Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №07 за 2020 рік

16 S. · 32 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen. 1 von 32 Einträgen werden auf Ukrainisch angezeigt, während ihre Übersetzung aktualisiert wird.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 7 (1059), 13—19 lutego 2020 18 lutego 2020 roku

dziennikarza Pawła Szeremeta Julii Kuźmenko. Zdjęcie Serhija Nużnenki. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w Sali Kolumnowej Kijowskiej Administracji Miejskiej (ulica Chreszczatyk, 36) organizuje wieczór literacko-artystyczny poświęcony Międzynarodowemu Dniu Języka Ojczystego „Z Ukrainą w sercu”. Część artystyczną zapewni występ Zasłużonego Ludowego Zespołu Pieśni i Tańca Ukrainy „Darnyczanka”. Kierownik artystyczny Petro Andrijczuk. Początek o godzinie 18.00. Wstęp wolny. Przedstawiciele społeczności Kijowa, weterani i wolontariusze pikietowali Sąd Rejonowy dzielnicy Peczersk, który po raz kolejny odrzucił wniosek obrony o zmianę środka zapobiegawczego wobec jednej z podejrzanych w sprawie o zabójstwo NIEZNISZCZALNOŚĆ

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 1Originalseite ↗

To jednak Stepan Dropan, a nie Iwan Fiodorow. Ostatecznie obalono kolejny rosyjski mit ukraińskiej historii — o rzekomej „starszeństwie” rosyjskiej książki nad ukraińską

W świeżym numerze nowego czasopisma popularnonaukowego „Ukraińska przestrzeń informacyjna” opublikowano w tłumaczeniu ze starej łaciny i bez żadnych skrótów dwa nieznane dotąd ogółowi dokumenty archiwalne. Mowa w nich o pierwszej drukarni we Lwowie Stepana Dropana z… 1460 roku — na 112 lat przed przybyciem tam z Moskwy Iwana Fiodorowa. Upublicznienie treści takich dokumentów wykracza daleko poza granice zainteresowań określonego kręgu badaczy i staje się obecnie przedmiotem poznania i przemyśleń ukraińskiego ogółu. Chodzi o podstawy dla świadomego ukraiństwa i nowej generacji jego elity w kwestii zdecydowanego odejścia od narzuconych z zewnątrz stereotypów ideologicznych i dogmatów, według których wszystko co ukraińskie, nasze z kultury duchowej i materialnej, zawsze rozwijało się jedynie w ścisłym powiązaniu z rosyjskim, a ponadto stale uważane było za drugorzędne, przypadkowe, pozbawione samodzielnych cech. Mykoła TYMOSZYK, doktor nauk filologicznych, profesor, dziennikarz. Nowa ofensywa przeciwników ukraińskiej Ukrainy. Wyróżnię trzy przyczyny konieczności aktywizacji na polu ukrainoznawczym nieobojętnej części ukraińskiej inteligencji. Pierwsza. W ostatnich miesiącach w ogólnokrajowych, a zwłaszcza w prywatnych środkach masowego przekazu (telewizja, radio, prasa) nasiliły się nieuzasadnione, uwarunkowane zmianą ekipy na ukraińskim statku politycznym, ataki bezpośrednich i ukrytych oponentów tego, co ukraińskie na Ukrainie. Statek, który wypłynął z takim skrzypieniem i opóźnieniem wreszcie na pełne wody i obrał właściwy kurs, zaczęto znowu rozkołysywać. Takie rozkołysywanie skierowane jest przede wszystkim na rewizję tych fundamentalnych zasad ukraińskiego państwowotwórstwa (historia, język, kultura), które w niełatwych ukraińskich realiach zostały już obronione, uzasadnione i zabezpieczone, wokół których odbyły się już ostre i długotrwałe dyskusje zarówno specjalistów, jak i społecznie aktywnych Ukraińców. Druga. Początek trzeciego tysiąclecia przyniósł Ukrainie kolejną serię ważnych i znaczących dla poznania historii narodowej jubileuszy, które mają bezpośredni związek z utwierdzeniem wskazanych wyżej fundamentalnych zasad polityki humanistycznej państwa. Chodzi o 450-lecie Ewangelii Peresopnickiej, 360-lecie rozgromienia przez ukraińskich kozaków pod Konotopem armii rosyjskich najeźdźców, 250-lecie drażniącego Imperium Rosyjskie Iwana Kotlarewskiego, 200-lecie „budziciela ukraiństwa” w Galicji Markijana Szaszkewycza. Te daty mogły stać się, ale niestety nie stały się ważnym czynnikiem potężnej promocji na szczeblu państwowym idei ukraińskiej Ukrainy, początku spóźnionej, ale zdecydowanej akcji derusyfikacji narodowej przestrzeni informacyjnej. Jak i wcześniej, znaczenie tych dat okazało się faktycznie niezauważone na szczeblu państwa, obchodzono je zazwyczaj w środowisku społecznym. W związku z tym wyświechtane rosyjsko-sowieckie ideologemy nadal są tolerowane w wierzchołku nowo przybyłych na Bankową i Hruszewskiego mężów stanu. W ich leksykonie coraz częściej pojawiają się wypowiedzi o braku potrzeby zwracania uwagi na tak zwane kontrowersyjne osobistości czy takież wydarzenia, a bardziej — na sport, naukę. Trzecia. W warunkach permanentnego poszukiwania, konkretyzacji i ochrony w niełatwych realiach społeczno-politycznych idei narodowej młodego państwa ukraińskiego, nie stworzyliśmy uczciwej i prawdziwej, bazującej nie na przyniesionych z zewnątrz koncepcjach ideologicznych, a na podstawie rzetelnego badania i wprowadzenia do obiegu naukowego zakazanych wcześniej materiałów archiwalnych, historii kultury narodowej. Tej składowej naszego odrodzenia, którą Lina Kostenko nazwała „aurą humanistyczną narodu”. Zakończenie na str. 8—9. Oto i w przeddzień Dnia Niepodległości Ukrainy do tekstów programowych nowego prezydenta Ukrainy, które całkiem wyraźnie przygotowywali niedouczeni jego pomocnicy, znowu przenoszą się sowieckie ideologemy o pierwszym ukraińskim drukarzu Iwanie Fiodorowie i jego „Apostole”. NASZEJ PAMIĘCI. INTELIKTU WYSTARCZY. PROBLEMY Z SUMIENIEM... LINIA FRONTU — KUBAŃ

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Pozostaną na zawsze w pamięci ludzkiej

Maria POROCH, członkini RO „Proświta” Zdjęcia I. SUSAKA Sala sesyjna Rady Rejonowej w Kosowie w ostatnim dniu stycznia była pełna ludzi. Zebrali się tu mieszczanie, nauczyciele i uczniowie Kosowszczyzny, pracownicy Muzeum Walk Wyzwoleńczych, członkowie Klubu Inteligencji im. I. Pełypejki, przedstawiciele władz, społeczeństwa, uczestnicy i naoczni świadkowie wydarzeń z lat 1940—1954, żołnierze UPA, ich krewni, a także osoby represjonowane za związki z UPA ze wsi Stary Kosów, Werbowiec i Smodna na prezentację książki „Ścieżkami Odważnego i jego towarzyszy broni”. Jej autorzy to Paraskowija Susak-Kurendasz, Oksana Szwed, Wołodymyr Kuryndasz. Wydarzenie rozpoczęło się odśpiewaniem Hymnu UPA „Zrodziliśmy się w wielkiej godzinie”. Ojciec Wasyl Pawluk wspólnie z obecnymi poprowadził modlitwę o Boże błogosławieństwo. A potem była kompozycja literacko-muzyczna w wykonaniu uczniów liceum w Starym Kosowie i gimnazjum w Werbowcu, w której uczniowie odegrali role żołnierzy UPA „Odważnego”, „Salomona”, „Groma”. Nadija Pasiczniak zwróciła się do obecnych wersami swojego wiersza-dedykacji „Żołnierzom UPA, moim rodakom”: Przysiółek Wołijcia, Werbowiec i Smodna Jeszcze pamiętają niespokojne czasy. Dusza kamieniała, płynęła krew zimna, Gdy o wolność walczyli synowie. Na ich mogiłach krzyże poczerniały, I tęsknią za nimi karpackie wiatry. W wiecznym spoczynku usta zamilkły — Śpią chłopcy-powstańcy, moi rodacy. Wspomnijmy dzisiaj wszystkich z imienia, Niech wybrzmi cicho modlitwa święta. I czarno-czerwone w żałobie sztandary — To sława i pamięć bohaterom UPA. „Ścieżkami Odważnego i jego towarzyszy broni” — to tytaniczna praca współautorów książki trwająca 12 lat, napisana na podstawie wspomnień najstarszych mieszkańców wsi Stary Kosów, Werbowiec i Smodna o uczestnikach walk wyzwoleńczych, którzy polegli w latach oporu przeciwko władzy bolszewickiej, deportowanych, którzy żywi powrócili na rodzinne tereny, członków ich rodzin, a także na materiale archiwalnym (listy, zaświadczenia, publikacje w gazetach, czasopismach, książkach itp.). Każda strona wydania to tragiczna historia ludzkich losów. Wiadomo, że wspomnienia z latami nie przybywają, ale są momenty, które się nie zapominają, i podzielili się nimi z obecnymi Mykoła Kowaliuk — bratanek głównego bohatera książki „Odważnego” (Jurija Łasytczuka), komendanta bojówki kuszczowej; Petro Pidletejczuk — jeden z tych, którzy całkiem młodo stanęli w obronie rodzinnej ziemi, został skazany na karę śmierci, zamienioną na 25 lat więzienia, a dzisiaj — przewodniczący Zarządu Bractwa OUN-UPA stanicy rejonowej w Kosowie imienia kurenia „Skuby”, chorąży (pseudonim „Spartak”). Wystąpili także Iryna Dmytriwna Szepetiuk-Woroszczuk — córka skazanej Hanny Lepkaliuk-Szepetiuk (pseudonim „Marijka”), Anna Semeniwna Bohdan — przewodnicząca organizacji Związku Ukrainek w Kosowie, naoczna świadkini pokazowego procesu w mieście Kosów nad Dmytrem Rabyniukiem (pseudonim „Wesełyj”) oraz Petrem Tomiukiem (pseudonim „Pidkowa”), Wasylina Mychajliwna Jaremin-Czystiuk — deportowana siostra skazanej Marii Jaremin-Cycak (pseudonim „Szczasna”), która była zastępcą dowódcy kuszczu i autorką zbioru poezji „Z dni niewoli i żalu”. Walkę Mykoły Hryniuka, kierownika bojówki kuszczowej wsi Werbowiec o niepodległość Ukrainy, po 70 latach kontynuowała Andriana Susak, wnuczka jego rodzonej siostry Wasyliny Hryniuk-Roznaczuk. Andriana — uczestniczka ATO, narodowa bohaterka Ukrainy, odznaczona orderem „Za męstwo” III stopnia, jedna z bohaterek filmu dokumentalnego „Niewidzialny batalion” (2017). W składzie delegacji ukraińskich dziewcząt-weteranek odwiedziła kwaterę główną NATO, gdzie opowiedziała społeczności międzynarodowej o wojnie Ukrainy z Rosją. Na sali nie było nikogo, kto nie przejąłby się wspomnieniami weteranów, wierszami odczytanymi przez W. Czystiuk, które wzruszały do łez. Emocjonalności wydarzeniu dodawały też szczere głosy dzieci z zespołu „Horycwit” pod kierownictwem Dmytra Fedorczuka, przejmujące słowa prowadzących Halyny Ryptyk i Nadiji Pasiczniak. Refleksjami i opiniami o książce podzielili się Wasyl Hlibczuk, Bohdan Hlibczuk, Mychajło Cok, Roman Matejczuk, Iwan Susak, Mychajło Rabyniuk, Ulana Pawluk. Swoje podziękowania dla autorów książki w liście-odezwie wyraził lwowski naukowiec, badacz walk wyzwoleńczych OUN-UPA Wasyl Humeniuk. Wołodymyr Kozmenczuk — naczelnik wydziału oświaty Kosowskiej Rejonowej Administracji Państwowej, w swoim wystąpieniu zaznaczył: „Cieszy fakt, że na takim spotkaniu jest bardzo dużo młodzieży. Wychowanie dorastającego pokolenia w duchu narodowo-patriotycznym to nieodłączna część procesu nauczania. Kierownicy szkół i nauczyciele wspierają ten kierunek, co jest szczególnie aktualne dzisiaj, w niespokojnym dla nas czasie. Aby mieć przyszłość, należy pamiętać i szanować swoją przeszłość, jakkolwiek gorzka by ona nie była. Naszym obowiązkiem jest wspierać bohaterów, uczyć się sami i uczyć innych pamiętać o poległych i szanować żywych. Właśnie taka książka jest potrzebna w wychowaniu edukacyjno-patriotycznym dzieci i myślę, że stanie się ona podręcznikiem dla naszej młodzieży”. W imieniu autorów Oksana Szwed podziękowała wszystkim, którzy przyczynili się do wydania książki. Na zakończenie prezentacji Wołodymyr Petryczuk i Mychajło Melnyczuk nagrodzili dyplomami i podziękowaniami Kosowskiej Rejonowej Administracji Państwowej oraz Rady Rejonowej autorów książki i tych, którzy bezpośrednio pomagali w jej wydaniu. Dzisiaj nisko chylimy głowy przed pamięcią tych, którzy walczyli, którzy zachowali dla nas dumne imię Ukraińca. Dziękujemy wszystkim tym, którzy oddali to, co najdroższe — młodość, zdrowie, życie za niepodległość i budowę państwa Ukrainy, w którym teraz żyjemy. Pamięć o bohaterach — ukraińskich żołnierzach początku XX wieku, święcie pielęgnują dzisiejsi ukraińscy oficerowie. Członkowie Kijowskiej organizacji Związku Oficerów Ukrainy od czasu odnowienia mogił rozstrzelanych żołnierzy opiekują się nimi. Przy murach dawnej cerkwi św. Michała Archanioła w monasterze Wydubickim corocznie czczą ich heroiczny czyn. Decyzją Rady Kijowskiego oddziału miejskiego Ogólnoukraińskiego zjednoczenia weteranów oraz Kierownictwa Kijowskiej organizacji ZOU 9 lutego na mogile Bohaterów odbyła się ceremonia ich upamiętnienia. Do udziału zaproszono wojskowych garnizonu kijowskiego, studentów kijowskich uczelni wyższych oraz uczniów szkół, patriotów-Ukraińców z organizacji społecznych oraz przedstawicieli mediów. Z inicjatywy Ukraińskiego instytutu pamięci narodowej oraz Ministerstwa obrony Ukrainy już niejednokrotnie czciliśmy rocznice ich heroicznego czynu. Ale w tym roku nikogo z przedstawicieli nowej władzy i kierownictwa tych struktur na upamiętnieniu bohaterów, niestety, nie było… Związek oficerów Ukrainy zaproponował Ukraińskiemu instytutowi pamięci narodowej, zgodnie z rozporządzeniem Gabinetu Ministrów Ukrainy „O zatwierdzeniu planu działań z okazji obchodów 100-lecia wydarzeń Ukraińskiej rewolucji 1917—1921 lat oraz uczczenia pamięci jej uczestników na okres do 2021 roku” z 26.10.2016 nr 777-r, „O zatwierdzeniu planu działań dotyczących realizacji Strategii narodowo-patriotycznego wychowania dzieci i młodzieży na lata 2017—2020” z 18.10.2017 nr 743-r; Uchwałami Rady Najwyższej Ukrainy „O uczczeniu Bohaterów Ukrainy oraz informowaniu obywateli Ukrainy o wyczynach ukraińskich wojskowych” z 21.02.17 nr 1857-VIII, „O obchodach dat pamiętnych i jubileuszy w 2020 roku” z 03.12.19 nr 325-IX oraz zgodnie z dekretami prezydenta Ukrainy: „O Strategii narodowo-patriotycznego wychowania dzieci i młodzieży na lata 2016—2020” z 13.10.2015 nr 580; Dokończenie na str. 5

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Czcijmy swoich generałów

Żytomierza oraz członkowie Centralnej Rady, nie wydając żadnych rozporządzeń ani rozkazów oddziałom armijnym, które stacjonowały na liniach obronnych stolicy. 9 lutego auto dowódcy I Korpusu Ukraińskiego Jakowa Handziuka wyjechało z miasta Biała Cerkiew, gdzie znajdował się sztab korpusu, do Kijowa. Musiał on pilnie uzyskać wyjaśnienia dotyczące sytuacji operacyjnej od ministra spraw wojskowych Mykoły Porsza oraz członków Sekretariatu Generalnego URL, którzy dzień wcześniej opuścili stolicę. Razem z Handziukiem byli szef sztabu korpusu, generał Jakow Safonow oraz kierownik oddziału operacyjnego pułkownik Ołeksandr Hajewski. Na dojeździe do stolicy oddział czerwonych marynarzy bałtyckich zatrzymał ich samochód. W ten sposób wszyscy, w tym Jakow Handziuk, trafili do niewoli. Podczas przesłuchania, na propozycję M. Murawjowa przejścia na stronę bolszewików, Handziuk, podobnie jak jego podwładni, kategorycznie odmówił. Dopiero latem 1918 roku, już za czasów hetmanatu Skoropadskiego, żony straconych generałów właśnie z pomocą Hajewskiego odnalazły i rozpoznały ciała mężów w jednej z licznych kijowskich mogił zbiorowych na placu Sołomianskim. Przy aktywnym udziale Pawła Skoropadskiego, który dobrze znał zarówno Jakowa Handziuka, jak i Jakowa Safonowa, obaj zostali pochowani z honorami wojskowymi na terenie Monasteru św. Michała Archanioła na Wydubiczach. Na grobie Handziuka postawiono dębowy krzyż z napisem: „Generał-major Jakow Handziuk. 1873—1918. Bestialsko zamordowany przez bolszewików”. Rosyjscy okupanci, zajmując po raz kolejny Kijów, oczywiście zniszczyli groby ukraińskich wojskowych i krzyże na nich… Już w naszych czasach, na prośbę syna generała Jakowa Handziuka z Kalifornii, grób odnalazły historyk kijowskiej nekropolii Ludmyła Andrijiwna Procenko oraz kijowianka Antonina Arsentiewa. Pisały o tym kijowskie gazety.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Prezentacja „Kroniki” wertepu

Walentyna SEMENIAK Zdjęcia autorki — Tym razem postanowiliśmy do każdego wspomnianego roku dodać po kilka fotografii, ponieważ były one dla nas znaczące. Ostatecznie wszystkich dat jeszcze nie odtworzyliśmy. To jeszcze w przyszłości. Wiele pracy wykonano dzięki Oksanie Hrebeniuk, kierowniczce artystycznej, która prowadziła zapisy przez ostatnie lata. Druga część właśnie wydrukowanej „Kroniki” — 10 wspomnień członków Towarzystwa „Wertep” — powiedział członek rady Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Petro Szymkiw. Do wspomnień dołączyli nasi duchowi mentorzy Ołeh Herman, Mychajło Czornopyskyj, Ihor Ołeszczuk. — Kronika to podsumowanie 30-letniej działalności Wertepu. To historia naszego Towarzystwa zarówno w jego działaniach, jak i w postaciach. Wykorzystaliśmy wiele fotografii. Właśnie dzięki nim można było odrodzić w pamięci wszystkie wydarzenia, które miały miejsce w ciągu wspomnianego czasu. Wielu wertepowców zgodziło się napisać wspomnienia o tamtych przełomowych dla każdego czasach: jak właśnie rodziło się Towarzystwo. Bardzo dziękujemy Ołehowi Hermanowi, Mychajłowi Czornopyskiemu, który, nawiasem mówiąc, był wtedy wykładowcą na naszym uniwersytecie pedagogicznym. To nasi duchowi ojcowie i duchowi mentorzy. Oni zawsze nas wspierali. Cieszymy się, że nasze Towarzystwo żyje, a jego praca i działalność trwają w naszych dzieciach. Przygotowując się do prezentacji wydania, znalazłam fotografię naszego dziecięcego wertepu z 2002 roku. W 2015 roku uformował się nowy dziecięcy wertep, w istocie są to już dzieci tamtych dzieci. Opracowanie artystyczne wykonał niezmienny artysta naszego Towarzystwa Wołodymyr Okrutnyj. Był czas, kiedy Towarzystwo wydawało publikacje drukowane. To także pierwszy wiosenny zbiorek o hajiwkach „Kwiat nieuwiędłej poezji” (redaktor Ołena Stasyszyn — pierwsza kierowniczka artystyczna), nasza gazeta „Poswit”, książeczki „Dary Świętego Mikołaja”, „Chrystus się rodzi”, „Ukraina ponad wszystko”, wydanie o hajiwkach, zebranych przez etnoekspedycję w 1992 roku, zbiór pieśni powstańczych „Rycerze wolności”. Znaczącym wydarzeniem było świętowanie pięciolecia Towarzystwa. Wtedy zorganizowało ono Ogólnoukraińską konferencję „Skarby narodu ukraińskiego w życiu młodzieży”. Materiały konferencji zostały wydrukowane w osobnym zbiorze. Emblemat towarzystwa to gwiazda, którą niesie pastuszek, z dzwonkiem. Budzi on ludzi, obwieszcza o narodzinach Jezusa Chrystusa. I tak samo jest to symbol odrodzenia naszego państwa Ukrainy — opowiedziała przewodnicząca Tarnopolskiej organizacji obwodowej „Liga kobiet ukraińskich Tarnopolszczyzny” Nadija Szymkiw. — Wertep odegrał w moim życiu ważną rolę, odnalazłem tutaj wielu przyjaciół, ludzi o podobnych poglądach. Stworzyliśmy swoje niepowtarzalne środowisko, w którym czujemy się bardzo komfortowo. Styl pracy się zmienił, zmieniły się czasy. Pojawiła się praca wolontariacka, oświatowa, wydawnicza — powiedział Wasyl Kohut, przewodniczący Towarzystwa „Wertep”. — Rok 1979, pierwszy Wertep, wtedy w Tarnopolu nie było wertepów, my byliśmy pierwsi. Chodziliśmy po mieście, po znajomych, po krewnych. A finał końcowy był na dworcu kolejowym. Było tam wielu ludzi. Wystawiliśmy nasze widowisko. Pamiętam, staliśmy na schodach, a ludzie — na drugim piętrze. I kiedy zakończyliśmy nasz występ, z góry posypały się na nas, jak śnieg, drobne pieniądze. To było bardzo nieoczekiwane. Z naszych występów zebrano kilka tysięcy rubli i przekazano na Fundusz budowy pomnika Sołomii Kruszelnyckiej — wspomina Taras Hrebeniuk. Na prezentację „Kroniki” zawitała wielka wertepowska rodzina Hrebeniuków: rodzice Taras i Oksana, córki Myrosława, Wasylina, Marija, synowie Markijan, Ustym. Nie było tylko dwóch starszych córek-studentek — Sołomii i Iwanny. Ale wszyscy oni narodzili się z „Wertepu”. Czyż to nie cud? W pomieszczeniu obwodowej tarnopolskiej „Proświty” odbyła się prezentacja „Kroniki towarzystwa „Wertep” — drugiego i uzupełnionego wydania, poświęconego 30. rocznicy Towarzystwa. To wspólny projekt małżeństwa Nadiji i Petra Szymkiwów. Pierwsza „Kronika” ujrzała światło dzienne 15 lat temu, była niewielka pod względem formatu: wykaz dat, kilka wspomnień, trochę fotografii.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

„Wyśpiewuję się w melodii wiatrów...”

