostatecznie Ołujko pod tym naciskiem złożył wniosek o dymisję. To nie jest odosobniony konflikt tego rodzaju. Odesitów — i nie tylko ich — przykro poraziło „bratanie się” nowo mianowanego przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Cuszka (kwota Partii Socjalistycznej) z byłym „gubernatorem” Hranoweckim, który również aktywnie popierał ówczesnego prowządowego kandydata (przypomnijmy chociażby, jak w centrum obwodowym symbolicznie miażdżono walcem drogowym pomarańcze), a teraz przesiadł się w fotel przewodniczącego rady obwodowej. Pojawiają się problemy z mianowaniem kierowników także w rejonach Połtawszczyzny. Miejscowe „bunty” są zrodzone z (i stanowią kontynuację) pomarańczowej rewolucji: przebudzony z politycznego snu naród kontynuuje obronę swojego konstytucyjnego prawa do bycia źródłem władzy już wtedy, gdy zdobyto ogólne zwycięstwo. Ale nie tylko peryferyjne kolizje wywołują zaniepokojenie. Wnikliwe oko dostrzega w Gabinecie Ministrów i „byłe twarze”, i przedstawicieli wielkiego biznesu, i kierowników partii politycznych. Póki co autorytet Juszczenki jest bezdyskusyjny, ale te „tarcia” w sprawie nominacji kadrowych mogą niespodziewanie nabrać siły bliżej wyborów parlamentarnych w 2006 roku. 2. BUDŻET-2005 stał się stałym bólem głowy obecnej władzy. Wykorzystane przez rząd Janukowycza środki budżetowe na walkę przedwyborczą, wypróżniony do dna przez rozkradanie i populistyczne dopłaty do emerytur skarbiec państwowy, wzrost cen i zwiększenie inflacji — wszystko to jest obecnie jak nieugaszony pożar. Dlatego przed Prezydentem i rządem stanęło zadanie nie tylko wykonania własnego programu socjalnego, zaproponowanego przed wyborami, ale przede wszystkim znalezienia efektywnych środków uzupełnienia budżetu, aby naprawić to, co zepsuła poprzednia władza, zalegalizować poziom tymczasowych dopłat emerytalnych, dodając je do emerytur, podwyższyć wysokość wynagrodzeń do poziomu zwiększonego minimum socjalnego, zrealizować szereg innych ważnych działań o charakterze socjalnym. Napełnienie budżetu państwowego do niezbędnego poziomu — to bardzo niełatwe zadanie. Przecież realny deficyt budżetowy, według różnych obliczeń, osiągnął kosmiczne rozmiary — od 32 do 36 miliardów hrywien. Trzeba szukać efektywnych dróg i środków jego napełnienia. Dokończenie na s. 2 str. 9 Śpiewak „wielkiej harmonii” str. 11 Miłość Zynowija Fedyka str. 12 Czy w waszej chacie jest skrzynia? str. 13 Poetyckie autografy str. 15
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
społeczność nie od razu dostrzegła, władza, która nie wiedziała, co zrobić z nadwyżką budżetową, po prostu nie miała do niego głowy. Choć Mykoła Tomenko jako główny strażnik ideologiczno-informacyjnej cnoty w państwie zapewniał, że „media to nie żmije, do lasu nie pełzną”. Dlatego „Telewizyjny Serwis Informacyjny” (TSN) i w 2010 roku wciąż wychodził na antenę jako „Tomenko kazał mieć nadzieję”. Byli działacze znaleźli swoje miejsce w życiu, — kto jakie. Wiktor Janukowycz, przypomniawszy sobie doświadczenie silnego gospodarza, stanął na czele fermy drobiu w jednym z obwodowych centrów Galicji. Po roku przedsiębiorstwo wygrało przetarg Ministerstwa Obrony na produkcję broni balistycznej nowej generacji, — jajka jego produkcji miały tak twardą skorupkę, że przebijały pancerz czołgowy. Nowy rodzaj uzbrojenia nazwano „Zemsta Donbasu”, przyczynił się on do przeprowadzenia na Ukrainie reformy wojskowej. — A „Batkiwszczyna” — jest jedna, — dodawała gubernator Doniecczyzny Julia Tymoszenko. Po tym, jak wdrożono wszystkie reformy, zrezygnowała z teki premiera i poprosiła się do węglowego kraju, gdzie ją kochali i pamiętali, — żeby i tam przeprowadzić reformy. Wszyscy górnicy, oczywiście, wstąpili do jej partii, naśladując etno-styl gubernator, zapuścili sobie „osełedci” (kozackie czuby) i zaplatali je w warkocze wokół głowy. Miejscowi „bratki”. Szarego, jak współczesna opozycja na Ukrainie, teksańskiego poranka Laura Bush gotowała na prezydenckim ranczu hałuszki i wspominała ostatnią oficjalną wizytę swojego męża w Kijowie: „Żyją jednak ludzie za oceanem… Choć jakieś pięć lat temu i Ameryka zaczynała tak samo, jak Ukraina, — od wyborów prezydenckich. Ale tamtejszemu byłemu prezydentowi ciężarów przeszłości pozbyć się, to jak amerykańskiemu — na dwa szyby naftowe splunąć”.
Maschinelle Übersetzung
AKAPITEM JUSZCZENKO ZWOLNIŁ PREZESA UT-1 Prezes Narodowej Kompanii Telewizyjnej Ukrainy Ołeksandr Sawenko podał się do dymisji po licznych skargach w sprawie stronniczego pokazywania kampanii wyborczej. W. Juszczenko dymisję przyjął. Rzeczniczka Prezydenta powiedziała, że oczekuje ona na dymisję tych, którzy byli odpowiedzialni za dyskredytację Wiktora Juszczenki. SBU PODZIELĄ NA DWIE SŁUŻBY SPECJALNE W Służbie Bezpieczeństwa Ukrainy po jej zreformowaniu zostaną wydzielone dwa kierunki, które zajmą się wywiadem i śledztwami. Według Julii Tymoszenko, jest to Wywiad Narodowy, który połączy wszystkie systemy wywiadowcze, jakie są na Ukrainie, a także Narodowe Biuro Śledcze, które zostanie utworzone na bazie śledztwa i kontrwywiadu. RZĄD TYMOSZENKO ZLIKWIDOWAŁ 14 ORGANÓW WŁADZY Gabinet ministrów zlikwidował 14 organów władzy, które teraz będą reprezentowane przez departamenty w składzie ministerstw. Wśród zlikwidowanych instytucji: Państwowy Komitet ds. przezwyciężania skutków katastrofy czarnobylskiej — wejdzie w skład Ministerstwa ds. Sytuacji Nadzwyczajnych, Państwowy Komitet Energooszczędności, Państwowa Służba Lotnicza, Państwowy Komitet Zasobów Naturalnych — wejdzie do Ministerstwa Ochrony Środowiska Naturalnego, Państwowy Komitet ds. Kontroli Eksportu, Państwowy Komitet Budownictwa i Architektury, Państwowy Departament Wykonania Kar — zostanie wprowadzony do systemu Ministerstwa Sprawiedliwości, Państwowy Komitet ds. Religii, Państwowa Administracja ds. Turystyki — odejdzie do Ministerstwa Gospodarki, Państwowy Komitet Sportu — wprowadzony w skład Ministerstwa ds. Rodziny i Młodzieży, Państwowy Komitet ds. Weteranów — do Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej oraz Państwowy Komitet ds. Standardów Technicznych. Według J. Tymoszenko, jeszcze 12 komitetów “nadal się reformuje i stopniowo będą wprowadzane w skład ministerstw”. Po zwycięstwie Pomarańczowej Rewolucji kłopot “co zrobić z dawną wierchuszką władzy?” rozwiązał się dzięki przypadkowi. Wiktor Medwedczuk uciekał z dwiema walizkami tajnych papierów z zeznaniami o zbrodniach reżimu i, zabłądziwszy, przechodził przez czyjś płot. Tak trafił na pasiekę Wiktora Andrijowycza. I tutaj pszczoły Juszczenki przypomniały Medwedczukowi i temniki, i Marata Gelmana, i Gleba Pawłowskiego, i inne niegodziwości. Po tym wszystkim pokajał się i przekazał swoją nieruchomość domom dziecka — nawet tę, która była w rajach podatkowych. Sam zamieszkał z rodziną w jednopokojowym mieszkaniu na Trojeszczynie i został zwykłym bezpartyjnym radcą prawnym. Leonid Kuczma początkowo zamieszkał na koszt państwa w Łukjaniwce — razem z innymi byłymi, których karmiono wyłącznie miodem z pasieki nr 1, żeby szybciej się demokratyzowali. W uwięzieniu L. Kuczma napisał książkę “Ochtyrka — nie Oklahoma, Melnyczenko — nie glina” oraz prośbę o amnestię w związku z rocznicą Pomarańczowej Rewolucji. Bow w duszy też jej współczuł jako nosiciel rudej czupryny. Zwolniono go, a Leonid Danyłowycz zatrudnił się jako stróż w Konczy-Zaspie. Tam teraz na jego dawnej daczy jest ogródek dla dzieci, rówieśników rewolucji. Dziadek Lonia opowiada im bajki o państwie prawa lat 90. Wiktor Pinczuk po reprywatyzacji “Kryworiżstali” pojechał na zarobek. Zarabiał w Nowym Jorku jako taksówkarz, nawet poszczęściło mu się raz — podwoził ukraińskiego ambasadora w USA, otrzymał hojny napiwek. Z czasem znajomość angielskiego pomogła W. Pinczukowi otrzymać rolę w statystowaniu w nowym thrillerze S. Spielberga “Marzenie oligarchy”. To kino zakupiło studio “5+5” (dawne “1+1”, które odeszło po Pomarańczowej Rewolucji jako bonus dla 5 kanału). Wiaczesław Pichowszek z ekranu zniknął — nie przez politykę, a dlatego, że niecenzuralne słowa na antenie używać jest zabronione, Sławko zaś odmawiał zmiany nazwiska. Bez publiczności jednak nie mógł, dlatego występował w chórkach u Natalki Mohyłewskiej. Kierowała ona kółkiem amatorskim “Ostatnia szansa” w jednym z rejonowych domów kultury. A telewizja społeczna Rysunek Władysława SPOJRZENIE Zakończenie. Początek na s. 1 3. ODZYSKAĆ SKRADZIONE — jedna z dróg rozwiązania problemu budżetowego. Kurs nowej władzy jest jasny i bezkompromisowy — wszystko, co zostało “sprywatyzowane”, trzeba zwrócić do własności państwowej, a potem wyjść na publiczny przetarg. Gigantyczny kombinat metalurgiczny “Kryworiżstal” został sprzedany za 800 mln dolarów, chociaż jego realna wartość to ponad trzy miliardy. Rząd już rozpoczął proces zwracania tego przedsiębiorstwa państwu. Jasno i zdecydowanie wypowiedział się w tej sprawie Prezydent Juszczenko, występując na zebraniu obwodowego aktywu urzędniczego w Doniecku. Zostanie przejrzana prywatyzacja każdego strategicznego obiektu, zbadane, czy zdołał. Leonid Krawczuk zarabiał swoje pół etatu jako “duch kuczmyzmu” na dziecięcych atrakcjach w “strasznym pokoju” (duży budynek przy ul. Bankowej). Atrakcja nazywała się “Dokąd Makarowycz chłopców nie gonił”. Inne pół etatu przypadło Hryhorijowi Surkisowi: żeby było straszniej, za kulisami przestawał kręcić dynamo i wtedy w pokoju gasło światło. Na papierosy jednak nie zawsze wystarczało, przesyłali je z zagranicy Rebrow z Szewczenką. Nestor Szufrycz z Tarasem Czornowołem pracowali tu jako duet syjamskich bliźniaków “Nestar”, mieli sukces. W rezultacie po długich namowach Moskwy Ukraina jednak zgodziła się wstąpić do NATO i Unii Europejskiej. W Brukseli z tej okazji sekretarz generalny sojuszu przyjmował gratulacje ukraińskiej delegacji. Nasz prezydent nie mógł jej przewodzić, bo miał ważniejsze sprawy. Na przykład trzeba było coś zrobić z problemem niespotykanego przyrostu ludności. Odkąd ukraińskie rodziny rodziły po czworo i więcej dzieci, Chiny zaczęto nazywać “małą Ukrainą”. — Jest nas jednak dużo — wzdychając, rozpoczął rozszerzone posiedzenie RBNU prezydent Juszczenko. nauczyli się gadać po więziennemu z galicyjskim akcentem, różnica między Wschodem a Zachodem Ukrainy zniknęła ostatecznie. Pod hasłem “Zadobamy naszą rasą całą Europę!” górnicy codziennie wydobywali na powierzchnię różne cuda gospodarcze. Dlatego wkrótce emeryci już nie chodzili pieszo po emeryturę do “Oszczadbanku”, jak wcześniej bywało, a jeździli tam zagranicznymi samochodami. Ich grupa inicjatywna napisała do prezydenta list, żeby albo emerytury zmniejszył, albo ceny podniósł, — bo pieniądze już nie mieściły się ani w trzylitrowych słoikach, ani w workach, — a w czym wozić ziemniaki, żeby na rynku sprzedać? Śladem Julii Wołodym
SATYRYKON do Doniecka pojechał jego dawny i tajemny wielbiciel Roman Bezsmertny. W Kijowie jego wyjazd od razu świętowano stworzeniem liberalnej partii na bazie bloku „Nasza Ukraina”, tak w państwie wreszcie ruszył proces budowy partii. Tymczasem w sąsiednich krajach demokracja rozrosła się bujnie, niczym buraczana nać na polach wokół Chorużówki-City (dawna wieś, gdzie urodził się ukraiński prezydent). W Rosji odbyła się zielona rewolucja. Żona byłego prezydenta Putina bezskutecznie twierdziła, że jej symbol – zielony ogórek – wcale nie jest rosyjskim produktem, a nastrzykniętym przez Ukraińców niżyńskim, lecz nikt jej nie słuchał. Od Moskwy po Sachalin rosyjscy rewolucjoniści zwycięsko chrupali ogóreczki, zagryzając zwycięstwo. Pod ten chrupot gubernatorzy graniczących z Ukrainą rosyjskich obwodów oświadczyli, że zamierzają do niej przyłączyć się. Godzić Rosjan z przyzwyczajenia pojechało kilku europejskich prezydentów i eurokomisarz Javier Solana. Od tamtej pory w rosyjskim folklorze pojawiło się powiedzenie „nie Solana wam chlebawszy”, którym uciszano kolejnych rosyjskich separatystów. Wkrótce rewolucja dotarła i do Białorusi. Po sukcesie ziemniaczanego powstania w Mińsku tamtejszy baćka Łukaszenka zakosił pod psychicznie chorego, żeby nie trafić za kraty. Biegając po ziemniaczanych grządkach z kanistrem benzyny, krzyczał, że wygoni z kraju wszystkich Amerykanów, i dlatego kropił stonkę ziemniaczaną. Białorusini mimo wszystko chcieli wysłać baćkę na pryczę, ale ten bardzo już starannie niszczył stonkę. Dlatego dzięki wysokim zbiorom ziemniaków Białoruś nawet zaczęła wysyłać do USA ładunek humanitarny z chipsami. Tamtejszy Departament Stanu wciąż naprzykrzał się Ukrainie prośbami o zwiększenie amerykańskiej kwoty dla chętnych do wjazdu na Ukrainę drogą loterii „pomarańczowa karta”. Prezydent Juszczenko po raz kolejny uprzejmie obiecywał „ze zrozumieniem odnieść się do tej propozycji”. Ludmyła PUSTELNYK
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von «NOWA WŁADZA: Z MIEJSCA W CWAŁ», S. 1
były naruszenia prawa. Na przykład ze sprzedaży Dniepropetrowskiego Kombinatu Metalurgicznego państwo straciło 300 mln hrywien — i to jest jeszcze mocno zaniżona liczba. A takich obiektów na Ukrainie jest około 150–200 — podkreślił Wiktor Juszczenko. Nietrudno policzyć, ile środków można zwrócić do budżetu, przywracając praworządność i sprawiedliwość.
4. WYPROWADZIĆ GOSPODARKĘ Z „CIENIA” — to jedno z trudnych, ale pilnych zadań nowej władzy. Nakreślił je Wiktor Juszczenko w swoim wystąpieniu w Donbasie. 55 procent gospodarki kraju i dwie trzecie gospodarki donieckiej ma charakter cieniowy: Doniecczyzna, na przykład, przekazuje do budżetu tylko 7,6 procent tego, co wytwarza. Jeżeli wyprowadzić gospodarkę obwodu z cienia choćby w połowie, a tak samo w innych regionach, — podkreślił Prezydent, — budżet państwowy można zwiększyć dwukrotnie.
5. KORUPCJA I KRYMINALIZACJA WŁADZY — kolejna ciężka choroba, odziedziczona po minionym reżimie. Nowa władza ogłosiła zdecydowaną ofensywę przeciwko temu złu, które wypuściło głębokie przerzuty w strukturach wykonawczych. Mówił o tym Wiktor Juszczenko w Radzie Najwyższej, prezentując nowy rząd i szefów obwodowych administracji państwowych. To samo ostro powtórzył w Doniecku: „Nie podoba mi się kryminalna władza i daję słowo: ani walizki, ani foliowe worki z pieniędzmi od dziś nie będą chodzić do Kijowa”.
W Doniecku zobaczyliśmy nowy charakter Prezydenta. Jest to głębokie przekonanie o słuszności sprawy, której się podjął; pewność, że to jedyna właściwa droga; nieugięta wola przejścia tej drogi szybko i skutecznie. W głosie Prezydenta zabrzmiały metaliczne nuty, co oznacza twardą determinację w wypełnieniu swojej misji.
Oczywiście jest jeszcze sporo problemów i błędów poza wymienionymi. Ale to naturalne: są one nieuniknione przy skali postawionych zadań, a popełnia je tylko ten, kto nic nie robi. Nowa władza robi wiele, rzeczywiście dąży do tego, by jak najszybciej osiągnąć zwycięstwo na froncie budowy państwa.
Wiktor KARPENKO
Maschinelle Übersetzung
Minister spraw wewnętrznych Jurij Łucenko zainicjował dymisję wszystkich zastępców ministra spraw wewnętrznych. Łucenko zmienił także strukturę kierownictwa ministerstwa i w dalszym ciągu w ministra spraw wewnętrznych będzie jeden pierwszy zastępca oraz pięciu zastępców.
z
Przygotował Bohdan HDAL
Maschinelle Übersetzung
SKANDAL — Rzecz w tym, że już od kilku lat „Nasza wira” walczy z człowiekiem, który nazywa siebie metropolitą Metodym i który faktycznie był człowiekiem podstawionym przez Kuczmę. Jeszcze dwa lata temu nasza gazeta zaczęła drukować bezpośrednie demaskacje niszczycielskiej pracy władyki Metodego. Rola tego człowieka była zrozumiała i haniebna. Właściwie po śmierci metropolity Dymitra w 2000 roku został on wypromowany na pierwsze role w UAOC właśnie w tym destrukcyjnym celu. Przecież Kuczma, jego współmyśliciele i stronnicy z Moskwy dobrze rozumieli, jakie niebezpieczeństwo dla nich niesie nasza Cerkiew. Ukraińska Autokefaliczna Cerkiew mogła nawiązać bezpośredni kontakt między Kijowem a Konstantynopolem, a to w żadnym wypadku nie było na rękę naszym północnym sąsiadom. Przecież Moskwa nie zamierzała i nie zamierza tracić kontroli nad ukraińską Cerkwią. Właśnie o tym pisałem uczciwie i otwarcie na łamach „Naszej wiry” w swoim liście otwartym do metropolity Metodego. Można więc sobie wyobrazić, jak nienawidził naszej gazety i jak chciał się jej pozbyć. — Mimo wszystko trudno sobie wyobrazić, że można tak po prostu wejść do redakcji szanowanej przez wszystkich gazety i wyrzucić jej pracowników na ulicę… — I nie po prostu wejść, a wtargnąć. Wiecie, przeżyłem w swoim życiu różne sytuacje, czasem bardzo trudne i niebezpieczne, ale nawet w czasach radzieckich, podczas aresztu, nigdy i nikt nie popchnął mnie w plecy, wyganiając za drzwi własnej redakcji. A właśnie tak postąpili „bojówkarze” Metodego. Innych moich kolegów po prostu pobili. Kiedy zaś ja próbowałem wziąć słuchawkę telefonu, żeby wezwać milicję, to telefon wyrwano mi z rąk. — A na co, Pana zdaniem, liczyli i liczą ci przebrani w sutanny bojówkarze? — Myślę, że oni po prostu sprawdzają naszą wytrzymałość i oprócz tego chcą śledzić, jak zareaguje władza. Przecież w ostatnich latach sutanna księdza stała się swoistym narzędziem wpływu na urzędującą władzę. Człowiek w sutannie staje się nietykalny, bez względu na to, co robi. O tym nie raz mógł się przekonać i metropolita Metody, tym bardziej że ma tak wpływowych protektorów jak patriarcha moskiewski. — Panie Jewhenie, proszę opowiedzieć czytelnikom „Słowa Proświty” o historii powstania „Naszej wiry”. — Jak pan rozumie, w czasach radzieckich „Nasza wira” nie mogła ukazywać się legalnie. I chociaż były to już czasy gorbaczowowskiej „pieriestrojki”, drukowaliśmy ją w krajach nadbałtyckich, potem przerzucaliśmy na Ukrainę i rozprowadzaliśmy nielegalnie. Z czasem redakcja gazety mieściła się w pomieszczeniu Muzeum Tarasa Szewczenki, a w 1998 roku metropolita Dymitr zaproponował nam pomieszczenie w budynku należącym do Patriarchatu UAOC. — Chcę doprecyzować — chodzi o jedną jedyną, do tego niewielką salę w budynku na Włodzimierskiej Górce? — Właśnie tak. Ale sprawa wcale nie dotyczy metrów kwadratowych. Człowiek, który obecnie nazywa siebie metropolitą Metodym, chce za wszelką cenę zniszczyć „Naszą wirę”. Przecież uważa się za pełnoprawnego gospodarza i kierownika powierzonego mu przez poprzednią władzę „obiektu religijnego”. Dla Metodego to całkiem wymierne korzyści materialne. Coś w rodzaju stanowiska pierwszego sekretarza komitetu obwodowego partii komunistycznej czy może sekretarza do spraw ideologii… I metody, którymi walczy z nami, swoimi oponentami, są całkiem rozpoznawalne — przyjść i wyrzucić redakcję na ulicę, a pomieszczenie zabrać. — Przy okazji, co dzieje się teraz w pomieszczeniu redakcji „Naszej wiry”? — Pieczęcie z drzwi redakcji zostały zerwane i w naszej sali rządzą się metodowcy. Grzebią w naszych komputerach, wyrzucają nasze papiery, postępują jak prawdziwi bandyci. Innego słowa nie potrafię znaleźć. I ta sytuacja nie zmieni się dopóty, dopóki nie zostanie przeprowadzona lustracja także wśród ludzi, którzy mają święcenia duchowne. W przeciwnym razie nigdy nie pozbędziemy się „podrzuconych kukułczych jaj”. I do cerkwi nadal będą przychodzić ludzie nie tylko bezduchowi, ale i wrodzy ukraińskiej idei oraz ukraińskiej Cerkwi. Zapisała Łesia WORONINA. LIST CZYTELNIKA — DO DRUKU! 4 lutego na pomieszczenie redakcji gazety „Nasza wira” dokonano bandyckiego napadu. Postanowiliśmy zwrócić się o wyjaśnienia do Jewhena SWERSTIUKA, redaktora naczelnego „Naszej wiry”, wieloletniego więźnia politycznego, człowieka, który dla wielu Ukraińców jest symbolem uczciwości, bezkompromisowości i przyzwoitości. Kremla, pan Borys był jednym z niewielu rosyjskich polityków, który poparł w wyborach na Ukrainie Wiktora Juszczenkę i nawet został uczestnikiem Pomarańczowej Rewolucji, występując na Majdanie Niepodległości. Wygląda na to, że Juszczenko, chcąc czy nie chcąc, wykonał otwarty wypad przeciwko Putinowi. Jeśli chodzi o samego Niemcowa, to oświadczył on, że stanowisko doradcy Prezydenta Ukrainy będzie dla niego pracą społeczną. Zaznaczył również, że na Ukrainie należy przyjąć ustawę o nacjonalizacji, gdzie jasno określono by, które przedsiębiorstwa będą reprywatyzowane, a lista reprywatyzacyjna, według jego słów, powinna być krótka, aby poprawiał się klimat inwestycyjny. „KONTRABANDA — STOP!” Premier Julia Tymoszenko ogłosiła rozpoczęcie realizacji programu walki z kontrabandą „Kontrabanda — stop!”. Według jej słów, program zostanie zatwierdzony na posiedzeniu rządu 23 lutego. Julia Wołodymyriwna obiecała, że rząd do tego dnia przejrzy wszystkie ustawy, aby zlikwidować wszelkie możliwości dla kontrabandy. Za opracowanie zmian do ustaw odpowiadać będzie pierwszy wicepremier Anatolij Kinach. Z drugiej strony rząd stworzy „białe i czarne listy importerów oraz eksporterów”. Oczywiste jest, że łamiący prawo, czyli „czarni” przedsiębiorcy, będą przechodzić bardzo surową kontrolę, a struktury siłowe na czele z SBU stworzą „mobilne grupy postauditkontroli”, w skład których wejdą przedstawiciele służby celnej, straży granicznej, MSW, SBU i Ministerstwa Transportu. Grupy te, według słów pani Tymoszenko, będą miały nadzwyczajne prawa: będą zatrzymywać i sprawdzać wszelkie ładunki, doliczać podatki i opłaty celne. „Będą przeprowadzać kontrolę krzyżową — na wszystkich drogach, liniach kolejowych, autostradach, w magazynach!”, — obiecała premier, zaznaczając, że postauditkontrola to nie wymysł, a światowe doświadczenie, na przykład we Włoszech z powodzeniem była stosowana. Według niej rząd wraz ze strukturami siłowymi opracowuje ponad 50 środków w zakresie walki z kontrabandą. Określane będą firmy-kontrabandyści, a także sądy i sędziowie, którzy „pracują” na ich rzecz. W tym celu Ministerstwo Sprawiedliwości przeprowadzi inwentaryzację orzeczeń sądowych z lat 2004—2005 dotyczących spraw na cłach. Za starej władzy w kontrabandę były zamieszane praktycznie wszystkie struktury państwowe, oświadczyła premier, a urzędy celne nawet rywalizowały między sobą o prawo przepuszczania kontrabandy. Dlatego jeśli wszystkie te środki trafią nie do czyjejś kieszeni, a do budżetu państwa, to państwo otrzyma dziesiątki miliardów hrywien. Przygotował Ołeksandr SOŁONEC.