Olena ŁOHINOWA, młodszy pracownik naukowy Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Wołodymyra Iwasiuka 5 lutego w Czerniowieckim Obwodowym Muzeum Memorialnym im. Wołodymyra Iwasiuka upamiętniono jasną postać ukraińskiego pisarza, naukowca, folklorysty i działacza społecznego Myhajły Hryhorowycza Iwasiuka (1917–1995). Właśnie tego dnia minęło 25 lat od chwili, gdy Myhajło Hryhorowycz odszedł w zaświaty. Rozbrzmiewało szczere, dojrzałe słowo poetyckie M. Iwasiuka: filozoficzny wiersz „Jak przyjdzie śmierć…” w wykonaniu Nazara Moszuli, studenta I roku Czerniowieckiego Kolegium Politechnicznego, uczestnika XVI konkursu młodych recytatorów. Ciepłe, emocjonalne, liryczne wspomnienia o wysoce duchowej osobowości swojego nauczyciela padały z ust docent katedry literatury ukraińskiej Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Iu. Fedkowycza, kandydat nauk filologicznych, autorki-wykonawczyni Larysy Berezan. Artystka od dawna kocha twórczość genialnego Maestro i w oryginalny, niezwykle poruszający sposób wykonała znany utwór Wołodymyra Iwasiuka na słowa Bohdana Stelmacha „Zaproś mnie do swoich snów” oraz autorską pieśń do wierszy Wasyla Symonenki. Od 2006 roku w Muzeum Memorialnym im. Wołodymyra Iwasiuka działa projekt „Bliskie poznanie znanych uczniów M. H. Iwasiuka”. Jego gośćmi byli Borys Bunczuk, Wołodymyr Woźniuk, Nadija Babycz, Bohdan-Roman Chawariwski, Nina Hujwaniuk i Liubomyra Paraniuk. Tym razem gościem była Maria Wajno, ukraińska pisarka, scenarzystka filmowa, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (NSPU) i Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy (NSKU), mieszkająca w Iwano-Frankiwsku. Dwukrotnie zdobywała nagrodę Ogólnoukraińskiego konkursu „Koronacja słowa” w nominacjach „scenariusz filmowy” i „powieść”. Pisarka była wzruszona pobytem w muzeum, wystawą, na której zaprezentowano archiwalne dokumenty muzealne, z miłością zachowane przez Myhajłę Hryhorowycza, dotyczące uczestników studiów literackich, ponieważ pracując jako wykładowca CNU im. Iu. Fedkowycza, kierował on także literacką studią im. Stepana Budnego. W 1975 roku M. H. Iwasiuk tak pisał o młodych literatach, którymi się opiekował: „Już przywykliśmy do radosnego zjawiska, które powtarza się każdego roku akademickiego: szeregi uniwersyteckich literatów zasilają świeże siły młodych entuzjastów sztuki poetyckiej, połączonych gorącą miłością do obrazowego słowa, pragnieniem odkrycia bogatego świata duchowego swojego pokolenia. Wielowymiarowe, pełne głębokiego sensu i czarującego piękna nasze dzisiaj jest tym żyznym gruntem życiodajnym, na którym wyrasta i kwitnie młode Drzewo poezji. Lecz aby je pojąć, zerwać dojrzały owoc czy choćby zielony listek, trzeba nie żałować wysiłków w pracy — obserwować naszą różnorodną rzeczywistość i — a to bardzo ważne! — samemu żyć pełnowartościowym życiem pracy. Tylko w ten sposób można zdobyć umiejętność i siłę do artystycznych odkryć”. Część książkowa wystawy, złożona z książek i publikacji czasopiśmienniczych M. E. Wajno, została przygotowana przy pomocy pracowników wydziału bibliograficznego CzOUNB im. M. H. Iwasiuka (kierowniczka — O. O. Hawryluk). Maria Edwardiwna wzruszająco wspominała lata studiów w Czerniowcach. W jej wspomnieniach niewidzialnie obecni byli zarówno Myhajło Hryhorowycz Iwasiuk, jak i Anatolij Mykołajowycz Dobrianski oraz Wasyl Maksymowycz Lesyn; opowiadała także o swojej twórczości. Poezja M. Wajno jest organiczna i filozoficzna, bo „na czystą kartkę pozwolę wejść wierszowi jak do nowego domu, przynieść chleb na czystym ręczniku”. Gościni, wprawnie władając sztuką aktorską, zmieniając barwę głosu i emocje, czytała nowele i szkice, zapoznawała wdzięczną słuchającą publiczność ze swoimi bohaterami, dzieliła się tym, co najskrytsze i najdroższe. Zachwycone energetyką i aktorskim kunsztem autorki słuchaczki — naukowczynie Larysa Berezan i Walentyna Czolkan, pisarz Wołodymyr Woźniuk, piosenkarka Switłana Kobewko, główna specjalistka Zarządu Kultury Czerniowieckiej Obwodowej Administracji Państwowej Ludmyła Hawriluk, zasłużony artysta Ukrainy Manolij Tyron, nauczycielka języka i literatury ukraińskiej Kolegium Politechnicznego Natalia Temczuk, studenci grup 302 i 301 wydziału filologicznego CNU im. Iu. Fedkowycza (specjalność „edukacja średnia”), młody wielbiciel twórczości Rycerza słowa Andrij Kowalow wraz z mamą, bibliotekarze CzOUNB im. M. H. Iwasiuka — obdarowali utalentowaną uczennicę Myhajły Iwasiuka głośnymi, wdzięcznymi brawami.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Jasny wizerunek mistrza słowa

Dzielę się ze społeczeństwem smutną wiadomością — odszedł w zaświaty Iwan Czernecki, znany poeta, publicysta, działacz Proświty, były przewodniczący Towarzystwa Miłośników Książki obwodu wołyńskiego, aktywny uczestnik wielu wydarzeń artystycznych. Iwan Iwanowycz Czernecki urodził się 23 grudnia 1935 roku we wsi Złojec na Chełmszczyźnie. Jeszcze w dzieciństwie doświadczył wielu niedoli i cierpień, polscy szowiniści zabili jego ojca, a pod koniec 1944 roku wraz z krewnymi i tysiącami Ukraińców został przymusowo wysiedlony z ukochanej Chełmszczyzny. Z czasem Wołyń stał się dla niego rodzinnym krajem, tutaj uczył się w szkole, w instytucie pedagogicznym imienia Łesi Ukrainki, tutaj napisał swoje pierwsze utwory, wydał zbiory poezji. Niedawno rozmawialiśmy przez telefon, dzieliliśmy się wrażeniami z ostatnich wydarzeń, opowiadał mi o obchodach 80-lecia Łuckiej Męskiej Szkoły Średniej nr 1, gdzie razem uczyliśmy się w dziesiątej klasie, dziękowałem mu za rzadkie zdjęcie naszego rocznika z 1954 roku, żartowaliśmy, myśleliśmy o przyszłych spotkaniach... Przez wiele lat przyjaźniliśmy się, wspieraliśmy nawzajem, cieszyłem się z jego sukcesów w literaturze i działalności społecznej. W jego dorobku twórczym znajdują się zbiory poezji „Zaruczyny”, „Dwokołos”, „Zirnyci”, „Perekłyk”, „Sloza”, „Lita”, „Weczirni rozmowy z Sirkom”, „Podorożnyk”, zbiory opowiadań i nowel „Dopyszu zawtra”, „Slidy na snihu”, zbiory utworów dla dzieci „Zeleni chatynky”, „Czytano czky”, „Szczo powiz awtomobil”, „Nezrozumilyj cej Ilko”, „Podarunok dlja Iwanky”, „Takoji mamy nema ni w koho”, „Jakoho koloru witer”. Iwan Czernecki był aktywny także w działalności społecznej, brał udział w odrodzeniu towarzystwa „Proświta”, w zakładaniu RUCHu, towarzystwa „Chełmszczyzna”, towarzystwa osób represjonowanych oraz innych organizacji demokratycznych na Wołyniu, w 1989 roku był przewodniczącym grupy inicjatywnej działaczy kultury na rzecz budowy pomnika Tarasa Szewczenki w Łucku, który obecnie zdobi miasto. Został odznaczony Honorowym Dyplomem Gabinetu Ministrów Ukrainy, uhonorowany nagrodą literacko-artystyczną imienia Ahatanhela Krymskiego. Iwan Czernecki był czuły i uważny w stosunku do młodych literatów, pomagał w ich twórczym wzroście, miał wielu przyjaciół, wielbicieli jego talentu, zwłaszcza wśród studentów i uczniów, przed którymi często występował. Kochano go za szczerość i otwartość, za humor i prostotę w kontaktach. Wyrażam głębokie współczucie żonie Marii Antoniwnie, dzieciom i wnukom w ich żałobie. Wielkie podziękowania dla naszego przyjaciela i druha Iwana Czerneckiego za wszystko, co dobre, co zrobił dla Ukrainy, rodzimej kultury i literatury, dla rodziny i wielu ludzi. Jasny wizerunek artysty i przyjaciela na zawsze pozostanie w naszych sercach. Niech ziemia lekką mu będzie, a królestwo niebieskie go przyjmie! Oles ŁUPIJ

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Intelektu wystarczy. Problemy z sumieniem, czyli Defekt głównego zwierciadła

Witalij ABLICOW Krajowe i diasporowe elity – ratunkowe kroki naprzeciw „Czego brakuje ukraińskiej nauce, aby wyjść na światowy poziom? — Dla rozwoju nauki ważne są nie tylko finanse… Problem jest o wiele głębszy. To i kwestia organizacji procesu naukowego, a nawet mentalności… Na początek wystarczy po prostu skopiować europejskie doświadczenie… Jestem pewien, że nauka w Ukrainie może stać się częścią europejskiej przestrzeni naukowo-badawczej…” To fragment wywiadu z fizykiem Ł. Ponomarenką (Uniwersytet w Lancaster, Wielka Brytania). Bada on grafen — jedno z odkryć, które uważa się za najistotniejsze ze światowych superosiągnięć naukowych ostatnich dziesięcioleci, ponieważ zastąpi on między innymi tranzystory (autorzy — nobliści z 2010 roku A. Geim (dziadek tego naukowca — ukraiński Niemiec, aktywista Centralnej Rady lat 1917–1919, charkowianin M. Bayer) oraz K. Nowosiołow). Podobnych wniosków-rad jest niemało. Ponad dwie dekady temu poetka Lina Kostenko nazwała jedną z globalnych przyczyn naszych nieszczęść — defekt głównego zwierciadła (pod koniec swojego wykładu poetka, wspominając baśń Andersena „Królowa Śniegu” i zwierciadło, które dobro szybko przemienia w zło, zaczęła mówić o elicie narodowej, jej odpowiedzialności za losy Ojczyzny. Przy okazji warto przypomnieć, że dziesięć lat przed wykładem Liny Kostenko za oceanem w kosmos wystrzelono teleskop „Hubble”, który początkowo z różnych nieprzewidzianych przyczyn przesyłał na Ziemię niewyraźne zdjęcia przestrzeni wszechświata — jak się okazało, przyczyną wszystkiego był właśnie defekt głównego zwierciadła „Hubble’a”. Kilka wymuszonych ekspedycji astronautów uratowało i naprawiło sytuację). Lina Kostenko z troską mówiła o ukraińskich ziemskich problemach w Kijowie, a powrót do pełnowartościowej pracy „Hubble’a” nastąpił w nieskończonej głębi przestrzeni kosmicznych. Czym więc zajmują się nasi liderzy-przewodnicy, którzy powołani są swoimi losami do likwidacji defektów ukraińskiego głównego zwierciadła? Nawiasem mówiąc, jednym z czołowych uczestników projektu „Hubble” jest amerykański Ukrainiec, astronom Ołeksij Filippenko. Ukraina posiada wysoki potencjał intelektualny, który, niestety, jest mało znany zarówno proeuropejskiej elicie, jak i szerokiej opinii publicznej. Nie wątpię, że następne akapity wywołają u wielu czytelników ironiczne, a nawet sceptyczne uśmiechy (ale wierzę, że u ich oponentów będzie nie mniej radości z naszego imponującego potencjału umysłowego i wynalazczego). Co jest, to jest: bez udziału naszych intelektualistów-entuzjastów mało co dzieje się i jeszcze wydarzy na świecie. Na potwierdzenie tej myśli przytoczymy kilka przykładów — i to nie tylko z horyzontów zrodzonych z inicjatywy A. Nobla (przy okazji zauważmy, że obecnie 51 laureatów Nagrody Nobla wskazało w autobiografii, że jest potomkiem osób wywodzących się z Ukrainy — innymi słowy, „nasz”. A to ponad dwa razy więcej, niż osiągnęli razem Polacy i Rosjanie). Zatem kontynuujmy temat badania i podboju Kosmosu. Galicjanin I. Bohaczewski (1928, Sokal na Lwowszczyźnie — 2010, Los Alamos, USA) — autor formuły „Bohachesky function”, która pozwala konstruktorom statków międzyplanetarnych określać strumienie energetyczne w powietrzu i kosmosie. Odkrycia I. Bohaczewskiego umożliwiły realizację programu lotu na Księżyc i powrotu astronautów na Ziemię. Kijowianin J. Jackiw (urodzony na Iwano-Frankowszczyźnie, 1940) w 2003 roku został laureatem nagrody im. René Descartesa Unii Europejskiej za udział w badaniach astronomicznych, mających zapewnić wysoką precyzję pracy systemów satelitarnych. B. Hnatiuk (1915, Tarnopolszczyzna — 1998, USA) w 1993 roku został uhonorowany prestiżowym wyróżnieniem Amerykańskiego Instytutu Aeronautyki i Astronautyki (AIAA) za aktywny udział w realizacji projektów rakietowych USA, badaniach w ramach NASA (Narodowej Agencji Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej USA) dla realizacji wielkoskalowych projektów kosmicznych, w szczególności produkcji międzykontynentalnych rakiet balistycznych „Trident” („Trójząb”). Zakarpacianin N. Holoniak (urodzony w 1928 roku w USA) stworzył pierwszą na świecie funkcjonalną diodę elektroluminescencyjną i półprzewodnikowy laser światła widzialnego. Jego wynalazki pozwoliły opracować czerwone lasery, które wykorzystuje się w odtwarzaczach CD i DVD. Odznaczony Narodowym Medalem Nauki USA (1990). Nawet powszechny w naszym współczesnym życiu telefon komórkowy stworzył człowiek wywodzący się z Ukrainy — współczesny amerykański wojskowy inżynier radiowy Martin Cooper (matka jego urodziła się w Pawłyszu na Kirowohradszczyźnie, a ojciec w Skwirze na Kijowszczyźnie). Nieznany współczesnej Odessie J. Nowikow — pionier UNR (Ukraińskiego Ruchu Noblowskiego). Że krajowa elita do 1991 roku — ogłoszenia Niepodległości Ukrainy — nie miała możliwości zajęcia należnego jej czołowego miejsca w międzynarodowym ruchu naukowo-oświatowym, to zrozumiałe: imperium wiekami zabierało wszystko, co najlepsze i najrozumniejsze, co mieliśmy. Jakiw Nowikow Obecnie jesteśmy wolni. RUCH zjednoczył i skonsolidował wszystkich i, korzystając z rozpadu ZSRR, spróbował położyć kres panowaniu w Ukrainie obcych. Ale po pierwszych krokach należało realizować kolejne i przekształcić nasze państwo z potężnym potencjałem naukowo-technologicznym w przodujące europejskie, czym wzmacniać pozycję Ukrainy na arenie międzynarodowej. Dotyczy to również ruchu noblowskiego, który zrodził się w Ukrainie zaraz po powstaniu jego w Europie i na świecie. Zrozumiałe, że nic tak po prostu nie powstaje. Zawsze musi pojawić się impuls dla dobrego i pożytecznego zjawiska. W 1849 roku w Odessie urodził się Jakiw Nowikow — przyszły znany socjolog i ekonomista. Zdobywszy wykształcenie na miejscowym uniwersytecie i zostawszy na nim profesorem, uczony pewnie ugruntował swoją pozycję w Europie jako intelektualista, którego głosu słuchali współcześni. Nieprzypadkowo idee J. Nowikowa i jego współmyślicieli są aktualne również dzisiaj. W 1975 roku w USA ujrzały światło dzienne zbiór artykułów i książki J. Nowikowa (zainicjował to laureat Pokojowej Nagrody Nobla z 1933 roku, angielski publicysta R. Angell — aktywny bojownik o pokój i międzynarodowe bezpieczeństwo). Niestety, w Odessie życie i działalność J. Nowikowa są prawie nieznane, nawet na miejscowym uniwersytecie. I to wtedy, gdy przyczynił się on do kandydowania 7 godnych pretendentów, a 6 z nich zostało noblistami. Według wstępnych danych — jest to największe osiągnięcie licznych nominatorów (tych, którzy przedstawiają komitetom noblowskim osoby godne wyróżnienia). Przy okazji dodajmy, że Odessa dała światu dziesięciu laureatów Nagrody Nobla. Są to rosyjskojęzyczni poeci A. Achmatowa (urodzona w Odessie), B. Pasternak (rodzice odescy), Amerykanie: prozaik Saul Bellow, biofizyk R. Yalow, ekonomista R. Fogel, biochemik I. Rose, piosenkarz-poeta B. Dylan, fizyk A. Ashkin, brytyjski dramaturg H. Pinter, francuski fizyk S. Haroche. Zatem Ukraiński Ruch Noblowski to obecnie zjawisko, które zasługuje na aktywną uwagę społeczną. W 2001 roku ujrzał światło dzienne encyklopedyczny informator „Laureaci Nagrody Nobla. 1901—2001”. Dzisiaj jeden z jego autorów — znany działacz społeczno-polityczny, akademik NAN Ukrainy S. Dowhyj zainicjował wznowienie uzupełnionego tomu (od 2001 do 2020 roku). Wkrótce w Internecie pojawi się „Biuletyn organizacji społecznej „Inicjatywa wsparcia ruchu noblowskiego”, będą realizowane inne projekty. UNR to ogólnoukraińska rzeczywistość. Jego zwolennicy działają w wielu miastach Ukrainy. Z wydań książkowych przede wszystkim wymienimy: „Noblowska elita intelektualna i Ukraina” O. Łewczenki, serię „Niech nie gaśnie świat nauki” W. Szenderowskiego, „Pod znakiem Nobla” Ł. Szklara i A. Szpytala oraz „Rodzina Noblów” I. Czekmana. Ukraińska biblioteka noblowska stale się powiększa dzięki naukowcom M. Sułymie, Ju. Kyłymnykowi, M. Dowbence i innym. Wszystko poznaje się w porównaniu. Dla głębszego zrozumienia powyższego przytoczymy przykłady rozwoju ruchu noblowskiego we Lwowie, gdzie sytuacja dotycząca jego rozwoju, jak to mówią, nie jest lepsza od odeskiej. Naturalnym skutkiem jest utrata przez znaczną część społeczeństwa poczucia odpowiedzialności moralnej, a także ważności szacunku do państwa. Właśnie to, w moim głębokim przekonaniu, doprowadziło do zwątpienia w naszą zdolność do rozwijania nauki (tysiące naszych rodaków, emigrując z Ukrainy, osiągnęło na obczyźnie (jak widać z przytoczonych przykładów) imponujące sukcesy. Lecz przykro, że mało o tym wiedzą nie tylko uczniowie i studenci (oprócz jednostek), ale i krajowi naukowcy (znowuż, oprócz jednostek). A niektórzy w ogóle otwarcie dziwią się, że na podobne tematy jest sens prowadzić rozmowę. Iwan Franko. W latach 2011—14 ujrzała świat dwutomowa encyklopedia „Lwowski Uniwersytet Narodowy imienia I. Franki” (1477 stron). Jest w tym fundamentalnym, wspaniale ilustrowanym wydaniu artykuł o naszym wybitnym pisarzu, myślicielu, działaczu społeczno-politycznym I. France (autorzy W. Kornijczuk, B. Tychołoz). Ale wiersz o tym, że w 1916 roku I. Franko był nominowany do Nagrody Nobla, w artykule nie istnieje. I to we Lwowie, z którym związane są losy noblistów E. Kendela (laureat z 2000 roku, ojciec z lwowskiego przedmieścia Ołeskiw) oraz Z.-J. Stachiwa (wyróżniony w 2007 roku, rodzice galicjanie); nominowanych do wysokiej nagrody M. Bubera, O. Balcera, R. Weigla, M. Goldhabera; nominujących B. Kamieńskiego, A. Kalinę, G. Roszkowskiego, A. Becka, W. Szymonowicza, L. Popielskiego, H. Kadia, H. Halbana, J. Prusa, S. Bodzyńskiego, A. de Marsa i innych, którzy kandydowali do prestiżowego międzynarodowego wyróżnienia nie tylko galicyjskich, ale i europejskich oraz światowych naukowców. Jedynie w artykule o R. Weiglu (autor S. Hnatusz) — wybitnym mikrobiologu światowego poziomu, docencie Uniwersytetu Lwowskiego, zaznaczono, że uczony został wysunięty do zdobycia Nagrody Nobla. Dodajmy, że w encyklopedii jest nieznaczna informacja, z której wyróżnimy artykuł J. Krawca „Noblowscy laureaci z literatury”, gdzie zaznacza się, że na uczelni czytają wykłady na wskazany temat i planują wydania poświęcone mu. „Mamy to, co mamy”. Od dawna i obecnie. Zatem, choć smutno przyznawać, Ukraińcy i pochodzący z Ukrainy na obczyźnie są zdolni wywalczyć prestiżowe miejsca w szeregach światowej elity, a w domu są outsiderami. Czy to intrygi starogreckich bogiń Mojr, które przędą nam nić losu? Czy nasza odwieczna kompromisowość i obojętność? Przeżywamy sytuację znacznie trudniejszą, jeśli w ogóle można porównywać tragedie społeczne: obecną i minionych czasów.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Ale historia to zarówno bezkompromisowe starcia cywilizacji i konflikty między państwami, jak i naturalne zmiany pokoleń. Choć to dziwne, wciąż nie udzieliliśmy wyczerpującej odpowiedzi na pytanie: „Dlaczego te procesy na Ukrainie odbywają się w atmosferze obowiązkowego, nieprzejednanego starcia grup społecznych?”. Na granicy między totalitarnym reżimem komunistycznym a demokratyczną niepodległością Ukrainy pojawili się szistdziesiatnyky (pokolenie lat sześćdziesiątych) — zarówno w polityce, jak i w kulturze (to w Moskwie byli oni zwykłą frondą, a u nas większość z nich stała się liderami przede wszystkim stowarzyszeń narodowo-politycznych, w pierwszej kolejności RUCHu). Jak to się stało, że dzieci i wnuki szistdziesiatnyków (jako pokolenie) stały się nieprzejednaną opozycją wobec starszych generacji? Pod koniec lat 90. ubiegłego wieku (jak szybko biegnie czas!) pojawiły się pierwsze próby przemyślenia przeszłości i teraźniejszości rodzimej literatury oraz literaturoznawstwa. W Iwano-Frankiwsku wydawano stosunkowo ciekawe czasopismo „Pleroma” (z greckiego — napełnienie, pełnia, mnogość). Redaktorem naczelnym czasopisma był W. Jeszkilew, a redaktorem projektu — Ju. Andruchowycz. Trzeci numer „Pleromy” został ogłoszony „małą encyklopedią”. Później coś podobnego próbowali stworzyć ich wówczas jeszcze młodzi współmyśliciele, ale… nic z tego nie wyszło: „Encyklopedia naszej ukrainistyki”, jak wiadomo, stała się jedynie karykaturą „Pleromy”, a o „Ukraina irredenta. 13+2” w ogóle nie ma co mówić (oto „pożyczyć” coś od klasyków (tutaj — Ju. Baczynskiego i I. Franki) dzisiaj mistrzów jest mnóstwo). Uparta tendencja przeciwstawiania się starszym pokoleniom trwa. Jeden ze współczesnych autorów różnorodnych tekstów (chodzi o S. Żadana) przechwala się, że zniszczy swoich poprzedników: Wymyślę nowe litery i znaki przestankowe I zabiję wszystkich starych poetów, którzy jeszcze coś piszą… Temu prowincjonalnemu donbasko-charkowianinowi, oprócz wszystkiego, najprzyjemniej jest kończyć swoje wydania mocnym przekleństwem (na przykład zbiór „Ballady o wojnie i odbudowie”, „Kalwaria”, 2001 i inne). Jakiś oksymoron — prymitywne teksty, skandaliczne nazwy „grup literackich”, a na wysokiej klasy twórczość — nawet cienia szansy. Naturalnie, że wszystko, o czym była mowa wyżej, niestety w pełni odzwierciedla się w naszym codziennym życiu, przykłady z którego, mam nadzieję, odkryją logiczną prawidłowość lub wręcz przeciwnie — alogiczność naszego obecnego bytu. Ponieważ mówimy też o temacie Nobla, zauważmy, że dezinformacja społeczeństwa to nie jakaś tam błahostka. Tacy właśnie jesteśmy! Autorka znanego i popularnego czasopisma „Korespondent” O. Trybuszna uważa, że A. Nobel to nie szwedzki, a szwajcarski wynalazca i dobroczyńca i przekonuje o tym czytelników solidnego magazynu (wydanie z 8.10.2010 roku). Twórca książki „Historia Ukrainy: imiona, wydarzenia, fakty (XX wiek)” I. Dowżuk (Ługańsk, 2002) twierdzi, że „w 1985 roku W. Stus został laureatem Nagrody Nobla, której tak i nie wręczono mu” (str. 167). Obecnie w centrum uwagi środków masowego przekazu znajduje się aktualny temat „Nagroda Szewczenkowska”. Pytanie: jak działają i rozwiązują o wiele bardziej skomplikowane problemy komitety noblowskie? A po prostu: surowo przestrzegają przyjętych przez ponad stulecie zasad, na które nie wpływa ani nowy skład parlamentu, ani nowi prezydenci czy premierzy, ani inne przyczyny. U nas zaś wszystko na odwrót. Zgodnie z istniejącymi zasadami, Nagrodą Szewczenkowską nagradzani są literaci — autorzy dzieł napisanych w ciągu ostatnich 5 lat. Poezje I. Małkowycza — laureata z 2017 roku, przedstawione pod sąd jury, datowane są od 1984 do 2013 roku. Zatem wszystkie zbiory, oprócz jednego, ujrzały światło dzienne w dawno minionych czasach. Ta delikatna sytuacja wywołała okołoliteracką dyskusję dotyczącą poprawności decyzji Komitetu Szewczenkowskiego, któremu przewodniczył wtedy Ju. Szczerbak. Ale porozmawiali i… zapomnieli. Niedawno w wydawnictwie I. Małkowycza ukazała się książka W. Hołoborodki „Jabłko dobrych wieści”. W adnotacji czytelnikom ujawnia się sensacyjna informacja o tym, że w 1983 roku w Belgradzie wydrukowano antologię literacką XX wieku pod wymownym tytułem „Od Bengalczyka Rabindranatha Tagore do Ukraińca Wasyla Hołoborodki” (na Ukrainie rozpowszechnione są też inne warianty nazwy). W rzeczywistości antologii pod takim tytułem nikt nigdy nie wydał, a serbscy czytelnicy w 1983 roku (wtedy byli jeszcze Jugosłowianami) otrzymali dwutomowe wydanie „Moderno svetsko pesništvo” — „Współczesna poezja światowa”, dokąd szczęśliwie trafiły też poezje W. Hołoborodki. Rozpowszechniona, zmyślona informacja trafia do zwolenników utalentowanego poety oraz badaczy jego twórczości i już razem rozpowszechniają nieprawdę dalej. Zatem przed nami przekonujący przykład informacyjno-psychologicznego wpływu na czytelników, czyli społeczeństwo. Co do tego, że obecnie solidną instytucję — Komitet Szewczenkowski — objął Ju. Makarow, to po pierwsze: ten działacz już wchodził w skład Komitetu Szewczenkowskiego jako jego członek. A po drugie: on w swoim czasie bezskutecznie ubiegał się o prestiżowe wyróżnienie. Jako jeden z kierowników telewizji narodowej i jako dziennikarz niczym dotąd się nie wsławił. Oceniając swoje wrażenia z nagłego wzlotu w karierze życiowej, Ju. Makarow nie przebiera w słowach: „długo przeklinałem”, „figa wam” itp. A jeśli chodzi o gusta literackie, to nowy przewodniczący Komitetu Szewczenkowskiego preferuje „ulubionych”, oprócz klasyka literatury światowej, w szczególności laureata Nagrody Nobla z 1982 roku, Kolumbijczyka G. Márqueza (?!). Ale przecież Ju. Makarow jako szef Komitetu Szewczenkowskiego zobowiązany jest mieć odpowiedni poziom edukacyjno-kulturowy, talent i mądrość, by wspierać tych, którzy rzeczywiście odpowiadają narodowym ideałom estetycznym i artystycznym. Paradoks, ale rodzime wydawnictwo książkowe nawet w takich „sprzyjających” warunkach rozwija się. To dobrze, tylko że książki, które są proponowane i drukowane poza granicami Ukrainy, nie zawsze osiągają szczególne sukcesy. Ten sam S. Żadan otwarcie dostosowuje się do momentu (demonstruje swoją zdolność do mimikry — lepiej powiedzieć: przystosowywania się). Znany romans „Woroszyłowgrad” (o, tam autor szczerze zademonstrował swoją biegłość w moskiewskim przekleństwie) przemianował dla obcokrajowców na „Narodziny jazzu w Donbasie”. A na okładkę wyniósł jakąś „atrakcyjną” okolicę ze starym drewnianym toaletem — budkę, podpartą ze wszystkich stron.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von «Czcijmy swoich generałów», S. 2

Czcijmy swoich generałów

Niestety, niemało „producentów” produktów książkowych uchodzi u nas za „klasyków”, chociaż do tego statusu jeszcze im bardzo daleko. Właśnie dlatego, że w słowniku bohaterów ich „arcydzieł” często używana jest słona wulgarna mowa (ciekawe, że ombudsman T. Monachowa wielkodusznie pozwoliła pisarzom „artystycznie” wzbogacać niecenzuralnymi słowami swoją „twórczość”, bo okazuje się, że są oni artystami (?!) i tak właśnie widzą świat. To może wprowadźmy też w placówkach oświatowych lekcje „mocnych wyrażeń” i brutalnych przekleństw? Co więc robić? Przede wszystkim pamiętać, że prasa, radio i telewizja to unikalny sposób psychologicznego wpływu na społeczeństwo. I jeśli jest on wykorzystywany nie do rozwoju intelektualnego i utwierdzania narodowo świadomego obywatelstwa, to tworzy wypaczoną rzeczywistość. I na koniec o tym, co najbardziej boli — plagiat. Ten bezczelny chwast zaśmiecił już niejedno z naszych pól literackich. Najbardziej sprzyja jego niepowstrzymanemu natarciu ignorowanie i nieznajomość obowiązującego ustawodawstwa, a konkretniej — prawa autorskiego. Sprytni nieudacznicy zbierają najczęściej wydawnictwa dokumentalne, na przykład biografistykę, i naprędce robią „swoje” książki, a potem oferują je niewybrednym (lub obojętnym na wszystko) wydawcom, dla których najważniejszy jest wymarzony zysk finansowy. Lwowskie „Wydawnictwo Starego Lwa” (redaktor naczelna M. Sawka, która znana jest jako niestrudzona autoreklamistka swojej działalności) „podarowało” czytelnikom na pierwszy rzut oka niby ciekawą książkę „NASI na mapie świata” dziennikarki kanału telewizyjnego „24” U. Skyckiej (właściciel kanału telewizyjnego K. Kit-Sadowa; pomimo zwrócenia się do t/k „24”, rozpowszechnianie i propaganda przywłaszczonej przez U. Skycką informacji trwa w audycjach „Nasi”, „Nasi pierwsi”. Pozostaje ostatnia szansa — zwrócenie się do instancji sądowych). Trzeba podkreślić, że plagiatorzy, podobni do U. Skyckiej, dobrze rozumieją, czym się zajmują, ale bezczelnie kontynuują swoją czarną robotę. Nazwana wyżej plagiatorka hipokrytycznie przyznaje, że korzystała z internetu i innych źródeł. Ale dlaczego nie wskazała autorów, których pracę cynicznie przywłaszczyła? Nawet tytuł wypocin U. Skyckiej jest ukradziony — określenie „nasi” od dawna używane jest w publikacjach poświęconych noblistom — pochodzącym z Ukrainy, lecz niebędącym Ukraińcami z narodowości. Przejrzałem napisane i zapytałem siebie: do czegośmy dożyli? Oto dostąpią (a nuż?) nagrody Nobla S. Żadan czy I. Karpa oraz O. Zabużko i niektórzy będą zmuszeni spuścić oczy i pożałować siebie, że nie byli zdolni zachwycić się ich „wysokoartystycznymi arcydziełami”, na przykład „Wódką dla bramkarza” czy „Pizzą „Himalaje” I. Karpy albo „Badaniami terenowymi nad ukraińskim seksem” O. Zabużko (nawiasem mówiąc, kiedy nie tak dawno O. Zabużko została jednak wyróżniona Nagrodą Szewczenki, to ironiczni dziennikarze nie mogli zrozumieć, w jakiej hipostazie została wyróżniona — jako publicystka czy pisarka). W europejskiej epoce Odrodzenia żył włoski artysta L. B. Alberti (1404—1472). Dążył on do wyjaśnienia piękna poprzez jego antypodę — brzydotę i był przekonany, że zadaniem sztuki nie jest naśladowanie brzydoty, nie naprawianie jej, lecz ukrywanie. Jeśli posłuchamy słów L. B. Albertiego, to zbyt wiele będziemy musieli ukryć. A czy uratuje to rodzimą literaturę? Zakończenie. Początek na str. 2 „O priorytetowych działaniach na rzecz wspierania wzmocnienia jedności narodowej i konsolidacji ukraińskiego społeczeństwa, wsparcia inicjatyw społeczeństwa obywatelskiego w tej sferze” z 01.12.2016 nr 534; „O upamiętnieniu wybitnych działaczy Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej” z 16.05.05 r. nr 793/2005; „O uhonorowaniu uczestników walki o niepodległość Ukrainy w XX wieku” z 28.01.10 r. nr 75/2010; „O działaniach związanych z obchodami 100-lecia wydarzeń Rewolucji Ukraińskiej 1917—1921 lat” z 22.01.16 r. nr 17/2016; Ustawy Ukrainy „O statusie prawnym i uhonorowaniu pamięci bojowników o niepodległość Ukrainy w XX wieku” z 09.04.2015 nr 314, wnieść datę rozstrzelania generałów armii URL J. Handziuka i J. Safonowa do corocznego honorowania naszych Bohaterów zmagań wyzwoleńczych. Podczas ceremonii i honorowania bohaterów ksiądz cerkwi św. Michała Archanioła monasteru Wydubickiego kijowskiej eparchii Prawosławnej Cerkwi Ukrainy ks. Mychajło przeprowadził litię za wszystkich poległych za wolność Ukrainy. Zastępca przewodniczącego Kijowskiego oddziału miejskiego Ogólnoukraińskiego zrzeszenia weteranów, badacz heroicznego czynu bohaterów-generałów i inicjator ustawienia tablicy pamiątkowej w miejscu rozstrzelania przez moskiewskich okupantów naszych generałów Ołeś Hryb poinformował obecnych o wynikach swojej pracy. Zapewnił uczestników, że tablica pamiątkowa w tym roku zostanie ustawiona. Licealista liceum wojskowego imienia Iwana Bohuna Maksym Startanowycz, który przybył na honorowanie Bohaterów wraz z rodzicami i młodszą siostrą, powiedział, że heroizm generałów Handziuka i Safonowa jest dobrym przykładem dla nich, młodych licealistów: „Są oni wzorem dla nas, jak służyć narodowi ukraińskiemu”. Żona Bohatera Niebiańskiej Sotni Wiktora Szwecia p. Tamara zauważyła, że bohaterowie Niebiańskiej Sotni również szli na pewną śmierć w imię wolności i niepodległości Ukrainy, za naszą przyszłość. W porównaniu z bitwą studentów pod Krutami, ten epizod wojny bolszewicko-ukraińskiej 1917—1921 lat do dziś pozostaje białą plamą w historii. Kilka publikacji historyków i znanych badaczy, którzy studiują tę kartę naszej historii, nie daje ogólnego obrazu. Społeczeństwu do dziś mało co jest o tym wiadomo. Dlatego heroiczny czyn rozstrzelanych i obecnie poddawany jest niezasłużonemu zapomnieniu. Ze szczerą wdzięcznością uczestnicy wiecu pamięci wspomnieli historyków Tetianę Parchomczuk oraz Jarosława Tynczenkę, którzy jako jedni z pierwszych wystąpili w prasie i opowiedzieli o heroicznych i jednocześnie tragicznych losach wyższych wojskowych I Korpusu Ukraińskiego. Dołączył do tego potomek Jakowa Handziuka, winniczanin Stepan Handziuk, który jeszcze przed pieriestrojką zaczął zbierać informacje o rozrzuconym po świecie rodzie. To dzięki jego wysiłkom jedna z wiejskich ulic w Bahryniwcach obecnie nosi imię generała Handziuka. Wnuk bratanka generała Iwan Fedorowycz Handziuk opiekuje się rodzinnym domem Handziuków, który cudem się zachował. Współpracownik SBU Ołeh Szewczenko odnalazł ciekawe dokumenty archiwalne o ostatnim dniu generałów URL. Kijowski kolekcjoner Ołeksij Szeremietiew udostępnił do publikacji fotografie z albumu rodzinnego J. W. Safonowa. Kijowianie Lidia Handziuk-Łohwynenko, Tamara i Mykoła Nikitczukowie również przekazali materiały fotograficzne dla badaczy o J. H. Handziuku. Oto tak my, społeczeństwo (nie władza!), nie tylko czcimy swoich Bohaterów, ale i odradzamy prawdę o ich wyczynie. Na przykładach ich życia i czynu musimy wychowywać młodych obrońców Ukrainy. Jewhen ŁUPAKOW

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

O staroruskiej (ukraińskiej) literaturze

Dmytro PAWŁYCZKO Nie ma i nie może być wątpliwości co do tego, że ukraińska literatura piękna pojawiła się wraz z pojawieniem się pisma słowiańskiego jeszcze przed powstaniem pierwszego państwa ukraińskiego — Rusi Kijowskiej. Łatwo można prześledzić w ukraińskiej literaturze XIX i XX wieku motywy staroruskiej, czyli początkowej ukraińskiej literatury. Dość wspomnieć liczne ukraińskojęzyczne parafrazy „Słowa o wyprawie Igora”, nie tłumaczenia, a parafrazy, to ważne, byśmy wiedzieli i rozumieli. W literaturze rosyjskiej i białoruskiej takich parafraz prawie nie ma. A u nas niemal całe tytaniczne dziedzictwo, olbrzymia budowla twórczości Iwana Franki stoi jednym kątem, a być może i dwoma kątami na utworach staroukraińskiej czy kijowskoruskiej literatury. Wspomnijmy cykle jego poezji: „Z księgi Kaaf”, „Na stare tematy”, „Przypowieści”, „Legendy”, „Pa- Ihor FARYNA, członek NSPU 1. Karpacko-lwowskość Jakiekolwiek formy wyrazu wyznawałby poeta, jakiekolwiek poglądy głosiłby, zawsze ciąży nad nim geografia. To znaczy, czuć wpływ miejsca, w którym się urodził lub żyje. Tak było we wszystkie czasy i upływ lat nie może nic poradzić przeciwko temu. Dlatego też Ołeś Djak nie chce przeciwstawiać się tej nieuchronności. On po prostu utrwala w słowie to, co jest. Konstatacja faktu? Bez wątpienia! Ale wszystko to (chcę tego czy nie) wymaga doprecyzowania. Zatem, urodził się w 1959 roku na Podkarpaciu. Od 1976 roku mieszka we Lwowie (z wyjątkiem lat służby w wojsku). Ukończył filologię na Uniwersytecie Lwowskim. Członek narodowych związków Ukrainy (pisarzy i dziennikarzy). Wydał 18 książek wierszy. Zasłużony działacz sztuki Ukrainy. Laureat nagrody imienia Stepana Bandery. Jeśli mówić, biorąc to wszystko pod uwagę, to mamy okazję mówić o poetyckiej karpacko-lwowskości. Wszak wierszopisarz żyje nią: „błyszczy Mizuńki (rzeka dzieciństwa — I. F.) biała wstążka — nie ma bardziej rodzinnej wody” (tutaj i dalej będę przestrzegał autorskiej pisowni — I. F.), „triumf oczu — gorzkie jak lwowska kawa”. Wspomnienia dzieciństwa. Miłość w latach dorosłości. Wszystko się przeplotło. A może tak właśnie ma być, mentalność. Przejmujące uczucie rodzinności: „drodze zdradzić nie śmiem — płynie w krwi mojej rdest”. 2. Tematyczne Z zacytowanego widać krąg zainteresowań wersyfikatora. Ale te wnioski są kontekstualne. Tymczasem mamy bezpośrednie świadectwa obywatelskości, filozoficzności, pejzażowości oraz intymności poetyckiej miniaturowości Ołesia Djaka. Najpierw będę mówił o pierwiastku obywatelskim. Powiedzmy, w tekście „Prehistoryczne” poeta zagłębia się w przeszłość: „trawy w polu zapach dziwny — wdycham połowiecki aromat”. Ale przeszłość i teraźniejszość ściśle się przeplatają. „kozacki czub/ oto i kozak — czy rozpozna Ukrainę” (wiersz „Chortyca”). Ostro reaguje autor na wyzwania naszych dni: „na morze ranetikon”, książka „Mój szmaragd”, poemat „Iwan Wyszeński”, wiersze młodzieńcze „Z lat mojej młodości”. Wreszcie jego liczne prace naukowe z zakresu staroukraińskiej czy kijowskoruskiej literatury. Iwan Franko przemyślał na nowo cały kosmos naszej pierwotnej piśmienności duchowego życia Rusi Kijowskiej. Podobnego zjawiska nie ma ani w literaturze białoruskiej, ani rosyjskiej. Jeśli takie rzeczy się znajdą, ucieszę się i będę prosił o wybaczenie. My, Ukraińcy, musimy uznać, że w genetycznym programie słowa artystycznego Rusi Kijowskiej dominuje język, którym rozmawiali budowniczowie kijowskiej, pierwszej chrześcijańskiej cerkwi św. Zofii. Wołacz, którego nie ma w języku rosyjskim, został tam znaleziony: „Święty Onufry, módl się za nas!”. Wschodni Słowianie, Ukraińcy, Białorusini i Rosjanie nigdy nie byli syjamskimi braćmi. Naród ukraiński nie powstał w XIV wieku, jak próbują twierdzić rosyjscy, szowinistyczni „językoznawcy”. Literatura staroruska pod względem języka i mentalności jest ukraińską. Już za czasów Włodzimierza Wielkiego i Jarosława Mądrego, oraz za czasów naszych zachodnich książąt Daniela i Daniela Romanowicza wyraźnie odczytuje się odrębnie istniejący język ukraiński, a nie po prostu oddzieloną przez kogoś od rosyjskiej i białoruskiej literatury pięknej. Tutaj należy wspomnieć artykuł Iwana Franki „W. Szczurat. Pieśni historyczne”. Franko cytuje strofę z czwartej pieśni Wasyla Szczurata, ukazuje nam obraz pierwszego metropolity Cerkwi Kijowskiej Hilariona, autora pierwszego wybitnego dzieła religijnego i literackiego Rusi Kijowskiej „Słowo o prawie i łasce”. Iwan Franko pisze: „W czwartym obrazku (chodzi o parafrazę „Słowa”) rozbrzmiewa do nas potężne, choć księgowe, Słowo Metropolity Hilariona na pochwałę pamięci Włodzimierza Wielkiego. Franko cytuje strofę z pieśni W. Szczurata: Chwalą wszystkie ziemie, wszystkie narody Swoich bohaterów od dawna... Chwalmyż i my! W nasze lata Ruś też bohaterami sławna. Dalej Iwan Franko podkreśla: „Autor na końcu wiernie zaznacza, że słowo Hilariona mężne aż po dziś dzień”, ono rzeczywiście — jedno z najlepszych dzieł staroruskiego piśmiennictwa i nie przestało dotąd przemawiać nam do duszy i serca”. Iwan Franko — jeden z niewielu ukraińskich historyków, którzy uznali Metropolitę Hilariona za genialnego założyciela kultury językowej Rusi Kijowskiej i jej obrońcę przed zakusami bizantyjskich mnichów. Bizantyjscy popi wyparli język ukraiński z chrześcijańskiej liturgii za czasów książęcych, narzucili nam siłą greckojęzyczny obrzęd cerkiewny. Zwycięstwo języka greckiego w walce o chrześcijaństwo Rusi Kijowskiej przyczyniło się z czasem do zwycięstwa nad językiem ukraińskim rosyjskich czarnych sutann, popów, którzy byli żołnierzami imperium rosyjskich carów, a nie misjonarzami wiary w Boga. I trwało to wiekami, i w naszych czasach wyraźnie przejawia się w zachowaniu sług głowy rosyjskiej cerkwi Cyryla, jego duchowni ojcowie wzięli do rąk broń i razem z armią Putina próbują zniszczyć armię ukraińską, nie zważając na to, że w naszym wojsku są nie dziesiątki, a setki rosyjskojęzycznych żołnierzy. tyki. Ale jest wielka różnica między akcentami kulturologicznymi w wielostrofowcach i długich wierszach wolnych a w lakonicznych tekstach. Jeśli w pierwszych jeszcze jakoś można wyjaśnić eksploatację cudzej frazy czy przejrzystą aluzję, to dla drugich jest ona nie do pomyślenia. Ceni się tylko niepowtarzalność własnego postrzegania. Ołeś Djak pokazał, że rozumie wagę tego pytania. Zwróćmy się chociażby do utworu „Kateryna Biłokur”: „ziemia zaś jaka błogosławiona droga — na blasku płócien Biłokur”. Tylko kilka wersów ma tekst, ale autor zdołał treściwie i dokładnie oddać istotę. Jak i w wierszu „Wniebowstąpienie”, poświęconym pamięci 22-letniego poety-ounowca, który wysadził się granatem, by nie wpaść w łapy enkawudzistów: „poeta zacisnął w ręce granat i nie ucieszyła się wroga krew”. 8. Słowne A od wzmianek o frazeologizmach i aforyzmach wytyczymy ścieżkę do innych tematów słowowyrazu i zaczniemy, być może, od neologizmów: ich w „świecie na wzniesieniu” napotykam niewiele, ale tak organicznie wpisują się w konteksty: „czułosłowo”, „cichopłynie”, „nieoddychanie”. Wreszcie, wnioskujcie sami: „tobie na uszko czułosłowo szepczę — gruchamy w raju pachnących traw”, „na brzegu rzeki siedzi rybak — wsłuchuje się jak cichopłynie czas”, „nieoddychanie — milczenia ciała takt”. P. S. A zakończyć te rozważania pragnę jeszcze jedną paralelą. Obecnie nierzadko mówimy o japońskich haiku i polskich fraszkach. Chwalebne! Ależ mamy także własne tradycje. Wystarczy chyba wspomnieć rubajjaty Petra Soroki, katreny Olhy Jaworśkiej, trzywiersze Wasyla Sahajdaka, palindromy Stanisława Bondarenki. Warto w tej (dalekiej od pełnej) liście poetów-lapidarników rozpatrywać również nazwisko Olesia Diaka. Swoją nową książką poczynił on pewne kroki ku utwierdzeniu tej tradycji. Nie wątpię, że trwać będą dalsze poszukiwania niecodziennego stylu wyrażania słowa, przede wszystkim w poetyckiej miniaturze. “na trawniku pasie się koń skrzydlaty — uzdeczka lśni niczym wers z wiersza”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Miniatury spragnione wypowiadania. Oles Diak. Świat na wzniesieniu: poezje. — Drohobycz: Koło, 2019. — 216 s.: il.