Maschinelle Übersetzung
Niektórzy z kierowniczego grona pospiesznie zaczęli przemalowywać swoje sztandary z biało-błękitnych na pomarańczowe, nie chcąc przy tym rozstawać się z obżytymi, eleganckimi gabinetami… Jeszcze rok temu nikt nawet nie mógł pomyśleć o tym, że cierpliwość narodu się wyczerpie i że wyjdzie on na place, rozpościerając nad światem jaskrawe płótna swoich nadziei… Podstępna władza na szczeblu państwowym jeszcze na początku ubiegłego roku dopuściła się działań fantastycznych z punktu widzenia zdrowego rozsądku: zamierzała zorganizować rozłam w samym sercu ukraińskiej duchowości — w Narodowej Spilce Pisarzy Ukrainy. Z Chersońszczyzny do Kijowa wyruszyło blisko dziesięciu członków NSPU na czele z poetą-amatorem (?!) W. Serednią, który w tym czasie zajmował stanowisko zastępcy przewodniczącego obwodowej administracji państwowej. I oto zarząd Narodowej Spilki Pisarzy na czele z Wołodymyrem Jaworiwskim zwołuje już swój prawomocny, nadzwyczajny zjazd. Już wtedy wielu z nas uwierzyło w siłę zjednoczonego narodu, po którego stronie bez wahania stanęli ludzie, których uważamy za żyjących klasyków — Dmytro Biłous, Pawło Zahrebelnyj, Dmytro Pawłyczko, Pawło Mowczan… Masowy zryw narodu na Majdanie Niepodległości był apogeum ludzkiego protestu, swoistą kulminacją walki. A pierwszą jaskółką tego wyjątkowego historycznego postępu trzeba rzeczywiście uznać zjazd ukraińskich pisarzy pod otwartym zimowym niebem… Zjazd odbył się w sobotę, a już w poniedziałek na początku dnia pracy czekała mnie prawdziwa egzekucja: „Jak ty, taki i owaki, mogłeś udać się na to zbiegowisko?” Chciano ogłosić niesfornemu dziennikarzowi naganę. Nie wyszło — nie było podstaw prawnych, bo także samego składu winy jako takiego nie było. Nietrudno przypomnieć sobie, jak gorliwie wszystkie bez wyjątku struktury państwowe i środki masowego przekazu agitowały wyłącznie za kandydatem władzy… Kiedy po raz pierwszy w obwodowej Chersońskiej telewizji oczekiwano na transmisję na żywo z udziałem Wiktora Janukowycza, dzień i noc myto korytarze, układano dywany, wymieniano żyrandole, a nawet kupowano drogie palmy. Kilka dni przed 21 listopada nasz region odwiedził wybitny poeta współczesności, Bohater Ukrainy Dmytro Pawłyczko. Jestem dumny z tego, że mogłem pomóc Dmytrowi Wasylowiczowi zrealizować telewizyjne nagranie jego apelu do widzów Ukrainy, w którym mówiono o tym, że daleko nie wszyscy mieszkańcy ziemi tawryjskiej popierali prorządowego kandydata. Nagraliśmy wystąpienie Dmytra Pawłyczki wieczorem przy chersońskim dworcu kolejowym, akurat wtedy, gdy miejscowe władze pospiesznie wysyłały do Kijowa cały pociąg duchownych, którzy mieli agitować za Janukowyczem… Tak więc na Ukrainie wtedy zrozumiano, że także na Południu popiera się kandydata narodowego. Dziś istnieje obawa, że przemalowani renegaci zdołają bez przeszkód przyczepić się także do nowego systemu władzy. Aby do tego nie dopuścić, wszyscy musimy wykazać swoje obywatelskie stanowisko…
z
Walerij KULYK, m. Chersoń
Maschinelle Übersetzung
Powołanie lidera rosyjskiej partii „Unia Sił Prawicowych” Borisa Niemcowa na doradcę Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki wywołało niejednoznaczną reakcję, szczególnie w Federacji Rosyjskiej. Mimo że, według słów pana Niemcowa oraz rzeczniczki prasowej Prezydenta Iryny Herasczenko, to powołanie ma na celu ożywienie stosunków, przede wszystkim gospodarczych, między Ukrainą a Rosją, poprzez maksymalne przyciągnięcie rosyjskich inwestorów na nasz rynek, — w rzeczywistości to wydarzenie może obecnie jedynie skomplikować stosunki między oficjalnymi Kijowem a Moskwą. Jak wiadomo, pan Niemcow nie jest dziś wpływowym rosyjskim politykiem, reprezentuje dość słabą opozycję wobec reżimu Władimira Putina. Mimo stanowiska oficjalnego
Maschinelle Übersetzung
POGLĄD
Powoływanie przez Prezydenta Ukrainy na stanowiska ministrów, a także szefów obwodowych administracji państwowych wywołuje niejednoznaczną reakcję społeczeństwa. Nikt nie zwraca uwagi na protesty, które mają miejsce w związku z nominacjami szefów Charkowskiej obwodowej administracji państwowej — Arsena Arakowa, któremu zarzuca się obojętność wobec spraw ukraińskich, oraz szefa Dniepropetrowskiej obwodowej administracji państwowej Serhija Kasjanowa, który podczas wyborów popierał Wiktora Janukowycza. Oprócz zastrzeżeń dotyczących części szefów administracji, nie wszystkim do gustu jest także nowy minister obrony Anatolij Hryćenko. Zdążył on już zademonstrować swoją rosyjskojęzyczność, mimo że jest urzędnikiem państwowym. Z niektórych poufnych źródeł wiadomo, że Anatolij Hryćenko zdążył już upokorzyć narodowo uświadomionych generałów, dzięki stanowczemu stanowisku których w nocy z 27 na 28 listopada 2004 roku nie doszło do tragedii. Wywołało to oburzenie wśród generalicji. Podobne nastroje panują także wśród ukraińskich pedagogów w związku z powołaniem na stanowisko ministra oświaty Ukrainy socjalisty Stanisława Nikołajenka. Z jednej strony wzmocnieniu tych nastrojów sprzyja fakt, że lider socjalistów O. Moroz zarejestrował w parlamencie projekt ustawy o językach, w którym język rosyjski ma otrzymać status specjalny. Na pytanie jednej z dziennikarek, czy pan minister nie uważa, że porządek dostępu do wiedzy w języku ukraińskim, który obecnie istnieje w tak zwanych rosyjskojęzycznych regionach, jest obraźliwy dla rdzennego narodu ukraińskiego, minister odpowiedział, że „przeginać przez kolano, jak próbował to robić ktoś, nikomu się nie uda. Przede wszystkim trzeba tu wychodzić z tego, że 95 procent książek wydawanych na Ukrainie jest rosyjskojęzycznych, a większość programów telewizyjnych i filmów również jest rosyjskojęzyczna”. To z kolei wywołuje niepokój wśród członków Proświty i obawy, że przy takiej filozofii pierwszego oświatowca Ukrainy trudno będzie powstrzymać agresywny proces rosyjskojęzycznej globalizacji Ukrainy. I to bynajmniej nie jedyny moment, który skłania do zastanowienia, do jakiego brzegu zmierza ukraińska oświata.
„Nie akceptuję tego, żeby do szkoły przychodził ksiądz i kierował procesem nauczania” — powiedział także S. Nikołajenko. Jego pogląd na problem nauczania etyki chrześcijańskiej w szkole jest następujący. Gdy padło na ten temat pytanie, minister zadał kontrpytanie: „Nie jestem przeciwko etyce, nie jestem przeciwko chrześcijaństwu, tylko nie wiem, co zrobić z etyką muzułmańską”. Nie uważa on, by nauczanie etyki chrześcijańskiej mogło znacząco ograniczyć wpływ na młodzież takich patologii, jak pijaństwo i narkomania. Minister oświaty i nauki proponuje „swój przepis” na wyjście z tego kręgu — stworzyć w szkołach kompleksy sportowo-rozrywkowe „Kozacki hart”.
z
Halyna Lewycka
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
wypłacili, emeryturę podwyższyli, pojawiły się miejsca pracy, w życiu — stabilność, wiara w przyszłość. Wiktorowi Juszczence szczerze współczuję z powodu śmierci matki, zła mu nie życzę, tylko zdrowia i sukcesów. Chcę, żeby uczciwie pracował na dobrobyt narodu, dobro całej Ukrainy. MUSEJKO Olga Wasyliwna, sprzedawczyni: Ze zwycięstwa Juszczenki nie jestem zadowolona. Głosowałam na Wiktora Fedorowycza Janukowycza. Za rządów Wiktora Janukowycza u nas przynajmniej miejsca pracy się pojawiły, pensję zaczęli wypłacać na czas, ulgi przywrócili. Emerytom W. Janukowycz podwyższył emeryturę. Ludzie zaczęli odczuwać wsparcie. Cóż, opinii donieczan raczej nie nazwiesz jednomyślnymi. Lecz, pomimo różnych poglądów i stosunku do nowej władzy, każdy czeka na praktyczną realizację obietnic. I my także będziemy mieć nadzieję na wczesną wiosnę i szybką odnowę Ukrainy. Olga SKRYPKINA
Maschinelle Übersetzung
VOX POPULI KUZNIECOW Wałerij Wiktorowycz, specjalny korespondent tygodnika “Horod” (“Miasto”): Do Wiktora Andrijowycza Juszczenki odnoszę się normalnie. Podobają mi się jego pierwsze zarządzenia dotyczące zatrudnienia inwalidów. Chciałoby się, żeby obniżył, tak jak obiecywał, opodatkowanie. Jeśli za czasów rządów W. Juszczenki w państwie nie będzie gorzej niż teraz, to będą go nosić na rękach. TARASIUK Nadija Jefremiwna, emerytka: Głosowałam na Wiktora Janukowycza i czekałam na jego zwycięstwo. Byłam przeciwko W. Juszczence, a zwłaszcza przeciwko J. Tymoszenko. Nie wierzę ich obietnicom. Proszę spojrzeć na ceny! Nie odpowiadają naszym emeryturom. Lepiej nie chodzić na bazar. Pies gryzie te kości, które kupujemy na barszcz. A i czynsz jest wysoki. Sam W. Juszczenko nas obrażał, nazywał bydłem, ogolonymi, bandytami. — Kiedy? — Tak w telewizji transmitowali! A J. Tymoszenko na Majdanie Niepodległości obiecywała obwody doniecki i ługański ogrodzić drutem kolczastym… — A “5 kanał” u was transmitują? — Nie. I proszę powiedzieć, jak można z takim Prezydentem żyć? Boimy się, że W. Juszczenko zetrze nas na proch. Ludzie boją się tego, o czym mówili ci liderzy. U nas mówią, że i kopalnie zamkną. Zamiast tego będą tu z zagranicy przywozić odpady jądrowe. Zrobią z Doniecka wysypisko. Wiktora Janukowycza bardzo mi szkoda! Nawet płakałam. Jakaż to niesprawiedliwość! Sąd Najwyższy po trzeciej turze skarg nie rozpatrywał. Słowa nie dawali powiedzieć, śmiali się z tego, że po ukraińsku nieprawidłowo mówili. Natalii Witrenko nawet do sali nie wpuścili. Wszyscy tam bandyci i sknery. STAS Tetian Wołodymyriwna, inwalida drugiej grupy, m. Makijiwka: Głosowałam na Wiktora Andrijowycza we wszystkich trzech turach. Wierzyłam w jego zwycięstwo, wiedziałam, że on jednak obroni prawdę, pomoże narodowi, emerytom, inwalidom. Moja córka i zięć brali udział w kampanii wyborczej. Nawet wnuk (ma 2 latka i 7 miesięcy) krzyczał codziennie: “Babciu, Juszczenko zwycięży!” Dzień i noc nie spaliśmy, martwiliśmy się o wyniki wyborów, o naszą przyszłość. Oglądaliśmy “Erę”, wiadomości, łowiliśmy każde słowo. Cieszę się, że Wiktor Juszczenko jest Prezydentem, a Julia Tymoszenko — Premierem. KRUGLOWA Ludmyła Ołeksandriwna, studentka, m. Makijiwka: Z przyjściem do władzy Wiktora Juszczenki nie jestem zadowolona, bo głosowałam na Wiktora Janukowycza, chciałam jego zwycięstwa. Ale skoro W. Juszczenko jest Prezydentem, będę mieć nadzieję, że wesprze studentów, czekam na spełnienie wszystkich obietnic. ORŁOW Petro Iwanowycz, górnik na emeryturze: Osobiście działań W. Juszczenki jako prezydenta Ukrainy póki co nie widziałem. Jakim jest człowiekiem, nie wiem. Będziemy sądzić po czynach. Jak to mówią, kura jeszcze z jajkiem. A czekałem i czekam na zwycięstwo Wiktora Janukowycza. Dlaczego? Od 1998 roku nie otrzymywałem pensji. Żona lepiła pierogi, ja — sprzedawałem. A Wiktor Fedorowycz zwrócił nawet to, czego nie spodziewałem się otrzymać. Człowiek nie tylko powiedział, ale i zrobił. SZEWCZUK Ludmyła Iwaniwna, przedsiębiorca: Głosowałam na Wiktora Juszczenkę. Jak większość, chciałam czegoś nowego, lepszego. Czyż nie jesteśmy tego warci? W. Juszczenko obiecywał udzielić wsparcia małemu i średniemu biznesowi. Dzisiaj duszą nas podatkami. Sprawdzają, karzą i znowu sprawdzają. Oczywiście rozumiem, kontrola jest potrzebna. Przedsiębiorca powinien oddawać środki do budżetu, ale przecież i sam jakąś kopiejkę ze swojego biznesu powinien otrzymywać. Gdyby podatki były przemyślane, płacilibyśmy je bez pretensji. Ale przecież i koszt wynajmu pomieszczenia dzisiaj znacznie wzrósł, zwiększyły się wydatki. Tak, mój sklep od 1997 roku płaci koszty eksploatacyjne do ŻEK-u. A dach choć raz nam remontowali? Płacimy 84 hrywny miesięcznie, na rok — około 1000. I czyż tylko my pod tym dachem pracujemy? Za środki zapłacone ŻEK-owi już dawno zainstalowałabym w sklepie nowe rury. W małym i średnim biznesie potrzebne są zmiany, wyważone decyzje. W polityce Wiktora Andrijowycza Juszczenki pokładam wszystkie nadzieje. SADIJACHMETOW Janosz Kadyrowycz, ochroniarz: Głosowałem na Wiktora Fedorowycza Janukowycza we wszystkich trzech turach, ale nasz kandydat na prezydenta nie przeszedł. Bardzo mnie to zasmuciło. Przeciwko W. Juszczence nic nie mam. Nie znam tego człowieka. A Wiktor Janukowycz to nasz ziomek, wiele zrobił dla naszego regionu i Doniecka w szczególności. Za W. Janukowycza przynajmniej żyć stało się łatwiej. Pensję Prezydent Ukrainy Wiktor Andrijowycz Juszczenko przebywał w Doniecku. Obok rady obwodowej gorąco powitali go zarówno przeciwnicy, jak i zwolennicy. Śnieżki i kwiaty poleciały w stronę Prezydenta… Jak odnoszą się do Prezydenta mieszkańcy wschodniej części państwa dzisiaj, skoro oni, jak nas niektórzy przekonywali, pielęgnowali ideę federalizacji, ogłaszając Pomarańczową rewolucję puczem, zamachem stanu.
Maschinelle Übersetzung
Bezcenny zabytek czy falsyfikat? Podróbka czy prawdziwy dokument kulturowo-historyczny, spuścizna ukraińskiej historii i kultury? Polemika nie cichnie. Oczywiście większość specjalistów badających tę kwestię to zwolennicy hipotezy o autentyczności Księgi Welesa i jej historycznej wiarygodności. Przeciwstawiają im się stronnicy teorii o sfałszowaniu tajemniczych tabliczek (zdaniem uczonych oryginał Księgi Welesa to kilkadziesiąt zwykłych tabliczek z tekstem). Minęło 50 lat od chwili pierwszej publikacji Księgi Welesa, przeznaczonej dla masowego czytelnika. Temat jest tak polemiczny, że nawet niewielkie konferencje na ten temat mogą dać fory w rozpalaniu emocji każdej kampanii wyborczej. Tak stało się i 4 lutego. W jednej z przytulnych sal Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego odbyła się konferencja poświęcona Księdze Welesa. Zebraniem kierował prof. Iwan Pylypowycz Juszczuk, znany wykładowca, autor wielu podręczników do języka ukraińskiego, filolog z Bożego nadania. Na jego zaproszenie do Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego przybyli znani specjaliści z zakresu filologii, historii, a także po prostu zainteresowani ludzie. Przede wszystkim warto odnotować obecność i aktywny udział w dyskusji autora projektu, tłumacza i interpretatora Księgi Welesa Borysa Jacienki, dyrektora Instytutu Języka Ukraińskiego Wasyla Niemczuka oraz, jak to się mówi, główną poganką Ukrainy, ideolog ukraińskiego skrajnie prawicowego ruchu, założycielkę Ukraińskiej Duchowej Akademii Rodzimowierców Halinę Łozko. Zaciekły spór wywołało już pierwsze wystąpienie, dotyczące historii pojawienia się Księgi Welesa dla szerokiego ogółu. Chodziło przede wszystkim o nazwiska pułkownika A. Izenbeka i Jurija Mirolubowa, którzy we dwóch, od 1925 roku, dali światu szansę „dotknięcia” tajemnicy, a jednocześnie owinęli półmitologiczne tabliczki szatami tajemniczości. Mówiono, że biały gwardzista Izenbek w ogóle nie ma żadnego związku z Księgą Welesa. Twierdzono, że taka tajemniczość, jaką zastosowali Izenbek i Mirolubow, nie jest niczym innym jak próbą ukrycia falsyfikatu, czyli całkowitego braku tych tabliczek. Jedynym usprawiedliwieniem tego jest fotografia jednej z tabliczek, cały zbiór bowiem zniknął w wirze drugiej wojny światowej. Lecz na korzyść autentyczności Księgi Welesa przemawia proste powiedzenie: „Celowo nie wymyślisz”. Tekst tabliczek, czyli ich przekład, ma bowiem własny, swoisty styl. Narracja, która płynie jak woda i płonie sakralnym ogniem. Aby potwierdzić lub obalić swoje hipotezy, uczestnicy dyskusji trzymali się skrajnie emocjonalnych stanowisk. Na przykład zwolennicy autentyczności Księgi Welesa zwracali uwagę na faktografię historyczną, czyli obecność w tekstach tabliczek pisemnych dowodów na znaleziska archeologiczne, które miały miejsce później niż czasy, gdy tajemnicze teksty trafiły w ręce Izenbeka. Inne zdanie miał pan Niemczuk. To właśnie on bronił stanowiska zwolenników hipotezy podróbki. Jako filolog on
hipotezy skorzystał z głównej broni — języka tekstów Wełesowej księgi. Jego zdaniem wiele słów, które występują na drewnianych tabliczkach, a dokładniej mówiąc — w tłumaczeniach (bo żaden ze specjalistów nie widział tabliczek na własne oczy), pojawiło się w języku znacznie później niż czasy, kiedy mogła powstać Wełesowa księga. Wówczas zwolennikom autentyczności tekstów pozostaje jedynie stwierdzić, że autorzy tabliczek podróżowali w czasie. Oczywiście to żart. Ale w końcu szala dowodów i przypuszczeń się wyrównała, a zwykły człowiek już nie wie, w co wierzyć. Przede wszystkim jednak odbiera on Wełesową księgę jako ciekawy dorobek literacki i w tym tkwi kamień węgielny. Pan Niemczuk bardzo krytycznie odnosi się do wprowadzenia Wełesowej księgi do programu szkolnego, ponieważ proponuje się ją przede wszystkim jako zabytek historyczny, tak samo jak „Słowo o wyprawie Igora” i „Opowieść minionych lat”… Spory nie cichną. Z upływem czasu znikają ostatnie krople kompromisu. Dla ukraińskich pogan Wełesowa księga jest swoistą biblią, dla filologów i historyków — przedmiotem niekończących się badań i sporów, dla ucznia — kolejną książką, którą program szkolny nakazuje przeczytać. Czy zatem można odbierać jej prawo do istnienia? Tak, jej autentyczność jest równie iluzoryczna, jak sztuczność. Ale tym bardziej interesująca. Bez niepewności na świecie jest smutno.