groźnie zerkam spod czoła — tituszki fal rozkołysują łódź”. Nie można również pominąć pytania o filozoficzność liryki. Rozmyślania o codzienności, motywy poszukiwania Boga, nieprosta filozofia twórczości: „byłem szczęśliwy i nieszczęśliwy — dwa kolory mojego życia”, „mija dzień i noc minie / a dola/ jedna w życiu — do pana iść”, „do spowiedzi poety/ grzeszny — pisałem nieprzeżyty wiersz”. Teraz dotkniemy pytania o pejzażową miniaturę poetycką. Należy ją podzielić na dwie części. Do pierwszej zaliczymy teksty, gdzie działa sama przyroda: „tak nisko-nisko jaskółki latają — rozkołysały fale na wodzie”, „wiosenna powódź uderza w bębny — biegną strumyków weseli chłopcy”. Sympatyczne szkice, prawda? Wczytujesz się w nie, a wyobraźnia wyrysowuje poruszające obrazy. W jednej chwili przed nami staje druga część, w której współdziałają przyroda i człowiek. „idę z dąbrowy deszczykiem umyty — pogadałem z ciotką burzy”, „przez sen wyszedłem na skraj lasu ganek/ i pierwsza myśl — oto gdzie raj ziemski”. Taką samą dwuczęściowością charakteryzuje się też liryka intymna. Pierwszoplanowym, oczywiście, jest wyraz czułych uczuć do kobiety: „tobie śpiewam pieśń o miłości — niczym szczęśliwy bocian na gnieździe”, „świtam wierszami do was — wersy słów jeden po drugim”. Ale liryka miłosna Olesia Diaka zyskuje urok dzięki szczeremu ukazaniu miłości do matki: „siwowłosy a dziecko — do mamy tulę się w wierszach”, „kiedy jeszcze mama w oczka pocałuje — tylko ocean w odpowiedzi szumi”. Chociaż tutaj jeszcze możemy rozprawiać o przecięciach liryki miłosnej i obywatelskiej. 3. Łączące Przeplatanie w „świecie na wzniesieniu” mamy widzialne i niewidzialne. Powiedzmy, czytamy miniaturę takiej treści: „schwycił mnie w objęcia bujny wiatr — tańczymy kołomyjkę w stepie”. Jaskrawy szkic pejzażowy? Zgodzę się! Ale jednocześnie obserwujemy też odblask obywatelskości. Lecz pójdźmy dalej. Jak dla mnie, to filozofię i pejzaż łączy ten tekst: „śniegiem bólu duszę zamiata — a od upału nie sposób uciec”. Ktoś, prawdopodobnie, doliczy tutaj i intymność. I, oczywiście, będzie miał rację. Bliski prawdy będzie, gdy uzna związek pejzażu i intymności — cechą tekstu: „mrozu wojsko tupie nogami — twoje usta od lodu uchronić by”. To tak zwana widzialna łączność. W końcu jej ślady znajduję i w innych poezjach. 4. Porównawcze Dla niebanalnego wyrażenia zamysłów wierszopisarz ucieka się do wykorzystania różnych tropów literackich. Ale chyba najczęściej natrafiam na porównania. Jednak mówić o ich jednakowości nie sposób. Wyróżniają się, zapewne, jego wzorce ze spójnikami w rodzaju „jak”, „niby”, „niczym”, „jakby”, „niby”… „asfaltu zapach / traw zielony szept — a ja żyję jak ptak/ w wyżynie”, „pulsuje w skroniach wspomnień strumyczek — wyskakuje z serca niby pstrąg”, „jesienny deszcz niczym hucuł ponury — z toporkiem ścieżkami sunie dziś”. (Od razu zaznaczę, że nie dobierałem udanych przykładów do cytowania, a przytoczyłem wersy, które przy okazji wpadły w oczy). 5. Jeszcze raz o obrazowaniu Ale nie tylko porównawczość oczarowuje. Dobrych słów zasługują metafory i epitety. Przecież te wzorce tropów świadczą o dokładności i świeżości myślenia wierszem. Czyż nie na to skierowane są metaforyczne błyski: „kroczy tarnina za tobą”, „gryzie modlitwę czarny ptak”, „zasnęła krew w rzekach sasanki”? Czy nie „przyciągną” do książki epitety na wzór „pożegnania manuskrypt”, „trawy nocy”, „mistyka ciepła”, „pamięci struna”, „piasku koń”? 6. Barwne Wy, oczywiście, zauważyliście, że krytyk literacki już cytował wzorce kolorowych ekstrapolacji. Nic dziwnego. Przecież barwy w słowowyrazach towarzyszą całej książce: „świerszcz śpiewający w duszę zagląda — w świat zielony woła na zawsze”, „zabłądził w gąszcze lasu nieprzebyte — tam białe wieże śniegu do kolan”, „śnieżynki do latarki przylgnęły — niby zabrakło żółtego ciepła”, „grucha ptak wieczności modlitwę — do oka lgnie czarna dal”… A czasami autor łączy kilka barw w jednym lakonicznym utworze: „koszulę mama ściegiem wyszywała — w czerwone maki białe rękawy”. 7. Kulturologiczne Jeszcze jedną cechą wymiaru czasu jest kulturologiczność wierszy. I zwłaszcza, poetyckiej miniaturyz-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Budowniczy „wolnego zmartwychwstałego państwa”. W 130. rocznicę urodzin Arkadija Petrowycza Żywotki

Witalij MICHALEWSKYJ, przewodniczący Chmielnickiego Obwodowego Oddziału „Proświty” im. T. Szewczenki. Do niedawna dla czytelników z kontynentalnej Ukrainy, z wyjątkiem chyba tylko wąskiego kręgu naukowców, imię Arkadija Żywotki pozostawało nieznane. „Cichy, skromny, ale niestrudzony pracownik, idealista i patriota, człowiek bardzo uczuciowy i sympatyczny” — tak charakteryzował tego działacza sekretarz Ukraińskiego Instytutu Techniczno-Gospodarczego w Monachium Hryhorij Komarynskyj. Może i imię Arkadija Żywotki pozostałoby niezauważone w ukraińskiej historii wraz z odejściem w niebyt jego pokolenia, które „marzyło o wolności, szło ją zdobywać, ale padło w drodze”. Lecz wszędzie, gdzie rzucał go los, mimo trudności i prób, on cały czas pisał. Nazwisko Żywotki można znaleźć pod różnorodnymi materiałami na pożółkłych arkuszach wielu czasopism Woroneża i Kijowa, Kamieńca Podolskiego i Łucka, Użhorodu i Pragi, Ulm i Monachium z okresu lat 10.—40. XX wieku. Tamże w różnym czasie ukazywały się drukiem także książki tego autora — małe i duże objętościowo, nasycone kolosalnym materiałem naukowym i głęboko skomentowane, ale proste i tanie w wykonaniu poligraficznym. Żywotko Arkadij Petrowycz (kryptonimy i pseudonimy: Ż-ko A.; Puchalskyj A.; Puchowskyj A.; Cho) urodził się 1 (13) marca 1890 r. we wsi Puchowe w powiecie ostrogojskim guberni woroneskiej (obecnie obwód woroneski Federacji Rosyjskiej). Ukończył petersburski Instytut Psychoneurologiczny (1917 r.). Wstąpił do Ukraińskiej Partii Socjalistów-Rewolucjonistów (1917 r.). Wybrany do Centralnej Rady z guberni woroneskiej. Przewodniczący ostrogojskiego zarządu miejskiego. Składał sprawozdanie na zebraniu ziemskim w Ostrogojsku (27 listopada 1917 r.), gdzie rozstrzygano kwestię przyłączenia powiatu ostrogojskiego do Ukraińskiej Republiki Ludowej. Latem 1918 r. przyjechał do Kamieńca Podolskiego, gdzie pracował jako nauczyciel. Był sekretarzem odpowiedzialnym gazety „Życie Podola” (organu podolskiej „Proświty”), członkiem Rady podolskiej „Proświty”. Jest jednym z organizatorów Towarzystwa Wychowania Przedszkolnego im. Pestalozziego w Kamieńcu Podolskim (od 1919 r.). Kierownik wydziału wychowania przedszkolnego podolskiego gubernialnego zarządu ludowego (1919—1920). Wraz z urzędnikami Ministerstwa Oświaty brał udział w reformowaniu przytułków. Przebywając na Wołyniu w 1919 r., współpracował z krzemieniecką „Proświtą”, brał udział w działalności towarzystwa w Użhorodzie. Jeden z inicjatorów utworzenia praskiej „Proświty”. W 1923 r. wyjechał do Czechosłowacji. Pracował w Ukraińskim Instytucie Pedagogicznym im. M. Drahomanowa na stanowisku docenta, kierował archiwum ukraińskiego komitetu społecznego w Czechosłowacji. Od 1945 r. mieszkał w Niemczech. Zmarł 12 czerwca 1948 r. w Aschaffenburgu. Arkadij Żywotko stale pisał do czasopism „Trudowa hromada” (Kamieniec Podolski), „Hromadianśkyj hołos” (Lwów), „Literaturno-naukowyj wisnyk” (Lwów), „Ridna mowa”, „Krakiwśki wisti” (Warszawa), „Hołos” (Berlin), „Ukrajinśki wisti” (Ulm). Autor książek dla dzieci: „Rukawyczka”, „Majsterenka”, „Odnijeji nochi”, „Wesnianoczka”. Badacz działalności naukowo-pedagogicznej Arkadija Żywotki, Ju. Kaliczak, pozycjonuje go jako „jednego z fundatorów narodowego wychowania przedszkolnego”, co nie jest przesadą i bez wątpienia jego imię można stawiać obok imienia S. Rusowej oraz innych pedagogów, którzy przyczynili się do powstania systemu wychowania przedszkolnego na Ukrainie na początku XX wieku. S. Rusowa uważnie śledziła każdą publikację młodego kolegi na tematy pedagogiczne, często odpowiadając na nie swoimi recenzjami. S. Rusowa porównywała ukraińskiego uczonego z J. Pestalozzim, uważając A. Żywotkę za znanego pedagoga, który „całą szczerą miłością do dzieci przypomina wielkiego szwajcarskiego pedagoga”. W artykule A. Żywotki „Proświta i dzieci” podkreślono, że „miłość do ojczystego kraju musi być wychowana w sercu, w duszy każdego Ukraińca, i to nie tylko dorosłego. Ta droga została nam wskazana przez samo życie. I jest to droga wychowania dziecka”. Ściśle współpracując z ministrem oświaty rządu URL, pierwszym rektorem Uniwersytetu w Kamieńcu Podolskim Iwanem Ohijenką, operatywnie opracowuje metodyki i programy z przedmiotów ukrainoznawczych, które powszechnie wprowadzano wówczas w proces nauczania. Jego gruntowne artykuły „Czynniki wychowania przedszkolnego” oraz „Do spraw kierowania przedszkolami”, opublikowane na łamach „Oświty”, zostały położone u podstaw rezolucji zjazdów pedagogicznych, które przeprowadzano w Kamieńcu Podolskim pod egidą Ministerstwa Oświaty. Pełne pasji słowo publicysty i patrioty docierało do serc różnych czytelników, nie tylko pedagogów, skłaniało ich do działania: „Systematyczne, trwające wiekami niszczenie rodzimej kultury, poczucia państwowości swojego narodu, niedbałość o swój język i nawykowe niewolnictwo pod obcą kulturą, a także te niezdrowe warunki życia rodzinnego... — wszystko to wywołuje konieczność dla zmartwychwstałego państwa wychowania nowych, wolnych obywateli, silnych uczuciem i mocą ducha”. Czyż nie o takim zmartwychwstałym państwie i o takich wolnych obywatelach żarliwie mówił w swoim wystąpieniu w imieniu klubu chłopsko-robotniczego Arkadij Żywotko podczas spotkania kamieńczan z Przewodniczącym Dyrektoriatu URL Symonem Petlurą 11 czerwca 1919 roku. Po wielu latach, będąc już daleko od Ojczyzny i zachowując najlepsze wspomnienia o kontaktach z Symonem Petlurą zarówno jako mężem stanu, jak i dziennikarzem, Żywotko napisze pełny ciepła i smutku gruntowny artykuł „S. Petlura — dziennikarz”. Jednak wcielać marzenie o „wolnym zmartwychwstałym państwie” na ojczystej ziemi nie było mu dane. W listopadzie 1919 roku, kiedy było już jednoznacznie jasne, że Kamieniec Podolski z dnia na dzień będzie w rękach albo Polaków, albo bolszewików, rząd URL podejmuje trudną dla siebie decyzję o opuszczeniu tego miasta i urządzeniu ukraińskich instytucji państwowych za granicą. Spuścizna naukowa i pedagogiczna Arkadija Żywotki jest aktualna także na współczesnym etapie rozwoju ukraińskiej szkoły narodowej w ogóle oraz systemu wychowania przedszkolnego w szczególności. Idealista i patriota, Arkadij Żywotko brał się do każdej pracy, gdzie potrzeba było rąk i gdzie brakowało ludzi. Mimo wszystko dziedzina kulturalna była priorytetowa: oświata pozaszkolna, wychowanie przedszkolne, pedagogika — w teorii i praktyce — oto prace, którym oddawał się w młodszym wieku... Ale jego „Historia ukraińskiej prasy” będzie jeszcze długo jedyną podstawową pracą na ten temat. Do napisania badania autor szedł dziesięcioleciami, po okruchach zbierając w różnorodnych archiwach, ze stron setek, tysięcy książek, gazet i czasopism, które ukazywały się drukiem w różnym czasie i w różnych miejscach, najistotniejsze dane dotyczące historii i teraźniejszości ukraińskiego dziennikarstwa. Publikując w formie różnorodnych artykułów wyniki swoich poszukiwań naukowych, cały czas marzył o osobnych wydaniach książkowych z historii ukraińskiej prasy. „Historia prasy ukraińskiej” ujrzała światło dzienne w 1946 roku w Ratyzbonie. Książka ta została wydrukowana skromnie — metodą powielaczową (po dzisiejszemu — swoisty odbitkowy kserokopii wariantu maszynopisu). Na okładce wydania zaznaczono: „Arkadij Żywotko, wykładowca Ukraińskiego Instytutu Techniczno-Gospodarczego. Historia prasy ukraińskiej. Ratyzbona, 1946”. Właściwie był to swoisty podręcznik do odpowiedniego kursu, który prowadził Arkadij Żywotko w tym instytucie. Do ukraińskiego czytelnika fundamentalne badanie powróciło z dużym opóźnieniem — ujrzało światło dzienne w 1999 roku staraniem wydawnictwa „Nasza kultura i nauka” z aprobatą Ministerstwa Oświaty Ukrainy jako pomoc naukowa dla studentów wydziałów dziennikarstwa wyższych uczelni. Nawet gdyby ten autor nie pozostawił po sobie nic poza „Historią prasy ukraińskiej”, jego życie można by oceniać jako wyczyn, zważywszy na warunki, w których pisał tę książkę, jej wartość naukową, skalę oraz pełnię przedstawienia materiału. Arkadij Żywotko był nie tylko uczonym, wykładowcą, ale także działaczem społeczno-politycznym, pedagogiem i publicystą, którego twórcza i naukowa spuścizna świadczy o wielkim, lecz niezrealizowanym z powodu okoliczności społeczno-politycznych talencie. Talencie, który szczerze i w pełni pragnął wykorzystać dla sprawy ukraińskiej. aktualnymi i teraz, a niektóre są po prostu prorocze. Na przykład: Wydawało się, dawno już skończono z kultem, Lecz nie — została po kulcie kikut. Jakby siedział ktoś niewidzialny za pulpitem, „Ulepsza” nasze życie. Mimo wielkich tułaczek, które opisywał Nyzowyj i które przeżył on sam, poeta zawsze pozostawał optymistą, wierzył, że Ukraina stanie się wielkim państwem: Tragicznej historii mogiła Kurhanem sławy stała się i podniosła Naród kozacki na święty szczyt Państwowości; Święta buława Bohdanowa Broni Ukrainę I każdego dnia jej utwierdza prawa! Chociaż dzisiaj Ukraina stoi przed nowymi wyzwaniami, to natchnione patriotyczne poezje Iwana Nyzowego nie dadzą nam popaść w rozpacz i beznadzieję, inspirują one do walki i zwycięstwa. I w tym również niemała zasługa autora przed następnymi pokoleniami Ukraińców.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Ukrainiec przez wielkie U

Jurij KISIELEW, członek Zarządu Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, m. Humań. W styczniu minęło 78 lat od dnia urodzin wybitnego ukraińskiego poety Iwana Nyzowego (1942—2011), pochodzącego z obwodu sumskiego, który później przez pewien czas mieszkał w Galicji, a przeważającą część życia (prawie 45 lat!) — w najbardziej wysuniętym na wschód centrum obwodowym Ukrainy — Ługańsku. Gdziekolwiek Nyzowy mieszkał, był i pozostawał Ukraińcem przez wielkie U, szczerym i uczciwym patriotą swojego narodu i państwa. Świadczą o tym dobitnie setki jego wierszy — błyskotliwych przykładów liryki obywatelskiej, takich jak: Zatrzeszczały podesty i podpory „szopki” I zmalały klejnoty komunistycznych czasów, I dotarły groźnie z kozackiego stepu Echa dawno zapomnianych głosów. I zszedł się naród pod dębem Bohdana, I słowem Tarasa naród mój przejrzał, By modlić się do Ukrainy pod wiecznym Trójzębem, Pod ogniem jej niebiesko-żółtych sztandarów. Te wersy Iwan Nyzowy napisał u zarania ukraińskiej Niepodległości, kiedy naród był pełen nadziei, a na niepoprawnie czerwonej Ługańszczyźnie już przygotowywał się moskiewski rewanż, który po latach zmaterializował się w kolaboranckiej tak zwanej „ŁNR”. Poeta nie dożył do początku najnowszej wojny rosyjsko-ukraińskiej i tymczasowej kremlowskiej okupacji Ługańska, któremu poświęcił swoje siły, swoją pracę, swoje życie… I chociaż czasy obecnie niby dawno nie są „komunistyczne”, „szopka” pozostała ta sama, lekko przerobiona i przemalowana z czerwonego na zielony. Wiele wierszy Iwana Nyzowego, napisanych 10, 20, a nawet 30 lat temu, pozostaje (niestety!) niezmiennie aktual

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Fortsetzung von «To jednak Stepan Dropan, a nie Iwan Fiodorow. Ostatecznie obalono kolejny rosyjski mit ukraińskiej historii — o rzekomej „starszeństwie” rosyjskiej książki nad ukraińską», S. 1

Właśnie Stepan Dropan, a nie Iwan Fiodorow. Ostatecznie obalono jeszcze jeden rosyjski mit ukraińskiej historii — o rzekomej „starszeństwie” rosyjskiej książki nad ukraińską