z
Kostiantyn STROHINOW
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
los narodów Europy Środkowo-Wschodniej po II wojnie światowej spoczywa nie tylko na J. Stalinie, ale także na przywódcach USA i Wielkiej Brytanii. Jesteśmy przekonani, że także inne narody europejskie niejednoznacznie oceniają skutki konferencji. J. Stalin był inicjatorem wielkiego głodu oraz represji politycznych, które doprowadziły do wielomilionowych strat wśród Ukraińców i innych narodów. Dążenie do postawienia pomnika głównym uczestnikom konferencji traktujemy jako zniewagę pamięci milionów zabitych i poszkodowanych ludzi. Zwracamy się do cnót moralnych nowej ukraińskiej władzy, uważamy za niedopuszczalne upamiętnienie postaci J. Stalina w jakiejkolwiek formie. Jesteśmy przekonani, że w zaistniałej sytuacji pompatyczne obchody rocznicy konferencji wraz z postawieniem pomnika burzą społeczeństwo, świadczą o niechęci do pozbycia się narzuconych przez radziecką propagandę stereotypów historycznych, o niebezpiecznym dążeniu do kontynuowania polityki skierowanej na światopoglądowy i polityczny rozłam naszego kraju. Uważamy, że władza państwowa musi wtrącić się w dalszy przebieg wydarzeń i zatrzymać przygotowania do postawienia pomnika. GŁOS NARODU Zespół Naukowo-Badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa 9 lutego 2005 roku m. Kijów Wielce Szanowny Wiktorze Andrijowyczu! Ze środków masowego przekazu dowiedzieliśmy się o zamiarach rządu Autonomicznej Republiki Krymu uczczenia 60. rocznicy konferencji jałtańskiej (krymskiej) z 1945 roku poprzez postawienie pomnika przywódcom rządów trzech państw sojuszniczych, którzy byli jej uczestnikami — F. Rooseveltowi (USA), W. Churchillowi (Wielka Brytania), J. Stalinowi (ZSRR). Zamiary te, jak i sama konferencja oraz jej główni uczestnicy, są niejednoznacznie odbierane przez ukraińskie społeczeństwo. Aktywnie protestują przeciwko postawieniu pomnika przedstawiciele narodów deportowanych w 1944 roku z terytorium Półwyspu Krymskiego, szereg organizacji społecznych i politycznych Ukrainy oraz zagranicy. Konferencja jałtańska z 1945 roku odegrała ważną rolę w uzgodnieniu działań jej uczestników na końcowym etapie II wojny światowej, w powojennym urządzeniu Europy, w stworzeniu ONZ. Jednakże miała ona znamiona separatystycznego spisku przywódców trzech państw w celu podziału stref wpływów w powojennym świecie. Wszystkie kraje Europy Środkowo-Wschodniej znalazły się w strefie wpływów totalitarnego reżimu radzieckiego, co zahamowało rozwój narodów europejskich i całej ludzkości na pół wieku. Dlatego odpowiedzialność historyczna za
Maschinelle Übersetzung
MIKROKRONIKA. Historyczne wydarzenia związane z wyborem ogólnonarodowego Prezydenta Ukrainy, ogólnonarodowej Pani Premier oraz młodego rządu, a także tempo, które nabrali od pierwszych dni swojej kadencji, poruszyły inicjatywy setek tysięcy, jeśli nie milionów, obywateli państwa. Ten ruch obserwujemy także wśród odwiedzających redakcję i korespondentów „Słowa Proświty”. Zwiększyła się liczebność „pielgrzymów”, którzy proponują wydrukować w gazecie odezwy lub listy otwarte do Prezydenta Wiktora Juszczenki (na przykład kolektywu pracowników przedsiębiorstwa czy instytucji, którzy poświadczają fakty własnymi podpisami na kilku stronach). Otrzymujemy wiele listów, w szczególności wierszy, których autorzy zwracają się do pana Wiktora Juszczenki czy pani Julii Tymoszenko z różnorodnymi życzeniami, prośbami, wykładają swoją wizję sytuacji i przyszłości. W końcu tę tendencję — kiedy obywatele całej Ukrainy zwracają się ze swoimi problemami od razu do pierwszej osoby w państwie — można zobaczyć nawet w codziennych telewizyjnych reportażach i relacjach z miejsc wydarzeń. Wczoraj przyszły do naszej redakcji mama z córką, które przyjechały do Kijowa z miasta Słowiańsk w obwodzie donieckim. Przywiozły fotografie z działalności miejscowego oddziału „Proświty”, a oto opowiedzieć o wydarzeniach w Słowiańsku, o obecnej tamtejszej sytuacji po wyborach do publikacji w gazecie boją się. Boją się o swoje życie. „Oto kiedy — mówią — Prezydent i rząd zaprowadzą tam u nas porządek, wtedy...”. Wiadomo, że kult jednostki rodzi nie tyle sama osoba, co otoczenie, przy czym niekoniecznie to najbliższe. U źródeł kultu cara, imperatora, dyktatora leży elementarny strach i lenistwo „prostych” ludzi, „zwykłych” obywateli, którzy zamiast zadać sobie trud pofatygowania się i wymagania na szczeblu lokalnym rozwiązania swoich lokalnych (a niekiedy i indywidualnych) problemów, od razu próbują bić w największy dzwon na Ukrainie. Podczas gdy na Ukrainie, jak w każdym państwie, istnieje pewien porządek i system zasad komunikacji między kierownictwem a obywatelami. Aby choć powierzchownie wyjaśnić, jaki porządek zwracania się obywateli do wyższego kierownictwa istnieje obecnie, postanowiłem przeprowadzić mały eksperyment. Tym bardziej, że znalazł się ku temu całkiem szlachetny powód informacyjny — wyszła drukiem moja książka „Po sąsiedzku, Polski wektor”, w której wspomina się 383 osoby, w tym osoba Wiktora Juszczenki wspominana jest sześć razy: na stronach 71, 184, 185, 210, 325, 404. Zatem napisałem na stronie tytułowej krótką dedykację i dla czystości eksperymentu nie poszedłem do kancelarii Prezydenta Ukrainy jako dziennikarz, który mimo wszystko ma jakieś umiejętności i przywileje, a „wypuściłem” zwykłą obywatelkę — żonę, którą poprosiłem o wykonanie tylko jednej rzeczy: przekazanie książki z dedykacją do Kancelarii. A tam — jak chcą lub jak mogą. Żadnych wymagań, żadnych pretensji. Książka to książka, z Wiktorem Andrijowyczem znamy się osobiście, moje problemy rozwiązuję sam, a od Prezydenta potrzebuję chyba tylko tego, żeby był żywy i zdrowy. Rano o 8.30 żona weszła do budynku przy ul. Szołkowycznej 12, gdzie znajduje się kancelaria Prezydenta Ukrainy. W dużym holu po lewej stronie za okienkiem siedziała dyżurna, w głębi pomieszczenia — włączony telewizor, krzesła wzdłuż ścian, kilku odwiedzających. Po prawej stronie — kilka schodków i dalej drzwi z napisem „Kancelaria”. Wchodząc w te drzwi, odwiedzający trafia do długiego korytarza. Naprzeciw żony — jakiś urzędnik: „Jeśli Pani w sprawie amnestii, wtedy trzeba się zarejestrować. Ach, w innej sprawie? Wszystko jedno — zarejestrować się”. Zaprowadził do pokoju rejestracji. Żona podeszła do okienka, przedstawiła legitymację i wyjaśniła cel swojej wizyty. Pani za okienkiem zapisała dane osobowe żony na kartę rejestracyjną i zaproponowała przejście do pokoju przyjęć odwiedzających teraz, z rana, bo w ciągu dnia bywa kolejka do 100 osób. Już znany urzędnik zaprowadził żonę do innego korytarza, do pokoju, gdzie siedział mężczyzna w wieku około 35 lat, który od razu zapytał: „W jakiej sprawie?”. Żona odpowiedziała, że przyszła zostawić książkę w prezencie Prezydentowi na polecenie męża, który pracuje w „Słowie Proświty” i jest autorem tej książki. „Mężczyzna znowu zapytał, czy się zarejestrowałam. Potem razem ze mną wyszedł z gabinetu, poszedł do rejestracji, wziął moją kartę i weszliśmy w pierwsze drzwi w korytarzu, którym właśnie szłam. Tam było dwóch mężczyzn. Jeden spojrzał na książkę i powiedział, że ją chyba można wziąć do biblioteki, ale zapytał, czy jest list. Powiedziałam, że dedykacja jest napisana na stronie tytułowej książki. Zapytali, po co napisana jest ta książka. Wyjaśniłam, że dla poprawy naszych stosunków z Polską. Oni mi poradzili napisać list i w nim wyłożyć cel przekazania książki” — opowiedziała żona. I jeszcze powiedzieli, jeśli tę książkę chce podarować autor, to niech przyjdzie sam, żeby rejestracja była na jego nazwisko. I to można zrobić jutro. Jutro był piątek, żona poszła na pocztę i spokojnie wysłała książkę. Koniec łączności... Tak szczegółowo wyłożyłem ten niewielki epizod naszego życia nie dla krytyki, a dla lepszego wyobrażenia czytelnikom, w jakich okolicznościach mogą się znaleźć, jeśli zechcą zwrócić się do pierwszej linii aparatu prezydenckiego. Nawet jeśli przyjdą nie z prośbą o amnestię, a z propozycją przyjęcia w prezencie książki, w której nasz Prezydent wymieniony jest na sześciu stronach, począwszy od 1996 roku. A tymczasem do Kijowa z obwodów i rejonów stale zwiększa się potok „pielgrzymów”, którzy kategorycznie i niezwłocznie wymagają od nowej władzy rozwiązania problemów, które gromadziły się przez poprzednie 13 lat. Jewhen HOŁYBARD. DZIWNE DZIWY. Opowiem o dziwach, które dzieją się w naszym starożytnym mieście — Białej Cerkwi. W samym jego centrum kilka lat temu nagle spłonął budynek Zgromadzenia Szlacheckiego — wybitnego zabytku architektury sprzed dwóch wieków. Widocznie komuś przeszkadzał, bo zajmował niemałą powierzchnię, którą można przeznaczyć pod dowolną zabudowę. Za to ruiny, które zostały po nim, już potem nie przeszkadzały nikomu. Natomiast dawno już przeszkadza naszej merii pomnik Tarasa Szewczenki. Już kilka lat z rzędu trwają spory między społecznością naszego miasta a jego kierownictwem, które proponuje „przenieść” pomnik, bo on, rzekomo, nie wpisuje się w zespół architektoniczny: obok niego — Sobór Przemienienia Pańskiego i kapliczka. Podczas gdy pomnik „wodza proletariatu” z ręką wycelowaną gdzieś w stronę sklepu jubilerskiego wcale merii nie przeszkadza. Widocznie dlatego, że ładnie się tutaj wpisuje. Zrozumiałe, że każdy zostawia bliżej siebie to, co mu droższe i potrzebniejsze. Ale przecież wtedy bardzo dziwnym jest fakt, że kolejną stację benzynową, tak potrzebną merowi, z jakiegoś powodu zbudowano nie obok jego mieszkania, a w pobliżu uwielbianego przez wszystkich białocerkwian dendroparku „Aleksandria” — dumy nie tylko naszego miasta, ale i Ukrainy, bo związany jest z jej historyczną przeszłością. Piszę — „kolejną” dlatego, że w Białej Cerkwi jest już kilka takich stacji benzynowych, nawet na jednej ulicy. Dokładnej liczby nie podaję umyślnie: przecież nie ma pewności,
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
że przez ten czas, zanim ukaże się mój materiał, ciężka ręka mera nie zbuduje jeszcze jednej. Dziwne jest także „wyznaczanie” Dnia Miasta w Białej Cerkwi. Jednego roku panu H. Szulipie zachce się świętować go w październiku, drugiego — w maju, a następnego — we wrześniu. Ale najbardziej dziwne było życzenie mera w 2004 roku: Dzień Miasta na jego rozkaz świętowano 11 września — w czasie żałoby wszystkich chrześcijan świata — w Dzień Ścięcia Głowy Jana Chrzciciela. Jeśli pan Szulipa jest ateistą i nie uznaje świąt religijnych, to jest to jego osobiste prawo. Ale jako urzędnik państwowy nie miał prawa ogłaszać dniem świątecznym 11 września, kiedy w całej Ukrainie ogłoszono go dniem żałoby. Bo w ten dzień, kiedy cała Ukraina współczuła rodzinom ofiar w Biesłanie, mieszkańcy Białej Cerkwi bawili się, śpiewali, tańczyli i puszczali fajerwerki. Na podstawie takich dziwnych faktów odnosi się wrażenie, że nasze miasto z dawnej hetmańskiej stolicy, wielkiego kozackiego miasta, przekształca się obecnie w taką sobie „ojcowiznę” kapryśnego pana. Szczególnie odczuliśmy to podczas wyborów prezydenta Ukrainy. We wszystkich placówkach oświatowych, organizacjach i instytucjach na polecenie mera prowadzono agitację tylko za jednym kandydatem. Być może dlatego, że za innego prawie nie trzeba było agitować — za nim opowiedziała się przeważająca większość wyborców. Szczególnie ciężka ręka mera zaznaczyła się w okresie kampanii wyborczej w środkach masowego przekazu. Cała lokalna prasa znalazła się pod presją miejskiego komitetu wykonawczego. Gazety „Zamkowa Hora” i „Hromadska Dumka” agitowały tylko za Janukowyczem ze zrozumiałych przyczyn — wszak są one organami miejskiej i rejonowej administracji państwowej. A to znaczy, że musiały chorować, czy też raczej — przejmować się tak samo, jak cały organizm — razem z głową. Regionalna gazeta ogólnopolityczna „Nowyny Kyjiwszczyny” tak samo znalazła się pod presją. Na przykład, tylko w nr 47 z 18 listopada 2004 roku całą stronę poświęcono na przedruk z „Komsomolskiej Prawdy” artykułu Gieorgija Briancewa „Swojego uczienika ja zapomniu nawsegda”. W nim nauczycielka z Doniecczyzny opowiada o swoim byłym uczniu, kandydacie na urząd prezydenta — Wiktorze Janukowyczu. Taki sam materiał tego samego autora pod tytułem „Pierwsza nauczycielka premiera” został wydrukowany w regionalnej gazecie „Jurjiwśka zemla”. Bardzo uważnie przeczytałam o tym, jak uczono przyszłego „premiera” i jak się uczył. Ale, jak widać, nauczycielka go nie douczyła. Inaczej pisałby bez błędów, nie kłamałby i szanowałby dziewczęta… Ale to już na sumieniu tej nauczycielki i jej nieudanego ucznia… A na sumieniu naszych białocerkiewskich dziennikarzy leży to, że na poparcie naszego prawdziwego narodowego Prezydenta Wiktora Juszczenki podczas całej kampanii wyborczej nie wydrukowano ani jednego materiału! I to już jest dziwne! Czyżby wszystkie organy prasy Białej Cerkwi zachorowały na chroniczne służalstwo? A przecież wiem, że prawie wszyscy dziennikarze z wymienionych redakcji, których zapytałam, głosowali na Wiktora Juszczenkę. Widocznie wszyscy oni symulowali lub zmuszeni byli symulować tę haniebną chorobę, żeby przetrwać w tak ciężkim okresie. Ale były wśród nich i wyjątki. Tak na przykład gazeta „Simja”, mimo nacisków miejskiego komitetu wykonawczego, podczas całego okresu wyborczego pozostawała neutralna. A redaktor regionalnej gazety „Sportywna Kyjiwszczyna” — Leonid Bojko od pierwszych dni nie ukrywał swojego „pomarańczowego” nastroju, w ogóle ignorując wszystkie „tuszowki” miejskiego komitetu wykonawczego, na które nie przychodził żaden z jego podwładnych. Nie bali się jego pracownicy występować na poparcie Wiktora Juszczenki, ponieważ nie chcieli brudzić się kłamstwem ani przed mieszkańcami Białej Cerkwi, ani przed całym narodem. Prawda, i nasz mer nie należy do lękliwych. Mimo tego, że jako urzędnik państwowy nie miał prawa osobiście agitować za jakimkolwiek kandydatem na prezydenta, pan Szulipa nie bał się agitować za Janukowyczem studentów Białocerkiewskiego Państwowego Uniwersytetu Agrarnego. Ale mimo wszystkich tych przeszkód i dziwów, moi rodacy nie poddali się kłamliwej propagandzie. A dlatego podczas obu tur zwycięstwo należało do Wiktora Juszczenki. I w tym już nie ma nic dziwnego. Taina BRATCZENKO, m. Biała Cerkiew LOGICZNE PYTANIE
Maschinelle Übersetzung
Obecnie niemal na wszystkich ulicach miasta słyszymy rosyjskojęzyczne „hity” z ciekawą informacją o tym, że „dievochki byvajut raznye: chiornye, bieliye, krasnye…” albo też przejmującą piosenkę o tym, że „malczik chochiet w Tambow…”. Niech już ten „malczik” jedzie nie tylko do Tambowa, ale gdzieś dalej, jeśli tego chce, a do nas niech wróci rodzima ukraińska piosenka! Nie bez powodu nasz śpiewny język rodził utalentowane, śpiewne dzieci. Bo w całym dawnym Związku Radzieckim nikt nie miał takich głosów, jak Jewgenija Mirosznyczenko, Bela Rudenko, Władimir Ljemiesziew, Borys Hmyra, Iwan Kozłowski, Anatolij Sołowianenko! I także teraz nie zabrakło utalentowanych śpiewaków. Szkoda, że nie często słyszymy piosenki Pawła Dworskiego, Jurka Jurczenki, Ołeksandra Ponomarowa, któremu klaskano nawet we Włoszech… Szkoda, że w naszym mieście wszystkie trzy kina mają rosyjskojęzyczne nazwy. W samym centrum miasta znajduje się kino im. Gorkiego (nazwane na cześć rosyjskiego pisarza proletariackiego, który zakazał tłumaczenia swoich utworów na język ukraiński). Obok niego — kino „Rodina”. Czyż naprawdę Ojczyznę Ukraińcy mieliby nazywać słowem z obcego języka? Czy tu chodzi nie o naszą Ojczyznę, lecz o obcą „Rodinę”? Chyba tak: przecież trzecie kino nosi nazwę „Rossija”… Czemu więc się dziwić, gdy w naszych instytucjach państwowych urzędnicy rozmawiają po rosyjsku? Choć przede wszystkim powinni wypełniać Ustawę o języku! Cieszy, że w naszym mieście są ludzie, którym nie jest obojętny ich rodzimy język. Na przykład w zeszłym roku już po raz czwarty, przy wsparciu partii „Sobor”, przewodnicząca Kijowskiego Obwodowego Kobiecego Towarzystwa im. Oleny Teligi — Olena Wowczenko zorganizowała obwodowy konkurs czytelników im. Oleny Teligi. W nim wzięli udział niemal wszyscy rejony obwodu. Wśród laureatów konkursu są także nasi białocerkiewianie.
Tajina BRATCZENKO, m. Biała Cerkiew
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
trwa 11 godzin, bez żadnych dni wolnych. Czekiści zaliczyli mnie do karnej 104 brygady, z brygadzistą-kryminalistą Symonenką z Charkowa, który trafił do obozu za ucieczkę i morderstwo. W mojej kartotece było zaznaczone: “Wykorzystywać tylko do ciężkich prac fizycznych”. To napisali mi czekiści w zemście za to, że nie zgodziłem się pracować jako “donosiciel”. Zimą mrozy dochodziły do 50—55 stopni. Zamiecie zbijały śnieg w ogromne zaspy, których nie dało się skruszyć kilofem. Pamiętam, jak my nocą, w ciemności pieców. Złoża te znajdowały się w skalistym wąwozie. Aby zrobić podejście do gliny, postanowiono wysadzić skałę amonalem. Rozległ się wybuch i stamtąd, niczym z ula larwy pszczół, posypały się zamrożone ludzkie zwłoki. Wiele zwłok. Więźniów politycznych, którzy mimowolnie stali się świadkami czekistowskiej zbrodni, gdzieś zabrano. Więcej nikt ich nie widział… UCIEKAĆ NIEMOŻLIWIE W latach 50., a i później, Norylsk oficjalnie przedstawiano jako pokazowe komunistyczne miasto. Międzynarodowa”. Zeków transportowano w brudnych ładowniach wypełnionych po brzegi barek i parowców. Pilnował ich podły i okrutny czekistowski konwój, który bał się otwierać luki ładowni, gdzie dusili się ludzie. Jedna barka z więźniami politycznymi na Jeniseju natrafiła na skałę i zaczęła tonąć. Jednak konwój nie otworzył luków i ludzie zginęli. W Dudince wyładowywano z barek obdartych, zarośniętych, zmarzniętych, pogryzionych do świerzbu przez komary ludzi, z oczami zapadniętymi z głodu. Były przypadki ucieczek więźniów. Wtedy bolszewicy ogłaszali nagrodę. Sto rubli za złapanego wcale nie dawali. Wtedy ludzie na zmianę lizali zardzewiałe śruby i skóra schodziła z języków. Na barkach karmili raz na dobę zupą z zgniłych ziemniaków. Spali na stojąco, obejmując się. Na pokład nie wypuszczali. Załatwiali się do beczek po rybach. Podczas sztormów barką bardzo kołysało, ludzi obijały beczki i deski pokładu. Śmiertelny rejs do Dudinki trwał prawie miesiąc. Ludzi z barek wyprowadzano po kolana w krwawym mazi i wymiocinach. Po wszystkich mękach drogi goły surowy brzeg początkowo wydawał się krajem obiecanej ziemi, rajem Bożym. Z Dudinki więźniów wieźli w głąb tundry… Z tych nieszczęśników mało kto przeżył i wrócił do domu. Prawie wszyscy oni znaleźli swój grób w tundrze tajmyrskiej, w skalistych górach, glinie i wiecznej zmarzlinie. Przywozili do Norylska także kryminalistów-urkagów, bandytów, morderców, złodziei, recydywistów, którzy stworzyli swoją wspólnotę i pod protekcją pobratymców-czekistów terroryzowali więźniów politycznych. Ale więźniowie polityczni z Zachodniej Ukrainy, Polski, Litwy zaczęli się grupować i stawiać im opór. Tymczasem ludzie ginęli w kopalniach, w rudniach, kamieniołomach. Ginęli od ciężkiej pracy, mrozów i zamieci. Normy wydobycia, i tak zawyżone, stale podnoszono, a jedzenie wydawano zgodnie z ich wykonaniem. Plus 1, plus 2, plus 3 dodawali za przekroczenie norm. Dodatek z owsianej zmarzniętej kaszy z plewami. Odpoczynku — żadnego: “Do pracy! Do pracy! Do pracy!” W barakach ludzie przebywali w nieludzkich warunkach. Spali jak śledzie w beczce, w wilgotnej odzieży, która nie wysychała. Spali “jodełką” i przewracali się na drugi bok wszyscy jednocześnie na komendę. Ciągły kaszel, bójki, czasem — rzeźnia. Ochrona szalała, za byle co — w zęby, za jakikolwiek opór — kula. Raport jeden — “próba ucieczki”. A dokąd uciekniesz? Do Dudinki — 100 kilometrów, do Magistrali Syberyjskiej — dwa i pół tysiąca. Ludzie chorowali, umierali, hamowało się wydobycie rudy. Naczelnik Norylskiego Kombinatu Metalurgicznego, generał KGB, przed swoimi podwładnymi stukał pięściami w stół: “Przywieźli nam wystarczająco dużo ludzkiego materiału, a wydobycie rudy nie wzrasta. Jeśli dalej tak będzie, ja z was zrobię ludzki materiał!”. Zamiast zmarłych do Norylska stale nadchodziły nowe karawany barek z “materiałem”. Zakończenie będzie. Mykoła BARBON ODPOWIEDŹ
Maschinelle Übersetzung
GULAG Rozładowywano nas w porcie Dudinka. A dalej nowo powstałą koleją, zbudowaną przez więźniów politycznych w polarnej tundrze, przewieziono nas do Norilskiego obozu politycznego nr 2 „Kajerkan”, co w języku miejscowych mieszkańców tundry oznacza „martwą dolinę”. Tam z powodu niemal nieustającej zimowej zamieci nigdy nie stawiali swoich czumów. W tym „Kajerkanie” pod warstwą wiecznej zmarzliny znajdują się dziesięciometrowej grubości pokłady wysokiej jakości węgla kamiennego. ZAMIAST IMIENIA — NUMER Kopalnia nr 18 była zagazowana i w 1949 r. wybuchła od gazu metanu, grzebiąc żywcem całą zmianę więźniów politycznych, po czym ją zamknięto. Potem już inna kopalnia pod tym numerem dostarczała Norilskiemu kombinatowi metalurgicznemu, Norilskowi i Flocie Północnej wysokiej jakości węgiel. Przywieziono nas do obozu politycznego, nad bramą którego raziło hasło: „Tylko uczciwą pracą wyjdziesz na wolność”. W obozie rozwścieczony konwój przekazywał nas utuczonym obozowym władzom jako nowe uzupełnienie niewolników. Zdejmowaliśmy swoje cywilne ubrania i przywdziewaliśmy obozową „amunicję”. Rejestrowali nas, więźniów politycznych, pod nadzorem oficerów-czekistów. Każdemu z nas zamiast nazwisk i imion nadawano numer i serię, naszywano je lub malowano na plecach, piersiach i spodniach, na czapkach. Od tej pory były to nasze imiona, po których codziennie wieczorem i rano wywoływali nas strażnicy, sprawdzając listy. Nie daj Boże, jeśli ktoś nie miał numeru na ubraniu — groziła mu kara karceru i BUR-u (baraku zaostrzonego rygoru). Zatem nie jestem już Mykoła Barbon, a nr 698, seria T. Kiedy więzień umierał lub go dobijali, to przyczepiali mu ten numer do nogi i z przebitą czaszką oraz przebitym bagnetem sercem wywozili do wyrobionej kopalni. Na noc obozowe baraki zamykano na sygnał trąbki, który rano budził do pracy. O każdej porze dnia czy nocy do baraku mogli wejść czekiści w towarzystwie „pachołków”, których werbowali spośród przestępców kryminalnych, donosicieli i sadystów. Baraki były dwusekcyjne i czterosekcyjne z wąskimi zakratowanymi oknami. Te kraty zdjęto dopiero po śmierci Stalina. Rano, brygadami, więźniowie szli z bańkami i pojemnikami otrzymywać chleb, zupę i owsiankę. Zupa — sama woda, w której pływała na sznurku kość, która niby z chochlą rozdzielającego trafiała każdemu do aluminiowej miski. Tych, którzy z kuchni nieśli bańkę z zupą i chlebem, ochraniali brygadziści z kijami, żeby z drugiego baraku nie rzucili się inni głodni i nie odebrali chleba (500 g na dobę). Wybuchały bójki. Na odprawach i na warcie stali naczelnicy: naczelnik obozu kapitan Olenin, major KGB — Ryżow, oficer operacyjny porucznik Jakobson, Chodun i inni. LUDZIE JAK GLINA Do pracy, w kolumnie po pięciu, wyprowadzali z pachołkami obozowych władz kryminaliści i byli strażnicy hitlerowskich katowni, których więźniowie polityczni nazywali „kanatami”. Rozwścieczony konwój z owczarkami prowadził nas w głuchą tundrę budować kolej do Norilska z Dudinki. Taczkami usypywali wiecznie zmarznięty wał gruntowy. Więźniowie kuli tę wieczną zmarzlinę do skały pod fundamenty dla budynków. Dzień pracy mal. J. Hołybard polarnej zimy, na 54-stopniowym mrozie na stacji „Kajerkan” ładowali drewno okrąglaki do wagonów. Przed zamiecią panowała straszna polarna cisza, a niebo rozkwitało wszystkimi barwami zorzy polarnej. Taka cisza była tylko zimą w tundrze, w jej bezkresnych przestrzeniach z milczącymi śniegami. Pewnej takiej nocy usłyszano z tundry donośne strzały z automatu. Nad martwymi przestrzeniami przetoczyło się głuche echo. Po plecach przebiegły mrówki. „Co to jest?” — pytali Polak Dziubłyk i Litwin Sakalauskas. Milczeliśmy, bo wiedzieliśmy, że to dokonuje się czerwona zbrodnia przeciwko ludziom, przeciwko narodowi. Imperialna Moskwa uważała, że o tym, co działo się w bezkresnej tundrze, świat nigdy się nie dowie. Na północ od Norilska, za rzeką Piasiną, geolodzy znaleźli ogniotrwałą glinę, potrzebną do wyłożenia pieców metalurgicznych Krańcowej Północy, z jej basenami, rozariami i innymi oznakami cywilizacji, którymi komuniści chwalili się przed światem. Premier Kanady Trudeau zachwycał się fontannami, pomnikami, nowoczesnym transportem miejskim. On nawet sformalizował swój ślub w Norilsku. Lecz nie wiedział Trudeau, że Norilsk to miasto-memoriał, miasto wielkich zbrodni komunistów, miasto przeklęte przez setki tysięcy ludzi, na których kościach zostało zbudowane, apoteoza śmierci z ukrytymi piramidami ludzkich czaszek. Jenisejski port Dudinka więźniowie polityczni budowali jako transportową bramę do Norilska. Były to wrota do piekła, wrota do królestwa śmierci i nieludzkich mąk. Od wczesnej wiosny do późnej jesieni (a to 92 dni nawigacji) szły tędy karawany barek z maszynami, produktami i, co najważniejsze, z żywym ładunkiem niewolników-więźniów politycznych, „wrogów ludu”. Kiedyś, jeszcze w czasach carskich, na Syberii miejscowi mieszkańcy często pomagali uciekinierom z katorgi. Jednak bolszewicy zastraszyli i zdemoralizowali miejscowych mieszkańców — Ewenków i Tunguzów. Nawet starowiercy-kierżacy, którzy łowili ryby i polowali w tych miejscach, wyłapywali uciekinierów i dostarczali ich do czekistowskich wartowni nad Jenisejem. Bywały ucieczki z bronią, kiedy więźniowie polityczni z Dudinki rozbrajali konwój i docierali przez tysiące kilometrów tajgi do tomskich chutorów. Jednak czekiści umiejętnie wykorzystywali miejscowych mieszkańców, szczując ich na uciekinierów. „MATERIAŁ LUDZKI” Przed tym, jak załadować więźniów na barki, wieziono ich przez Syberię jak bydło, w zamkniętych wagonach, wodę dawano raz na dobę, a czasem i Od pierwszej chwili kontaktu z Mykołą BARBONEM między nami powstała jakaś szczególna więź, jak to bywa z tymi, którzy mieli w przeszłości coś wspólnego. On prawie dziesięć lat przebywał na norilskiej katordze, pod władzą stalinowskich katów, codziennie na granicy życia i śmierci. Mnie zaś przyszło pracować w Norilsku dobrowolnie tylko trzy miesiące, już za czasów Breżniewa, ale tak samo po 12 godzin na dobę, bez dni wolnych, nierzadko — z kolegami M. Barbona, którym udało się dożyć do lat 60.! Nie tylko wysłuchiwałem strasznych opowieści naocznych świadków tamtych czasów, ale i na własne oczy zobaczyłem pozostałości stref i skamieniałe w wiecznej zmarzlinie trupy w otwartych skrzyniach-trumnach, których wieka zostały zmyte przez wiosenne potoki pod górą Szmidta. Umieszczając w dziale „Wieczeczytelniczy” notatkę Mykoły Barbona „Pamiętajmy o obozach koncentracyjnych” w tegorocznym „Słowie Proświty” nr 2 (275), wyraziliśmy nadzieję, że wkrótce wydrukujemy bardziej szczegółowe wspomnienia byłego więźnia GULAG-u. Zatem proponujemy pierwszą część. Jewhen HOŁYBARD
Maschinelle Übersetzung
Mykoła Barbon w nr 2 „SP” wspomniał księdza Wołodymyra Fihola (błędnie nazywając go Fogelem). Być może czytelników zainteresuje, jak potoczyło się jego życie po powrocie z więzienia. Przesyłam kserokopię listu napisanego jego ręką, a ponadto dołączam publikację z grudniowego numeru regionalnej gazety „Halicyna”, w której opisano życiową drogę jego ojca, ks. Fihola, i trzech jego synów. Potomkowie tego rodu – znani w naszym mieście działacze Proświty – to właśnie oni założyli regionalną „Proświtę”.