Zakończenie. Początek na str. 1. Ukryta w łacińskim alfabecie ukraińska prawda. Pod koniec chruszczowowskiej odwilży, która przypadła na drugą połowę lat 60. XX wieku, w przestrzeni informacyjnej ZSRR wydarzyło się coś, co wywołało wówczas efekt swoistej bomby. Sprawcą tego był magazyn „Archiwy Ukrainy”. Mimo wąskoprofilowego statusu — naukowo-informacyjnego biuletynu Zarządu Archiwalnego przy Radzie Ministrów USRR, magazyn ten miał niezwykle wysoki jak na obecne czasy nakład: prawie 21 tysięcy egzemplarzy. Drugi numer z 1968 roku otwierał artykuł Oresta Maciuka pod tytułem „Czy było drukarstwo na Ukrainie przed Iwanem Fiodorowem?”. Artykuł okazał się zbyt śmiały jak na tamte czasy, ponieważ autor na postawione pytanie dawał jednoznacznie twierdzącą odpowiedź. Młodemu badaczowi, który przygotowywał się do obrony pracy doktorskiej z, wydawałoby się, czysto technicznego tematu — historii papieru na Ukrainie, udało się jako pierwszemu odnaleźć w Centralnym Państwowym Archiwum Historycznym we Lwowie dwa dokumenty, które jednoznacznie wskazywały na istnienie w tym mieście drukarni... jeszcze w 1460 roku, czyli 112 lat przed przybyciem tam Iwana Fiodorowa (Fiodorowicza) w 1572 roku. Oba dokumenty są napisane w języku łacińskim i datowane na 23 lipca 1791 roku oraz 20 października 1792 roku. Pierwszy dokument to „Oświadczenie klasztoru dla Kolegium Fiskalnego we Lwowie z prośbą o podjęcie działań w sprawie zwrotu mu majątku ruchomego i nieruchomego, w tym drukarni należącej do klasztoru od 1460 roku, w celu wypełnienia przez prowizorów bractwa wszystkich zobowiązań wobec klasztoru”. W drugim dokumencie — „Notatce wyjaśniającej prowizorów Bractwa Stauropigijskiego dla Starostwa Lwowskiego w związku z roszczeniami bazylianów do drukarni (założonej jeszcze w 1460 roku przez lwowskiego Ukraińca Stepana Dropana)” przedstawia się, rzecz jasna, inną wizję istoty konfliktu i dowodzi, że sama drukarnia, założona przez lwowskiego mieszczanina Ukraińca Stepana Dropana przed 1460 rokiem, w pełni na legalnych podstawach jest teraz własnością bractwa, a nie klasztoru. Zestawiwszy i przeanalizowawszy te oraz inne dokumenty archiwalne, w szczególności te dotyczące historii lwowskiego mieszczanina Stepana Dropana i jego drukarni (a o tym jest jeszcze kilka dokumentów w lwowskich archiwach), O. Maciuk nie bez podstaw uważa „istnienie drukarni we Lwowie począwszy od 1460 roku za bezsporne”, a Stepana Dropana za „inicjatora ukraińskiego drukarstwa”. Jak mogło się stać, że takie dwa niepodważalne dokumenty, które wywracały do góry nogami utrwaloną dotąd rosyjską (radziecką) koncepcję zapoczątkowania ukraińskiego drukarstwa, nie zostały usunięte z teczek archiwalnych przez moskiewskich cenzorów latem 1939 roku? Przecież dobrze wiadomo, że w pierwszych miesiącach przyłączenia zachodnioukraińskich obwodów do składu radzieckiej Ukrainy wszystkie krajowe archiwa i zasoby biblioteczne bezlitośnie wyczyścili przysłani z Moskwy liczni „specjaliści” w mundurach oficerów Armii Czerwonej. Można przypuszczać, że te dokumenty uratował przed zniszczeniem fakt, iż napisane były w języku łacińskim i przechowywane od początku XVIII wieku w licznych teczkach, które miały związek z Protoigumenatem klasztorów zakonu św. Bazylego Wielkiego. Zatem moskiewscy cenzorzy świadomie ominęli dokumenty tej całkowicie dalekiej od polityki instytucji kościelnej. Zresztą stara łacina, która dominowała na licznych arkuszach tego archiwum, była nie do przełknięcia dla nowo objawionych przepisów historii Ukrainy. Dlaczego ważne odkrycie nie stało się sensacją? Opublikowane w fachowym wydaniu z zakresu archiwistyki odkrycie historyczne Oresta Maciuka okazało się na tyle niepodważalne, że w innych warunkach mogłoby stać się oszałamiającą sensacją. Jednak nie stało się. Dlaczego? Portret Stepana Dropana. Z kolekcji Petra Juszczenki „Wielcy Ukraińcy”, która była prezentowana w Ukraińskim Domu w przededniu Rewolucji Godności. 2013 rok. Ideolodzy komunistycznego reżimu dostrzegali w treści tego znaleziska skrajne niebezpieczeństwo. I niezwłocznie podjęli zdecydowane kroki, aby nieopatrznie wypuszczonego z butelki nacjonalistycznego „diabła” z powrotem tam zagnać. W jaki sposób? Nakład magazynu „Archiwy Ukrainy”, gdzie wydrukowano ten artykuł, został usunięty z bibliotek wszystkich szczebli podporządkowania. Zazwyczaj system zostawiał po jednym egzemplarzu takich szczególnie „kramolnych” (wywrotowych) wydań i tworzył dla tego celu przy największych księgozbiorach kraju specjalne fundusze, dostęp do których był dozwolony tylko wybranym, sprawdzonym przez władzę, oficjalnym recenzentom. Usuwano takie egzemplarze również u prenumeratorów — według list, które dostarczały specjalnym pełnomocnikom placówki pocztowe w terenie. Historia funkcjonowania ukraińskiego słowa drukowanego zarówno w czasach przedradzieckich, jak i zwłaszcza w poradzieckich, jest przepełniona dramatycznymi przykładami takich usunięć. O jednym z nich, związanym właśnie z tak zwanym dropanowskim wydaniem „Archiwów Ukrainy”, opowiedział na łamach „Literackiej Ukrainy” w 2012 roku były student wydziału filologicznego Rówieńskiego Instytutu Pedagogicznego Borys Berezoweć z miasta Berezne w obwodzie rówieńskim. Jeśli chodzi o odkrywcę imienia ukraińskiego pierwszego drukarza Stepana Dropana, obecnie już nieżyjącego Oresta Maciuka, to za tę publikację, według wspomnień jego byłych kolegów, o mało nie przypłacił karierą naukową. Od końca lat 60. XX wieku na temat przedfiodorowskiego drukarstwa na Ukrainie, jak i na źródła oraz główne etapy rozwoju ukraińskiej książki rękopiśmiennej, władza nałożyła surowe tabu. Natomiast wszelkimi sposobami zachęcano i wspierano tematy związane z działalnością rosyjskiego pierwszego drukarza Iwana Fiodorowicza na ukraińskich terenach. Za takie szczególnie „nadające się na dysertację” w czasach radzieckich prace badacze stawali się akademikami i kawalerami orderów. Niepodważalne fakty łacińskojęzycznego kronikarza. Dwa dokumenty, o których po raz pierwszy mowa w tej publikacji, napisane są pod koniec XVIII wieku. Jednak swoją treścią przenoszą czytelnika w kulturalno-oświatowy i religijny świat Lwowa o ponad cztery stulecia wcześniej. Cementującym rdzeniem sprawy jest drukarnia lwowskiego mieszczanina Stepana Dropana, podarowana przez niego mnichom zakonu bazylianów Klasztoru św. Onufrego od 1460 roku. Właśnie ta drukarnia, a dokładniej zyski z niej, stały się przyczyną niemałego konfliktu między dwiema stronami prawnymi: mieszkańcami i opiekunami klasztoru — z jednej strony, a udziałowcami klasztoru, członkami Lwowskiego Bractwa Stauropigijskiego — z drugiej. Sprawa ta jest przeciągnięta w czasie i nieco zagmatwana w swojej istocie przez nieustępliwość obu stron oraz całkowicie przeciwne interpretowanie faktów. Nie osiągnąwszy przez długi czas porozumienia w kwestiach przynależności drukarni i podziału zysków z niej, obie strony udały się w poszukiwaniu prawdy do wyższych szczebli wymiaru sprawiedliwości kraju — Cesarsko-Królewskiego Kolegium Fiskalnego Okręgu Lwowskiego. Rozpatrywanie jej, z nieznanych przyczyn, opóźniło się. Sprawę tę rozpatrywano nie jeden rok. Zwróćmy uwagę na fakty, których nie podważa żadna ze stron: - drukarnię podarował klasztorowi lwowski mieszczanin Stepan Dropan w 1460 roku; - akt tego darowania zatwierdził przywilejem król Polski Kazimierz IV w 1469 roku; - stabilna dochodowość drukarni i roczny procent od kapitału w sumie 7000 florenów; - zobowiązanie bractwa po pożarze w klasztorze i przeniesieniu drukarni w inne miejsce do wydzielania co roku klasztorowi na potrzeby potrzebujących 200 florenów; - znana książka — pisma Świętego Jana Złotoustego — w tej drukarni wydawano ukraińską czcionką dwukrotnie; z drugiego wydania z 1614 roku zachował się egzemplarz. Teraz wyodrębnijmy fakty, które każda ze stron interpretuje na swój sposób lub im zaprzecza: - akt założenia klasztoru w 1300 roku (mnisi wskazują na łaciński rękopis historyka Zimorowicza; stawropigijczycy poddają go w wątpliwość); - akt darowizny klasztoru bazylianom (mnisi wskazują na Konstantego Ostrogskiego, stawropigijczycy twierdzą, że klasztor św. Onufrego budowali prowizorzy, ale później mogli podarować go księciu z szacunku do niego); - współczesna przynależność drukarni Stepana Dropana (mnisi obstają przy tym, że została podarowana klasztorowi na wieki wieków; stawropigijczycy twierdzą, że tymczasowo, tylko po to, by postawić klasztor na nogi, i że po wielokrotnych pożarach faktycznie odnawiali sprzęt drukarski na własny koszt, więc mają prawo teraz nim władać). - sumy pieniężne, które rzekomo każda ze stron jest winna drugiej (tej kwestii w dokumentach, nawiasem mówiąc, poświęcono większą część wyjaśnień). Świadectwa naszych i obcych badaczy nie były brane pod uwagę. Teraz, oddzieliwszy z dwóch analizowanych spraw archiwalnych fakty główne i drugorzędne, dochodzimy do wniosku: fakt istnienia ukraińskiej drukarni we Lwowie przed 1460 rokiem jest niezaprzeczalny. Co więcej, informacja o tej drukarni i jej właścicielu spotyka się w innych dokumentach, które zachowały się we lwowskich archiwach i dotrwały do naszych czasów, a także w pracach badaczy historii drukarstwa okresu przedradzieckiego. Wyodrębnijmy najważniejsze: 1. Materiały rękopiśmienne, które umownie można nazwać „Kroniką klasztoru”. Tę kronikę zebrał pod koniec XIX wieku znany teolog i historyk Kościoła, profesor i rektor Uniwersytetu Lwowskiego Modest Hrynewecki. Będąc protoigumenem klasztorów bazyliańskich, miał możliwość odnalezienia dokumentów, a także zapisania opowieści mnichów o historii i etapach rozwoju klasztoru św. Onufrego. Na jednym z arkuszy tej „Kroniki” znajduje się zapis także o drukarni S. Dropana. 2. Inwentarz książek klasztoru Słowistowskiego. Ten dokument rejestruje obecne wśród innych różnorodnych książek w bibliotece tego klasztoru sześć wydań, wydrukowanych ówczesnym językiem ukraińskim wcześniej, niż ujrzał świat w 1574 roku „Apostoł” Iwana Fedorowicza — oficjalnie uznanej w latach radzieckich daty założenia ukraińskiego drukarstwa. 3. Wśród politycznie niezaangażowanych autorów fundamentalnych prac z tej problematyki okresu przedradzieckiego warto wymienić polskiego uczonego J. Bandtkiego oraz badacza historii słowiańskiego drukarstwa cyrylickiego rodem z Galicji D. Zubryckiego. W swojej „Historii drukarń w Królestwie Polskim i Wielkim Księstwie Litewskim i w krajach zagranicznych, gdzie polskie sprawy się działy” o początkach drukarstwa we Lwowie J. Bandtkie stwierdził jednoznacznie: „Iwan Fedorow nie założył, a odnowił tutaj drukarnię ruską r. 1573”. D. Zubrycki w pracy z historii drukarń na Ukrainie Zachodniej (ukazała się w języku polskim) także przytacza niemało argumentów na korzyść tak zwanego przedfedorowskiego drukarstwa we Lwowie. Na fakty wcześniejszego, niż przyjęto na oficjalnym poziomie, tworzenia drukowanych książek w tym mieście zwraca uwagę niezaangażowany w ukraińską przeszłość polski badacz I. Chodynicki. Z jakimi ideologicznymi stereotypami należy się pożegnać? W tym kontekście nasuwają się pytania, które obecnie stają się fundamentalne. Dotyczą one nie tyle naukowców chronicznie upośledzanego przez władzę nurtu ukrainoznawczego, których u nas jeszcze nie brakuje. Chodzi o tych, którzy na szczytach władzy odpowiadają za politykę humanitarną państwa ukraińskiego. Do tych możnowładców kierowane są takie pytania: 1. Czy zostanie wreszcie przełamane narzucanie z zewnątrz i od wewnątrz przestarzałych ideologicznych stereotypów i dogmatów, które przez wiele lat utwierdzały w umysłach milionów naszych rodaków upokarzający kompleks małorosyjskości? 2. Czy pójdziemy, razem z przeformatowanym Instytutem Pamięci Narodowej, w głąb w poszukiwaniach i analizie właśnie źródeł archiwalnych, do czego wzywali nas ci nieobojętni poprzednicy? Przecież właśnie z powodów politycznych do niedawna nie mieli możliwości dostępu do tych dokumentów. 3. Czy doczekamy się na oficjalnym poziomie rezygnacji z wyświechtanej interpretacji tez autorytetów naukowych epoki radzieckiej i czy zrezygnujemy z podążania dalej siłą inercji, zgodnie z wyznaczonymi niegdyś z góry, do tego poza granicami naszego domu, orientacjami? Kto stoi za jałowymi naukowymi „polemistami”? Stawiać takie pytania trzeba z pewnym posmakiem goryczy, bo do dziś u nas trwają próby wzniecania nie tylko naukowej, ale i opinii publicznej wymyślonymi polemikami, które już się odbyły, wokół których już zostały wyznaczone pewne akcenty naukowe, których uczestnicy z obu stron już dawno poszli dalej w swoich poszukiwaniach naukowych. Mam na myśli tak zwaną

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

polemikę na łamach „Wistnyka Knyżkowej pałaty” w latach 2006—2007, którą zainicjował lwowianin, kandydat nauk technicznych O. Melnykow i którą poparł jeszcze jeden lwowianin, pisarz O. Sokurow, pytaniem, które zostało wyniesione do nagłówka artykułu: „Czy drukarstwo na Ukrainie istniało przed Iwanem Fedorowem?”. Ważne jest, aby zaznaczyć, że jako pierwszy takie pytanie, jako główne w swojej sensacyjnej publikacji w „Archiwach Ukrainy”, postawił prawie pół wieku temu Orest Maciuk. I jeśli profesjonalny historyk, znany i autorytatywny wśród specjalistów uczony Maciuk na postawione pytanie dawał odpowiedź twierdzącą, to poligraf z zawodu Melnykow i geolog z wykształcenia Sokurow — przeczącą. Pryncypialną różnicą tych publikacji był poziom argumentacji. Jeśli publikacja w „Archiwach Ukrainy” obfitowała w konkretne odniesienia do świeżo odnalezionych materiałów archiwalnych — przede wszystkim sprawy sądowej wokół drukarni lwowskiego mieszczanina Stepana Dropana, założonej w 1460 roku, to w nowożytnych publikacjach wspomnianych dwóch autorów nie odkryto żadnego innego nowego dokumentu, nie wprowadzono do obiegu naukowego żadnego innego źródła, którym podważono by doprawdy sensacyjne odkrycie Oresta Maciuka. Zamiast tego dominował bezdowodowy, demaskatorski styl. Bezapelacyjność takich „demaskatorów ukraińskiego patriotyzmu w nauce o książce”, którym „Wistnyk Knyżkowej pałaty” udzielił trybuny, łatwo daje się poznać w tych oto wyciągach cytatów: „prawdziwi Ukraińcy, wykarmieni z rozbitych garnków kultury trypolskiej”; „podkarpacki potomkowie dawnych Ukrów”, którzy „otrzymali okrutny cios w swoje samolubstwo”; „podpora imponującej, jednak chwiejnej budowli narodowej wyjątkowości”; „nyzowi dawno już oddzielili narodowo świadomych Ukraińców, bojowników uniwersalnej odrębności dawnej ramy Ukrów, od swoich własnych (ale z zamąconą krwią) zaprzańców”; „ktoś złowrogo szepcze za moimi plecami”; „zaatlantyccy dobrodzieje światowego ukraiństwa”. Prowokacyjne w zamiarach i bezdowodowe pod względem poziomu argumentacji publikacje O. Melnykowa i O. Sokurowa w „Wistnyku Knyżkowej pałaty”, w których podjęto próby jeszcze raz reanimować zatwierdzony swego czasu w Moskwie ideologiczny schemat ukraińskiej drugorzędności, w tym także w kontekście powstania drukarstwa, nie pozostały niezauważone w środowisku naukowym i dziennikarskim. Pojawiły się przedruki czy też pierwodruki prac I. Ohijenki, S. Siropołka, O. Łotockiego, J. Zapaska, J. Isajewycza, M. Nyzowego, N. Czernysz, W. Stasenka, S. Hunki, autora tych wierszy. Ich argumentowane badania rozwiewają te stereotypy, które przez długi czas nie dawały możliwości w zasadzie wyjść poza granice politycznie zaangażowanych dyskusji wokół wcale nie drugorzędnego pytania: pierwszy czy nie pierwszy Iwan Fedorowycz dla ukraińskiego drukarstwa? Strząsamy z Iwana Fedorowycza ideologiczną plewę. Narzucana z Moskwy przez długi czas nasza narodowa drugorzędność nie dawała możliwości stawiania w innej, szerszej płaszczyźnie także takich pytań: 1. Jakie jest prawdziwe miejsce rosyjskiego pierwodrukarza Iwana Fedorowycza w ukraińskiej przestrzeni kulturalno-oświatowej? 2. Jaki był wpływ ukraińskiego, w szczególności lwowskiego i ostrogskiego, otoczenia Iwana Fedorowycza na ukształtowanie go jako profesjonalisty najwyższej próby, jako drukarza europejskiego poziomu? Aby otrzymać odpowiedzi na te pytania, musimy przede wszystkim pożegnać się z narzuconymi z zewnątrz stereotypami, do których przywykliśmy. Oto najważniejsze z nich: - wielki syn narodu rosyjskiego Iwan Fedorowycz przybył na ukraińskie ziemie z misją oświeceniową od Księstwa Moskiewskiego; - lwowski „Apostoł” z 1574 roku jest pierwszą drukowaną książką na ukraińskiej ziemi; - pionier rosyjskiego drukarstwa Iwan Fedorowycz założył drukarstwo na ziemiach Ukrainy, Białorusi i Litwy; - do rozpowszechnienia drukarstwa na ukraińskich ziemiach skłoniły działania aktywnego zbieracza rosyjskich ziem cara Iwana Groźnego w kierunku organicznego włączenia wszystkich narodów, które zamieszkiwały Rosję, do jednego państwa i utwierdzenia chrystianizacyjnej edukacji. Twierdzenia te z punktu widzenia teraźniejszości są jednoznacznie przestarzałe. Zatem nadszedł czas nie tylko potwierdzić już wyjaśnione źródła i etapy rozwoju ukraińskiego drukarstwa w kontekście drukarni Stepana Dropana z 1460 roku, ale i przemyśleć na nowo to, co wiedzieliśmy dotąd o Iwanie Fedorowyczu. Iwan Ohijenko w swojej „Historii ukraińskiego drukarstwa” poświęcił tej postaci 60 z 490 stron. Narzekając na to, że o tej postaci choć pisano wiele, ale przeważnie niekonkretnie, autor monografii słusznie zauważa: „Fedorowyczem zazwyczaj interesowano się tylko na czas jubileuszu. Mijał jubileusz i wielką postać drukarza znów zapominano do kolejnego święta… Może to święto (chodziło o 300-lecie od dnia narodzin drukarza — M. T.) przyniesie nam coś nowego w badaniach nad życiem wielkiego emigranta, który wybrał sobie Ukrainę za ojczyznę i na wieki spoczął na ukraińskiej ziemi. Ten wielki zaszczyt dla naszej ziemi nakłada na nas także odpowiedzialny obowiązek — napisać o Fedorowyczu tak potrzebną naukową monografię”. Do tego warto dodać, że nie tylko monografię, ale i specjalny zbiór naukowy, serię prac dyplomowych, magisterskich absolwentów kierunku przygotowania specjalistów z dziennikarstwa, wydawnictwa i redagowania, których z każdym rokiem staje się coraz więcej. O czym powinni wiedzieć Ukraińcy w sprawie starego-nowego problemu? Skupmy uwagę na najważniejszych i szczególnie aktualnych obecnie tematach, których przemyślenie nieuzasadnienie się przeciągnęło. O przedfedorowskim drukarstwie we Lwowie jako przedtece pojawienia się tutaj Fedorowyczowego „Apostoła” i „Bukwara”. Historia z sensacyjnym znaleziskiem Oresta Maciuka o drukarni lwowskiego mieszczanina Stepana Dropana z 1460 roku przypomina znaną frazę, która narodziła się w ukraińskim społeczeństwie w latach 70. ubiegłego wieku po inspirowanym z góry powszechnym publicznym potępieniu powieści Olesia Honczara „Sobór”: „Ja utworu nie czytałem, ale kategorycznie go potępiam”. Ciekawy szczegół. Po opracowaniu przez Oresta Maciuka w 1968 roku wspomnianych dwóch dokumentów archiwalnych nie dotknęła ich ręka żadnego innego badacza — aż do 2010 roku. Potwierdzenie tego można znaleźć na „Karcie wykorzystania dokumentu”. Co to za karta? Swoisty arkusz towarzyszący, który, zgodnie z dawną tradycją rosyjskich urzędów cenzorskich, a później radzieckich organów kontrolnych, dołączano do każdego dokumentu archiwalnego. Musiał go wypełniać każdy badacz, który wyrażał chęć zamówienia i opracowania takiego dokumentu. Podpisywać się w tej karcie należało w rubrykach: data wykorzystania; liczba wykorzystanych arkuszy; w jakim celu wykorzystywano dokument; charakter wykorzystania — zrobiono wypis czy kopię. Zatem za pomocą takiej swoistej ściągi można było w każdej chwili obliczyć krąg naukowych zainteresowań tego czy innego badacza oraz prześledzić ich dalszą realizację. Wymowny przykład. Na kartach wykorzystania dokumentów lwowskiego archiwum w sprawie drukarni Stepana Dropana pierwszym stoi podpis Oresta Maciuka. I data — 1968 rok. Drugim badaczem, który postawił sobie za cel nie tylko zrobić wypisy z tych dokumentów, ale i skopiować je dla pełnego tłumaczenia na język ukraiński, jest autor tych wierszy. Data zamówienia tym razem — 2010 rok, prawie po Fragment dokumentu archiwalnego — Notatka wyjaśniająca Bractwa Stauropigijskiego wiek po odkryciu tych dokumentów przez Oresta Maciuka. O prawdziwych przyczynach pojawienia się Iwana Fedorowicza na ziemiach ukraińskich. Nie w celach oświeceniowych, nie na polecenie „gorliwego zbieracza ziem ruskich” cara Iwana Groźnego, by oświecać lud małoruski, lecz z wymuszonych okoliczności. Przecież bojarska Moskwa nie przyjęła u siebie ożywionego przez Fedorowicza wynalazku Gutenberga. Spaliwszy jego drukarnię i mieszkanie, na zawsze zamknęła drukarzowi drogę do powrotu do rosyjskiej stolicy. O szczególnej efektywności ukraińskiego okresu (1572—1583) życia i działalności Iwana Fedorowicza. 11 ukraińskich lat zamiast dwóch moskiewskich. Tutaj wydrukowano połowę ze znanych dzisiaj nam tytułów jego prac, których nakład sięga 70 procent całej jego produkcji drukarskiej, wliczając okres moskiewski oraz litewsko-białoruski. O współmyślnych, pomocnikach i mecenasach Fedorowicza. Magistrat lwowski, bractwa lwowskie, mieszczanin Seńko Sidlar, artysta Ławrentij Pyłypowycz, ihumen monasteru św. Onufrego Leontij — wszyscy oni chętnie przyjęli do swojego towarzystwa przyjezdnego drukarza, bo znali już wcześniej siłę i znaczenie nowego sposobu rozpowszechniania wśród ludności słowa drukowanego, odczuwali już silną potrzebę książek. O roli księcia K. Ostrogskiego w losie Iwana Fedorowicza. Warto zdjąć wreszcie nałożone przez radzieckich badaczy piętno na tego prawdziwego oświeciciela ziemi ukraińskiej jako człowieka pysznego i ograniczonego, który, cytuję J. Niemirowskiego, „miał nadzieję wprowadzić w Ostrogu patriarchat prawosławny, pragnąc rozszerzyć jego wpływ na ziemie ukraińsko-białoruskie, a nawet na państwo moskiewskie”. O narodowości i obywatelstwie Iwana Fedorowicza. Do tej pory żadnych dokumentalnych potwierdzeń jego rosyjskiego pochodzenia w nauce nie wykryto. Co więcej, autorzy stworzonego niedawno w Moskwie filmu dokumentalnego o życiu i działalności Iwana Fedorowicza, po raz pierwszy pokazanego podczas Międzynarodowej konferencji naukowej we Lwowie, poświęconej 500-leciu Iwana Fedorowicza, wyraźnie twierdzą, że ten działacz urodził się w Polsce i nie ma rosyjskich korzeni. * * * W tej publikacji nie należy szukać prób Ukraińców „sprywatyzowania” Fedorowicza (jak to zrobili Rosjanie) czy dążenia do narzucenia subiektywnych ideologemów i chęci, według O. Sokurowa, „obalania autorytetu rosyjskiego pierwodrukarza”. Chodzi o takie zasadnicze rzeczy: - obowiązek Ukraińców, by samemu pisać, uściślać i rewidować własną historię narodową, szeroko angażując do tego zakazane niegdyś przez wrogów niepodległej Ukrainy dokumenty archiwalne; - prawo Ukrainy i Ukraińców do bycia bezpośrednio związanymi z pojawieniem się najważniejszych osiągnięć Iwana Fedorowicza „ukraińskiego”, czyli głównego okresu jego życia i twórczości, a jego samego uważać nie tylko za fundatora stałego ukraińskiego drukarstwa, ale i wybitnego działacza kulturalno-narodowego odrodzenia Ukrainy drugiej połowy XVI wieku. Póki co mamy, według słów charkowskiego profesora Mykoły Nyzowego, paradoksalną sytuację: „Potomkowie tych, którzy, obrazowo mówiąc, wypchnęli Iwana Fedorowa poza granice swojego kraju, obecnie przedstawiają się jako jedyni i niezaprzeczalni spadkobiercy jego dziedzictwa twórczego. A ci, wśród których i razem z którymi spędził najbardziej produktywne lata swojego życia, tworząc swoje główne prace i stając się drukarzem-oświecicielem europejskiego poziomu, pozostają okradzeni i znieważeni”. Zamiast wniosków Według istniejących w naszym kraju porządków otrzymanie przez badacza do ręki dokumentu archiwalnego jest zazwyczaj utrudnione. A jeśli zechcą Państwo jeszcze skopiować ten czy inny dokument, aby go upublicznić, powiedzmy, w prasie — za to trzeba płacić. Państwu. Tym mogę dać odpowiedź na ostre pytanie, które nie raz sam sobie zadawałem: dlaczego nasi młodzi badacze — przyszli magistrzy i doktorzy nauk — zasadniczo nie chcą brać się za tematy z komponentem archiwalnym, a same archiwa omijają szerokim łukiem? Prościej wybrać problematykę, którą można szybko skomponować z internetu. Dobrze, że jawny plagiat na Ukrainie jest usprawiedliwiany przez niemal najwyższe szczeble władzy. Do tego trzeba mieć pieniądze i wpływowych urzędników od nauki. Jeśli chodzi o konkretną sprawę archiwalną, której poświęcony jest ten mój artykuł publicystyczny, to rzecz nie w tych pieniądzach, które musiałem zapłacić archiwum z własnej kieszeni, a w tłumaczeniu jej ze starej łaciny. Żadna instytucja na Ukrainie nie podjęła się tego. A jeśli nawet się podejmowała, to wystawiała taką sumę, że i kilkumiesięcznej pensji profesora by nie wystarczyło. I żadnego sponsora spośród zamożnych możnowładców czy polityków, którzy tylko oficjalnie otrzymują miesięcznie setki tysięcy hrywien, taki badacz nie znajdzie. Ale zdarzają się cuda. I przyjemne wyjątki. Za skrupulatną sprawę tłumaczenia tych dwóch, zaiste historycznych dla Ukraińców dokumentów, dobrowolnie wziął się mój współmyślny z Żytomierza, profesor-poliglota Mychajło Leckin. On jest z kohorty tych, których zapalił swoim wysokim życiowym przykładem Iwan Ohijenko (metropolita Iłarion). I swoje niedawne laureactwo nagrody imienia tego wielkiego Ukraińca mój kolega z honorem potwierdził. Bo dał możliwość poznania współczesnym niepodważalnych faktów łacińskojęzycznego kronikarza. Mykoła TYMOSZYK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