z
Or. PETRASZ, Iwano-Frankiwsk
Maschinelle Übersetzung
MŁODA «PROŚWITA» Miesiąc grudzień tradycyjnie stał się czasem podsumowania pracy „Młodej Proświty” Zespołu Szkół w Kisielowie na Bukowinie. W pogodny grudniowy dzień młodzi proświcianie witali w gościach Dmytra Ułasowycza Stepowyka, trzykrotnego doktora nauk, człowieka-legendę, uczonego o światowym imieniu. Zarówno nauczycieli, jak i uczniów głęboko poruszyła erudycja profesora, wspaniałego prelegenta, błyskotliwego wykładowcy. Uczony Dmytro Stepowyk jest autorem ponad 20 książek z historii sztuki chrześcijańskiej, szczególnie gruntownych badań o ikonach i rycinach, licznych prac z filozofii, kultury, religioznawstwa. Urodzony we wsi Słobodyszcze na Żytomierszczyźnie, Dmytro Ułasowycz dotarł w swoim uznaniu do wielkich europejskich stolic, prezentując światu ukraińską naukę. Zapewne właśnie dlatego zgodził się na spotkanie z wiejskimi dziećmi. A dla młodych prośwician było to wielkie wydarzenie, gdyż dobrze znali gościa z audycji radiowych i telewizyjnych, kiedy Dmytro Ułasowycz dwa razy w roku — na Boże Narodzenie i Wielkanoc — obwieszczał całemu ukraińskiemu ludowi najważniejsze dla każdego chrześcijanina wydarzenia: narodziny i zmartwychwstanie Chrystusa. „Wiara jest podstawą kształtowania osobowości młodego człowieka” — to główna idea szczerej rozmowy Dmytra Ułasowycza z członkami „Proświty”. Młodzi proświcianie odtworzyli elementy lekcji czytania pozalekcyjnego na temat „Poetycka modlitwa w twórczości poetów-emigrantów”. Brzmiały poetyckie modlitwy Wasyla Barki, Jewhena Małaniuka, Łarysy Murowycz, Wiry Wowk. Oprócz spotkań ze znanymi ludźmi, Kisielewska „Proświta” przeprowadzała prezentacje kilku książek: wspomnienia naszego rodaka Jurija Horbaszewskiego „Bitwa o Bukowinę”, książkę wspomnień Łarysy Briuchoweckiej „Iwan Mykołajczuk” z udziałem żony aktora filmowego Marii Jewheniwny, książkę nowel bukowińczyka Wołodymyra Mychajłowskiego „Krutyzna”. Nie pozostawali na uboczu młodzi proświcianie w ogólnoukraińskich akcjach-maratonach „Tarasowa cerkiew”, obchodach 170. rocznicy urodzin bukowińskiego słowika Jurija Fedkowycza. NASZ RODOWÓD O księdzu Wołodymyrze Fihołu, który był wzorem postawy moralnej w niesamowitych warunkach norylskiej katorgi, nasi czytelnicy dowiedzieli się z materiału Mykoły Barbona, zamieszczonego w nr 2 „SP” w tym roku. Wśród odzewów na publikację redakcja otrzymała ciekawe świadectwa o rodzinie Fihołów, które zebrał proświcianin Orest Petrasz z Iwano-Frankiwska. Pracowita rodzina Fihołów, którą założył patriarcha rodu — Jurij, zaczyna się od drugiej połowy lat 1870. po ślubie z Anną (panieńskie nazwisko Błyndjuk). Rodzina pracowała na roli, a zatem bogactwa nie zgromadziła. Właśnie z powodu braku środków z sześciorga dzieci małżeństwa Fihołów pełne wykształcenie (kapłańskie) zdobyło tylko dwóch synów — Iwan i Mychajło. Iwan Fihoł urodził się 4 maja 1881 roku w Kniahyninie. „Już od dzieciństwa byłem zachwycony pięknem Bożego świata — opowiadał potem swoim uczniom ks. Iwan. — Dzieciaki miały obowiązek nie opuszczać żadnego nabożeństwa majowego, a my przychodziliśmy wcześniej, żeby widzieć, jak kościelny będzie dzwonił. Stawaliśmy, patrzyliśmy na dzwony. Melancholijna muzyka dzwonów tworzyła w sercu raj”. Teologię I. Fihoł studiował we Lwowie, przebywając w środowisku postępowo myślących wykładowców, którzy prowadzili wielką pracę kulturalno-oświatową wśród Ukraińców i walczyli o demokratyczne prawa narodu w Galicji. Podczas studiów Iwan poznał córkę proboszcza M. Hałuszczynskiego, Stefanię, która z czasem stała się dobrą i niezawodną towarzyszką na całe życie. Od 1913 roku ks. I. Fihoł mieszkał w domu nr 8 przy ul. Kruka w Stanisławowie (obecnie Iwano-Frankiwsk). Dmytro Ułasowycz Stepowyk w gościnie w gabinecie literatury diaspory Zespołu Szkół w Kisielowie. Wielkim wsparciem dla „Młodej Proświty” jest tygodnik „Słowo Proświty”. Chcemy więcej dowiedzieć się o życiu młodych prośwician z innych regionów. Z szacunkiem dla twórców „Słowa Proświty” Maria DIDYK, kierownik „Młodej Proświty” Zespołu Szkół w Kisielowie, rejon kicmański, obwód czerniowiecki. WRAŻENIA
Maschinelle Übersetzung
Miałem okazję i szczęście wziąć udział w forum mieszkańców Zaporoża, które odbyło się 29 stycznia bieżącego roku w stolicy obwodu. Uniesienie, radość ze zwycięstwa — to główne wrażenia z tego wydarzenia. Była też rzeczowa rozmowa. Za to wszystko dziękuję organizatorom i prowadzącym forum, a zwłaszcza deputowanemu ludowemu Serhijowi Sobolewowi. Brzmiała soczysta ukraińska mowa. Jednak były też gorzkie, przykre chwile. To wtedy, gdy zaczęły się wystąpienia, jak mówią, z miejsc. Przeciwko treści tych wystąpień nic nie powiem, ale przecież język!.. Tak i nie doczekałem się, by ktoś wreszcie zabrał głos w ojczystym języku. A przy tym występowali przeważnie przedstawiciele wiejskich rejonów, na przykład osiedla typu miejskiego Huliajpole czy Michajłówka. Pomyślałem: przecież to młodzi, energiczni ludzie, z określonymi ambicjami. Jutro będą zajmować różne stanowiska państwowe. Zapewne są znakomitymi fachowcami w swojej dziedzinie. Nie może być wątpliwości co do ich przyzwoitości. A co z patriotyzmem? Dla nas, ludzi starszego pokolenia, pojęcia „patriotyzm” i „ojczysty język” to synonimy, jedna nierozerwalna całość. Przyzwyczaiłem się notować wydarzenia i wystąpienia. Kiedy raz po raz wykonuję tę pracę, tłumacząc z rosyjskiego na ojczysty, znów i znów ogarnia mnie poczucie niższej wartości wszystkiego, co rodzime, ukraińskie… A co na ten temat myślą uczestnicy forum, a także czytelnicy gazety?
Aleksander ZMIEJEWSKI, przewodniczący miejsko-rejonowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, m. Bierdiańsk
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
ków). Wykładał katechizm, język grecki i łacinę, a także homiletykę — sztukę kaznodziejstwa. W 1928 roku wydał słynne „Kazania dla młodzieży”, które zyskały wielką popularność i były dwukrotnie wznawiane: w 1981 r. w Rzymie — przez Ukraiński Uniwersytet Katolicki im. św. Klemensa Papieża oraz w 2003 r. — przez iwanofrankiwskie wydawnictwo „Nowa Zoria”. W 1929 roku doktor teologii ks. I. Figol zostaje przeniesiony do Lwowa, gdzie pracuje jako ksiądz-katecheta w ukraińskim państwowym gimnazjum męskim. Jednocześnie wykłada homiletykę i teologię moralną. Ksiądz I. Figol miał sześcioro dzieci i wszystkie one zdobyły wyższe wykształcenie. Wśród nich wyróżniało się trzech synów. Danyło Figol (1907—1967) — prawnik, etnograf, muzealnik. Do 1939 r. był we Lwowie współredaktorem czasopisma „Świtło i tin’”, od 1947 r. — kierownik działu ekspozycji i pracy kulturalno-oświatowej Muzeum Etnograficznego AN USRR we Lwowie. Atanas Figol, ur. 1908 r. — działacz społeczny i polityczny. Od 1945 r. — na emigracji. Profesor Ukraińskiego Instytutu Techniczno-Gospodarczego, przewodniczący Organu Wykonawczego Państwowego Centrum Ukraińskiej Republiki Ludowej na uchodźstwie, współpracownik doktora Kubijowycza przy wydawaniu 12-tomowej „Encyklopedii ukrainoznawstwa”, przewodniczący Ukraińskiego Ruchu Demokratycznego. Wołodymyr Figol, ur. 1911 r. — ukraiński ksiądz katolicki, studiował we Lwowskiej Akademii Teologicznej i na Uniwersytecie w Innsbrucku. W 1945 r. został aresztowany przez organy KGB ZSRR. Karę więzienia odbywał w Norylsku. Wyszedł na wolność w 1955 r., a w 1958 r. wraz z przyjacielem ks. Iwanem Kotiwem przeniósł się z Norylska na Litwę, aby pomagać litewskim księżom w pracy duszpasterskiej. Później siostra Maria i brat Atanas pomogli ks. W. Figolowi wyemigrować do USA. Tam, na przedmieściach Nowego Jorku — w Yonkers, zakończył swoje życie. Z sześciorga dzieci ks. Iwana Figola wśród żywych pozostała tylko córka Daria, która obecnie mieszka w Australii. Orest PETRASZ, m. Iwano-Frankiwsk Yonkers, 16 lipca 1996 r. Droga Zirko-Tetiano! Nie mam żadnych zdjęć ze starych czasów, a nowych, teraźniejszych, też długo nie trzymam, szybko je rozdaję. W Ukraińskiej Encyklopedii, wydanej przez profesora Kubijowycza za granicą, jest wzmianka pod literą F. o ks. Iwanie Figolu, doktorze teologii w Wiedniu, naszym ojcu. Podobnie wspomniano o moich braciach Danyle Figolu i dr. Atanasie Figolu. O mnie, czyli o ks. dr. Wołodymyrze Figolu, są dość dokładne dane, z tym że wyszedłem na wolność z więzienia w 1955 r. W Norylsku do 1958 r. wraz z ks. Iwanem Kotiwem spełnialiśmy potrzeby duchowe głównie byłych więźniów. A potem wyjechaliśmy we dwóch na Litwę, bo w więzieniu poznaliśmy litewskich księży, którzy po powrocie z więzienia otrzymywali pozwolenie na pracę jako duszpasterze. Często mogliśmy im pomagać w potrzebach duchowych, bo liczba duchownych z roku na rok silnie malała i nasza pomoc była pożądana przez wiernych. W 1972 r. ks. Iwan Kotiw zmarł 27 stycznia. Na jego grobie, w porozumieniu z naszymi przyjaciółmi-Litwinami, kazałem wykuć w kamieniu takie słowa: „Maryjna ziemio, przyjmij go w swoje objęcia”. Bo Litwa ma wielką liczbę sanktuariów maryjnych, które bardzo przypominają nam naszą Ukrainę. Fragment listu napisanego własnoręcznie przez ks. Wołodymyra Figola.
Maschinelle Übersetzung
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
(za pośrednictwem dyrektora Palamariuka Ju.) Odoczuk F. P. 5,00 Odoczuk L. N. 5,00 Iwaniuk K. D. 2,00 Roman H. M. 5,00 Stehnyćka L. W. 2,00 Kysyłycia H. J. 2,00 Holik A. S. 5,00 Bodnariuk O. W. 5,00 Bojczuk L. M. 2,00 Sztefuriak H. K. 7,00 Pokuszalowa L. W. 3,00 Perdejko L. F. 5,00 Kożuchar O. H. 3,00 Iwaniuk Ju. S. 2,00 Bernyk O. N. 2,00 Hrabowski B. Ja. 2,00 Czornejszuk Ju. W. 3,00 Buzina L. H. 2,00 Todorasz H. D. 2,00 Terłybowka L. S. 2,00 Horopyak I. O. 2,00 Szczerban T. I. 2,00 Hawryliak M. P. 2,00 Hadża S. W. 2,00 Marczuk W. W. 4,00 Zaparaniuk A. I. 3,00 Marczuk M. Ju. 5,00 Kłym H. Ju. 5,00 Palamariuk Ju. W. 10,00 Palamariuk O. I. 2,00 Kosowan M. K. 4,00 Habur M. I. 20,00 Czepełuk W. D. 5,00 Kożuchar Ju. S. 2,00 Britwina N. P. 2,00 Kłapijczuk N. S. 2,00 Bodnaraszek N. M. 2,00 Chom’iak W. K. 10,00 Wasyłyszyn W. M. 10,00 Łyczak N. Ju. 5,00 Sztefuriak D. 4,00 Mendryszora U. 1,00 Rudenko M. 1,00 Czepełuk O. 3,00 Sztefiuk A. 5,00 Purszeha K. 2,00 Semanczuk B. 2,00 Monarszek Ja. 0,50 Bernyk M. 1,00 Klasa 1 15,00 2-A 15,00 2-B 4,00 3-A 15,00 3-B 4,00 Klasa 4 15,00 6-A 6,00 6-B 8,00 7-A 6,00 7-B 5,00 7-V 10,00 8-A 5,00 8-B 5,00 8-V 5,00 9-B 10,00 9-V 5,00 10-A 5,00 10-B 20,00 11-A 7,00 11-B 6,00 Razem: 355,50
Maschinelle Übersetzung
Ciąg dalszy. Początek w nr 39–52 z 2003 r., nr 2–9, 11–14, 16–18, 20–2, 28, 30, 32, 34, 37, 39, 41, 43, 45, 51 z 2004 r., nr 3, 6 z 2005 r.
Baba J. M., Kijów 50,00 (przez Babę J. M.) Kowalczuk S. D., Dniepropetrowsk 10,00 Baba M. M., osiedle typu miejskiego Tomakiwka, rejon tomakiwski, obwód dniepropetrowski 10,00 Baba O. M., osiedle typu miejskiego Tomakiwka, rejon tomakiwski, obwód dniepropetrowski 10,00 Pajos W. H., Dniepropetrowsk 10,00 Ferenc W. W., Tarnopol 50,00 Hrebeniuk D. W., Równe 100,00 Szkoła ogólnokształcąca we wsi Wyżenka, obwód czerniowiecki (przez Kokura M. J.) 50,00 (przez Bernyk H. W.), Wyżnica, obwód czerniowiecki 135,00 Wasylesziun W. I., osiedle typu miejskiego Kuty, rejon kosowski, obwód iwano-frankiwski 300,00 Karnauszenko L. F., wieś Oczeretyne, obwód doniecki 15,00 Miszczenko P. W., Kijów 20,00 Danyluk W. O., miasto Trostianec, obwód iwano-frankiwski 10,00 Jermak A. W., Kijów 10,00 Krasiwski M. J., wieś Wytwycia, rejon dolyński, obwód iwano-frankiwski 100,00 Skybińska H. A., Czerniowce 20,00 Szkoła w Hoszowie, rejon dolyński, obwód iwano-frankiwski (przez Kostecką H. D.) 55,00 Jurina I. W., Połtawa 100,00 Ilkiw W. W., miasto Dolyna, obwód iwano-frankiwski 117,00 Gimnazjum w Berehometach, rejon wyżnicki, obwód czerniowiecki (przez Palamariuk J. W.) 355,50 Lwowski Uniwersytet Narodowy, Lwów, organizacja związkowa, wykładowcy i pracownicy 900,00 Szwec I. A. i Szwec O. A., Czernihów 50,00 Rajko A. O., Kijów 100,00 Szkoła ogólnokształcąca I–II stopnia w Jaworowie, od zespołu nauczycielskiego rejonu dolyńskiego, obwód iwano-frankiwski (przez Nadolską L. I.) 236,00 Miejska Rada Kuźnieckiego, obwód rówieński (przez Kusznir I. L.) 540,00 Myhajliszczuk W., Kołomyja, obwód iwano-frankiwski 50,00
Maschinelle Übersetzung
Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert
Добрий день, шановне товариство! Звертаюся з листом до видання уперше. Що надихнуло до цього? Передусім, — свята справа, започаткована Всеукраїнським товариством “Просвіта” для увічнення пам’яті Великого Кобзаря — спорудження Церкви його імені. Звідси й духовна єдність із Вашим виданням. А правильніше, — то відчуття однодумців. Одразу зазначу, що це не вихлюп післяреволюційних емоцій чи якесь просвітління, до цього йшлося здавна. Про що й розповім. Так уже склалося, що змалку зростав яна вулиці Шевченка в колишньому козацькому займищі, ніколи й ніким не покріпаченому селі Томаківка того ж району на Дніпропетровщині (недалеко від Верхньої Хортиці). Казав мій тато, начебто колись давно битим шляхом через Томаківку до Нікополя промандрував Тарас Григорович. Тож згодом селяни і нарекли вулицю його іменем. Хто такий Кобзар, дізнався, ще не вміючи читати. Тут усе просто. Тато дуже шанував рідну мову, і коли випадала вільна від журналістської роботи година, брав із плетеної лозинової полички книжку й читав і декламував нам, малим своїм синам, “Гайдамаків”, “Катерину”, “Сон”. А ще він водив нас у степ, на береги річки, до джерел. На тлі неозорих краєвидів поетичне слово сповнювало моє серце особливим духом, формувало світогляд і характер, переконання у природженому свободолюбстві українців, гордістю за козацькі подвиги свого пращура, за родовим переказом — одного з організаторів та учасників Коліївщини. А коли школя-
Міське об’єднання ВУТ “Просвіта” м. Слов’янськ Донецької області
(ч/з Савенко В. Ф.)
Савенко В. Ф. 20,00 Савенко І. М. 10,00 Савенко В. В. 10,00 Савенко Г. М. 10,00 Савенко В. В. 10,00 Савенко Р. В. 5,00 Савенко Т. І. 5,00 Савенко Я. Р. 1,00 Савенко В. В. 10,00 Савенко Т. О. 10,00 Копач Є. І. 10,00 Копач П. М. 10,00 Пивовар М. О. 10,00 Грунський В. Г. 5,00 Локтєва С. І. 10,00 Локтєв В. Н. 10,00 Векітко Н. Ф. 10,00 Горбачук В. Т. 20,00 Кобелюх Б. В. 5,00 Хавтур А. В. 5,00 Колесникова М. П. 5,00
рем мене запросили до участі в конкурсі малюнка, то нічого іншого не спало на думку, як зробити репродукцію з “Кобзаря”. Тоді “Хата батьків Шевченка” принесла мені маленьку перемогу, а в подарунок — маленьку книжку для школярів молодшого віку, яку вже сьогодні читають мої онуки. Вважаю знаковим і те, що мої дочки випадком чи волею долі прилучилися до Тарасового імені. Старша навчалася у дніпропетровській школі імені Шевченка. А в Києві молодшу доньку Ярославу “влаштовували” з потугами через райвно до першого класу школи не тільки тому, що вона була українською, а ще й носила ім’я Великого Кобзаря, а потім поталанило, — донька вступила до державної художньої середньої школи імені Т. Г. Шевченка. І ще не все. У Києві доля випадково звела з одним із праправнуків Кобзаря, поетом-початківцем, військовослужбовцем. Слухав його вірші, розповіді про долю нащадків Тараса, розглядав фото родини, на гостинах у якої побував навіть відомий усім “кукурудзовод”. Невдовзі мій знайомий відбув на Далекий Схід служити… Зв’язок перервався, але заспокоювало одне — разом із ним за десятки тисяч кілометрів від України звучатиме слово Кобзаря. Сьогодні сотні й сотні справжніх українців і просто громадян нашої держави роблять посильні внески у справу вшанування генія українського слова й духу Тараса Шевченка, аби спорудити Храм його пам’яті. Уся наша родина: брати, дружина, дочки долучилися до цього. Немає серед офірувачів моїх тата і мами. Не можуть вони. Пішли у
Ткач Г. М. 5,00 Духін О. 6,00 Бистрицька Л. О. 2,00 Карпенко Т. В. 2,00 Куц М. А. 2,00 Таран В. П. 1,00 Тонка Г. Ю. 5,00 Тонкий С. Ю. 10,00 Тонка Л. Ф. 10,00 Швець А. О. 1,00 Мороко Л. М. 25,00 Міна Р. С. 2,00 Тапанакіна В. С. 2,00 Адамович В. І. 5,00 Бардакова О. В. 5,00 Міна П. С. 5,00 Кушик А. М. 5,00 Карпенко О. О. 10,00 Богомаз Т. І. 10,00 Грунська А. В. 6,00 Колмикова Т. І. 30,00 Слов’янська організація політв’язнів і репресованих 100,00 Медвєдєв М. М. 50,00 Назимко М. С. 10,00 Всього: 500,00
вічність. То тепер це мій обов’язок. Наскільки дозволяють статки — вніс кошти на побудову Тарасової Церкви за їхніми іменами. Упевнений, першими з тих, хто підтримав би добродійну ініціативу і зробив би пожертви на цей Храм, були б і мої друзі-наставники, котрі відкрили для мене продовжувачів Кобзаревої справи В. Стуса і В. Симоненка, і які, на превеликий жаль, передчасно пішли з життя, — це дніпропетровські телерадіожурналісти й поети Семен Данилович Ковальчук та Володимир Гнатович Пайос. Дорогою реліквією залишиться для мене аудіограма з життєписом Великого Тараса у виконанні сучасних кобзарів, подарована мені трагічно загиблим земляком-побратимом і колегою, щирим шанувальником Тарасового слова, колишнім народним депутатом Анатолієм Єрмаком. Користуючись нагодою (якщо редакція визнає за доцільне надрукувати цього листа), хочу звернутися до всіх, кому не чужі Шевченкова доля і слово: за можливості внесіть добровільні пожертви за тих, кого вже немає поміж нас, від їхнього імені. І коли постане біля високої гори в Каневі величний Храм-пам’ятник Кобзареві, над ланами і горами, і Дніпром, і кручами, їм “…буде видно, буде чути…”, чи по совісті живемо ми нині “…у сім’ї великій.., вольній, новій…” Слава Україні! З повагою
z
Юрій БАБА, м. Київ Від редакції. Автор долучив до свого листа копії платіжок: на пошану пам’яті своїх батьків і друзів ним внесено кошти. Отож: Баба М. М., — 10 грн., Баба О. М., — 10 грн., Ковальчук С. Д., — 10 грн., Пайос В. Г., — 10 грн.