nią. Rosyjscy urzędnicy lubią mówić o tym, jak gnębi się Rosjan na Ukrainie: zamyka się rosyjskie szkoły, wypiera język rosyjski z telewizji itd. Ale na Ukrainie wszędzie są rosyjskie szkoły, a w bibliotekach, księgarniach i kioskach przeważa literatura rosyjskojęzyczna. Jednocześnie na terytorium Rosji nie ma ani jednej państwowej ukraińskiej szkoły, a JEDYNA Biblioteka Literatury Ukraińskiej w Moskwie została rozgromiona 19 listopada 2007 roku: zniszczono ponad 900 kompletów ukraińskich gazet (ponad 200 tytułów) w języku ukraińskim i rosyjskim z lat 1988—2005. O tym, że język ukraiński w Rosji został zepchnięty na margines, świadczą także dane Rosyjskiej Izby Książki: nawet w tłumaczeniu z języka awarskiego, z hebrajskiego, z węgierskiego drukuje się więcej książek niż w tłumaczeniu z ukraińskiego. Ukraińscy politycy również lubią piękne frazy, na przykład o tym, że trzeba pomagać ukraińskiej diasporze, która doświadcza w Rosji niewiarygodnych trudności. Ale sprawa nie posuwa się dalej niż piękne frazy. Ukraina nie robi dla Ukraińców z diaspory NICZEGO. Znany patriota Ukrainy, profesor Krasnodarskiego Uniwersytetu Kultury i Sztuki W. K. Czumaczenko jeszcze w 2005 r. udzielił pesymistycznego wywiadu gazecie „Wiestnik Towarzystwa Ukraińców Kubania” pod tytułem: „Żegnaj, Ukraino, byliśmy ostatnimi...”. Niestety, ma rację: nawet na Kubaniu procesy asymilacji zaszły zbyt daleko. Od lat 30. XX wieku na Kubaniu nie ma ani jednej ukraińskiej szkoły, w bibliotekach zniszczono wszystkie książki w języku ukraińskim, ani w sklepach, ani w kioskach nie ma w sprzedaży ukraińskich książek, czasopism i gazet. Po ukraińsku póki co jeszcze brzmią pieśni, ale wydaje się, że wkrótce i je trzeba będzie tłumaczyć młodemu pokoleniu” (Awramenko A. M. Trzeci zbiór „KUBAN — UKRAINA” i niektóre problemy kubańskiej ukrainistyki. Kubań-Ukraina: woprosy istoriko-kulturnogo wzaimodiejstwija. Wypusk 3. Poswiaszczajetsia 70-letiju W. G. Zacharczenko. / Sost. A. M. Awramenko. — Krasnodar: OOO „Kartika”, 2008. S. 6—15). Niestety, głos Kubania nie został usłyszany na Ukrainie. Ale dobrze go usłyszano w Moskwie! W 2008 roku w Rostowie nad Donem niespodziewanie pojawiło się Centrum Ukrainistyki Południowego Uniwersytetu Federalnego na czele z E. A. Popowem. Alternatywne. W przeciwieństwie do uczonych ukrainistów z Kubania, którzy po dwad-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Linia frontu — Kubań

Bez wątpienia nikt nie ma wątpliwości, że Kubań, Kraj Krasnodarski – to Wschodnia Brama Ukrainy. Nie tylko czarnomorce, którzy przesiedlili się na Tamań pod koniec XVIII wieku, ale także setki tysięcy kozaków z Hetmańszczyzny i Słobożanszczyzny (dzisiejsze obwody kijowski, czernihowski, połtawski, charkowski) zasiedlali i ożywiali ten kraj. Nie sposób mówić o tym, ilu sławnym działaczom kultury, sztuki, literatury i nauki kolebką stał się rodzinny Kubań! A jednak niezgojoną raną w sercu Ukrainy i Ukraińców pozostaje Kubań. O Kubaniu i jego działaczach napisano setki książek, artykułów, broszur, monografii, nakręcono filmy fabularne i dokumentalne… A ponadto zorganizowano setki ekspedycji folklorystycznych i etnograficznych, zapisano dziesiątki, a nawet setki tysięcy próbek folkloru i materiałów etnograficznych, opublikowano dziesiątki zbiorów… Zakonserwowany język, tradycje, zwyczaje, pieśni, które dawno już zniknęły lub przekształciły się na terenach metropolitalnych — a tam żyją! Kubań badają nasi współcześni: historyk i pisarz Dmytro Biłyj, literaturoznawca i etnograf Wiktor Czumaczenko, folklorystka, etnomuzykolog Nadija Suprun-Jaremenko, historyk Anatolij Awrameńko oraz inni oddani pracownicy nauki i kultury. Czy jednak ich prace są dostępne dla szerokiego ogółu tutaj, na Ukrainie? Pytanie jest retoryczne… A jak wiedzie się im samym tam, na Kubaniu, czy ich praca jest uznana, czy mają wsparcie państwa, braterskich Rosjan, w otoczeniu których żyją? Próżno mówić. Na Kubaniu, gdzie mieszkają Ukraińcy, nie ma ani jednej ukraińskiej szkoły, ani jednej biblioteki, uczeni, którzy nieco odetchnęli w połowie lat 90., znów doświadczają prześladowań i szykan zarówno za swoje pochodzenie etniczne, jak i za przekonania. W 2006 roku założono Krasnodarską Krajową Organizację Społeczną „Wspólnota Kubań — Ukraina”, która wspólnie z ukraińskimi uczonymi (historykami, etnografami, historykami sztuki) prowadziła Międzynarodowe konferencje naukowe, wydawała zbiory „Kubań — Ukraina: kwestie interakcji historyczno-kulturowej”. W 2009 r. przyjęto ją do Międzynarodowego Stowarzyszenia Ukrainistów. Jednak cała ta działalność nie miała żadnego wsparcia państwowego ani ze strony Ukrainy, ani tym bardziej ze strony Rosji, dla której taka współpraca była niczym innym jak „nacjonalistycznym sabatem”. O tym wszystkim wielokrotnie pisał historyk Anatolij Awrameńko. Pozwolę sobie zacytować fragment jego artykułu, napisanego jeszcze w 2008 roku, ale aktualnego również teraz: „Naszym celem nie są hasła polityczne. Staramy się robić to, czego nie robią mężowie stanu — staramy się zachować naukowe i kulturowe związki Kubania z Ukrainą”. Trzydzieści lat pracują na niwie południoworosyjskiego ukrainoznawstwa i napisali setki prac naukowych, Centrum rozpoczyna przygotowanie różnego profilu specjalistów ds. Ukrainy. A badaczy z Krasnodaru oskarża się o to, że „szczelnie okupowali ukraińską problematykę z czysto merkantylnych pobudek” oraz „nawet zapisują się na etnicznych Ukraińców”. Nałożono całkowite tabu na słowa „Ukraińcy” oraz „ukraiński”, gdyż jest to, zdaniem ideologów Centrum, „podżeganie do wrogości narodowej, rasowej i religijnej”. Można było używać terminów „słowiańska ludność Kubania”, „prawosławna ludność” — ale w żadnym wypadku nie „Ukraińcy”. Oni, jak pisze dalej A. Awrameńko, do dziś „przekonująco” dowodzą, że czarnomorscy kozacy, którzy stali się częścią Kubańskiego Wojska Kozackiego, już w połowie XIX wieku nie uważali się za Ukraińców, że już na początku XX w. w obwodzie kubańskim ukształtował się jedyny subetnos narodu rosyjskiego — tzw. „kubańskie kozactwo”, który dawno „oderwał się” od narodu ukraińskiego, a tzw. kubańska „bałaczka” przekształciła się w „kubański dialekt” języka rosyjskiego. „Język ukraiński dla Kubańczyków nie może być obcy — zaprzecza A. Awrameńko — w tym języku i teraz śpiewają pieśni w kubańskich stanicach. […] Ukraiński lingwista i literaturoznawca Mychajło Sadyłenko (1882—1973) pisał, że „kubańską gwarę z całkowitą podstawą można uważać za najbardziej czystą, najbardziej zachowaną część języka ukraińskiego”. Inny lingwista Iwan Szala (1891—1937) również zauważał, że materiał słownikowy zachował się na Kubaniu „ledwie czy nie lepiej niż na Ukrainie. W języku Kubańczyków zdarza się niemało archaizmów, które na Ukrainie są już zapomniane”. Ale te artykuły zostały wydrukowane w 1927—1929 r., a w naszych czasach taki wniosek już raczej nie będzie uprawniony: asymilacja Kubańczyków w dobie radzieckiej i współczesnej doprowadziła do nieodwracalnych skutków. We współczesnym Krasnodarze na ulicach nie słychać języka ukraińskiego”. „Śladów ukraińskiego subetnosu na Kubaniu nie wykryto (!), — cynicznie oświadczają apologeci putinizmu, — dyskusje wokół kubańskiego kozactwa, jego istoty etnicznej wyjaśniają się dość prosto. Ktoś usilnie pracuje nad projektem stworzenia potężnej ukraińskiej diaspory (!). I tym wyjaśniają się dążenia do tworzenia ukraińskich szkół, swoich mediów, obowiązkowego zakupu (lub wydawania) książek w języku ukraińskim, otwierania ukraińskich cerkwi prawosławnych” (!). Przeciwko działalności FSB-owskiego Centrum odważnie i ostro wystąpił profesor Wiktor Czumaczenko, za co okrutnie zapłacił utratą pracy, zdrowia, a z czasem i życia… To samo przeżywa teraz Anatolij Mychajłowycz Awrameńko, znany na Ukrainie jako jeden z autorów dwutomowej „Historii ukraińskiego kozactwa” oraz książki „Ukraińskie kozactwo: mała encyklopedia”, członek Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki (od grudnia 2017 r. — przewodniczący oddziału TN im. Szewczenki na Kubaniu, który faktycznie już przestał istnieć), kierownik centrum naukowego Krasnodarskiej regionalnej organizacji społecznej „Wspólnota Kubań — Ukraina” (od 2006 r.). Urodził się Anatolij Mychajłowycz 7 października 1955 r. we Lwowie. Ojciec wojskowy, pochodził ze wsi Czapłyszcze (pochłoniętej przez dno Zbiornika Krzemieńczuckiego) i miał kozackie korzenie. Matka — córka rozkułaczonego Onysyma Mazepy ze wsi Myriwka (obecnie rejon kacharlycki obwodu kijowskiego), który zginął w łagrze na Kołymie. W 1977 r. przyszły uczony ukończył wydział historyczny Kubańskiego Uniwersytetu Państwowego, aspiranturę przy Charkowskim Uniwersytecie Państwowym. Kandydat nauk historycznych (1985), docent (od 1987). Od września 1991 r. — na stanowisku docenta Kubańskiego Uniwersytetu Państwowego, gdzie pracował do 2011 r. Ale za postawę obywatelską, w tym za wystąpienia przeciwko działalności wyżej wspomnianego Centrum, uczony doświadczył prześladowań: stracił pracę, został bez środków do życia i, unikając aresztowania, przez całe cztery lata był zmuszony żyć na Ukrainie. W latach 2012—2015 A. Awrameńko mieszkał w Kijowie, zbierał i badał materiały z historii ukraińskiego kozactwa, geografii historycznej i kartografii Ukrainy, współpracował z Instytutem Historii i innymi instytutami NAN Ukrainy, Towarzystwem Naukowym im. Szewczenki we Lwowie itp. W 2014 r. otrzymał obywatelstwo ukraińskie. Jednak pogorszenie stanu zdrowia, niemożność rozwiązania problemów ze stałym mieszkaniem na Ukrainie i sprowadzenia tam żony i syna (żona — Dawydenko Ołena Anatolijiwna, ur. 1962, kandydat nauk biologicznych, syn Mychajło, ur. 2001) zmusiło A. Awrameńkę w 2015 r. do powrotu do Krasnodaru. Główne publikacje uczonego dotyczą geografii historycznej, kartografii historycznej oraz historii agrarnej regionów kozackich Rosji i Ukrainy. Są to rozdziały w książkach naukowych i podręcznikach; opracowanie sześciu zbiorów „Kubań — Ukraina: Kwestie interakcji historyczno-kulturowej” i in. A. Awrameńko jest autorem 70 artykułów w zbiorach naukowych i czasopismach, dwóch indeksów bibliograficznych. Publikacje te ukazywały się w Charkowie, Kijowie, Lwowie, Dnieprze, Doniecku, Zaporożu, Odessie, Krasnodarze, Moskwie, Rostowie nad Donem, Petersburgu, Stawropolu, Kazaniu. Ponadto 138 artykułów zostało wydrukowanych w encyklopedii „Kozactwo” (M., 2003), 16 artykułów w encyklopedii: „Ukraińskie kozactwo: Mała encyklopedia” (2006), 11 artykułów w książce „Encyklopedia kubańskiego kozactwa” (Krasnodar, 2011), 4 artykuły w „Encyklopedii historii Ukrainy”. Wśród wydrukowanych materiałów dydaktyczno-metodycznych znajdują się autorskie programy kursów nauczania: „Wstęp do historii cywilizacji światowych”, „Mapa polityczna świata”, „Geografia historyczna”. Głównym osiągnięciem naukowym A. Awramenki jest ponad 150 map historycznych, wydrukowanych w różnych publikacjach, w szczególności w składzie atlasów i encyklopedii. Wśród nich są mapy wojsk kozackich: azowskiego, bużańskiego, kaukaskiego liniowego, katerynosławskiego, kubańskiego, noworosyjskiego (dunajskiego), ust-dunajskiego budziackiego oraz czarnomorskiego. Opracował i wydrukował projekty atlasów z historii kozactwa oraz historii Kubania. Lecz imperium nie doceniło takich zasług. Ostatnią kroplą stał się opublikowany w 2012 r. artykuł pana Anatolija „Niektóre skutki panowania reżimu komunistycznego we współczesnej Rosji oraz położenie ukraińskiej mniejszości narodowej” (Współpraca ZSRR i Niemiec w okresie międzywojennym oraz podczas II wojny światowej: przyczyny i skutki. Materiały Międzynarodowej konferencji naukowej, m. Kijów, 5—6 listopada 2011 roku. — Kijów, 2012. S. 293—307). Jakby przewidując wojnę rosyjsko-ukraińską, uczony nazwał Putina agresorem, wrogiem zarówno Ukrainy, jak i Rosji. A gdy tylko zaczęła się wojna, na amerykańskiej stronie wydrukowano jeszcze jeden artykuł o położeniu Ukraińców Kubania (https://www.forumdaily.com/pu- tin-nasiluet-ukrainu-a-ona-spit-i- chto-to-bormochet-vo-sne/). Od tego czasu Anatolij Awramenko stał się wrogiem putinowskiej Rosji, a także całego swojego otoczenia. Wybitny uczony od 2015 roku nie może zatrudnić się w stałej pracy, żyje z rodziną na granicy ubóstwa, środków nie wystarcza nie tylko na leczenie, — nawet na żywność. Przecież trzeba nie tylko zajmować się nauką i działalnością społeczną, ale i utrzymywać rodzinę, chorą żonę, syna-studenta… Ponadto Anatolij Mychajłowycz katastrofalnie traci wzrok (diagnoza — zaćma), a pieniędzy na operację nie ma. W Krasnodarze nie ma na co liczyć — przyjaciele tak samo klepią biedę, a dla wszystkich innych on jest wrogiem… O tym wszystkim dowiedziałam się z rozpaczliwych listów do mnie oraz od przyjaciół Anatolija Mychajłowycza. Dlatego podjęto wspólną decyzję o zbiórce środków na operację, aby przynajmniej uratować wzrok. Dlatego zwracamy się do członków „Proświty” oraz nieobojętnych obywateli z prośbą o pomoc finansową dla znanego uczonego-ukrainisty. Koszt operacji na jednym oku to prawie tysiąc u. e. Liczymy na miłosierdzie i dobroć każdego z was! Konto w PrivatBanku, na które można przelać środki: 5168 7573 9388 1497. Odbiorca Iwannikowa Ludmyła Wołodymyriwna.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