м. Слов’янськ, Донецької обл. Просвітяни-офірувачі біля будинку “Просвіти”
(przez Kusznira I. L.) Anoszczenko S. I. 20,00 Bertnik W. A. 25,00 Wasylczenko I. W. 50,00 Dudka S. R. 10,00 Żdaniuk S. I. 100,00 Kowalec S. W. 30,00 Kusznir I. L. 20,00 Luta O. M. 10,00 Mahdycz W. Ju. 20,00 Momotiuk I. O. 50,00 Pawluś L. I. 5,00 Parchuta S. W. 30,00 Petrowycz H. I. 30,00 Suddia M. I. 50,00 Suś M. W. 50,00 Trofimow W. O. 20,00 Szewczenko S. M. 20,00 Razem 540,00 RAZEM NA KONCIE CERKWI TARASA — 598 612 hrywien 76 kopiejek.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
„Zatrzymaj się i wspomnij” — jako wezwanie do Wschodu i Zachodu — zejdźcie się razem w chwili wspomnienia i postawcie świecę — świecę pamięci. Ci ludzie nie zdążyli pozostawić po sobie nawet wspomnienia, dlatego że ich życie, ich losy przerwała czyjaś zła ręka. A może tam wyrastali wybitni ludzie, a ich wzięła i jednym zamachem, straszną kosą, ludzka nieczuła dusza ścięła w locie życia. Ten horror przeżyła chyba tylko Ukraina. Czy zdołałby jakikolwiek inny naród, przetrwawszy takie tortury, potem podnieść się w pełnej krasie na Majdanie Niepodległości i w ogóle na wszystkich majdanach Ukrainy? Po tym wyrastają takie skrzydła, takie pragnienie tworzenia dla tej ziemi, dla tych wspaniałych ludzi, że jakieś życiowe problemy schodzą na dalszy plan. Kiedy oddajesz ludziom swoją pracę, swoją duszę, widzisz ich rozpromienione oczy, a w tych oczach jest nadzieja, że znaleźliśmy swoje miejsce, wstaliśmy z kolan, idziemy i nas już nikt nie zatrzyma — dopóki będzie żył ten sad — sad, w którym wzrastamy, wydajemy owoce i odchodzimy, aby przyszłe pokolenia przeszły swoją drogę”. * * * Na zakończenie wystawy (a w ogóle wystaw indywidualnych Franczuka nalicza się ponad 70) artysta przeprowadził spotkanie twórcze z widzami, które miało nieoficjalny, kameralny charakter. Odwiedzający mogli usłyszeć o życiowej i artystycznej drodze pana Walerija — o tym, jak kiedyś mama skierowała go na twórczą ścieżkę, o pracy w Chmielnickim Domu Kultury, nauce w Kijowskim Instytucie Artystycznym, o kłopotach z ówczesnym systemem i twórczej pracy w latach 90. Na spotkanie z artystą przyszli też znani ludzie. W szczególności poeta i dziennikarz Wołodymyr Hołoborodźko scharakteryzował manierę artystyczną Franczuka jako „rewolucyjny wybuchowy postimpresjonizm”, a istotę jego twórczości jako „wybuch dobra”. Deputowana ludowa Lilija Hryhorowycz wyraziła nie tylko zachwyt pracami mistrza, ale i ucieszyła się, że w razie przyznania nagrody, podpisywać dekret o tym będzie nowy prezydent. A sama wystawa, jej zdaniem, „może stać się częścią wielkiego ukraińskiego Ermitażu — muzeum naszego przebogatego sztuki, które marzy stworzyć Wiktor Juszczenko”. Rektor Kijowskiej Dziecięcej Akademii Sztuk Mychajło Czemberdżi zaznaczył, że artysta ani razu nie zatrzymał się na swojej twórczej drodze. Jego pędzel jest precyzyjny, mocny i delikatny jednocześnie, a obrazy emanują fantastyczną energią dobra. Kateryna TARCZEWSKA
Maschinelle Übersetzung
Niedawno zakończyła się wystawa indywidualna Wałerija Franczuka „Owoce ogrodu ludzkiego”, która odbywała się w Ukraińskim Domu. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” zgłosiło tę wystawę do Nagrody Narodowej im. Tarasa Szewczenki. Wałerij Franczuk (nawiasem mówiąc, laureat nagrody im. Wasyla Stusa) był nominowany do tej nagrody w 2001 i 2004 roku. Liczni wielbiciele twórczości artysty mają nadzieję, że w tym roku w końcu zdobędzie on to wysokie wyróżnienie. Wałerij Franczuk to artysta prawdziwie ludowy. Poetyckość, filozoficzność, patriotyzm, duch obywatelski jego obrazów, własny, niepodobny do niczego innego malarski styl jego dzieł są niezwykle bliskie koneserom sztuki. Rozmawiając z odwiedzającymi wystawę, staje się jasne, że nie tylko profesjonalni krytycy i historycy sztuki potrafią zrozumieć ogromne znaczenie twórczości Franczuka dla współczesnej sztuki ukraińskiej (a napisano o niej ponad 150 artykułów w periodykach Ukrainy i świata), ale także zwykli miłośnicy malarstwa. Warto przytoczyć choć kilka wrażeń usłyszanych od zachwyconych widzów. — Wystawa bardzo mi się podobała. To, co tutaj zobaczyłam, jest o wiele bardziej uduchowione niż w innych galeriach, w których byłam ostatnio. Obrazy pozostawiają bardzo przyjemne wrażenie w duszy, oczarowują swoją głębią (Wałentyna, studentka). — Patrząc na te obrazy, naprawdę czujesz się częścią tej ziemi. Wspaniałe pejzaże, w szczególności obraz „Moja ziemia”, są pełne prawdziwych patriotycznych uczuć. Czujesz dumę, że człowiek, który urodził się na mojej ziemi, potrafi tak tworzyć (Switłana, studentka). — Wrażenia z wystawy są niezwykle dobre. Przyjemnie zaskakuje pracowitość artysty — jak wiele prac powstało w ciągu ostatniego roku. My z kolegami śledzimy twórczość artysty i uważamy, że jest godzien najwyższych nagród na Ukrainie, a zwłaszcza — Narodowej Nagrody im. Szewczenki. Obrazy Franczuka to dusza narodu, dusza lasów i stepów. Jest w nich cząstka naszej Ojczyzny, wszystko, co drogie i bliskie. Czujesz się Ukraińcem na poziomie genetycznym. Chociaż codziennie widzimy tylko swoje miasto, chce się odwiedzić każdy z przedstawionych na obrazach zakątków. Bardzo piękna malarska maniera, którą zawsze można odróżnić od innych. Można patrzeć na te obrazy codziennie — i będzie mało. Życzymy Wałerijowi Franczukowi wszystkiego najlepszego i żeby w tym roku w końcu zasłużenie wyróżniono go Nagrodą im. Szewczenki (Switłana Huła, główny specjalista ds. kontaktów z opinią publiczną biblioteki rejonu sołomiańskiego). „Zakwitła stara grusza” * * * Obecna ekspozycja jest w pewnym stopniu podsumowująca: wystawiono na niej prace z ostatnich pięciu lat. Widzowie mieli jeszcze raz okazję przekonać się, jak wielostronna i głęboka jest twórczość artysty, jak jasna jest jego paleta tematyczna i światopoglądowa. Przedstawiono tu dzieła poświęcone Hołodomorowi (tryptyk „Pokłoń się i wspomnij”), twórczości Szewczenki („Nie, nie jest mi wszystko jedno”), obrazy, które można nazwać malarskimi rozważaniami filozoficznymi („Warstwy wieków”, „Zaplotły się myśli jak los”, „Odłamki duszy”, „Nostalgia”). Szczególnie dużo na tej wystawie jest pejzaży — różnorodne krajobrazy, pory roku, nastroje… „Ojcowska rola”, „Zabłąkana chmurka”, „Wrota nieba”, „Zmarszczki ziemi”, „Łodzie na brzegu” i inne — to nie odtworzenie jakiejś konkretnej miejscowości, to zbiorowy obraz Ukrainy, który żyje w duszy artysty i stale zasila jego natchnienie. Pod względem nastroju ta wspaniała wystawa jest niezwykle jasna, czasem melancholijnie zadumana („Dusza studni zapomnianej przez ludzi”, „Zakwitła stara grusza”), czasem iskrząco afirmująca życie („Pierwszy taniec”, „Letni walc”), czasem refleksyjnie zagadkowa („Jabłka”, „Ziele czarodziejskie”). Lecz każdy z tych obrazów i nastrojów odbija się echem w sercach widzów, „Łodzie na brzegu” Zdjęcie H. Oborśkiej odnajduje kluczyk do ludzkich dusz. Nie na darmo artystyczne credo malarza brzmi: „Tworzę po to, by ludzie nie zapominali, że mają duszę, a mówią, że jest ona wieczna”. O pomyśle i koncepcji wystawy opowiedział „Słowu Proświty” sam autor, Wałerij Franczuk. „Moja wystawa, która nazywa się „Owoce ogrodu ludzkiego”, została zgłoszona przez OT „Proświta” do Nagrody Narodowej im. Tarasa Szewczenki. Chce się pokazać swoje prace ludziom — bo dla kogo pracuję, dla kogo ten ogród, dla kogo te owoce? Ogród to ziemia, to my i wszystko to jest połączone w taki sposób, że nie można jednego od drugiego oddzielić. Właśnie taki jest kierunek tej wystawy i uważam, że obrazy z ostatnich pięciu lat są innym spojrzeniem na świat i dlatego nieco różnią się od poprzednich, bo wcześniej prezentowałem serię „Modlę się za ciebie, Ukraino” (poświęconą twórczości Tarasa Szewczenki), która też była nominowana do Nagrody im. Szewczenki, potem robiłem dużą wystawę w Muzeum Literatury „Pamiętaj”, poświęconą Hołodomorowi. Obecnie pojawiło się natchnienie, by trochę popracować w gatunku pejzażu, bo Ukraina jest piękna i wielostronna w wymiarze krajobrazowym. A nasza wspaniała przyroda zadziwia cały świat. Jakże harmonijnie jest zbudowana! Chciałem poprzez pejzaż pokazać duszę mojej ziemi, a także pamięć o naszych korzeniach. W szczególności obraz „Ojcowska rola” powstał właśnie z tej pamięci o moim ojcu, bo jego już nie ma wśród żywych, a droga jego pościeliła się w niebo, i dusza jego za tymi drzewami lata i wiecznie będzie nad nami, dopóki będziemy żyć i pamiętać o niej. Pamięć człowiekowi dana jest do najważniejszego — by nie zapomnieć, gdzie przyszedłeś na świat, kim jesteś na tej ziemi, wszak rodząc się, otrzymujemy „Święto ziemniaków” Boże błogosławieństwo do czegoś ważnego. Staram się przedstawić w swoich pracach to przejmujące widzenie duszy ukraińskiej — poprzez kwiat, poprzez drzewo, poprzez pejzaże i poprzez ogólny nastrój każdej chwili. Chwila jest przemijająca, ale jednocześnie wieczna, bo ktoś może ją utrwalić. Ja, jako artysta, utrwalam to poprzez swoją duszę i przenoszę na płótno. Dla mnie bardzo ważne jest, że ta wystawa, to spotkanie z widzami odbywa się po wielkim przejrzeniu mojego narodu, jego wielkim odnowieniu. Bóg dał mi możliwość pokazania swoimi pracami nowych jasnych odczuć. W wielkiej i ciężkiej serii „Pamiętaj” obecne jest składanie kwiatów — tym niewinnie zamordowanym duszom, bo myśmy ich nawet nie odprawili i są pochowane bez świec. Dlatego składanie kwiatów w tryptyku „Pokłoń „Letni walc”
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
B. S.: Powszechny jest pogląd, że w „Słowie o wyprawie Igora” nie ma już czego odkrywać. Co skłoniło Pana do podjęcia tego, można by rzec, „nieperspektywicznego” tematu? B. J.: Nie ma granic poznania. „Słowo” jest niewyczerpane. Nigdy nie wierzyłem, że książę Igor był lekkomyślnym awanturnikiem, że w „Słowie” wystawiono mu „najniższą ocenę możliwości politycznych” (D. Lichaczow), że został ukarany klęską za separatyzm. Na tę błędną ideę ukierunkowane były wszystkie programy nauczania, pracowały na nią instytuty akademickie, konferencje i seminaria. Za badania nad „Słowem” zabrałem się dopiero dwadzieścia lat po szkolnym z nim zapoznaniu. Pod koniec lat 60. XX wieku zwróciłem się ku literaturze Rusi Kijowskiej, przeczytawszy wspaniałą monografię Mychajła Brajczewskiego „Pochodzenie Rusi”, a potem „Sobór” Olesia Honczara i „Malwy” Romana Iwanyczuka. — Jaki jest związek między nimi a „Słowem”? — Łączy je wspólny kod genetyczny i mentalność ukraińskości. Trafiwszy w to koryto, badacz mimo wszelkich okoliczności pozostaje obiektywny i uczciwy — to najskuteczniejsza broń przeciwko oficjalnej propagandzie, która tłamsiła nas fałszywymi stereotypami ukraińskiej niższości, że rzekomo przez całą historię ktoś musiał się nami opiekować — to przyłączać, to jednoczyć. Należało powrócić do historycznych źródeł, stanąć „za krzywdę tego czasu”, jak powiedziano w „Słowie”. — Dawne „Słowo” miało odpowiedzieć na pytania naszych czasów? — Pod koniec lat 90. XII wieku Ukraina-Ruś rozwiązywała te same problemy budowy państwa, które stoją przed nami i dziś. Zresztą sam autor „Słowa” próbuje znaleźć historyczny analog dla utwierdzenia swojego stanowiska, wspomina o Trojaniu — słowiańskim państwie nad Dnieprem z IV w. n.e. W drugiej połowie XII wieku, zwłaszcza za panowania Światosława Wsiewołodowicza (1176—1194), ziemia Ruska na tyle wzmocniła się, że zdołała odeprzeć wszystkich wrogów. Właśnie o jedność tej ziemi Ruskiej, która nigdy nie przenosiła swojej nazwy na podbite terytoria, dba autor „Słowa”. Jednak idea jedności Rusi została sztucznie przeniesiona na całe imperium Włodzimierza Wielkiego. A ponieważ pod koniec XII wieku odtworzenie jedności imperium było nierealne, dlatego autora „Słowa” uważano w XIX—XX wieku za fantastę i wstecznika. M. Hruszewski na przykład uważał ideę jedności w poemacie za „galwanizowanie starego”, „szukanie tego, co przeżyte”. Jednak oficjalna propaganda w czasach carskich i radzieckich twierdziła, że ta idea była rzekomo zrealizowana w Imperium Rosyjskim i w Związku Radzieckim. — W jaki sposób stanowisko autora „Słowa” mogło przekształcić się w rosyjską ideę wielkomocarstwową? — Idea została przyniesiona z zewnątrz i zastosowana do „Słowa”. Interpretatorzy reinterpretowali tekst poematu, próbując przedstawić księstwo włodzimiersko-suzdalskie jako następcę prawnego Rusi Kijowskiej. Twierdzili, że: Kijów podupadł i już nie mógł być centrum jednoczenia i konsolidacji ziem ruskich (w „Słowie” zaś — „dzwoni sława w Kijowie”); Światosław Wsiewołodowicz był rzekomo najsłabszym księciem, a jego „złote słowo” w poemacie ogranicza się jedynie do łez (w „Słowie” zaś on jest „Groźnym Wielkim Kijowskim”); nowym centrum Rusi stał się rzekomo Włodzimierz Suzdalski (dla autora „Słowa” — to dalekie peryferyjne miasto); rzekomo autor wzywa Wsiewołoda do ochrony Kijowa (w „Słowie” mowa o Perejasławiu, ojczyźnie Monomachowiczów) itd. Takich reinterpretacji są dziesiątki. Przykro, że nawet M. Brajczewski nazwał „Słowo” utworem „antyrycerskim”, „antyheroicznym”. A na tym tle wywyższa się postać Wsiewołoda Suzdalskiego, syna Jerzego Dołgorukiego. — Jednak Wsiewołod Jurjewicz rzeczywiście nazwany jest w „Słowie” wielkim… — Już od połowy XII wieku wielkimi byli zarówno czernihowski, jak i riazański książęta. Wsiewołod nazwał się „wielkim” gdzieś na początku lat 80. XII wieku. Niewykluczone, że właśnie o tym mówi autor „Słowa”: „I zaczęli książęta o małym »to wielkie« mówić, a sami na siebie kłótnię knuć”. Jeśli chodzi o inne charakterystyki, jakoby Wsiewołod Suzdalski może „Wołgę wiosłami rozbryzgać, a Don hełmami wylać”, to nawiązują one do nieudanych wypraw suzdalczyków na Bułgarów wołżańskich w latach 1182—1183 i na Połowców dońskich w 1198 r. Petersburscy badacze N. Diemkowa i O. Panczenko zauważyli, że zwrócenie się Światosława Kijowskiego do Wsiewołoda Jurjewicza napisane jest w stylu „ludowej kultury śmiechu” XII wieku. — Zatem w „Słowie” mowa jest o jedności Rusi, dawnej metropolii, i o Kijowie jako jednoczącym centrum. Ale jak wpisuje się w ten schemat separatystyczna wyprawa Igora i jego klęska? Czyż książę Igor nie naruszył tej jedności? — Igor i Wsiewołod Światosławowicze rzeczywiście „kłótnię rozbudzili, którą uśpił był ojciec ich Światosław, Groźny Wielki Kijowski”. Ale ten fakt nie może być oskarżeniem przeciwko nim. M. Hruszewski, komentując słowa księcia Igora — „Lepiej bowiem polec, aniżeli w niewolę pójść” — pisał w 1923 r., że z punktu widzenia księcia lepiej zginąć w boju, niż zostać schwytanym w domu podczas niespodziewanego ataku wroga. Tym tłumaczy się również zaćmienie słońca w „Słowie”, które świadczyło, że na Ruś nadciągało wielkie nieszczęście, a zatem wyprawa Igora była nieunikniona. — I mimo wszystko siewierscy książęta rozbudzili „kłótnię”. — W 1966 r. B. Rybakow, badając kroniki, zauważył, że w XII wieku Kijów miał dwa kierunki walki — step połowiecki i księstwo włodzimiersko-suzdalskie, które kierowało wszystkie swoje siły zbrojne na podbój Kijowa: Jerzy Dołgoruki wraz z synem Glebem i Połowcami przychodził na Ruś dwanaście razy. Tę samą politykę kontynuowali również Andrzej i Wsiewołod Jurjewicze. Nowa agresja przeciwko Rusi rozpoczęła się w 1184 r., na rok przed wyprawą Igora: Włodzimierz Perejasławski ograbił siewierskie miasta. Światosław Kijowski nie zważył na żądanie książąt Olegowiczów ukarania Włodzimierza, a zamiast tego zaprosił perejasławców do letniej wyprawy 1184 roku, tym samym odrywając Włodzimierza od antyruskiej koalicji. Wyprawa była udana, ale „kłótnia” została uśpiona tylko na krótki czas: książę Igor musiał pomścić zniszczenie swoich miast. Wiosną 1185 r. Igor ograbił miasto Glebow w ziemi perejasławskiej, a potem przez wały-szłomy poszedł w step połowiecki. W tym czasie Światosław ubezpieczał Igora w Koraczewie na granicy z Suzdalem, a Jarosław stał w Czernihowie i pilnował od strony Perejasławia. Książęta Olegowicze byli jak nigdy zjednoczeni. I choć Igor, spotkawszy się ze zjednoczonymi siłami połowieckimi, poniósł klęskę, mimo wszystko Siewierszczyzna została włączona do systemu obrony ziemi Ruskiej, która zamknęła się w swoich etnicznych granicach. Zatem rozgraniczenie między Rusią a Chinową (przyszłą Moskowią) nastąpiło jeszcze pod koniec XII wieku, na długo przed najazdem Tatarów. Wyprawa Igora miała brzemienne znaczenie dla całej Ukrainy-Rusi. — Ale między wyprawą 1185 roku a napisaniem „Słowa” w 1198 roku minęło ponad trzynaście lat. Co zmusiło autora do powrotu do tego tematu i wysławienia książąt, którzy ponieśli klęskę? — Klęski bywają różne. Francuzi pamiętają i opiewali czyn Rolanda. Ukraińcy nie zapomną bohaterów Krut i Bazaru, bohaterów Krasnego Pola, co pod Chustem. Kopia Katarzyńska „Słowa o wyprawie Igora” (1795 r.)
Występując przed nauczycielami, proszę ich, aby na lekcjach akcentowali myśl, że książę Igor wyruszył na wyprawę za ziemię ruską. Przez długi czas książę Igor, podobnie jak jego ojciec Światosław Olegowicz, był wasalem książąt suzdalskich. A w 1185 r. zerwał z tą zależnością. Wszyscy ruscy książęta zjednoczyli się. Jednak w 1196 roku Ruryk Kijowski przekazał Perejasław Ruski Wsiewołodowi Suzdalskiemu i spokój w Rusi został naruszony. Połowcy — sojusznicy Suzdala-Chinowa — pustoszyli ziemię ruską. W latach 1196—1197 Roman Wołyński, zważywszy na nieudolność Ruryka, zaproponował wybranie wielkiego księcia kijowskiego spośród sześciu ruskich książąt — włodzimiersko-wołyńskiego, czernihowskiego, halickiego, smoleńskiego, połockiego i riazańskiego. A w 1198 roku wielkim księciem czernihowskim został Igor Światosławowicz. Właśnie on, zdaniem autora „Słowa”, mógł uratować Ruś od ruiny i hańby. (Zob. SP, 2004, nr 37). — Wiadomo, że Instytut Literatury NAN Ukrainy oraz Towarzystwo „Proświta” zadeklarowały przygotowanie Encyklopedii lub Słownika encyklopedycznego „Słowa o wyprawie Igora”. Czym ta publikacja będzie się różnić od już istniejących wydań? — W mińskich i petersburskich wydaniach uniwersalnych materiałowi ukraińskiemu poświęcono mało miejsca. Do zespołu autorskiego petersburskiej Encyklopedii zaproszono tylko czterech naukowców z Ukrainy — S. S. Wojnowa, M. F. Kotlara, S. P. Pinczuka, B. I. Jacenkę. Brakuje w niej artykułów-biogramów o około 140 ukraińskich badaczach, poetach-tłumaczach, malarzach, rzeźbiarzach i innych działaczach kultury, którzy opracowywali tematykę „Słowa”. W 5-tomowej „Encyklopedii” nie ma nawet artykułu o autentyczności „Słowa”. Wymagają poważnego przeglądu i doprecyzowania kluczowe problemy, które niedostatecznie lub tendencyjnie naświetlono w tych wydaniach akademickich, w szczególności takie jak: tożsamość narodowa „Słowa”, historia jego odkrycia, historia pierwszego wydania „Słowa”, źródła historyczne oraz okoliczności historyczne, które poprzedziły napisanie utworu. Poważnego opracowania wymaga też zupełnie nowy temat: „Słowo o wyprawie Igora” w kontekście tworzenia państwowości Ukrainy-Rusi pod koniec XII wieku. — A jak rozwiązuje się obecnie kwestię przynależności narodowej „Słowa”? Ze szkoły wiemy, że jest to „pomnik trzech bratnich narodów”. — Stara formuła odeszła w niebyt. W petersburskiej „Encyklopedii” ten zabytek przedstawiony jest „w rzędzie narodowych arcydzieł” Rosji, które zrównuje się z twórczością A. S. Puszkina. Jednak jeszcze M. Maksymowycz bezsprzecznie udowodnił, że autorem „Słowa” jest naród ruski (staroukraiński). Poparł go W. G. Bieliński, który pisał: „To dzieło jest jawnie współczesne opiewanemu w nim wydarzeniu i nosi na sobie piętno poetyckiego i ludzkiego ducha Rusi Południowej (czyli Ukrainy — B. J.), jeszcze nieznającej barbarzyńskiego jarzma tatarszczyzny, obcej grubiaństwu i dzikości Rusi Północnej”. Tej pozycji trzymali się prawie wszyscy badacze w ciągu XIX wieku. Ale już M. Hruszewski pisał, że niektórzy z rosyjskich uczonych otwarcie przyznali mu się do swojego zamiaru zawłaszczenia „Słowa”, czyli „w taki czy inny sposób wyrwania go z ukraińskich rąk”. Te zakusy trwają i obecnie. Brak wyraźnej identyfikacji narodowej „Słowa” wywołuje nową falę sceptycyzmu co do autentyczności. Profesorowie Uniwersytetu Harvarda (USA) E. Keenan i G. Grabowicz skłaniają się ku tezie, że „Słowo” zostało napisane w latach 90. XVIII wieku przez czeskiego slawistę J. Dobrovskiego. I ani Rosjanie, ani Ukraińcy nie mają, jakoby, żadnych praw do tego zabytku. Taka pozycja gromadzi swoich zwolenników także na Ukrainie. Zatem ukraińscy uczeni powinni zdecydowanie stanąć w obronie „Słowa”, zająć w słowoznawstwie wiodące pozycje. — Pod koniec XX w. pojawiły się materiały, które w inny sposób naświetlają historię odkrycia „Słowa”. O co chodzi? — Tradycyjnie uważa się, że odkrywcą „Słowa” był A. I. Musin-Puszkin, który rzekomo nabył rękopiśmienny zbiór ze „Słowem” od archimandryty Spaso-Jarosławskiego monasteru Joila Bykowskiego. Z czasem L. Dmitrijew i G. Moisiejewa bezsprzecznie udowodnili, że ten zbiór jedynie figurował w ewidencji monasteru i został przekazany Musinowi-Puszkinowi wraz z innymi rostowskimi chronografami w 1792 r. przez arcybiskupa Arseniusza Wereszczagina. Czyli Bykowski był tu osobą postronną. Ale ten rękopis „Słowa” był znany na Ukrainie na sto lat przed Musinem-Puszkinem! Wykorzystał go Dmytro Tuptało w swojej książce „Runo oroszennoje”, która po raz pierwszy ukazała się w 1680 roku w Nowogrodzie Siewierskim. A w 1708 r. D. Tuptało, wtedy już metropolita rostowski, podarował zbiór ze „Słowem” monasterowi Przemienienia Pańskiego w Jarosławiu. O tym pisałem w 1996 r. w czasopiśmie „Russkaja litieratura” oraz w monografii „Słowo o wyprawie Igora i jego epoka”. Wszystko to powinno znaleźć odzwierciedlenie w Ukraińskiej Encyklopedii „Słowa”. — Jak ukraińscy uczeni mogą włączyć się w przygotowanie tego wydania? — Niedawno Towarzystwo „Proświta” wysłało do wszystkich organizacji obwodowych opracowaną przeze mnie Koncepcję oraz Rejestr Alfabetyczny Encyklopedii. Każdy może wziąć udział w wydaniu. Napisałem około osiemdziesięciu artykułów. Będziemy czekać na gruntowne, fachowo napisane materiały, zwłaszcza z uniwersytetów i instytutów akademickich. Wtedy sformujemy zespół autorski. — Były już telefony z obwodów. Ludzie zaczęli pracować. Zatem życzmy nam wszystkim sukcesu w tej ważnej sprawie. Dziękuję za rozmowę. Ponad 200 lat wokół „Słowa o wyprawie Igora” trwają dysputy dotyczące jego autentyczności, istoty ideowo-artystycznej, języka, tożsamości narodowej. Słowiana liczy dziesiątki przekładów i parafraz w różnych językach świata, setki monografii, tysiące artykułów naukowych. Pewnym podsumowaniem można uznać Słownik encyklopedyczny M. G. Bułachowa, wydany w 1989 r. w Mińsku, oraz petersburską 5-tomową Encyklopedię „Słowa” (1995 r.). Jednak wiele problemów tak i pozostało poza uwagą naukowców. O tym w redakcji tygodnika „Słowo Proświty” odbyła się rozmowa poety Borysa SPISARENKI z badaczem „Słowa” Borysem JACENKĄ, autorem kilku monografii i ponad 120 rozpraw naukowych z problematyki literatury kijowsko-ruskiej, które publikowane były nie tylko na Ukrainie, ale i w Rosji, na Słowacji, w Wielkiej Brytanii, USA, Indiach.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
15 października ubiegłego roku minęło 95 lat od dnia urodzin piewcy „wielkiej harmonii” — Bohdana-Ihora Antonycza. Grupa lwowian (pisarzy, dziennikarzy, artystów) odwiedziła grób poety na Cmentarzu Janowskim w mieście Lwów. Panichidę obywatelską otworzył poeta Roman Łubkiwski. Ze słowami miłości do B.-I. Antonycza zwrócili się poeta Ihor Kałyneć, zastępca przewodniczącego Lwowskiej organizacji Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury Hryhorij Kataran oraz przewodniczący Lwowskiej organizacji NSPU Łewko Riznyk. Swoje wiersze, poświęcone Bohdanowi-Ihorowi Antonyczowi, przeczytali Liliana Kosanowśka, Roman Kaczuriwśkyj. Rozmowę kontynuowano tego samego dnia w domu związkowym. Mówiono o przygotowaniu wydań utworów poety w językach białoruskim, czeskim, angielskim, upamiętnieniu miejsc związanych z poetą na Lwowszczyźnie, stworzeniu pełnowartościowych muzeów w jego stronach rodzinnych (m. Gorlice, wś Nowica) w Polsce, wydaniu akademickiego zbioru utworów Bohdana-Ihora Antonycza. A wcześniej, we wrześniu, proświcianie podróżowali szlakami Antonycza, Łepkiego, Werbyckiego. 11 września 2004 roku, wreszcie, obok Baszty Prochowej pojawił się autobus „Lvivtrans” i jedziemy do Polski. My — to Galicyjskie zjednoczenie Lwowskiego Towarzystwa „Proświta” — chcemy odwiedzić miejscowości w Polsce, gdzie do 1945 roku mieszkali Ukraińcy. Z nami jedzie honorowy przewodniczący „Proświty”, były Ambasador Ukrainy w Czechosłowacji, później w Republice Czeskiej, poeta Roman Łubkiwski z żoną. Przejście graniczne Korczowa-Krakowiec, i kilometr dalej — sławna wieś Młyny. Śpiewamy hymn „Szcze ne wmerła Ukrajina” w panteonie księdza Mychajła Werbyckiego — twórcy muzyki. Nasz potężny śpiew słyszą krakowscy konserwatorzy, którzy odnawiają dawną ukraińską cerkiew drewnianą. Mijamy książęcy Przemyśl, Rzeszów i skręcamy na południe w malownicze łemkowskie góry Beskidy. W muzeum bitwy gorlickiej 1915 roku kłaniamy się pamięci sławnego ukraińskiego poety Bohdana-Ihora Antonycza (1909—1937), urodzonego w sąsiedniej Nowicy. Pokój-muzeum zorganizowano staraniem Dmytra Pawłyczki, Romana Łubkiwskiego oraz Wasyla Pyłypjuka. Przewodniczący miejscowego towarzystwa „Łemkiwszczyna” Stepan Hładjak opowiedział nam o życiu Łemków w Polsce, częstując kawą w niewielkiej restauracji. Przekazaliśmy Łemkom książki oraz datek charytatywny (300 złotych) na utrzymanie ukraińskiej szkoły podstawowej w Nowicy. I znowu droga-serpentyna. Mijając wielkie sztuczne jeziora w górach, docieramy o 22-ej do królewskiego miasta Krakowa. Spotkanie z przewodniczącym towarzystwa Ukraińców w Krakowie Romanem Lubineckim. I — do hotelu studenckiego „Żaczek”. 12 września, niedziela. Rano msza święta w greckokatolickiej cerkwi Podwyższenia Krzyża Świętego, gdzie w 1940 roku brał ślub Stepan Bandera. Potem — długa dyskusja w podziemiach cerkwi z ukraińską społecznością Krakowa, w szczególności z państwem Praetoriusami. Darowanie książek, datek charytatywny (500 złotych) na potrzeby ukraińskiej społeczności. Wycieczka pod przewodnictwem prawnika Romana Lubineckiego na Wawelu, po komnatach królewskich, katedrze świętego Stanisława. Jedziemy na cmentarz Rakowicki. Kłaniamy się kurhanowi sławy poległych żołnierzy ZURL i URL w polskim obozie koncentracyjnym nr 1 w Dąbiu w latach 1919—1923. Składamy wieniec ze Lwowa, prowadzimy wiec, śpiewamy hymn. Podchodzimy do grobu sławnego pisarza i profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego Bohdana Łepkiego. Składamy wieniec, przywieziony z Ukrainy, śpiewamy „Wydysz, brate mij”. Pani Julia Smentyha wykonuje cudowną pieśń-wspomnienie Łepkiego o Bożym Narodzeniu. Śpiewamy razem. Jedziemy dalej. Zatrzymujemy się przy tablicy pamiątkowej ku czci Wasyla Stefanyka (8 lat nauki na wydziale medycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego). Przy tablicy pamiątkowej o pobycie Andreja Szeptyckiego wita nas Konsul Generalny Ukrainy w Krakowie pan Ołeksandr Medownikow z grupą lwowskich prośwician na grobie Bohdana Łepkiego w Krakowie. W m. Gorlice (Polska) działa pokój literacko-pamięciowy B.-I. Antonycza. Zdjęcie O. Semeniuk. WARTOŚCI. Sytuacja osiąga poziom krytyczny. Działa codziennie narzucana przez telewizję duchowa pustka wykonawców estradowych w rodzaju Wierki Serdiuczki, skomercjalizowana swoboda młodej generacji pisarzy i literaturoznawców w rodzaju Olesia Buzyny. Dwudziestoletnim wandalom zabrakło rozumu, by nie wyrzucać książek, a przekazać je do położonej 20 metrów od śmietnika filii centralnej biblioteki miejskiej, której pracownicy, w warunkach zbyt ubogiego finansowania na zakup nowej literatury, szczerze podziękowaliby za taką dobroczynność. Kończę „obserwacje” nie na minorowej nucie. Po chwili pierwsi przypadkowi przechodnie roznieśli książki do domów. Byli to ludzie zarówno w poważnym, jak i całkiem młodym wieku. I to pociesza. Ale dzwon zadzwonił, zwiastując już istniejące niebezpieczeństwo, i wzywa nas wszystkich, byśmy pozostali ludźmi. Ludźmi — we wszystkich trudnych okolicznościach teraźniejszości. Hryhorij ZASŁAWEC
Maschinelle Übersetzung
W maju tradycyjne międzynarodowe Czytania Wołoszyńskie odbędą się w starannie odrestaurowanym w pełnym zakresie, ponad 100-letnim Domu-Muzeum poety. Tutaj liczni zwiedzający i turyści zobaczą nie tylko wyremontowaną siedzibę, ale także pokoje pamięci, które dotychczas były zamknięte dla zwiedzających, oraz odbudowaną oficynę Wołoszyna, zniszczoną w latach wojny. Drugie narodziny Domu poety, wielki remont w znanym na świecie, jednym z najsłynniejszych literackich muzeów pamięci Krymu i Ukrainy, rozpoczęto zeszłej jesieni. Delikatnej, ale radykalnej odnowie Domu Maksymiliana Wołoszyna w Koktebelu towarzyszyły wysiłki społeczności, znanych pisarzy, aktorów, muzyków, polityków, w szczególności Anatolija Kinacha i Petra Poroszenki. Międzynarodowa rada opiekuńcza rezerwatu „Kimmeria Wołoszyna” zebrała ponad dwa miliony hrywien środków państwowych i sponsorskich od osób prywatnych, współczesnych mecenasów, bankierów. Środki na zakończenie kapitalnego remontu i renowacji zaplanowano także w budżecie ogólnoukraińskim oraz krymskim. Łącznie wyszło nawet o pół miliona więcej niż przewidywał kosztorys, co pozwoliło przeprowadzić renowację jak najlepiej, uwzględnić wzrost kosztów robót, zakupić drogie, jakościowe i niezawodne materiały budowlane. Według planów Ukrprojektrestawraciji, która sprawuje kontrolę nad jakością prac, znana z umiejętnej odnowy galerii Ajwazowskiego teodozyjska firma „Diva” obecnie wzmacnia fundamenty i ściany, całkowicie wymienia pokrycie dachowe, wymienia podłogi, wykonuje antysejsmiczne wieńce betonowe, prowadzi prace wewnętrzne, odnawia systemy ogrzewania, oświetlenia i zaopatrzenia w wodę. Przecież oczekujący ponad ćwierć wieku na kapitalny remont, zbudowany niegdyś na wybrzeżu bez fundamentów według własnego projektu gospodarza „Biały dom sztuki” ledwo przetrwał: popękały ściany z cegły suszonej, wygiął się sufit, osypał tynk, zgniły konstrukcje drewniane. Ostatnich gości we wrześniu ubiegłego roku Dom Wołoszyna przyjął już w stanie awaryjnym. — Pamięciowy obraz relikwii kultury narodowej i światowej nie ucierpi ani na jotę, przebudowane nie zostanie nic, wszystko, co możliwe, zachowamy, łącznie z okiennicami, wykonanymi własnoręcznie przez M. Wołoszyna — zapewniła dyrektor Domu-Muzeum Natalia Mirosznyczenko. Eksponaty i zbiory muzeum podczas prac remontowych przechowywane są w oficynach oraz domu matki M. Wołoszyna pod niezawodną ochroną. Sumiennie restaurowane są wartości muzealne: przedmioty codziennego użytku, obrazy, ponad dziewięć tysięcy unikalnych książek z biblioteki poety. Niezawodnie zabezpieczono przed przypadkowymi uszkodzeniami także okoliczne drzewa, wśród których są i te zasadzone przez samego Maksymiliana Wołoszyna. Starannie odnowione bezcenne dziedzictwo przeszłości, zabytek o znaczeniu narodowym — literacko-pamięciowe muzeum poety-filozofa już wkrótce będzie nadal pomagać nam duchowo się rozwijać, przemyśliwać przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. Bohdan-Ihor Antonycz Taras PERCHACZ, członek rady Halickiego rejonowego zjednoczenia „Proświta”, m. Lwów z NOWE WYDANIA z Nadija ONYSZCZENKO z Wiktor CHOMENKO, Krym żoną. Oglądamy bazylikę Mariacką, słuchamy hejnału (występ trębacza) z wieży bazyliki, oglądamy Sukiennice — miejsce handlu średniowiecznego Krakowa. Idziemy do Collegium Maius (XIV w.) Uniwersytetu Jagiellońskiego, potem Collegium Medicum (obecnie wydział medyczny). Na tej samej ulicy odwiedzamy kościół świętej Anny (ponad 300-letnia figura pamiątkowa Kopernika i napis). Wspominamy o pobycie w tych murach naszego słynnego rodaka — Jurija Drohobycza. 13 września przedstawiciele naszej delegacji byli na przyjęciu u Konsula Generalnego Ukrainy w Krakowie pana Ołeksandra Medownikowa. Żegnamy się z Krakowem i ruszamy do domu obok 700-letniej kopalni soli „Wieliczka”, obok miasta Tarnów (w hotelu „Bristol” przebywał rząd, parlament i sztab wojskowy Ukraińskiej Republiki Ludowej w latach 1920—1923). Znowu Rzeszów i Przemyśl, Korczowa-Krakowiec. Ta podróż — jedna z najlepszych naszych podróży oświatowych. Czekają na nas Ukraińcy Słowacji, Węgier, Mołdawii. Drogi do naszych braci i sióstr — to drogi nie tylko w teraźniejszość i przeszłość, ale także w przyszłość. Mamy nadzieję, szczęśliwą dla całego światowego ukraiństwa. nili działalność Zańkoweckiej członkowie czernihowskiej „Proświty” M. Kociubynski, M. Żuk, W. Dejsz-Kociubynska, O. Szkurkina-Łewycka, I. Szrah. W kręgu Zańkoweckiej widzimy na zdjęciu i czytamy o Ołeksiju Pluszczu, Iwanie Koczerdze, Borysie Hrinczence, Mychajle Hruszewskim, Marii Szekun-Kołomyjczenko i Fedorze Kołomyjczence, Fedorze Procence. Ciekawe wspomnienia o udziale wybitnej Ukrainki w wydarzeniach rewolucyjnych 1905 roku. „Pogromy żydowskie zmieniały się pogromami inteligencji. Ale na demokratkę Marię Zańkowecką ręka nie podniosła się, chociaż wzburzony tłum niejednokrotnie stał przy jej domu. Ona śmiało wychodziła do ludzi i gorąco mówiła słowa prawdy”. 159 stron książki napisano według zasady chronologicznej, żywo i popularnie, ładnie złożono i zilustrowano w wydawnictwie Nieżyńskiego Wyższego Zakładu Naukowego. To jeszcze jeden kwiat w wieniec aktorce, której pełne poświęcenia życie przybliża nam Ukrainę.
Maschinelle Übersetzung
Na stercie codziennych śmieci, które wypełniły kontener na odpadki „Altfater”, leżały książki. Większość w solidnych twardych okładkach. Nie były to przestarzałe podręczniki ani dzieła klasyków marksizmu-leninizmu, lecz wartościowa literatura piękna: „Cienie zapomnianych przodków” Michajła Kocjubynskiego, „Wybrana liryka” Pawła Tyczyny, „Młodzik” Fiodora Dostojewskiego, „Liryka” Aleksandra Puszkina, „Dżan” Andrija Płatonowa, „Kobzarz” Tarasa Szewczenki. Wydane w latach 1946–1948, zachowały się, mimo poważnego wieku, w dość dobrym stanie, przekazując duchową energię, którą naładowane są ich strony, kilku pokoleniom czytelników. Tym, którzy w swoim czasie nabyli je do własnej biblioteki i dla dzieci, które za rodzicami zaczęły poznawać skarbnicę światowej literatury. Ale nastały inne czasy i wnukom te książki stały się niepotrzebne. I duchowe śmieci, przedstawiciele współczesnego mankurtyzmu, bez wahania wyrzucają na śmietnik duchowe dziedzictwo starszych pokoleń. Granica duchowego zubożenia na-
Maschinelle Übersetzung
Niżyński Państwowy Uniwersytet im. Mykoły Gogola sprawił miłą niespodziankę miłośnikom ukraińskiej kultury ciekawym opracowaniem naukowym — książką profesora, doktora nauk filologicznych Hryhorija Samojlenka „Maria Zankowecka i kraj Polesia”. Badacz po raz drugi sięga po znaną postać, która jest symbolem narodu. W 1994 roku, z okazji 100. rocznicy urodzin królowej ukraińskiej sceny, wydał niewielką książeczkę liczącą 56 stron „Maria Zankowecka i życie teatralne Niżyna”. Z okazji ubiegłorocznego jubileuszu autor znacznie rozszerzył temat i na podstawie materiałów archiwalnych oraz znanych już publikacji wykazał wielki wpływ na kształtowanie się ukraińskiej świadomości, ukraińskiego teatru, jego Howerli — Marii Zankowieckiej. Badając biografię aktorki, jej drogę sceniczną i cechy twórczości, H. Samojlenko podkreśla jej obywatelską postawę. „Niezapomniany Kobzarz Ukraińskiego Smutku postawił „Słowo” na straży, a Wy nieśliście to słowo, by palić serce, by budzić w nim czujność wobec światła i ojczystego języka”. Tak w 1908 roku oci-
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
włączyła się na pełną moc, w duszy jakby wyrosły skrzydła, kompozycja rzeźbiarska mnie zachwyciła”. Studiowanie historii sztuki różnych epok i narodów otworzyło nowy świat. Fidiasz i antyczni rzeźbiarze, epoka Odrodzenia, idole — Archypenko, Moore i Brâncuși. Oni są niczym wieloryby; nie wchłonąwszy w swoją istotę ich twórczości, nie sposób iść dalej. A jeszcze Manzù, Messina... Zainteresowania Zynowija Fedyka odzwierciedlają głębokie poruszenia jego natury — przyroda, a zwłaszcza las, morze, poezja, muzyka, historia… Bardzo lubi poezje Tarasa Szewczenki, Michaiła Lermontowa, Siergieja Jesienina, Aleksandra Puszkina, ze współczesnych — utwory Wasyla Herasymjuka, Liny Kostenko, Borysa Olijnyka. Nowe wrażenia dają podróże na Krym, w Karpaty, do Kanady. Szczególnie poraża kosmicznością bytu, nieskończonością Morze Czarne, błękitne sewastopolskie zatoki. Stoisz, jak jęk, pod sklepieniem bajki. Dusza przejrzy wszechświatem oczu. Krzyczą gałęzie. Z twarzy spadają maski. Ze wszystkiego świeci istota wszystkich rzeczy. O muzy, muzy, muzy kamienne! Gdzie grzmot duszy, zrodzony z miłości? Wy milczycie, wy płaczecie we mnie, Dusza tysiącleci szuka siebie w słowie. Lina Kostenko Wieczne tematy — duchowość, miłość, macierzyństwo, kobiece piękno, tajemnica kobiecego ciała — znalazły odzwierciedlenie w licznych torsach, rzeźbach: „Kąpiąca się”, „Noosfera”, „Ukrainka”… Rzeźbiarz kontynuuje pracę w brązie, ale najbardziej chętnie — z drewnem, ulubionym i odczuwalnym od dzieciństwa — grusza, dąb, drzewo czerwone i orzechowe, jesion, lipa. Tak powstały drewniane rzeźby „Opłakiwanie”, „Macierzyństwo”, „Spokój”, które wykonane są w takich płaszczyznach, że słoje roczne, czyli jak je jeszcze nazywają teksturą drewna, odbierane są jako drapowanie figur i tak harmonijnie oraz organicznie powtarzają i rozwijają formy posągów, że wydają się stworzone przez samą naturę, a nie rękę człowieka. „Wszystko utkane z miłości” — te słowa Zynowija Hryhorowycza to lejtmotyw jego twórczości. Przyglądam się metaforycznej rzeźbie z czerwonego drzewa „Rzeka”. Czy to rzeka w postaci kobiety, czy kobieta w postaci rzeki? Głęboka, zmienna, magicznie piękna... Jak wiele mają wspólnego, zwłaszcza w życiodajności, i to wspaniale wcielił artysta w swojej pracy, która wywołuje najpiękniejsze uczucia i skojarzenia. Najgłębszym i najdroższym tematem dla Zynowija Fedyka jest obecnie powrót do źródeł, do początków duchowości i narodowej tożsamości, do twórczości przodków, do autentyczności. Wszystko to znalazł w kulturze trypolskiej. Sam duch trypolskiej kultury materialnej budzi fantazję. Starożytni artyści brali kawałek kamienia, minimalnie odrzucali i osiągali wyrazistość, sakralność. „Moje „Trzy gracje” zainspirowane są skojarzeniami z kontemplacji zagadkowych glinianych dwuokularowych rzeźb z wykopalisk. Nowy etap mojej twórczości — „Trypolska berehynia”, w której połączyły się dawne symbole i współczesne rytmy. Jestem przekonany — będzie miało perspektywę tylko to sztuka, która ma swoje etniczne korzenie i jest wzbogacona całą historią sztuki. Właśnie tego pragnę”. Starożytne mity greckie i rzeźby z trypolskich grodzisk, siwe czasy, widziane przez pryzmat wszystkich nurtów, które wzbogaciły światową i autentyczną sztukę, naprowadziły na ideę kompozycji „Trypolskie mojry”. Jak to się dzieje, że małe figurki porażają swoją wielkością i monumentalnością? Brano bryłę i w niej wszystko wyszukiwano. Jest w nich i miękkość, i uogólnienie, i symboliczność. Te figury są znakowe. Jak i scytyjskie baby, one majestatycznie siedzą — na wieki. Trypolskie znaleziska to bezcenny skarb dla artysty. Służą one jako niewyczerpane źródło inspiracji, filozoficznych rozważań i zagadkowym światem. Artystę cały czas nurtuje myśl: a co my jako naród dzisiaj robimy dla całej cywilizacji, co wnosimy nowego w dziedzinie sztuki? Dlatego poprzeczkę dla siebie stawia najwyższą i dąży do tego całe życie — przekazać ducha swojego narodu, symboliczność, wieloznaczność, kiedy w dziele zawarte jest wszystko, czym żyje dusza! Świat… Zagadkowy… Niezgłębiony… Grandiozny! Zajmuje on niewymierną płaszczyznę w naszej świadomości, jego piękno głęboko dotyka naszych serc. I życie — taka sama dziwna tajemnica… Tajemnica, która zmusza, by iść do niej, zachwycać się nią, oddawać energię, wkładać całą duszę do kropli. Świat twórczości ukraińskiego rzeźbiarza Zynowija Hryhorowycza Fedyka jest wieloaspektowy i bezgraniczny. …Niezgłębioność, wcielona w formę. Patrzę na dzieła mistrza i zauważam efemeryczny przepływ materii. Są one uduchowione, żywe, jak i my z wami. Mają one własne życie i własną historię… Nika KRYŻANIWSKA
Maschinelle Übersetzung
Imię Zynowija Hryhorowycza FEDYKA, docenta katedry rysunku Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, można znaleźć w prestiżowych informatorach „Sztuka ukraińska” i „Ukraińscy artyści”, a także w wielotomowym fundamentalnym dziele o artystach i rzeźbiarzach, które wydawane jest raz na sto lat w Lipsku (RFN) — „Allgemeines Kuntzler Lexikon. Die Bildender Kuntzler aller Zeiten und Volker” — „ŚWIATOWY LEKSYKON ARTYSTYCZNY. Sztuka wszystkich czasów i narodów” (2004). Jego prace znajdują się w muzeach i prywatnych kolekcjach w Ojczyźnie oraz za granicą, a także są prezentowane na wystawie objazdowej, która odwiedzi większość dużych miast w ramach projektu artystycznego „Ukraina na progu III tysiąclecia. Portretowy wizerunek współczesnego człowieka”, zorganizowanego przez Centrum Sztuki Współczesnej „Suzirja”.
Trypilska berehynia
Po raz pierwszy odwiedziłem pracownię Zynowija Fedyka razem z francuskim malarzem i rzeźbiarzem Temistoklem Wirstą. Ten ostatni bardzo ciepło wypowiadał się o pracach ukraińskiego kolegi i życzył mu nowych sukcesów. Mnie zaś najbardziej zachwyciły rzeźby oparte na motywach trypilskich. Trypillja… Modny nurt czy zew przodków? W 2004 roku do Rzyszczowa w obwodzie kijowskim zjechali się rzeźbiarze z różnych regionów Ukrainy, aby przemyśleć na nowo dziedzictwo trypilskie w swoich nowych pracach i pozostawić je tutaj na pamiątkę o tajemniczej cywilizacji. Wśród uczestników był także Zynowij Hryhorowycz Fedyk, który wydał mi się człowiekiem subtelnych i głębokich uczuć, zakochanym w historii swojego narodu, niezwykle skromnym i jednocześnie wesołym, chociaż jego droga artystyczna jest bardzo niełatwa.
EKSTREMUM PODCZAS WYSTAWY
„Przypominam sobie 1987 rok. Noc przed wystawą republikańską nie śpię, przykręcam podstawki do rzeźb, czyszczę je na błysk. Oto już ranek, a u mnie jeszcze nie wszystko gotowe, a czas biegnie jak szalony. Pędziliśmy na wystawę. Wyładowałem. Przeniosłem. Rozstawiłem. A tu już zbliża się innymi salami komisja wystawowa. Ja cichutko wychodzę, ledwo łapiąc oddech, a w duszy wątpliwości — czy wszystko w porządku? Fizyczne zmęczenie i napięcie nerwowe nagle odpuszczają — na duszy taka ulga. Co będzie, to będzie! Zdążyłem! Po pewnym czasie jeden z członków komitetu wystawowego wychodzi i jeszcze z daleka, szeroko się uśmiechając, macha do mnie ręką: — Stary! Gratuluję! Twoje kompozycje wybrano na republikańską, a lepsze (w liczbie prac innych artystów) — na ogólnozwiązkową wystawę, która będzie odbywać się w Maneżu! Przypominam sobie sympozjum rzeźby w Polsce, w mieście Smolany, dokąd na zaproszenie regionalnego zarządu kultury zjechali się rzeźbiarze z różnych krajów Europy. Przyjechałem z pewnym opóźnieniem i na mój los została tylko czterometrowa, gruba, sękata dębowa kłoda, surowa i twarda jak kamień. A ponieważ miałem już gotowy szkic rzeźby świętego Włodzimierza Wielkiego, to przystąpiłem do pracy od razu, najpierw siekierą, dalej — piłą spalinową, a potem już cieńszymi narzędziami, i tak dwa tygodnie od rana do wieczora. Do mojego fachu trzeba mieć nie lada siłę fizyczną”.
Zwyczajna sobie chwila. Zwyczajna chata z kominem.
Na rosach i deszczach zaparzony bez.
Ta realna chwila już jutro będzie wspomnieniem,
A pojutrze — bajką bajek.
Lina Kostenko
Nie na darmo mówią: „Wszyscy jesteśmy rodem z dzieciństwa”. Dzieciństwo Zynowija Hryhorowycza minęło na Lwowszczyźnie we wsi Zabirja. Malownicze lasy i pola, rodzinna ziemia, która słynie ze swoich mistrzów w drewnie, malowanych drewnianych zabawek z ruchomymi elementami, glinianych ptaków, gwizdków, malowanych listków, garncarstwa, weszła w serce na zawsze. Wspomina z ciepłem: „Wychowałem się w wiórach”. Jeszcze całkiem mały lubił przyglądać się pod słońce złocistym pachnącym pierścieniom wiórów, które z brzęczeniem odlatywały od dziadkowego strugnika, który był wspaniałym cieślą, robił figurowe meble i stawiał zręby — chaty z drewna bez ani jednego żelaznego gwoździa. Pięknem i poezją były przepełnione babcine pisanki. Bliscy bardzo ciężko pracowali na ziemi, ojciec lubił szczepić jabłonie, sadzić sady. Każda gałązka, posadzona troskliwymi rękami, wyrastała, jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki. Ojciec, Hryhorij Iwanowycz, prosty ogrodnik-agronom, uważnie śledził rozwój zdolności syna, troskliwie i jakby mimochodem stwarzał mu warunki do twórczości, wspierał. Marzył o niezwykłym zawodzie dla syna. Mama, Marija Iwaniwna, tak jak babcia Hanna, bardzo ładnie wyszywała krzyżykiem, ściegiem płaskim. Na święta wyciągała ze skrzyni strój, ozdobiony, oprócz haftu, jeszcze gerdanami, które tęczowo grały na słońcu.
Bywa chwila jakiegoś wstrząsu:
Zobaczysz świat, jak po raz pierwszy w życiu.
Zwyczajna chmura, szara i jesienna,
Podpisze nagle barwy złote.