«Vivat Pavarotti» w Kijowie, czyli jubileusze i jubilaci

Wołodymyr SKRYNCZENKO Głos człowieka — to unikalny instrument naturalny i musi brzmieć równo i wyraźnie — jak każdy inny instrument… (Luciano Pavarotti) Zdarza się tak, że artysta wychodzi poza ramy swojego emploi twórczego i staje się ulubieńcem szerokich mas. Dla Luciano Pavarottiego ta szczęśliwa chwila nadeszła podczas „Koncertu trzech tenorów”, gdzie występował razem z gwiazdami światowej opery — Plácido Domingo i José Carrerasem. Przez całe życie Pavarotti heroicznie wypełniał swoją główną misję — niestrudzenie popularyzował muzykę operową. Ten koncert, który odbył się w Los Angeles w lipcu 1994 roku, zgromadził przed ekranami telewizorów około dwóch miliardów widzów. Tymczasem jeszcze za życia został uwieczniony w elitarnych wydawnictwach „Enciclopedia della musica” oraz „Le Grandi voci”, poświęconych najwybitniejszym muzykom i śpiewakom Włoch oraz świata ubiegłego stulecia. Zapewne nie tylko w tym tkwi sekret popularności słynnego włoskiego tenora wśród melomanów wszystkich ras i kolorów skóry. W kwietniu 2005 roku signore Luciano zawitał także do nas, do Kijowa, i występował z Narodową Akademicką Orkiestrą Symfoniczną w Pałacu Sztuki „Ukraina”. Jako dar wdzięczności dla legendarnego artysty za jego hojny wkład w sztukę operową XX wieku oraz dla uczczenia jego pamięci i 85. rocznicy urodzin, 27 marca w Kijowie odbędzie się uroczysty koncert „Vivat Pavarotti”. Autorem projektu muzycznego jest ukraiński tenor Wołodymyr Hryszko, przyjaciel i kolega Luciano Pavarottiego, z którym występował swego czasu na scenie „Metropolitan Opera”. W poszukiwaniu powołania Luciano Pavarotti urodził się 12 października 1935 roku w Modenie, starożytnym włoskim miasteczku w regionie Emilia-Romania na północy Włoch. Rodzice przyszłego maestro nie mieli żadnego związku ze sceną operową: ojciec Luciano, Fernando Pavarotti, pracował w piekarni, ale pasjonował się muzyką operową, śpiewał nawet w chórze „Coral Rossi”. Matka, Adele Venturi, była pracownicą fabryki tytoniu. Rodzina Pavarottich mieszkała w skromnym mieszkaniu komunalnym, jednak swoje dzieciństwo Luciano wraz z młodszą siostrą Gabriellą zawsze wspominał z ciepłem. Jego pierwszą sceną był stół kuchenny, na którym mały Luciano wykrzykiwał arię „La donna è mobile” księcia Mantui z opery „Rigoletto” Giuseppe Verdiego. Jednak sąsiedzi wybaczali Luciano ten hałas, gdyż był jedynym chłopcem w całym ich 15-mieszkaniowym budynku. Jeszcze w szkole Scuola Magistrale wraz z ojcem śpiewał w kościele. „Mój ojciec miał prawdziwy włoski tenor — wspominał Luciano — i całe moje dzieciństwo mijało pod znakiem jego śpiewu”. Ale młodzieniec marzył o karierze piłkarskiej, Akademii Sportowej, chciał zostać bramkarzem i występować w scudetto. Rodzicom nie podobał się ten pomysł: przekonali go, by został nauczycielem w klasach szkolnych. Z czasem Luciano coraz bardziej pasjonował się wokalem, rozpoczął naukę u tenora Arrigo Poli, który od razu ocenił talenty wokalne młodzieńca i zgodził się pracować z nim za darmo. Poszukiwania twórcze Luciano Pavarottiego coraz bardziej skłaniały go w stronę wokalu, tym bardziej że w kolekcji ojca było niemało płyt Beniamino Gigliego, Enrico Caruso, Tito Schipy i innych gwiazd włoskiej opery, których młodzieniec słuchał codziennie. Ojciec, zagorzały fan Enrico Caruso, sceptycznie odnosił się do pierwszych sukcesów wokalnych syna: „Śpiewasz ładnie, synu, ale nie jesteś Caruso”. Tymczasem w 1955 roku chór „Coral Rossi” zajmuje miejsce na podium na konkursie wykonawców Eisteddfod w Walii. I Luciano w końcu postanowił zostać śpiewakiem. Spotyka śpiewaczkę operową Aduę Veroni, swoją przyszłą żonę, która wsparła ukochanego i zainspirowała go do udziału w konkursie „Achille Peri” w Reggio nell’Emilia. Operowy debiut młodego śpiewaka zakończył się zwycięstwem, które otworzyło mu drogę na najlepsze sceny operowe Europy i świata. Otrzymuje partię Rudolfa w operze „Cyganeria” Giacomo Pucciniego, którą mieli wystawiać w mieście Lukka, w ojczyźnie kompozytora. Wszystkie honoraria z premiery śpiewak wydał na świętowanie ślubu z ukochaną. W świecie jego sztuki W karierze artysty znaczącą rolę odgrywa szczęśliwy przypadek. Operowy debiut młodego śpiewaka przyciągnął uwagę agenta teatralnego Alessandro Ziliani, człowieka znanego w świecie operowym. To on pomógł Luciano otrzymać pierwszy w życiu angaż. Z czasem Luciano sam stanie się fundatorem międzynarodowego konkursu dla poszukiwania nieznanych wokalistów „The Pavarotti International Voice Competition”. Ale to będzie później. A póki co jest jeszcze debiutantem, który cieszy się z otrzymania jakiejkolwiek roli na scenie operowej. W 1962 roku wykonuje partię Alfreda z „Traviaty” Giuseppe Verdiego w teatrze narodowym w Belgradzie, w Jugosławii, rok później zastępuje tenora Giuseppe di Stefano na scenie londyńskiego teatru „Covent Garden” w operze „Cyganeria” Giacomo Pucciniego, a następnie śpiewa arię Rudolfa w wiedeńskiej operze „Wiener Staatsoper”. W 1963 roku w Irlandii zorganizowano pierwszy koncert solowy Luciano. W 1965 roku jego głos rozbrzmiewa już na scenie „Florida Grand Opera” w Miami, gdzie znów zastępuje tenora, śpiewając arię Edgara w operze „Łucja z Lammermooru” Gaetano Donizettiego. Jego partnerką na scenie została australijska śpiewaczka Joan Sutherland, której sopran Pavarotti nazwał „głosem stulecia”. Wysoko oceniła ona zdolności artystyczne Luciano i zaproponowała mu zorganizowanie wspólnego tournée. Przez dwa miesiące brał udział w 40 koncertach, gdzie zdobył cenne doświadczenie kunsztu wokalnego. I wreszcie spełniło się marzenie Luciano Pavarottiego: jest solistą słynnego teatru „La Scala”, centrum kultury operowej Włoch i świata, gdzie z sukcesem wykonuje partię Tybalda w operze „Capuleti i Montecchi” Vincenzo Belliniego. Pomógł mu w tym słynny dyrygent Herbert von Karajan, który przekonał dyrekcję „La Scala” do przyjęcia śpiewaka do zespołu. Z czasem Karajan nazwie Pavarottiego najlepszym tenorem świata. W 1967 roku za arię Tonia „Quel destin” w operze Donizettiego „Córka pułku” otrzymał zaszczytny tytuł „króla wysokiego C”, ponieważ lekko i bez wysiłku wykonał w operze wszystkie dziewięć nut „do”. Wcześniej nie mógł tego zrobić żaden śpiewak. W 1968 roku Pavarotti po raz pierwszy śpiewał na scenie nowojorskiej „Metropolitan Opera” i powtórzył swój sukces w arii „Quel destin”. Niekończące się i burzliwe oklaski melomanów były jego nagrodą. Oto tak Pavarotti zanurzył się w wir życia operowego. Rozpoczynając od arii lirycznych, w szczególności Elvina w „Lunatyczce” i Artura w „Purytanach” Belliniego, księcia Mantui w „Rigoletcie” Verdiego, stopniowo Pavarotti dochodzi do dramatycznych arii operowych — Riccarda w „Balu maskowym”, Manrica w „Trubadurze” i Radamesa w „Aidzie” Verdiego, Cavaradossiego w operze „Tosca” Pucciniego. Z czasem artyście staje się ciasno w ramach teatru. W latach 1970–80 Luciano Pavarotti staje się osobowością medialną. Cały czas można go widzieć na ekranach telewizorów, jego głos słychać na światowych scenach operowych i estradach koncertowych, w szczególności na scenie „Arena di Verona”, gdzie bierze udział w festiwalu o tej samej nazwie. W 1974 roku signore Luciano wraz z teatrem „La Scala” zawitał do stolicy ZSRR. Solowe koncerty włoskiego maestro gromadziły niemal półmilionową publiczność w Central Parku w Nowym Jorku, w londyńskim Hyde Parku oraz na Polu Marsowym w Paryżu. Zawsze i wszędzie witali go operowi wielbiciele: „Hej, Pavarotti! Witaj, maestro! Ciao, Luciano!”. Na czym polegał sekret popularności słynnego włoskiego śpiewaka wśród melomanów wszystkich ras i kolorów skóry? Zapewne na jego zdolności do szczerego obdarowywania świata bogactwem swojej duszy, swojej miłości do sztuki i ludzkości. I w tym Pavarotti ma wiele wspólnego z legendarnym Enrico Caruso, ulubieńcem jego ojca. W teatrze „Covent Garden” Luciano śpiewa przed parą królewską — Dianą i Karolem, stąd też bierze początek ich przyjaźń. Jednak na pogrzebie Diany odmawia śpiewania, ponieważ przeżył tę tragedię bardzo głęboko. Występując w „Deutsche Oper Berlin” w 1988 roku, Pavarotti po raz kolejny stał się rekordzistą. Opera „Napój miłosny” Gaetano Donizettiego odniosła tak wielki sukces, że kurtynę teatralną podnoszono 165 razy! Szczęśliwym wkładem w sławę śpiewaka stała się aria „Nessun Dorma” z opery „Turandot” Pucciniego, która zabrzmiała w wykonaniu Luciano Pavarottiego jeszcze na początku mistrzostw świata w piłce nożnej w 1990 roku. Wypełniał swoją główną misję — niestrudzenie popularyzował muzykę operową, dążąc do dotarcia z nią do szerokiego grona odbiorców. Oto dlaczego preferował telewizję, aby mógł go usłyszeć każdy meloman. Z jego inicjatywy odbyła się akcja charytatywna „Koncert trzech tenorów”, gdzie śpiewał razem z gwiazdami światowej opery — Plácido Domingo i José Carrerasem. Operowe trio występowało na piłkarskich mistrzostwach świata w 1990, 1994, 1998 i 2002 roku. Swojego operowego debiutu Pavarotti nie zapomniał. Wręcz przeciwnie! Z czasem stał się fundatorem międzynarodowego konkursu dla poszukiwania młodych i utalentowanych wokalistów, którzy marzą o operowej scenie, tak zwanego „The Pavarotti International Voice Competition”. Śpiewak był inicjatorem koncertów charytatywnych „Pavarotti i przyjaciele”, które trwały od 1992 do 2005 roku. Razem z nim występowali topowi gwiazdorzy estrady, w szczególności Zucchero, Brian May, Sting, Roger Taylor i inni. Środki z koncertów szły na wsparcie uchodźców na całym świecie. Nagrania albumowe i koncertowe były niespodzianką dla melomanów i rozchodziły się w ogromnych nakładach. W 2004 roku Luciano Pavarotti oficjalnie pożegnał się ze sceną. Arię Cavaradossiego z opery „Tosca” Pucciniego artysta wykonał po tym, jak powiadomił melomanów nowojorskiej „Metropolitan Opera” o swoim ostatnim występie. Na sali był komplet widzów, a śpiewaka żegnano owacją trwającą ponad 11 minut. Ostatni raz śpiewał 10 lutego 2006 roku na otwarciu XX Zimowych Igrzysk Olimpijskich w Turynie… Requiem dla króla, albo Wiwat, król! Luciano Pavarotti odszedł z tego świata o piątej rano 6 września 2007 roku. Pochowano go na cmentarzu „Montale Rangone” w rodzinnym grobowcu obok rodziców. W ostatnich latach jego rodzinna łódź nagle wpadła w pasmo okrutnych prób, które skrajnie niekorzystnie wpłynęły na zdrowie: rozwód z żoną, ślub z młodszą kobietą, śmierć małego syna. Lekarze postawili Luciano niepocieszającą diagnozę — rak trzustki. Jednak śpiewak zdążył jeszcze odwiedzić Neapol, zwiedzić muzeum-mieszkanie Caruso i zaśpiewać na jego cześć kanconę „Pamięci Caruso”. Pavarotti żył sztuką. „Vissi d’arte…” — powinien był mówić słowami Florii Toski z opery Pucciniego pod tym samym tytułem. Przez ponad 40 lat życia twórczego zaśpiewał dziesiątki głównych partii — w operach G. Verdiego, G. Pucciniego, A. Ponchiellego, V. Belliniego, R. Leoncavalla, U. Giordana, W.A. Mozarta, P. Mascagniego, R. Straussa, J. Masseneta i innych. Ale najbardziej ukochanymi były dla niego trzy opery: „Cyganeria” Giacomo Pucciniego, „Bal maskowy” Giuseppe Verdiego oraz „Napój miłosny” Gaetano Donizettiego, które wykonywał najczęściej. Właśnie w tych operach, zdaniem śpiewaka, obecne jest najszersze spektrum możliwości muzycznych dla tenora. Twórcze zasady Luciano Pavarottiego odziedziczył jego przyjaciel i kolega Wołodymyr Hryszko, ukraiński tenor. Twórcza współpraca ukraińskiego śpiewaka z włoskim maestro rozpoczynała się jeszcze w „Metropolitan Opera”, na scenie której Wołodymyr Hryszko wykonywał partie operowe 44 razy. Człowiek znany w świecie operowym, maestro Hryszko, został uhonorowany wieloma prestiżowymi nagrodami na międzynarodowych konkursach wokalnych. Requiem dla „króla wysokiego C” oraz uczczeniem jego pamięci i 85. rocznicy urodzin ma stać się uroczysty koncert „Vivat Pavarotti” w Międzynarodowym Centrum Kultury i Sztuki (Kijów) 27 marca tego roku. Tym samym maestro Hryszko będzie kontynuował tradycję Luciano Pavarottiego dotyczącą przybliżania szerokiemu ogółowi skarbów światowej muzyki operowej. Ten rok jest jubileuszowy także dla naszego rodaka: 28 lipca, w dzień Świętego księcia Włodzimierza, maestro Hryszko będzie świętował swój jubileusz 60-lecia.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

...czy coś znaczy dziś także uschły kwiatek, który Taras Hryhorowycz przechowywał przez kilka lat, w porównaniu z już cytowanym, niewiędnącym, jednym z najlepszych lirycznych wierszy Szewczenki oraz nieśmiertelnym portretem H. I. Zakrewskiej? Moim zdaniem bardzo wiele! Bo to taki sam radośnie przenikliwy epizod jego życia, jak zbieranie małego bukietu kwiatów dla słabo znanej, lecz miłej, powabnej kobiety… Hanna Iwaniwna zmarła młodo — w 1857 roku. To był ostatni rok szewczenkowskiego zesłania oraz jego nowych nadziei i marzeń o dalszym życiu w swojej chatce, z ogródkiem nad Dnieprem, z ukochaną i kochającą żoną… Bo przecież także w swoim ostatnim wierszu „Czy nie opuszczą nas, biedna...” (14—15 lutego 1861 r.) poeta zostawił nam te oto wersy: W gaju — prawiecznym gaju Postawię chatkę, ogródek Wokół chaty zasadzę, Przyleć ty w chłodek, Ciebie, jak królewnę, posadzę. Tego smutnego dla Ukrainy roku wiosna także wstała już bez Tarasa Hryhorowycza, Zbudziła uśpioną czarną ziemię, Ozdobiła ją rzęsą, Przykryła barwinkiem…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Wzruszające chwile z Dziennika Szewczenki. 5 miniatur historycznych

Projekt „Szczegóły życia Szewczenki” realizowany jest ze świadomością słów poety z autobiograficznego „Listu T. Gr. Szewczenki do redaktora »Narodnego cztienija«” (luty 1860 r.): „Ośmielam się otworzyć przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Jednak nie mam ducha, by wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. Autor projektu po raz kolejny zwraca uwagę na mało znane, poruszające, czasem dramatycznie wzruszające wątki Dziennika Tarasa Hryhorowycza. Znawca twórczości Szewczenki pokazuje, że ten, mówiąc słowami samego poety, „sercem podyktowany” dokument historyczny jest bezprecedensowym zbiorem wyznań i poruszeń duszy Szewczenki. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. „Znalazłem mieszkanie Tatiany Pietrowny Kostomarowej...” Wracając z zesłania drogą z Astrachania do Niżnego Nowogrodu na parowcu „Kniaź Pożarski”, Szewczenko przypadkowo dowiedział się od pasażerki, mieszkanki Saratowa T. P. Sokołowskiej, „że M. I. Kostomarow wyjechał za granicę. A matka jego mieszka w Saratowie. Prosiłem ją o adres Kostomarowej i...” Na tym zapis z 30 sierpnia 1857 r. się urywa, zdanie pozostało niedokończone. Najwyraźniej, gdy tylko parowiec rzucił kotwicę w Saratowie, Taras Hryhorowycz natychmiast pospieszył do matki M. I. Kostomarowa. Właśnie tak! I ten niezwykle wzruszający czyn godny jest naszej uwagi i pamięci. Następnego dnia, 31 sierpnia, Szewczenko zanotował w Dzienniku: „Ledwie parowiec zdążył zatrzymać się przy saratowskim nabrzeżu, jak już byłem w mieście, i według wskazówek uprzejmej pani Sokołowskiej, jak po sznurku, bez pomocy drogiego woźnicy znalazłem mieszkanie Tatiany Pietrowny Kostomarowej. Dobra staruszka, poznała mnie po głosie, ale spojrzawszy na mnie, zwątpiła w swoje przypuszczenie...” Oczywiście, było to świadectwem tego, że Szewczenko zmienił się, postarzał. Ale i czasu już niemało upłynęło od ich poprzedniego spotkania — ponad dziesięć lat. Swoją drogą, kiedy latem 1858 r. M. I. Kostomarow spotkał się z Szewczenką, ten nie poznał go: „Znalazłem go w Akademii Sztuk Pięknych, gdzie dano mu pracownię. Taras Hryhorowycz nie poznał mnie i, oglądając mnie od stóp do głów, wzruszał ramionami i stanowczo powiedział, że nie może się domyślić i nazwać po imieniu tego, kogo przed sobą widzi. Kiedy jednak wymieniłem swoje nazwisko, rzucił mi się na szyję i długo płakał”. Ale wróćmy do Dziennika Szewczenki: „Przekonawszy się zaś, że to naprawdę ja, a nie kto inny, przywitała mnie jak rodzonego syna radosnym pocałunkiem i szczerymi łzami”. Kostomarowa Tatiana Pietrowna (1798—1875), matka M. I. Kostomarowa. Po raz pierwszy poeta widział ją w 1846 r., a potem — w kwietniu 1847 r., następnego dnia po aresztowaniu, kiedy wieziono go już z Kijowa do Petersburga. Na pierwszej stacji pocztowej w Browarach Szewczenko przypadkowo spotkał nie tylko Tatianę Pietrowną, ale także A. L. Kragielską — narzeczoną M. I. Kostomarowa oraz jej matkę, które również jechały do stolicy. Alina Leontijiwna wspominała: „...Taras podszedł do naszego powozu z łzą, która błysnęła w jego szarych oczach, przygaszonym głosem powiedział: »Oto biedna matka Mykoły, a to, zapewne, jego młodziutka żoneczka. Oj, biada, biada ciężka, nieszczęście matkom i dziewczynie«. Wypowiedziawszy te pełne smutku słowa, Taras Hryhorowycz wycałował się z nami... Zdołał tylko powiedzieć nam, że osobiście o siebie się nie martwi, ponieważ jest samotny, »burlaka«, a »Mykoły mi żal, bo ma matkę i żoneczkę, i on w niczym nie jest winien, chyba w tym, że się ze mną pobratał. Wybacz mi, mateczko, i nie przeklinaj!« Znów wycałował się z nami, wsiadł z żandarmami do wozu...” Duszę rozpala i serce rozrywa ten dramatycznie wzruszający obraz... Dziewiętnastego maja 1847 r., przebywając w kazamacie III Oddziału Kancelarii Jego Cesarskiej Mości, Szewczenko zobaczył przez kraty na dziedzińcu matkę M. I. Kostomarowa, która przyszła do zarządzającego III Oddziałem L. W. Dubelta dowiedzieć się o los syna. To popchnęło go do napisania przejmującego wiersza „N. Kostomarowu” („Wesołe słoneczko chowało się...”), w którym boleśnie i z poświęceniem wybrzmiał temat samotności Szewczenki w nieszczęściu. I przypomniałem sobie swoją wieś. Kogo ja tam, kiedy porzuciłem? I ojciec i matka w grobie... I żalem serce się zapiekło, Że nie ma komu mnie wspomnieć! Patrzę — twoja, mój bracie, matka Czarniejsza od czarnej ziemi, Idzie, jakby z krzyża zdjęta... Modlę się! Panie, modlę się! Chwalić Ciebie nie przestanę! Że ja z nikim nie podzielę Mojego więzienia, moich kajdan! Jak wiadomo, M. I. Kostomarowa pojechała za synem do Saratowa, dokąd został zesłany. Już w październiku 1857 r. w liście do M. M. Łazarewskiego Szewczenko nie zapomniał powiadomić: „W Saratowie widziałem się ze starą Kostomarychą, czekała na niego (syna. — W. M.) z zagranicy do 15 września”. Podczas spotkania z T. P. Kostomarową Szewczenko na osobnej kartce zapisał zacytowany wiersz (z pewnymi różnicami w stosunku do „Małej książeczki”) i podarował go Tatianie Pietrownie. W tym autografie tytuł brzmi — „Nikołaju Iwanowiczu Kostomarowu”, data — „1847 maja 19”, co wskazuje na dzień widzenia T. P. Kostomarowej z M. I. Kostomarowem, uwięzionym w kazamacie III Oddziału, oraz podpis „T. Szewczenko”. Później w liście do M. I. Siemiewskiego, redaktora-wydawcy czasopisma „Russkaja starina” — M. I. Kostomarow pisał o tym: „Po powrocie do ojczyzny dowiedziałem się, że Szewczenko, zwolniony z Twierdzy Pietrowskiej na brzegu Morza Kaspijskiego, gdzie przebywał w służbie wojskowej, płynął parowcem po Wołdze, zatrzymywał się w Saratowie, zachodził do mojej matki, która mieszkała wtedy w tym mieście, i przebywał u niej kilka godzin. Tutaj przekazał jej dedykowany mi wiersz, napisany przez niego podczas przebywania pod śledztwem, z tego powodu, że niespodziewanie zobaczył z okna pokoju, w którym siedział jako aresztowany, moją matkę, która przechodziła obok”. W Dzienniku Taras Hryhorowycz zapisał: „I, Boże mój, czego my z nią nie wspominali, o czym my z nią nie rozmawiali”. Matka M. I. Kostomarowa pokazywała mu listy swojego syna z zagranicy i płatki fiołków, przysłane przez niego w jednym z listów ze Sztokholmu z 30 maja. „Ta data przypomniała nam fatalne 30 maja 1847 roku, i my, jak dzieci, zarydaliśmy”. Tego dnia ogłoszono wyrok aresztowanym uczestnikom Bractwa Cyryla i Metodego, a Szewczenkę przekazano z III Oddziału do ministerstwa wojny w celu wcielenia jako szeregowca do Oddzielnego Korpusu Orenburskiego. Taras Hryhorowycz przyszedł do T. P. Kostomarowej w południe, a rozstali się... „O pierwszej godzinie w nocy rozstałem się z najszczęśliwszą i najszlachetniejszą matką najwspanialszego syna”. Tutaj najstosowniej przytoczyć słowa I. M. Dziuby, odnoszące się do spotkania Szewczenki z T. P. Kostomarową: „Czytając ten zapis, myślisz, na ile Szewczenko żył uczuciem przyjaźni, jak kochał swoich przyjaciół, jak cieszył się z nich i jak mógł być szczęśliwy ich szczęściem... To ta wysoka miara duchowej więzi z ludźmi, która objawiła się także w przejmującym liryzmie jego poezji, w jego »współodczuwaniu« za swoich bohaterów oraz stałym zmysłowym »kontakcie« z nimi”. W poezji Szewczenki leksemy kwiat, kwiaty i ich pochodne występują ponad 40 razy, ale w przeważającej większości metaforycznie — w odniesieniu do dzieci i kobiet, a także do myśli poety… Powiedzmy: „Myśli moje, myśli moje, / Kwiaty moje, dzieci!” Albo „Moje drogie dziewczątka, / Różane kwiaty”. W „Rozrytej mogile” (1843) poeta przemawiał w imieniu Ukrainy: „Małe dzieci doglądałam, Zwyczaju uczyłam. Wyrastały moje kwiaty, Moje dobre dzieci…” Wszakże w Dzienniku Szewczenki znajduje się mało zauważony zapis, dokonany 12 września 1857 r. w przystani Spaski zaton: „Okolica przepiękna, otoczona młodymi dębowymi gajami i, pomimo chłodnej pogody, w gajach zachowała się świeża zieleń i niektóre kwiaty, z których zebrałem mały bukiet i... wręczyłem go najmilszej barowej Medem, jednej z pasażerek „Kniazia Pożarskiego” i żonie jednego z kapitanów kompanii Merkurego. Miła, powabna kobieta”. Jakiż namiętny porusz serca Szewczenki! Były zesłaniec, poeta i malarz już półtora miesiąca czuł się wolny i był to piękny uczynek galanta… W tym kontekście przypomniało mi się, jak w 1843 r. młody i zapalony Szewczenko sam wypraszał kwiat u kobiety, która mu się spodobała, o czym opowiedział w swoich wspomnieniach O. S. Afanasjew-Czużbinski: „Dawno, jeszcze w pierwszych czasach naszej znajomości, długo siedział przy niej na balu i wciąż prosił ją na pamiątkę choć o jeden błękitny kwiat, którymi była ozdobiona suknia. Młoda kobieta żartowała i żartem odmawiała. Taras Hryhorowycz jednak przyłapał moment i oderwał kwiat. Tak to się skończyło. Jakieś dwa lata później przypadkowo zobaczyłem u niego tę relikwię. Taras Hryhorowycz nieco się zmieszał. — Sławna młódka, — powiedział mi, — i tak przyjemna, że wydaje się, iż zapomnisz, a zobaczysz, to znów tak cię ciągnie…” Chodziło o H. I. Zakrewską (1822—1857), której Szewczenko pięć lat później, w 1848 r., na zesłaniu poświęcił wiersz „H.Z.” („Nie ma gorzej, jak w niewoli”): Nie ma gorzej, jak w niewoli O wolę wspominać. A ja O tobie, wolności moja, Oto przypominam. Nigdy Ty nie wydawałaś mi się Taką pięknomłodą [I] prześliczną taką, Tak, jak teraz na obczyźnie, A jeszcze w niewoli. Czy wspomniał wtedy Szewczenko o kwiecie, który zerwał z sukni tej kobiety? Wszakże, abyśmy nie zapomnieli jej, naprawdę pięknomłodej i prześlicznej, artysta pozostawił nam zdumiewający portret H. I. Zakrewskiej, wykonany w grudniu 1843 r. we wsi Berezowa Rudka. Więc chce się zapytać, co w ogóle mo- „Ja kupiłem im słodkich pierożków…” Trzydziestego września 1857 r., przebywając w Niżnym Nowogrodzie, Szewczenko dokonał takiego zapisu w Dzienniku: „Pogoda przepiękna. Wyszedłem na bulwar. Między inną publicznością spotkałem na bulwarze dzieci — trzy dziewczynki i chłopca. Prześliczne i żwawe dzieci… W ogóle wydały mi się podobne do trupy małych komediantów. Doszedłem z nimi do cukierni, kupiłem im słodkich pierożków za pół rubla i zapoznałem się. Zwać je: Katia (najżwawsza), Nadia i Dunia, a chłopca Sanią... Żegnając się, prosiły mnie do siebie w gości…” Niespodziewanie wyrazisty, swobodny i wzruszający akcent od samego Szewczenki do licznych wspomnień o tym, jak kochał dzieci. O. S. Afanasjew-Czużbinski wspominał, że na Ukrainie wielką pociechę miał Szewczenko z wiejskich dzieci, które całymi dniami przebywały na ulicach. Taras Hryhorowycz nie raz przyłączał się do ich grupy i, dodawszy otuchy płochliwemu towarzystwu, opowiadał im bajki, śpiewał dziecięce piosenki, których znał bez liku, poważnie robił piszczałki i wkrótce zdobywał przychylność wszystkich dzieciaków. M. K. Czały ma podobny wątek o tym, jak w sierpniu 1859 r. na kijowskim przedmieściu Priorka, gdzie wynajmował mieszkanie, Szewczenko urządził święto dla dzieci: „Ich nabiegło z pół setki. Taras Hryhorowycz tymczasem poszedł na bazar i nakupił tyle łakoci, że z trudem doniósł do mieszkania. Podwórko posypano świeżo skoszoną trawą, dzieci turlały się i przewracały, wypełniając okolicę dźwięcznymi wesołymi głosami. Lecz na tym się jeszcze nie skończyło: po obiedzie przekupka przywiozła pełny wóz jabłek, gruszek, pierników, obwarzanków itd. To drugie częstowanie było urządzone już za miastem, na wygonie niedaleko Priorki, dokąd gospodyni, obawiając się o całość swojego sadu, wyprawiła hałaśliwą gromadę razem ze swoim lokatorem. A Taras Hryhorowycz był sam nie swój: biegał, krzątał się, śmiał się, psocił”. We wspomnieniach O. S. Afanasjewa-Czużbinskiego jest ciekawa opowieść o tym, jak w 1846 r. w Kijowie przy Złotych Wrotach, których ruiny Szewczenko malował, zareagował na płacz dziewczynki, którą pozostawiła bez opieki niania: „Podchodzę do Złotych Wrot i co widzę? Taras Hryhorowycz rozścielił swoją kwiecistą chustkę, na niej posadził trzyletnią dziewczynkę i ze skrawków papieru majstruje jej jakąś zabawkę”. Przekonujące i poruszające świadectwa pamiętnikarskie, które przenikają duszę! Wszakże dla mnie najbardziej wzruszający jest lapidarny zapis Szewczenki w Dzienniku na zesłaniu 11 lipca 1857 r. o tym, że natrafił na mokrą ścieżkę z odciskami miniaturowych dziecięcych nóżek: „Ja podziwiałem i śledziłem ten maleńki dziecięcy ślad, póki on nie