Lina Kostenko
Nigdy w dzieciństwie nie miał pojęcia, że zostanie znanym artystą. Ale kiedy ojciec po raz pierwszy podarował mu kolorowe ołówki, to tak spodobała się tęcza kolorów, że jakkolwiek by się nie nabiegał za dzień, nie nabroił, ciągnęło do świętego — malować, lepić z plasteliny. To rodziło głęboko w duszy poczucie niezwykłości. Bardzo subtelnie czuł formę, w głębi duszy zaczynała, jak muzyka, brzmieć tajemnicza struna, chociaż w rzeczywistości uświadomił sobie, że jest rzeźbiarzem, dopiero na drugim roku Lwowskiej Akademii Sztuk Pięknych. A przed tym było w miasteczku Iwano-Frankowe na Lwowszczyźnie artystyczne rzemieślnicze училище, dokąd wstąpił razem z przyjacielem po ósmej klasie w 1964 roku, gdzie opanował wszystkie rodzaje rzeźby, ornamenty płaskie, geometryczne, ażurowe. Podobało się rzeźbić szkatułki z lipy (nóż idzie jak po maśle, drzewo pachnie miodem), a szczególnie — właściwie jaworowska rzeźba — na ciemnowiśniowym tle białe listki, kłoski, kwiatuszki. Podczas służby był wojskowym artystą, dalej — Lwowska Akademia Sztuk Pięknych, gdzie jego pedagogami zostali profesorowie W. N. Borysenko, E. P. Mysko. Początkowo bardziej przyciągało malarstwo, ale na drugim roku wykładowcy zauważyli jego zdolność do odtwarzania objętości i już na czwartym pracę zaliczeniową Zynowija (gipsową statuę modela) wybrano jako najlepszą do funduszu instytutu. Po niej do dziś studenci się uczą, nawet od częstego przestawiania jedna noga odpadła, ale praca nie przestała być wzorcem. „Mój ulubiony pedagog D. Krywawycz. Jeśli nie zdążyliśmy wykonać zadania, reagował z humorem: — Kino, wiosna, dziewczyny?.. — ale ta ironia była skuteczniejsza od wyrzutów, tym bardziej wszystko, co najlepsze w nas, wspierał bez zastrzeżeń. Właśnie on pierwszy zobaczył we mnie rzeźbiarza. — Pan przecież poważnie czuje rzeźbę, a dlaczego poważnie się nie zajmuje? — Te słowa stały się zwrotnymi, odtąd moja świadomość
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
O skrzyni wspomina się w wielu pieśniach ludowych, zwłaszcza weselnych, ponieważ była ona częścią weselnego posagu. Kiedy dziewczyna wychodziła za mąż, rodzice obowiązkowo dawali jej w wianie skrzynię: Przyjedź, mateńko, Przywieź mi skrzyneczkę, A w skrzyneczce chusteczki, Wyszywane zapaski. Skrzynia — rzeźbiona czy malowana — była jakby cząstką ojcowskiego domu. Młoda kobieta wywoziła ją z rodzinnego domu jako wspomnienie o panieństwie, ojcu-matce, dziewczęcej wolności. Bo dorastała dziewczyna, a wraz z nią rosło i dobro w skrzyni, co wyraźnie świadczyło o jej pracowitości i sumienności. Później do skrzyni składano koszulki synków i córeczek z coraz szerszymi wstawkami i rozcięciami na nich. Odwieczne koło dziejów życia… W Muzeum Architektury Ludowej i Budownictwa Ukrainy, gdzie otwarto wystawę skrzyń z historyczno-etnograficznego regionu „Karpaty”, eksponowane są dwa typy tradycyjnych skrzyń. Jedne z nich mają płaskie wieko, a drugie wykonane są w formie dwuspadowego dachu. Te ostatnie przypominają drewniane sarkofagi z wybrzeża Morza Czarnego (IV—III w. p.n.e.), a także grobowce z czasów książęcych Jarosława Mądrego w Soborze Mądrości Bożej. Na wystawie zaprezentowano skrzynie, które funkcjonowały wśród ludności ukraińskich Karpat: Hucułów, Bojków, Łemków (obwody iwanofrankiwski, zakarpacki, czerniowiecki). Główne elementy konstrukcyjne tych skrzyń składają się z czterech dość masywnych słupków, które pełnią funkcję nóżek. W rowki takich słupków-nóżek poziomo wkładano dwie lub trzy deski, które tworzyły boczne ściany skrzyni. Z góry skrzynia zamykana jest wiekiem, które ma, jak już wspomniano, kształt dwuspadowego dachu, złożonego również z trzech-czterech desek, połączonych ze sobą na wpust. Za pomocą dwóch drewnianych kołków („czopów”) skrzynia otwiera się, jak na metalowych zawiasach. Funkcjonowały również skrzynie, które miały płaskie wieko, zrobione z dwóch lub trzech desek, które zakładano krótkimi bokami w dwie poprzeczne listewki (wpusty). Skrzynie ozdabiano geometrycznymi wzorami, które wykonane były płaskim rzeźbieniem w formie prostych, ukośnych i łamanych linii, różnorodnych kół i rozet. Niezmiennym komponentem skrzyń był wieloramienny krzyż, który gubił się wśród nagromadzonych kółek, gwiazd, znaków gromowych i solarnych. Ornament pełnił tu funkcję ochronną. Dla większej wyrazistości ornamentalne motywy wycinano na skrzyniach, które wcześniej malowano na ciemny kolor naturalnymi barwnikami, na przykład wywarami z jagód czarnego bzu lub kory olchowej. Skrzynie robiono z twardych gatunków drewna, najczęściej — buka, a także świerku, cedru, jaworu. Skrzynie początkowo wytwarzali cieśle, a wraz z udoskonaleniem narzędzi stolarskich — stolarze. Podstawowe narzędzie rzeźbiarskie — nóż i dłuto. Dłuta różniły się kształtem i długością ostrza oraz miały odpowiednie nazwy: „riwniak”, „skosok”, „fasulky”, „fudżok”, „horodnyczok”. Na rzeźbionych skrzyniach sarkofagowych Karpat jeszcze do lat 30. XX wieku królował dawny, niepodlegający czasowi dekor. Tradycja, ludowe rozumienie piękna oraz odpowiednie aspekty światopoglądowe zostały zachowane w tym dekorze. Jednocześnie na Huculszczyźnie funkcjonowały wzory drewnianej rzeźby, które demonstrują kompozycyjną wykwintność, bogactwo ornamentu i wirtuozerski kunszt wykonawczy. Na Lwowszczyźnie, Zakarpaciu, Bukowinie od dawna funkcjonowały malowane skrzynie.
malowano roślinnymi, po I wojnie światowej — farbami sklepowymi. Główne motywy ornamentalne komponowano na przedniej ściance i wieku skrzyni. Pod koniec XIX w. te kompozycje ornamentalne rozmieszczano na jednym polu, obwiedzionym dookoła prostymi liniami koloru białego. Na początku XX w. kompozycje ornamentalne komponowano w dwóch kwadratowych polach („oknach”, „rameczkach”) z podwójną białą obwódką. Główne motywy na jaworowskich jamach. Wszystkie pionowe krawędzie skrzyń łączono na zamki, co nadawało im dużą wytrzymałość i trwałość. Boczne strony wieka mocowano wąskimi listwami, a tylną stronę skrzyni łączono z wiekiem żelaznymi zawiasami w taki sposób, aby jedna część zawiasów była przymocowana do zewnętrznej strony tylnej ścianki skrzyni, a druga — do wewnętrznej strony wieka. Skrzynie zakarpackie zamykano na zamki. Dookoła otworu na klucz robiono metalowe okucie („szyldzik”), które dość wymyślnie profilowano. Kurabo na skrzynię. Bukowińskie skrzynie wytwarzano z desek sosnowych, cedrowych, jaworowych i lipowych. Tło w nich jest zielone, wiśniowe i brązowe. Początkowo malowano przednią stronę i wieko skrzyni, a boki jedynie obramowywano „kapanką”, „podkówkami”, „kropeczkami”. Kompozycje motywów ornamentalnych w takich skrzyniach tworzono w prostokątnych polach (rameczkach), które obwodzono prostymi lub figuralnymi kolorowymi liniami. Kompozycje te składały się z dużych i małych bukietów, białych i czerwonych kwiatów („trójkwiaty”) z niewielką ilością zielonych listków. Na skrzyniach z końca XIX — początku XX w. w centrum rameczek malowano kwiaty, które wyrastały z wazonika lub półkuli. Kwiaty te miały trzy lub pięć pędów. Oprócz głównych motywów, w rogach rameczek rozmieszczano drugorzędne — „podkówki”, „kropeczki”, „krzywulki”, „kosice”. Na początku XX w. pojawiają się skrzynie, w których kompozycje z kwiatowych ornamentów całkowicie zakrywały przednią stronę. W centrum takich kompozycji malowano serduszko z wianuszkiem ze świerku lub barwinka. Na bukowińskich skrzyniach przedstawiano jeszcze „kukułki, gołębie z gołąbkami oraz cerkwie z drzewkami weselnymi”. Malowidła na skrzyniach ściśle wiązano z obrzędem weselnym i symboliką pieśni. Każdy detal rysunku o czymś mówił: barwinek malowano na nieprzemijającą miłość, gołąbki — aby zawsze w parze byli, kukułkę — aby lat młodym nakukała wiele, róże — aby życie kwitło jak róża, barwinkowy wianuszek i serduszko symbolizowały młodość, nieprzemijającą miłość. Pięknie pomalowana skrzynia miała jeszcze zaświadczyć swoją zawartością o pracowitości i kunszcie dziewczyny: Hej, będziemy wiano liczyć, czy nie lubiłaś, księżno, spać? I co naprzędłaś, i co natkałaś — co w skrzyni masz, z czymś się wydała? A jeszcze bukowińska skrzynia chowała w skrytce wianuszek weselny. Przechowywał się aż do śmierci i zaszywano go w ostatnią poduszkę. Ornamentalna i kolorystyczna swoistość ukraińskich rzeźbionych i malowanych skrzyń z historyczno-etnograficznego regionu „Karpaty” świadczy o utalentowaniu ludowych mistrzów, wielkiej miłości do piękna. Formy dawnych skrzyń oraz ich ornamentykę wykorzystują współcześni ludowi mistrzowie i artyści sztuki dekoracyjno-użytkowej do wytwarzania oryginalnych pamiątek — szkatułek-skrzyń. Cudowny roślinny ornament starych jaworowskich skrzyń obecnie twórczo wykorzystują jaworowscy rzeźbiarze, przystosowując go do płaskiego rzeźbienia. Wytwarzają oni drewniane szkatułki w formie miniaturowych jaworowskich skrzyń, malują je tradycyjnymi kolorami — ciemnowiśniową lub ciemnozieloną farbą, polerują i ozdabiają płaskim rzeźbieniem… Skrzynie już dawno odeszły z życia codziennego ludu, ich miejsce zajęły wygodniejsze w użyciu szafy. Zajęły, lecz nie zastąpiły. Bo jakoś nie układają o szafach kołomyjek, bo nie trzepocze serce naszej młodej współczesnej, kiedy wyciąga z nich nowoczesne ubranie, bo próżno szukać tam wiana duchowości… Więc pokłońmy się świątecznemu zgromadzeniu prababcinych skrzyń w Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy, — są tego warte. Wystawa skrzyń eksponowana jest w chacie ze wsi Synewirska Polana w ekspozycji „Zakarpacie”. Romana KOBALCZYŃSKA, kierownik sektora etnografii działu „Karpaty” Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy Zdjęcie autora
Maschinelle Übersetzung
W wnętrzu wiejskich chat na Ukrainie tradycyjnie znajdowały się: stół, skrzynia, ławy i kredens. Wśród prostych mebli szczególne miejsce zajmowała skrzynia. W codziennym użytku miała podwójne przeznaczenie: używano jej jako stołu, przy którym rodzina spożywała posiłki, a także służyła do przechowywania odświętnego ubrania, płótna, dywanów, cennych dokumentów i pieniędzy. Skrzynię stawiano w izbie na widocznym miejscu: przy stole, na ławie obok łóżka albo w kącie świętym (pokucie). Malowane i rzeźbione skrzynie przyciągały swoim zdobieniem, odświętnie wyróżniając się na tle innych sprzętów domowych.
JAWORowskie MALOWANE SKRZYNIE
Szczególnej uwagi zasługują te skrzynie w kształcie prostopadłościanu, na podnóżkach i kołach. Ich wysokość zależy od wysokości podnóżków („kocheli”). Jedyną ozdobą sylwetki jaworowskich skrzyń jest zróżnicowane profilowanie podnóżków. Przednie mają różnorodny profil wycięć, a tylne były wycinane przeważnie ukośnie. Niemal każdy stolarz miał swoistą formę profilowania podnóżków. To właśnie była główna cecha, po której rozpoznawano mistrza, który wykonał skrzynię. Przednie i tylne boki („przyczółki”), wieko oraz dno skrzyni łączono ze sobą („cynkami”), wiążąc wszystkie części w jedną trwałą całość. Podstawą skrzyni były podnóżki o wysokości 18–20 cm. Podnóżki i „kocheli” podwyższały skrzynię niemal o jedną czwartą jej wysokości, nadając jej piękniejszy wygląd i możliwość pełnienia funkcji stołu. Wewnątrz skrzyni, po prawej stronie, znajdowała się niewielka (10 cm szerokości i 12 cm wysokości) skrzyneczka. Przechowywano w niej korale i pieniądze. Skrzyneczka zamykała się na ukryte drewniane zasuwki. Malowane skrzynie wykonywano z desek sosnowych i lipowych. Z sosnowych podstawę zawsze malowano, a z lipowych nie. W tych ostatnich miała ona naturalny kolor drewna. W drugiej połowie XX w. na malowanych skrzyniach zachowały się motywy w postaci „kropeczek”, „kropek”, „kreseczek”, „pasków”, „kaczuszek”, „gałązek”, „wianuszków”, „gwiazdek”, „róż” itp. Szczególnymi motywami jaworowskiego malowidła na skrzyniach należy uważać wizerunki „kaczuszek”, „wazonów”, „wianuszków”, „słoneczek”. Ogólną kompozycję tych motywów przekazywali stolarze z pokolenia na pokolenie. Podstawą układu ornamentu skrzyń są „kwatery”, „ramki” lub „okna”. Chociaż liczba motywów ornamentalnych jest niewielka, przy umiejętnym ich rozmieszczeniu mistrzowie osiągali dość dużą różnorodność kompozycyjną. Jaworowskie skrzynie malowały zazwyczaj kobiety, żony lub córki stolarzy, a tylko rzadko sami mistrzowie. Każda malarka starała się malować skrzynie inaczej, bo wtedy miały lepszy zbyt. Nabywcy skrzyń, ojcowie dziewcząt, starali się kupić taką skrzynię, jakiej jeszcze nikt we wsi nie miał.
ZAKARPACKIE MALOWANE SKRZYNIE
Malowane skrzynie z nizinnych rejonów Zakarpacia mają kształt niskiego, wydłużonego prostokąta i nazywane są „mała skrzynia”. Długość takiej skrzyni wynosi 95–97 cm, a wysokość 40–42 cm. Dół i wieko skrzyni obrzeżano fasonową listewką (gemis). Małe skrzynie przeznaczone były do przechowywania ozdób, ręczników, koszuli weselnej, weselnych ręczników i wianka. Oprócz małej skrzyni do wiana należała także duża, wysoka skrzynia (prostokątna) z rzeźbieniem na przedniej ściance i wieku, nazywana „susik i rjandia”. Podczas swatania mała skrzynia znajdowała się w komorze. Była podstawą zgody lub niezgody dziewczyny na małżeństwo. Jeśli dziewczynie nie podobał się chłopak, mówiła, że „małych skrzyń nie ma, stolarz jeszcze nie zrobił”.
Zakarpaccy ludowi stolarze od dawna zajmowali się wyrobem skrzyń, dlatego wypracowali dla nich specyficzną formę i swoiste sposoby zdobienia. Skrzynie wykonywano z desek sosnowych, jaworowych, lipowych, o szerokości 20–25 cm, łączonych specjalnymi klamrami. Mała skrzynia zawierała schowek na pieniądze, ozdoby i dokumenty.
Zakarpackie skrzynie, podobnie jak lwowskie, malowały kobiety lub córki stolarzy. Do tego używały szerokich pędzli, wykonanych z końskiego włosia lub szczeciny dzika, oraz wąskich pędzli z sierści krowiej lub kociej. Malowanie skrzyni rozpoczynano od nałożenia zielonego, niebieskiego lub wiśniowego podkładu farbami, które przygotowywano z jagód rośliny szatlik z domieszką sody. Po wyschnięciu podkładu malowano brązową, białą i żółtą farbą ramki. Były one prostokątne lub o kształcie fasonowym. W tych ramkach najpierw przedstawiano wazony, gniazdko i drzewko rajskie (symbolika małżeńska). Ten motyw wybrzmiewa również w pieśniach weselnych.
Zdarzają się także skrzynie, na których motywy roślinne występują w bardzo uogólnionych formach. Układają się one w rozrzucie po całej powierzchni dekoracyjnej. Funkcjonowały również skrzynie, na których oprócz ornamentalnych roślinnych malowideł przedstawiano ptaki rajskie, kukułki, gołąbki, koguty, kurki. Ptaki rajskie umieszczano w kompozycjach wazonowych, stylizowanych na kwiaty – tulipany, narcyzy, edelweissy, róże itp. W zakarpackich skrzyniach tło miało kolor niebieski, zielony lub ciemnowiśniowy.
BUKOWIŃSKA MALOWANA SKRZYNIA
Na Bukowinie używano malowanych skrzyń o długości 105—110 cm i wysokości 45—50 cm. Na Czerniowieckim była jeszcze mała skrzynka (skrzyneczka). Trzymano w niej korale, salby — ozdoby z monet, ślubny wianek i ręczniki. Taka skrzynia miała długość 80—85 cm, a wysokość — 35—40 cm. Takie skrzynie miejscowi kowale okuwali, zakładali zamki, robili skoby na kłódki. W dawnych skrzyniach kutymi ozdobnie wikliny wciągali przednie i tylne boki oraz przyczółki. Na bocznych ściankach przybijano niewielkie ozdobne metalowe uchwyty (ucha). Skrzynię stawiano w świetlicy na ławie przy łóżku, a skrzyneczkę — w kącie przy obrazach świętych.
Maschinelle Übersetzung
WSPÓŁCZESNY KOBZIARZ — Ukończywszy szkołę muzyczną, konserwatorium, stał się Pan profesjonalnym i znanym piosenkarzem. Kochają Pana zarówno na Ukrainie, jak i poza jej granicami... — Długi czas pracowałem w Filharmonii Tarnopolskiej. W latach 80. stworzyłem jedyny na Ukrainie profesjonalny zespół folklorystyczny „Medobory”. Wcześniej istniały tylko zespoły wokalno-instrumentalne. Zespół ten zdobył wielką popularność przede wszystkim dzięki temu, że w opracowaniach pieśni ludowych nie wykorzystywał amerykanizowanych melodii i figuracji rytmicznych, a orientował się na tradycje narodowe. Niestety, nie tylko w tamtych latach, ale i dzisiaj wszyscy próbują przybliżyć ukraińską pieśń do amerykańskiego folku. Jest to cechą tych ludzi, którzy nie doceniają własnego. Dzisiaj na wsiach prawie się nie śpiewa, uważa się to za niemodne. Im dalej, tym bardziej oddalamy się od naszych ukraińskich tradycji, a może się ich wyrzekamy. Moją duszę niepokoi to, że zapominamy o swoim. Od dzieciństwa nasza rodzina żyła pieśniami i muzyką. Słyszałem ukraińską pieśń ludową od swoich rodziców i ich przyjaciół, którzy uczyli się w szkole muzycznej i konserwatorium. Urodziłem się w Połtawie na chutorze Czerwony Szlak, w tym pięknie lasów, zielonych wzgórz, gdzie majestatycznie stoi Monaster Podwyższenia Krzyża Pańskiego. Pamiętam, jak kochałem wchodzić na wzgórze i śpiewać, podziwiając piękno ukraińskiej ziemi. Jak ja wtedy chciałem, żeby mój głos dotarł do każdego połtawskiego domu! FILOZOFICZNY DISPUT Podczas burzliwych wydarzeń ostatnich miesięcy bodaj najważniejszą zasadą podziału obywateli na Ukrainie stał się podział na zwolenników Juszczenki i zwolenników Janukowycza. Jednak prawie nikt nie wspomina o innym ciekawym przekroju. Wyborcy (zarówno aktywni, jak i potencjalni) podzielili się na sceptyków i niesceptyków. Przy tym pierwsza kategoria jest znacznie większa, niż może się wydawać. Do niej, oprócz tych obywateli, którzy głosowali przeciwko wszystkim kandydatom, należy znaczna część zarówno tych, którzy z własnej woli (czy też niechęci) nie brali udziału w wyborach, jak i tych, którzy głosowali na jednego z kandydatów jako na „mniejsze zło”. Pozycję „wszyscy oni tam są tacy sami, wszyscy to złodzieje i w ogóle nie interesuje mnie cały ten polityczny brud” można nazywać filisterską. Aktywne poparcie któregoś z polityków, zaufanie do nich można nazywać naiwnym. A wszystko sprowadza się do jednego pytania: czy moralność i polityka są w ogóle kompatybilne? Właśnie temu pytaniu poświęcony był dysput, przeprowadzony niedawno podczas Dni Nauki przez filozoficzny klub dyskusyjny Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Problem, nawiasem mówiąc, wcale nie jest nowy. Moralność polityki głosił jeszcze Arystoteles. Przeczył jej jeszcze Machiavelli. Pytanie do dziś jest jednym z najbardziej aktualnych i najpopularniejszych w akademickich kręgach filozoficznych. We współczesnej filozofii spór toczy się głównie między postmodernistami, którzy kładą nacisk na względność jakichkolwiek systemów wartości, a zatem i możliwości zastosowania wobec polityki jednolitego standardu moralnego, a przedstawicielami komuni- — W swoim czasie stworzył Pan wizerunek współczesnego kobziarza, łącząc motywy ludowe i współczesne... — Tak, chciałem pokazać kobziarstwo, opowiedzieć o kobziarzach. Śpiewałem pieśni powstańcze, strzeleckie. Wniosłem swój wkład w to, by Ukraina stała się niepodległa. Ale okazało się, że słuchaczom kobziarze nie są potrzebni. Znajdowałem stare, zapomniane pieśni, studiowałem historię ich powstania i wykonania, a niektórzy artyści tylko za jedną pieśń otrzymywali tytuły ludowych i zasłużonych. Taki ciekawy paradoks: kiedy śpiewałem pieśni o Ukrainie, nikomu to nie było potrzebne. Wtedy zrozumiałem, czego brakuje Ukrainie: liryzmu i romantyzmu. I zacząłem śpiewać romanse. Od razu mnie zauważono — i młodzież, i starsze pokolenie. Artysta powinien „wnosić” na scenę nie siebie, a piękną pieśń. Są tacy artyści, którzy boją się pięknej pieśni, bo nie będą mogli „pokazać” siebie, a po prostu rozpuszczą się w utworze. Bardzo przykro, że niektórzy wykonawcy chcą osiągnąć popularność intrygami, udzielając tanich wywiadów bulwarowej prasie o swoich preferencjach seksualnych. Nie przystoi tego robić inteligentnemu człowiekowi, myślę, że świadczy to o niskim poziomie duchowym człowieka. — Pracuje Pan już ponad 20 lat jako solista, czy pojawiają się nowe zamysły twórcze? — Ostatnio pracuję nad stworzeniem nowego zespołu. W naszych czasach zrobić to jest niezwykle trudno, ponieważ artyści muszą profesjonalnie grać i śpiewać na poziomie wykształcenia konserwatoryjnego. Trudno znaleźć ludzi, którzy w życiu codziennym posługują się językiem ukraińskim. Jeśli człowiek nie rozmawia w języku państwowym, nawet go nie przesłuchuję. Podczas zagranicznych tournée musimy pokazać, że jesteśmy wysoko wykształconym, intelektualnie rozwiniętym narodem. — Jaki jest Pana pogląd na zagraniczne wyjazdy naszych artystów? — Artyści jadą zarobić pieniądze i przejąć co nieco ze stylu życia — takie jest moje zdanie. Ci, pierwsi emigranci, już przesycili się naszymi artystami. W swoim czasie Ministerstwo Kultury i Sztuki popełniło wielki błąd, nie kontrolując występów naszych rodaków. Jeśli muzyk, który znał dwa akordy na gitarze, miał wuja za granicą, miał tam koncert. Jakie były wrażenia z tych występów, wiadomo. Kiedy dzwoniłem do USA, umawiałem się na tournée, to musiałem wysłuchiwać dość nieprzyjemnych rzeczy. Ale kiedy rozpoznano we mnie profesjonalistę, stosunek od razu się zmienił. — A jaki jest Ołeh Marcynkowski w życiu? — Porozumiewam się wyłącznie w języku ukraińskim, kocham piękne kobiety i moim zdaniem wszystkie kobiety są piękne. Szanuję ludzi, którzy mają cel, marzenie. Niech i wasze marzenia się spełnią! Rozmawiała Ałła ZAHYNAJKO z KONKURS MIĘDZYNARODOWA NIEPAŃSTWOWA UKRAIŃSKO-NIEMIECKA NAGRODA LITERACKA im. OLESIA HONCZARA Każdej wiosny młodzi pisarze Ukrainy walczą o prawo do zostania laureatami prestiżowej międzynarodowej nagrody im. Olesia Honczara, założonej w 1996 roku przez niemieckich mecenasów: pisarkę Tetianę Kusztewską, przedsiębiorcę Dietera Karrenberga oraz Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy. 3 kwietnia 2005 roku — w dniu urodzin autora „Soboru” — zostaną ogłoszeni zwycięzcy konkursu twórczego za 2004 rok. Wybór najlepszego z dorobku twórczego pretendentów do nagrody odbywa się w kategoriach: — proza (powieść, opowiadanie, cykl opowiadań, nowel); — poezja; — praca literaturoznawcza poświęcona twórczości Olesia Honczara; — publicystyka. Konkurs w ostatniej kategorii przeprowadzany jest po raz pierwszy. Nagrodą zostaną uhonorowani ci, którzy zaproponują pod rozwagę jury publikacje prasowe, a także materiały radiowe, telewizyjne i internetowe na aktualne tematy (wydrukowane na papierze, kopia elektroniczna mile widziana). Przyjmujemy materiały (w języku ukraińskim) na konkurs do 15 marca. Adres jury: 01034, Kijów-534, ul. Zołotoworitska, 65a, „Na konkurs im. O. Honczara”. Tel. 2345 16545. E-mail: ukrsvit@prf.org.ua Wiek uczestników konkursu — do 30 lat.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
…atywnej praktycznej filozofii, które konsekwentnie starają się dowieść możliwości i konieczności moralnego postępowania polityków, niezależnie od tego, do jakiej kultury należą. Arystoteles wiąże politykę z komunikacją i nazywa komunikacją polityczną taką, która jest najważniejsza i obejmuje wszystkie inne sfery komunikacji, dążąc do najwyższego ze wszystkich dóbr. Polityka okazuje się sferą wspólnego osiągania dobra dzięki komunikacji. Szereg cnót, które filozof rozpatruje w swojej „Etyce nikomachejskiej”, powinno odnosić się również do mężów stanu. Neoarystotelicy również wyrażają przywiązanie do tradycyjnej etyki cnót, uważając jednocześnie, że kategoria osobowości w pełni ma zastosowanie także do polityki. Jednak tradycyjne cnoty i ustalone instytucje polityczne jeszcze nie gwarantują obecno-
ności uniwersalnych moralnych kryteriów postępowania polityka. Po pierwsze, często nie są one w stanie reagować na wyzwania historyczne i nowe sytuacje, po drugie, nie uwzględniają różnic między kulturami. Czy chiński i zachodnioeuropejski mężowie stanu są zdolni adekwatnie zrozumieć się nawzajem? Tak — twierdzą przedstawiciele dziś popularnego kierunku komunikacyjnej praktycznej filozofii. Akcentują oni dyskurs moralno-praktyczny (czyli omawianie i argumentowanie według określonych reguł), w którym mogą wziąć udział i domagać się znaczenia wszyscy, którzy mają określony interes i argumenty; przy tym reguły dyskursu przewidują obowiązkowe uwzględnianie przez jego uczestników prawa innych uczestników do roszczenia sobie znaczenia oraz uwzględnianie interesów i argumentów drugiej strony. Wszyscy dyskutanci ponoszą wzajemną odpowiedzialność. Kontrolę nad przebiegiem dyskusji, przestrzeganiem zobowiązań itd. ma sprawować krytycznie rezonująca światowa opinia publiczna. Natomiast sceptycy, którzy wzięli udział w dyskusji, postrzegają politykę jako „sztukę zdobywania, utrzymywania i poszerzania władzy”, a władzę określają jako „sztukę narzucania własnej woli”. Przy tym działania na rzecz narodu tłumaczy się nie moralnymi cechami władców, lecz dążeniem do utrzymania władzy. W toku dysputy sceptycy dowodzili swojego stanowiska przede wszystkim odwołując się do doświadczenia historycznego. Działalność dysydencką traktują jako działalność czysto obywatelską, a nie polityczną. Stworzenie mechanizmów kontroli nad władzą nie oznacza gwarancji jej moralnych działań, a jedynie zapobieganie jej samowoli. Retorykę etyczną, rzekomo, przedstawiciele panującej elity stosują wyłącznie dla przykrycia własnych działań i szerzenia wśród ludu mitu o własnej moralności. Czasem władza może świadomie obniżać standardy etyczne w całym społeczeństwie, jeśli nie jest w stanie sprostać obowiązującym standardom. Środki masowego przekazu w tym obrazie są nie narzędziem społecznej kontroli nad władzą, lecz środkiem mitotwórstwa i manipulowania świadomością mas. Czy historia pokaże, kto ma rację w tej dyskusji? Raczej nie. Najpewniej problem należy do niewyczerpanych i doświadczeniem nie jest sprawdzalny. Mimo to będziemy mieć nadzieję, że władza będzie dążyć do tego, by być, a nie tylko wydawać się moralną.
z
Ołeksij WIEDROW
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
dobrem wspomniało. Nasi przodkowie oracze zwali kraj Arattą. Ar — to światło, Ata — ojciec! Ojczyzna oraczy! * * * Uk-Or-Aj-Na! To Ukraina! Skąd poszła ta nazwa w wieki? I gdzie szukać korzeni tego imienia? Pramowa daje odpowiedź: Uk — plemię! Ono żyło po brzegach rzeki… To teraz Ukra w granicach Prus płynie, A nasi przodkowie jeszcze Prus nie znali. Przegranice praaryjskiego państwa Od morza Ruskiego do Bałtyku sięgały. * * * Dwadzieścia tysięcy lat temu, przed narodzeniem Mesjasza Pomalowano ścianę w kamiennej mogile. A za dziesięć tysięcy lat narodziło się słowo. Słowo starsze od sanskrytu, od języka sumeryjskiego. Język Ariów z Aratty na wyżyny perskie, I do Indusu Bharatu żurawie zaniosły…
Maschinelle Übersetzung
PRÓBA POETYCKIEGO ESEJU
* * *
Wiatr koloru słońca na Majdanie szumi. To ludowego serca oczarowana chwila. Wiatr koloru słońca na Majdanie huczy. To nowe pokolenie ku wolności kroczy! Pokolenie bez strachu promienieje do celu. Dobiegają kresu możnowładcze charty. Tak! Wreszcie powstał Ukrainy naród! Przez lata nacierpiał się złodziei i przybłęd. Z kuczmyńskiego czadu, do upragnionych wolności, Nas uwalnia od zdrady Proaryjski Bóg Ród! Przypomniał nam zwycięstwa praojców, pradziadów. Pomarańczowe sztandary nam Taras zapowiedział. Wstawajcie! Walczcie! Kto siebie szanuje! Święty oddech z niebios Wam serca rozgrzewa. Wiatr koloru słońca na Majdanie huczy. To nowe pokolenie ku wolności kroczy! Wiatr koloru słońca na Majdanie szumi, To ludowego serca oczarowana chwila.
* * *
Ukraińskie słowo, mowo moja rodzima, Ileś ty zaznała bied od ludzi niegodnych. Jak cię szargano, niszczono i gięto. Ile na serca ludzkie nakładano pęt Różne tam caryce i carowie pyszni, A wy nie umieracie w ukraińskiej chacie, A wy bujnie kwitniecie w ukraińskim polu, Prawnukom szukacie szczęścia na rozłogach… To, co było, nie minęło, ono zawsze z nami. I prasłowo, i państwa pierwotne świecą przez wieki. Dbajmy, bracia, aby serce nasze nie zasnęło i przodków Ukrainy
UKRAINO MOJA
W tobie i smutek, i duma, i trwoga, Bezsilna i silna, czuła i śmieszna. Dawno twoja rozkradziona droga, Nieraz twoja rozstrzelana wiosna.
Zdawało się wszystko, zginęła, przepadła, I zniknie mowa, otrząśnie się nasz lud. Tyś się przebudziła, odrodziła, wstała. Zmywasz z siebie wszelki niewolniczy brud.
Według legendy — Chrystus w mieście Orisa Na sanskrycie uczył się, jak z duszy gnać biesa. W świecie znany, jako Issa, chodził po Tybecie Sławił Pana stwórcę i aryjską Wedę. Pomiędzy Tiasminem a Bugiem pramiasta wyrastały. Dzieci słońca, ręce Boga je zbudowały. I u nikogo nie prosiły imienia sobie nadać Dumni ariowie, prasłowiańscy oracze z Aratty… Ich bogini wody Dana rzekom nazwy nadała. Dunaj, Dniestr i Don z Dońcem, Dniepr-Sławuta i Dźwina z Desną… Słowiańskie rzeki błękitnym pierścieniem Zakochały się, zaręczyły z wiosną… Wiosnianki nasze, kolęda, kupało, Istnieją tak dawno, jak sam istnieje świat. Po Ukrainie, w Trypolu, w Podunaju Wiekami kwitnie paproci kwiat… A nazwa Ruś poszła od Boga Chorsa. Od słońca świtowego, z różanej rosy. Stamtąd Rosawa, Rostawycia. Nie, nie po prostu, Płynęła historia z Rosi po Rusi… Już potem pojawią się uroczyska Peruna I Riń Perunowa i Welesowy jar, Sawwarka, Stryboż i Zielone Wruna, I Swaryczów, który poszedł od swaru. Swarzyli się w historii wiele. Kto dbał o godność, kto o złoto. Za złoto kupowali się kłamcy. Teraz ich inaczej wielbią. Polityczni technolodzy, prościej — krętacze. Wykręcają całym narodom ręce. Za te, polane krwią, srebrniki swoje, Gotowi rzucić wszystkich ludzi na męki.
* * *
Obłudni twierdzą: trypolanie to semici. I tylko od Cyryla promienieje oświata. Cyrylica! A głębiej — to już nie wolno… Jaka przychodziła, taka i gięła władza. Ci kłamcy i Chrystusa zrobili żydem. Ewangelia, a i sami Żydzi Wiedzą: Jezus pochodził z Galilei! Z gallów, czyli z aryjskiego korzenia. Aryjskie żywotworne nasienie Rozwiało się po ziemiach Indii, Europy. Swoje ślady wszędzie zostawili gallowie. Czasy, epoki i tysiąclecia przelatywały, Rodziły się nowe etnosy-państwa, Co osiągnęły nieśmiertelną, głośną sławę! My Ukraińcy, prawnuki Aratty. Nam trzeba więcej o pramatce wiedzieć!
Czas nieubłagany prawdę chowa, W mgłę legendy prawdę zawija. I kronikarz, wziąwszy się za pióro, Nie powie dokładnie, jak ono było… Tylko echo wydarzeń kładzie się w wiersz. I w którą stronę pociągnie smycz Prześwietny książę, czy służebny Nestor Opowie o tym, na co wskazali palcem.
Tak całą historię przekręcili, Romanowom, bolszewikom dogadzali. Cóż, można obłgać każdego. Historię, jak karty, przetasować, Cudzym nazwać się, nie mając swojego Porządnego i uczciwego imienia. Najpierw obłgali plemię, A potem już wzięli się za naród. “Jacy tam ariowie?! Jaka jeszcze Aratta?! Nigdy ich na świecie nie było! Na tej ziemi zawsze była Rosja! Romanowowie! I car Piotr-mesjasz! A wy chachły, trzymajcie się postulatu, I radzi bądźcie, że dali wam rolę Mniejszego brata!” Rosyjscy mędrcy muszą wiedzieć, Że osełedec — to czupryna, Że choch — to słońce! Ol — dziecko! My dzieci słońca! Matka nasza — U k r a i n a! A ta podstępnie-szczera bratnia raź, Wszystko zagrabić pragnie, wszystko do rąk zabrać! Lecz nie daje Bóg jej duszę Ukraińców Pod sam korzeń podciąć!
* * * Ukraińskie słowo, mowo moja rodzima! Ileś ty zaznała bied od ludzi niegodnych. Jak cię szargano, niszczono i gięto. Ile na serca ludzkie nakładano pęt Różne tam caryce i carowie obłudni, Co wiekami pragnęli nas pozbawić sławy. A my bujnie kwitniemy w ukraińskim polu I jednak osiągniemy upragnioną wolność! Wiatr koloru słońca w naszych duszach śpiewa. Dla nas większego szczęścia, niż wolność, nie ma! * * * Szukając siebie w praojcowskich krajach, Wybierając ziarna pamięci po trochu, Ja uświadamiam sobie: Ja — Ukrainiec! Aryjczyk — ja! Współczesny wszystkim, co przebrzmiały, epokom… A nadchodzącej epoce mój doziemny pokłon. My prosiliśmy u Boga znaczących przemian! Wiatr koloru słońca na majdanie buja, Uśmiecha się, kwitnie Ukraina moja. m. Kijów
* * *
Pole zapachniało ziołami-rutami, Tak trwożnie krzyczą żurawie. Ci studenci, co padli pod Krutami, Już wiecznie leżą w ziemi.
Tam, na urwisku Dniepru, nad mogiłami, Pochowali studentów w burzę, Czajka kwili, machając skrzydłami, Czyjaś matka ociera łzę.
PRZY POMNIKU KSIĘCIA WOŁODYMIRA
Witam, książę, czemuś się zasmucił, Ty całą wieczność krzyż trzymasz swój. Ależ nie, z tym światem tyś się nie pogodził, Tyś wytrwał, tyś wygrał znowu bój.
Znowu bieda: złotogłowy Kijów Pod popiołem Czarnobyla stoi. Lecz dusze nasze stront jeszcze nie wyjadł, Bo ty stoisz z krzyżem tysiącleci.
Panujesz, książę, wsławiony na wieki, Stoisz ty twardo na swojej ziemi. Czas rozmywa imiona i oblicza, — Lecz prawda u czasu na skrzydle.
Porzuć, mój książę, górę na godzinę, — Módl się za naród swój i Dniepr, Ochrzczoną i nieochrzczoną Ukrainę, — Za cześć jej, za sumienie, za dobro.
m. Kijów
Maschinelle Übersetzung
Aby ta gwiazda wzeszła na widnokręgu,
Zmartwychwstał Taras z popiołów zniszczenia.
Z symbolem kaliny i topoli
Powstał na jawie Ruch Ludowy.
Dzwoniły dzwony w Kijowie i Lwowie,
Tarnopol i Terebowla się podniosły.
Dokonała się wola bez kropli krwi,
To wola Boża, i nie omylili się.
I każdego dnia wstaję w niepokoju
I z Kijowa czekam na posłańca.
Odrodzenie Ukrainy wciąż jest w drodze,
Odrodzeniu nie ma jeszcze końca.
Jednak mimo wszystko powstaniesz, Ukrainо,
Wierzę, że nadejdzie gwiaździsty czas.
Odrodzisz się wreszcie z ruiny
I będzie tak, jak zapowiedział Taras.
Znów jesienią płoną purpurowe liście,
W mgle smutku dzwoni żal.
Padają deszcze, stoją pijane drzewa,
Przemoczone i nagie, i żal mi ich.
Lecą jak konie kędzierzawe marzenia,
Trzymają się brzegów mosty.
* * *
Nad kopułami Wielkiej Sofii
Płynie mgła, czesze krzyże.
Szum, szum po dąbrowie,
Zapach stepu, zapach krwi.
Wszędzie, gdzie spojrzysz, mogiły
Pokryły całą Ukrainę.
Smutek z lewej, smutek z prawej,
Walka — sprawa odwieczna.
Czy nasz symbol w kalinie
Będzie wiecznie w Ukrainie?
OJCZYSTA MOWA
Mowo moja, niepokorna i miła,
Ty wciąż żyjesz i dzwonisz.
Ile podcinano ci skrzydła,
Myśleli — nie odlecisz.
Ile zmuszano cię do milczenia,
Ile płonęłaś w ogniu.
Mowo moja, ty narodem poczęta,
Żyjesz w narodzie i we mnie.
Ojczysta moja, niepokorna i miła,
Jak górskie źródło.
Skąd w tobie ta siła,
By pokonać zło.
* * *
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
WARIACJE przedterminowe wygaśnięcie przez prezydenta swoich pełnomocnictw i głosuje. W 2001 roku po serii krytycznych oświadczeń prezydenta „Szachtara” Rinata Achmetowa pod adresem Hryhorija Surkisa oraz jego obecności na stanowisku FFU, ten ostatni zwołał nadzwyczajny Kongres FFU, na którym postawił pytanie o przedterminowe wygaśnięcie swoich pełnomocnictw. Co prawda, wtedy Hryhorija Mychajłowycza „nie wypuszczono”, chociaż był to tylko farsz. W przeddzień głosowania po hotelach, w których mieszkali uczestnicy Kongresu FFU, chodzili „wierni ludzie głównego piłkarza Ukrainy” i proponowali złożyć podpis na poparcie „obrażonego” Hryhorija Surkisa, który w rzeczywistości jest „dobroczyńcą” ukraińskiego futbolu. Jeszcze jednym wariantem usunięcia Surkisa ze stanowiska prezydenta FFU jest znowuż zwołanie nadzwyczajnego Kongresu, ale już na mocy decyzji absolutnej większości członków Rady, albo na pisemne żądanie 2/3 członków FFU, — czytamy w artykule 14 statutu FFU. Innymi słowy, ten rozwój wydarzeń jest najbardziej prawdopodobny. Chociaż warto przypomnieć, że Hryhorij Surkis dopiero w lipcu ubiegłego roku został ponownie wybrany na prezydenta FFU na kolejne cztery lata na mocy jednomyślnej decyzji uczestników Kongresu FFU, wchodzi w skład Komitetu Wykonawczego UEFA i jest jednym z bliskich przyjaciół prezydenta tej organizacji Lennarta Johanssona, który w Kijowie świętował nawet swoje urodziny. Także z prezydentem FIFA Josephem Blatterem Surkis jest w dość ciepłych relacjach… z nia struktur władzy, zmiana kierownika FFU ma swoje konsekwentne kroki. Po pierwsze, zgodnie ze statutem FFU, która jest organizacją społeczną, prezydent tego organu wybierany jest przez Kongres FFU na 4-letnią kadencję i jest odpowiedzialny tylko przed Kongresem FFU, który również zbiera się raz na cztery lata. Tak napisano w artykule 22 statutu FFU. W obecnej chwili istnieje kilka prawnych wariantów usunięcia Surkisa z FFU, jeśli taka możliwość jest omawiana. Najprościej — jeśli sam Surkis zdecyduje, że już czas opuścić swoje krzesło. Wtedy zbiera się Kongres FFU, który stawia w porządku obrad pytanie o Ołeksandr TRAWIANKA
Maschinelle Übersetzung
I znowu gra narodowej reprezentacji Ukrainy w piłce nożnej w meczu turnieju eliminacyjnego do Mistrzostw Świata pozostawiła mieszane uczucia. Tak, zwyciężyliśmy i tym samym umocniliśmy się na pierwszym miejscu w tabeli turniejowej. Wydawałoby się, powód do radości. Ale powstrzymamy się od radości. Nie warto zapominać, że podopieczni Błochina pokonali dopiero połowę drogi do tak upragnionego i oczekiwanego pojedynku. Przed nami jeszcze wiele pracy, zwłaszcza dla sztabu szkoleniowego pod kierownictwem Ołeha Błochina. Przecież futbol, który zaprezentowali Ukraińcy w Tiranie, nie wywołał burzliwych owacji. Jak przyznał po meczu Hryhorij Surkis, prezes Federacji Piłki Nożnej Ukrainy: “Chcę zapomnieć tę grę jak zły sen i wspominać o niej tylko dlatego, że zdobyliśmy w tym meczu trzy punkty. Obiektywnie, z każdego punktu widzenia, zaprezentowaliśmy antyfutbol. Ale zdaliśmy egzamin i myślę, że za półtora miesiąca do meczu z Danią będziemy w lepszej formie, bardziej skoordynowani, a jakość gry będzie zupełnie inna”. Chciałoby się wierzyć panu Surkisowi. Przecież po raz pierwszy w historii niezależnego ukraińskiego futbolu nasza reprezentacja mocno wystartowała w turnieju eliminacyjnym, więc Błochin ma jeszcze trochę czasu, aby pomyśleć, jak działać dalej. Warto, być może, aby Ołeh Wołodymyrowycz przypomniał sobie także o młodych talentach i stopniowo włączał ich do drużyny. Oczywiście, kontuzje weteranów Szewczenki i Woronina przysporzyły bólu głowy, ale ukraińskie gwiazdy na boisko jednak wyszły. “Andriejadę” obronili dwaj inni Andrieje — Husin i Rusoł, którzy pomścili swoich kolegów. Ukraiński kibic jest już zmęczony słuchaniem bajek naszych piłkarskich ekspertów o tym, że drużyna dopiero się formuje — trzeba dużo pracować. Nie chce się nawet myśleć, że nasze nadzieje mogą okazać się płonne. Naprzód, Ukraino! Nasz cel — 2006! W miniony piątek praktycznie anulowano Państwowy Komitet Sportu Ukrainy. Taka decyzja została podjęta na posiedzeniu Gabinetu Ministrów. Od teraz Państwowy Komitet Sportu został przekazany w skład Ministerstwa ds. Rodziny i Młodzieży, któremu przewodzi Jurij Pawłenko. Nowa nazwa ministerstwa to Ministerstwo ds. Młodzieży i Sportu. zbliża się także do głównego piłkarskiego urzędu Ukrainy. I chociaż o bezpośrednich rozmowach na temat dymisji Surkisa z FFU jeszcze nie ma mowy, to poszczególne sugestie w tej sprawie ze strony najważniejszych osób w kraju już się pojawiły. Tak, w sobotę wicepremier ds. humanitarnych Mykoła Tomenko zasugerował, że w najbliższym czasie możliwa jest zmiana kierownictwa niektórych federacji. Tomenko zaznaczył co następuje: “Mamy nowe ministerstwo — młodzieży i sportu. Myślę, że organizacje społeczne, federacje będą się naradzać, badać. Może będą przedterminowe wybory prezesa federacji? W każdym razie, mimo życzeń-
Maschinelle Übersetzung
Obecnie słowo należy do Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki, który powinien podpisać dekret o reformowaniu Państwowego Komitetu Sportu. Najwyraźniej Państwowy Komitet Sportu będzie reprezentowany w składzie Ministerstwa jako odrębny Departament. Jeszcze tydzień temu krążyły pogłoski, że Państwowy Komitet Sportu może objąć znany w przeszłości koszykarz, a obecnie prezes klubu koszykarskiego „Kijów” Ołeksandr Wołkow. Do chwili obecnej kierownikiem Państwowego Komitetu Sportu był Mykoła Kostenko, a jego resort pracował na rzecz tych dyscyplin sportu, do których miał własne sympatie. Na przykład taka dyscyplina zespołowa jak piłka ręczna, która na Olimpiadzie w Atenach zdobyła brązowy medal, była praktycznie pozbawiona wsparcia finansowego w ciągu ostatnich dwóch sezonów. Walka o fotel kierownika Państwowego Komitetu Sportu zawsze była zacięta. Najgorsze czasy ten resort przeżył w latach 1998—2002, kiedy w ciągu czterech lat zmieniło się czterech kierowników — byli to Iwan Fedorenko, Ołeksandr Wołkow, Wałerij Cybuch oraz Maryna Bułatowa. Niewzruszony fotel prezesa Federacji Piłki Nożnej Ukrainy Hryhorija Surkisa w najbliższym czasie może się zachwiać. Zmiana władzy na Ukrainie, likwidacja Państwowego Komitetu Sportu oraz oświadczenia o tym, że w najbliższym czasie może zostać przerejestrowany prezes NOK Ukrainy Wiktor Janukowycz, świadczą, że pomarańczowa fala SKANDAL Wybory prezesa Federacji Gimnastyki Ukrainy (FGU) zakończyły się wielkim skandalem. Ocenę prawną temu obecnie wystawia Sąd Peczerski miasta Kijowa. Eks-prezes FGU Ihor Korobczynski jest przekonany, że wybór Stelli Zacharowej sfałszowano. Na konferencji sprawozdawczo-wyborczej FGU pan Korobczynski ustąpił głosami (50 przeciwko 49) mistrzyni olimpijskiej Stelli Zacharowej. Z jego inicjatywy w Sądzie Peczerskim miasta Kijowa odbywają się przesłuchania w sprawie nielegalności wyborów prezesa federacji gimnastyki Ukrainy. Z kolei Stella Zacharowa oświadczyła, że Irynie Deriuhinej opłaca się upadek gimnastyki sportowej, ponieważ w takich warunkach czuła się ona królową i faworytką: „U mnie ciągle pojawia się jedno pytanie, które zadaję wielu osobom: dlaczego Iryna Deriuhina, która należy do odrębnej federacji, opiekuje się Ihorem Korobczynskim? Dlaczego on jej na tyle odpowiada, że wkłada tytaniczne wysiłki, aby wszystko zostawić tak, jak było do niedawna? Co złego Deriuhinej zrobiła Stella Zacharowa? Ja przecież jej drogi nie przecinałam. Pracujcie sobie spokojnie, na rzecz swojej federacji, ale nie dotykajcie gimnastyki sportowej. Iryna Deriuhina udostępniła Korobczynskiemu swojego adwokata, odwiedza konferencje prasowe. Po co ona to robi?”. Iryna Deriuhina zgodziła się przedstawić własne przemyślenia dotyczące wspomnianego konfliktu: „Ten konflikt dość trafnie scharakteryzował legendarny gimnastyk XX wieku, posiadacz 13 medali olimpijskich Borys Szachlin — zauważyła Iryna Iwaniwna. — Zaznaczył on: „Stella nie zna zasad przeprowadzania zawodów we współczesnej gimnastyce. Iryna Deriuhina jest sędzią międzynarodowej kategorii, członkiem komitetu technicznego, Korobczynski, Lilija Podkopajewa oraz ja jesteśmy sędziami międzynarodowej kategorii. To zdobywa się dzięki doświadczeniu i wiedzy, nad tym trzeba pracować. A gdzie Stella zdobywała doświadczenie? Stella Zacharowa przebywała w Szwecji i była oderwana od gimnastyki. Oczywiście, w bajkach przychodzi Kopciuszek, ubierają go, obuwią i wydają za mąż. Jednak do gimnastyki trzeba wchodzić nie przez okno, a przez drzwi. Co ona obecnie sobą jako człowiek, trener lub menedżer reprezentuje?”. Według wyników konferencji sprawozdawczo-wyborczej ze 100 obecnych delegatów 50 zagłosowało za Stellą Zacharową, 49 — za Ihorem Korobczynskim, jeden głos był przeciw wszystkim. Dalej pana Korobczynskiego wybrano pierwszym wiceprezesem FGU. Podczas przygotowań do przekazania dokumentów nowo wybranemu prezesowi wyjaśniono, że z obwodu charkowskiego od męskiej gimnastyki sportowej otrzymały karty do głosowania i głosowały dwie osoby, chociaż delegatem z prawem głosu, zgodnie z kwotą FGU, z tego obwodu została wybrana tylko jedna osoba. Drugą dopisano ręcznie na naleganie osobistego prawnika pani Zacharowej, co pisemnie poświadczyli członkowie komisji mandatowej. Następnego dnia wyjaśniło się, że delegatka z obwodu lwowskiego (aerobik) opuściła konferencję bezpośrednio przed wyborami i karty do głosowania nie otrzymała. Listy zaś obecnych delegatów świadczą, że było ich 99, a nie 100, jak zameldowała komisja mandatowa. W takich warunkach głosować miało faktycznie 97 delegatów, a nie 100, jak świadczą oryginały kart do głosowania. Iryna Deriuhina: „My wszyscy bardzo czekaliśmy na Pomarańczową rewolucję. Po prostu ludzie, którzy pracowali, spędzali dużo czasu na sali, na zawodach, całe życie służą Ukrainie. Oni oddają własne zdrowie sportowi i robią to na rzecz Ukrainy. Gdyby Stella w tym czasie poświęcała uwagę reprezentacji, jeździła na zawody i trenowała gimnastyków, nie miałaby czasu wyjść na Majdan. Przecież sport nie może czekać. Istnieją komisje dyscyplinarne, które powinny zajmować się kwestiami obrazy osobowości. Nikomu nie dano prawa poniżać i obrażać”. Najwyraźniej ukraińscy kibice nieprędko doczekają się pokoju i zgody na gimnastycznym olimpie. Hlib WAKOLUK, „Lwiwska hazeta”. P.o. redaktora naczelnego Jewhen Hołybard. Szef-redaktor Pawło Mowczan. Kolegium redakcyjne: Ł. Hołota, Ja. Hojan, P. Mowczan, A. Pohribnyj, O. Ponomariw, I. Juszczak. Skład komputerowy. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001. Tel./faks 228-01-30. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovo.prosvita.com.ua Indeks prenumeraty 30617. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie. Redakcja prowadzi korespondencję z czytelnikami tylko na łamach gazety i nadesłanych rękopisów oraz fotografii nie zwraca. Zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów.
Maschinelle Übersetzung
— Reprezentacja Albanii była faworytem… Nasze mistrzostwa jeszcze się nie rozpoczęły i mamy tylko dwóch legionistów — Woronina i Szewczenkę. Przed meczem mieliśmy pewne problemy: Woronin i Szewczenko mieli kontuzje, Fiedorow również nie grał z powodu urazu. Dziękuję drużynie za to, że w tak trudnej sytuacji była godna i osiągnęła wynik 9 lutego. Rozumieliśmy, że rozegranie całych 90 minut meczu na wysokim poziomie jest niemożliwe. Dlatego zbudowaliśmy naszą taktykę w taki sposób, aby jak najefektywniej zagrać z kontrataku. Myślę, że w pierwszej połowie żadna z drużyn nie miała klarownych sytuacji. Poszczęściło nam się, że strzeliliśmy gola ze stałego fragmentu gry. A w drugiej połowie gra wyglądała tak, że albo utrzymamy przewagę i być może podwyższymy wynik, albo „docisną” nas i strzelą nam gola. Najtrudniejszym momentem w drugiej połowie był dziesięciominutowy okres — od 25 do 35 minuty, kiedy drużyna była już zmęczona i nie nadążaliśmy z „kryciem” zawodników. Cofnęliśmy się do głębokiej obrony, czym daliśmy reprezentacji Albanii możliwość stworzenia dużej liczby napiętych sytuacji. Ale myślę, że szczęście było po naszej stronie. Rozumiemy, że zdobyte 14 punktów to jeszcze za mało, aby wykonać zadanie i awansować do finałowej części Mistrzostw Świata. Przed nami jeszcze długa droga, tak samo jak przed reprezentacją Albanii. Jeśli ktoś w Europie myśli, że przyjedzie do Tirany po łatwe zwycięstwo, to się myli. W ostatnim czasie Albania przegrała tylko z Danią i z nami. Ołeksandr TRAWJANKA z Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
Maschinelle Übersetzung