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

zniknął w stepowym piołunie wraz ze ścieżką”. Do Szewczenki w pełnej mierze można zastosować jego słowa, powiedziane o dobrym przyjacielu z zesłania A. Obieremence: „On gorąco kocha małe dzieci, a to pewny znak serca łagodnego, niezłośliwego”. Sam Taras Hryhorowycz mówił: „Kogo kochają dzieci, ten, znaczy, jeszcze nie całkiem zły człowiek”. „…Przedstawiał się szefowi żandarmów ks. Dołgorukowowi…” Tak zanotował 15 kwietnia 1858 r. Szewczenko swoją wizytę u szefa żandarmów i głównego naczelnika III Oddziału kancelarii cesarskiej, odbytą za namową hrabiny A. I. Tołstoj, którą Taras Hryhorowycz nazywał swoją „świętą orędowniczką”. Tym razem, dzięki niej, niedawny zesłaniec „wysłuchał należnego przypadkowi, ale uprzejmego napomnienia, i na tym skończyła się audiencja”. Dołgorukow Wasilij Andriejewicz (1804—1868) — książę, generał adiutant. W latach 1853—1856 — minister wojny. Bezpośredni organizator surowego nadzoru policyjnego nad poetą po jego powrocie do Petersburga. W. A. Dołgorukow rozpatrywał list Szewczenki z 27 października 1858 r. z prośbą o zdjęcie zakazu z jego utworów, które ukazały się przed zesłaniem, i danie pozwolenia na ich nowe wydanie. Po rozpatrzeniu i ocenie wierszy przez ministra oświaty narodowej J. P. Kowalewskiego dał zgodę na druk utworów poety z uprzednim ich ocenzurowaniem. Latem 1859 r. po długich zwłokach pozwolił Szewczence na wyjazd na Ukrainę, nakazując ustanowić nad nim ścisły nadzór. Z W. A. Dołgorukowem związana jest dramatyczna historia, w którą poeta wpadł jesienią 1858 r. Chodzi o to, że P. O. Kulisz bez pozwolenia Szewczenki obmyślił dość ryzykowny plan wydawniczy — wydanie za granicą jego utworów, wśród których były znaczące poezje, a mianowicie: „Kaukaz”, „Chołodnyj Jar”, „Jak umru, to pochowajte…”, „Rozryta mohyła”, „Dumka — za dumoju duma rojem wyłytaje”, „I mertwym, i żywym…”. Znany szewczenkolog W. S. Borodin pisał w tej sprawie: „Poeta dobrze rozumiał, że publikacja jego utworów politycznych za granicą mogła na długo pogrzebać jakąkolwiek nadzieję na nowe wydanie jego utworów w Rosji, o które wtedy zabiegał... Nie czekając na całkiem możliwe represje, Szewczenko 18 października 1858 r. sam stawił się u naczelnika III Oddziału W. Dołgorukowa...” Ten zanotował: „Szewczenko mieszka w Akademii Sztuk Pięknych w mieszkaniu hrabiego Tołstoja. Przychodził powiedzieć mi, że Gołowin (I. G. Gołowin — rosyjski pisarz, publicysta, emigrant z Rosji. — W. M.) zamierza wydrukować za granicą jego dzieła, i zapewnia, że on rękopisów żadnych mu nie przekazywał. Dzieła zaś jego były, jak mówi, wydrukowane do 1847 roku i następnie zakazane. Przedstawić mi informację zarówno o tej okoliczności, jak i o samej istocie jego dzieł”8. Na dokumencie jest napis: „Przedłożono jego wysokości. 19 października”. Czyli już następnego dnia! Nie mówię, że Szewczenko kategorycznie nie chciał drukować się za granicą. Ależ jakim kosztem?! Tym bardziej, że przede wszystkim poeta pragnął opublikować swoje utwory w Rosji. Kiedyś I. I. Ohijenko napisał, że w lipskim zbiorze „rewolucyjne wiersze Szewczenki ukryto pomiędzy wiersze Puszkina — Puszkin nie miał sławy rewolucjonisty, a Szewczenko otwarcie ją miał, dlatego jego wiersze ukryto w spokojne wiersze Puszkina”. Łatwo powiedzieć — „ukryto”! Jakby to igłę w stogu siana… Przypomnę, że publikacji poezji Szewczenki, rozpoczętej od „Kaukazu”, poprzedzała taka notka: „Następujące wiersze zostały nam przysłane w języku małoruskim z uwagą, że wiersze Szewczenki — wyraz powszechnych, kipiących łez: nie on płacze nad Ukrainą — ona sama płacze jego głosem”. Pięknie powiedziane! I co najważniejsze — prawdziwie… Co tak naprawdę było ważniejsze — wydać w Lipsku poezje Szewczenki z bezpośrednim zagrożeniem jego bezpieczeństwa i możliwości swobodnego życia i publikowania w Rosji, czy oszczędzać Kobziarza? Przynajmniej M. O. Maksymowycz już w grudniu 1858 r. współczuł Szewczence: „Słyszałem, że jakiś szaleniec za granicą narobił ci szkody…” Wszakże historia nie zna trybu przypuszczającego. W końcu dzisiaj dziękujemy P. O. Kuliszowi za wyjście na świat w Lipsku książki „Nowyje stichotworienija Puszkina i Szewczenki” w 1859 r. Tylko nie ma czym przekonywać łatwowiernych ludzi o tym, że P. O. Kulisz przy tym rzekomo „troszczył się” o bezpieczeństwo Szewczenki. Z takim samym powodzeniem można by twierdzić, że było to bezpośrednie „podstawienie” poety, ale, dzięki Bogu, nikt tego nie robi. Więc i bezpodstawnych twierdzeń innego — kuliszofilskiego rodzaju — nie warto powtarzać przez stulecia. Przypomnę, co pisał swego czasu już wspomniany I. I. Ohijenko: „Kiedy dokładnie wyszedł na świat lipski zbiór z 1859 roku? Biorąc pod uwagę, że w połowie 1859 roku nad T. Szewczenką znacznie zwiększono nadzór policyjny, a 15 lipca go już aresztowano na Ukrainie, można przypuszczać, że lipskie wydanie rewolucyjnych wierszy wyszło przed tym czasem — gdzieś w połowie 1859 roku”9. Między innymi, o tych wierszach Szewczenki, które P. O. Kulisz opublikował z ryzykiem dla siebie i poety w 1859 r. w Lipsku, po trzech dekadach pisał: „Z Szewczenki mógłby wyjść poeta, równy Puszkinowi i Mickiewiczowi, zamiast śpiewaka kozaczyzny, zachwycającego się czerkieskimi rozbojami i rzucającego błotem w niezachwiane fundamenty rosyjskiej odrębności”. Oto tak P. O. Kulisz! „Siemion przedstawił mnie bardzo przyzwoitemu młodzieńcowi, W. P. Engelhardtowi” Ten zapis Szewczenko zrobił w Dzienniku 14 kwietnia 1858 r. Siemionem nazywał swojego przyjaciela, śpiewaka, kompozytora i dramaturga S. S. Hułaka-Artemowskiego. Engelhardt Wasilij Pawłowicz (1828—1915) — syn byłego właściciela Szewczenki P. W. Engelhardta, rosyjski astronom, członek korespondent petersburskiej Akademii Nauk (1890). Znawca i miłośnik muzyki, przyjaciel A. S. Dargomyżskiego, W. W. Stasowa i innych znanych działaczy sztuki. Badacze odnotowują znaczącą rolę W. P. Engelhardta w propagowaniu utworów i zbieraniu spuścizny twórczej M. I. Glinki. Możliwe, że Szewczenko znał go od 1829 r., jeszcze jako niemowlę, kiedy przyjechał do Wilna. W kontekście zapisu poety należy zaznaczyć, że we wspomnieniach A. O. Kozaczkowskiego jest fraza, wydaje się, przez nikogo i nigdy nie interpretowana: „Opisane przez niego samego (Szewczenkę. — W. M.) w Dzienniku niespodziewane spotkanie go w Moskwie z synami byłego jego właściciela, jest najbardziej przekonującym obaleniem niesprawiedliwego zarzutu wobec Szewczenki o zgorzkniałość…” Nic podobnego w Dzienniku poety w odniesieniu do Moskwy nie ma. W ten sposób, w następnym wydaniu „Wspomnień o Tarasie Szewczence” należy przynajmniej zamieścić komentarz do cytowanej frazy A. O. Kozaczkowskiego o tym, że w rzeczywistości spotkanie z synem (a nie z synami) P. W. Engelhardta odbyło się nie w Moskwie, a w Petersburgu. Autor artykułu o W. P. Engelhardcie w „Szewczenkowskiej encyklopedii” (t. 2) H. D. Złenko uważa, że staranne przestudiowanie życia właściciela nie daje podstaw do jednoznacznej jego charakterystyki jedynie jako brutalnego pana. Powiedzmy, W. P. Engelhardt, jak już odnotowano, interesował się muzyką, w majątku na Smoleńszczyźnie utrzymywał orkiestrę z chłopów pańszczyźnianych, a w Petersburgu — sklep z instrumentami muzycznymi. Nie był obcy także malarstwu portretowemu, miał znajomych wśród artystów. Swoją drogą, na zamówienie W. P. Engelhardta Szewczenko wykonał w 1833 r. jego portret akwarelą (przechowuje się). znajduje się w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki). W związku z tym niespodziewanym spotkaniem Szewczenko zapisał tego dnia — 14 kwietnia 1858 r.: „Wiele i wiele rzeczy poruszyło się w duszy mojej przy spotkaniu z synem mojego byłego właściciela. Zapomnienie przeszłości. Pokój i miłość teraźniejszości”. Szczególnie przejmująco wyrażono ten temat jeszcze na początku 1857 r. w liście do A. I. Tołstoj, z 9 stycznia 1857 r., gdzie powiedziano, że próba „nauczyła mnie jak kochać wrogów i nienawidzących nas”. Podobny zapis znajduje się także 27 czerwca w Dzienniku: „Ja w głębi duszy przebaczam moim prześladowcom…” S. O. Jefremow pisał, że „nutka ta bardzo pasuje do jednej z głównych cech światopoglądu Szewczenki…”. W rzeczywistości nie tylko Dziennik, ale i poezje napisane przez Szewczenkę pod koniec życia świadczą, że nie stał się on człowiekiem przebaczającym wszystko: „Czy będzie sąd! Czy będzie kara! / Carom, carzątkom na ziemi?”. A jednak, a jednak… W zapisie po spotkaniu z W. P. Engelhardtem brzmi przejmujące pragnienie wierzącego człowieka do chrześcijańskiego przebaczenia swoim posiadaczom poddanych. Nie przypadkiem Taras Hryhorowycz odwiedzał W. P. Engelhardta, o czym zanotowano w Dzienniku 6 i 16 maja. Ale Szewczenko nie zapomniał przeszłości! Wystarczy przeczytać zakończenie „Listu T. Hr. Szewczenki do redaktora „Narodnego cztienija” (1860): „Krótka historia mojego życia, nakreślona przeze mnie w tej nieskładnej opowieści dla dogodzenia wam, prawdę mówiąc, kosztowała mnie drożej, niż myślałem. Ile lat straconych! ile kwiatów zwiędłych! I coż ja kupiłem u losu swoimi wysiłkami — nie zginąć? Czyż nie jedno straszne zrozumienie swojej przeszłości. Ono jest straszne…”. Jeśli chodzi o pokój i miłość teraźniejszości, to Szewczenko o tym tylko marzył, wszak jego teraźniejszość była gorzka już dlatego, że, jak pisał w dopiero co wspomnianym liście, „…moi rodzeni bracia i siostra… do tej pory — poddani. Tak, miłościwy panie, oni są poddanymi do tej pory!”. Szewczenko w ogóle nie mógł godzić się z poddańczą rzeczywistością Rosji. O. J. Konyski pisał, że znajomy poety F. I. Czernenko przyszedł do Szewczenki 19 lutego 1861 r., czyli na tydzień przed jego śmiercią, a ten zamiast powitania wzburzony zapytał go: „Co?.. jest? Jest wolność? jest manifest?” — i spojrzawszy w oczy Czernence, zrozumiał odpowiedź… Głęboko wzdychając, rzekł: — „Więc nie ma?.. Nie ma?.. Kiedyż ona będzie?!”. Puszczając mocną niecenzuralną frazę, Taras zakrył twarz rękami i, padając na łóżko, zapłakał”. W tym kontekście uważam za konieczne przypomnieć czytelnikowi słowa naszego wielkiego współczesnego I. M. Dziuby: „I wizerunek Szewczenki dzisiaj przez ludzi społecznie zamrożonych nierzadko korygowany jest z pozycji przemilczania jego społecznych emocji i orientacji. Ale nigdzie nam nie uciec od tego faktu, że poddaństwo, pańszczyzna — to jeden z głównych tematów poezji Szewczenki. Bo zniewolenie, jak i związane z nim narodowe ujarzmienie, było największą klęską jego narodu. I o tym trzeba — gorzki paradoks! — przypominać nie tylko mało wykształconej publiczności, ale i niektórym snobom, którzy koniecznie chcą być niesłychanie oryginalni i dowolni w interpretacji Szewczenki”. Zatem przypominam, że historyczna i moralna słuszność nieprzejednania i kategoryczności Szewczenki w jego sądzie nad poddaństwem i posiadaczami poddanych nie starzeje się z czasem, tak jak prawda i wolność poety, które przenikają jego twórczość. ___________ 1 Kostomarow Mykoła Iwanowycz (1817—1885) — jeden z założycieli Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego, autor jego dokumentu programowego „Ustawy Bożej” („Księgi bytu narodu ukraińskiego”). Szewczenko poznał go wiosną 1846 r. w Kijowie. M. I. Kostomarow został aresztowany 31 marca 1847 r. Po rocznym uwięzieniu został zesłany pod nadzór policji do Saratowa. Uwolniwszy się spod nadzoru (1856), w następnym roku wyjechał za granicę (Szwecja, Niemcy, Szwajcaria, Francja, Włochy, Austria). 2 Wspomnienia o Tarasie Szewczence. — Kijów: Dnipro, 1982. — S. 146. 3 Tamże. — S. 174. 4 Dziuba I. Taras Szewczenko // Historia literatury ukraińskiej. — Kijów: Naukowa dumka, 2014, T. 4. — S. 525. 5 E. B. Medem (lata życia nieznane) była żoną radcy tytularnego M. de Medema, asesora sądu ziemskiego m. Bałachna guberni niżnonowogrodzkiej, jednego z akcjonariuszy i agentów kompanii parowcowej „Merkury”, do której należał „Kniaź Pożarski”. Pasażerka parowca. Brała czynny udział w amatorskich wystawach teatralnych, które cieszyły się powodzeniem u mieszkańców Niżnego Nowogrodu. 6 Wspomnienia o Tarasie Szewczence. — S. 103. 7 Tamże. S. 102—103, 302—303. 8 Taras Szewczenko. Dokumenty i materiały do biografii. 1814—1861, Kijów, 1982. — S. 299. 9 Ohijenko I. (metropolita Iłarion). Taras Szewczenko. — Kijów: Nasza kultura i nauka, 2001. — S. 113—114.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

dziękuję Hajdajowi za jego sztukę, Odeskiemu Festiwalowi Filmowemu oraz Akademii Filmowej za to, że nas wspierają. Rymma Ziubina, aktorka teatralna i filmowa, prezenterka telewizyjna („Granica”, „Gniazdo turkawki”): — Kiedy jeszcze marzyłam o zostaniu aktorką, nigdy nie myślałam, że będzie mnie fotografował Ihor Hajdaj. A kiedy pracowałam w Młodym Teatrze, idąc do pracy, zawsze z ciekawością zaglądałam w okna jego pracowni. Jestem szczęśliwa, że dzisiaj jestem w tak świetnym towarzystwie, a wszystko zaczęło się od telefonu… Obecnie kończę zdjęcia do nowego filmu, który już wkrótce wejdzie na ekrany. Aby zostać gwiazdą, trzeba pracować po 24 godziny siedem dni w tygodniu. Na wystawie fotograficznej zaprezentowano również zdjęcia Wiaczesława Dowżenki („Swingersi”, „Cyborgi”), Natalii Waśko („Kruty 1918”, „Gniazdo turkawki”), Maksyma Samczyka („Foxter i Max”, „Kiedy spadają drzewa”), Ołeha Moskałenki („Dzikie pole”), Anastasiji Pustowit („Kiedy spadają drzewa”), Romana Łuckiego („Seks i nic osobistego”, „Strażnicy”, „Oddana”), Makara Tichomirowa („Mistrzowie podwórka”, „Granica”, „Cyborgi”). Zdjęcie Heorhija ŁUKIANCZUKA na podstawie badań historyczno-etnograficznych i architektoniczno-konstrukcyjnych, w oparciu o oryginalne dokumenty archiwalne Narodowego Muzeum Architektury Ludowej i Życia Ukrainy. Prace studenckie wykonano w klasycznej technice architektonicznej lawowania, wykładowcy zastosowali w swoich pracach zarówno tradycyjne, jak i nowoczesne techniki oraz materiały. Grafika architektoniczna wykonana jest w technice lawowania, która przewiduje realistyczne oddanie objętości i przestrzeni budynku na podstawie badania prawidłowości ich modelowania światłocieniowego. Materiałami do niej służą chiński tusz (sucha farba do kaligrafii i rysunku, stosowana w Chinach od XI w.), pędzle i papier. W ten sposób w tych pracach w cudowny sposób połączyły się składniki „czterech skarbów gabinetu” dawnych Chin, które były symbolami wykształconego człowieka (materiały graficzne), dorobek świata zachodniego (techniczne pierwowzory wiatraków z Holandii i Niemiec) oraz bezkresne ukraińskie stepy, na których swobodnie królowały wiatraki. Autorzy projektu: Hanna Nosenko (KNUBA), Mariana Łarionowa (KNUBA); kuratorzy: Hanna Nosenko (KNUBA), Mariana Łarionowa (KNUBA), studenci I roku katedry urbanistyki wydziału architektury KNUBA Mykoła Nikołajew, Heorhij Parfeniuk, Wałerij Majer. Szczególną uwagę zwiedzających wystawę przyciągają prace graficzne Wałerija Majera (wiatrak ze wsi Junakiwka w rejonie sumskim, obwód sumski), Danyła Hultiajewa (wiatrak ze wsi Sasyniwka w rejonie pyriatyńskim, obwód połtawski), Ołeksandra Halipczaka (wiatrak ze wsi Mała Morochnia w rejonie zaricznenskim, obwód rówieński), Wiktorii Łoszuk (wiatrak ze wsi Krymne w rejonie starowyżewskim), Jehora Pluszcza (wiatrak z Chutoru Lisowyj w rejonie niżyńskim, obwód czernihowski). W publikacji wykorzystano materiały CUKM. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Jak zostać gwiazdą?

W Galerii KINO stołecznego kina „Żowteń” otwarto wystawę fotograficzną „Nowe gwiazdy ukraińskiego ekranu filmowego”. Wystawa fotograficzna ma na celu stworzenie instytucji gwiazd filmowych ukraińskiego ekranu oraz kształtowanie pozytywnej marki ukraińskiego kina. Autorem fotogramów jest ukraiński fotograf Ihor Hajdaj. Organizatorem projektu jest kino „Żowteń” przy wsparciu Państwowej Agencji ds. Kina. Kuratorem wystawy jest Ludmyła Hordeladze. Ihor Hajdaj jest autorem fotoksiążek („Ukraińcy. Początek trzeciego tysiąclecia” (1996—2003), „9 miesięcy + 3 dni” (2006—2008), „RAZOM.UA” (2004—2011)), projektów „Płody ziemi”, „Kosmos ukraińskiego chleba” i innych. Swoją pracę poświęca popularyzacji światowej fotografii na Ukrainie, a ukraińskiej — w Europie. Wystawy prac Ihora Hajdaja były eksponowane w galeriach Polski, Francji, Anglii, USA, Wielkiej Brytanii, Szwajcarii i innych krajów świata. Uroczyste otwarcie wystawy odbyło się z udziałem Ihora Hajdaja oraz aktorów — uczestników projektu. Jak zaznaczyła Ludmyła Hordeladze, celem projektu jest to, aby widzowie poznawali naszych aktorów, a aktorzy mieli swoje zdjęcia wykonane przez najlepszych fotokunstystów. Dyrektor kina „Żowteń” Julija Chuchno jest przekonana, że takie wystawy są bardzo ważne. Dzięki nim widzowie będą wiedzieć, kto tworzy ukraińską kulturę, rodzime kino. Wystawa potrwa ponad miesiąc, będzie mógł ją obejrzeć każdy chętny od 10:00 do 22:00 codziennie. Przedstawiciel Państwowej Agencji ds. Kina Ukrainy Alik Szpyliuk powitał uczestników wystawy w imieniu Odeskiego Międzynarodowego Festiwalu Filmowego. W ciągu 10 lat istnienia tego festiwalu oraz 4 lat istnienia Ukraińskiej Akademii Filmowej wielu z przedstawionych tu aktorów zostało laureatami tych forów. Swoimi wrażeniami podzielili się aktorzy, których zdjęcia zaprezentowano na wystawie. Irma Witowśka-Wanca, aktorka teatru i kina, producentka („Tajemny dziennik Symona Petlury”, „Brama”, „Moje myśli ciche” i inne): — Jestem wdzięczna wszystkim, którzy dołączyli do projektu. Będzie on sprzyjał propagandzie ukraińskiego kina. A poza tym była to dobra okazja, by porozmawiać z kolegami. Zdjęcia są wspaniałe. Szczególne podziękowania dla Ihora Hajdaja. Kateryna Mołczanowa, aktorka teatru i kina („Hucułka Ksenia”, dziennikarz Ukrainy Serhij Komisarow. — Byłem pod wrażeniem, jak bardzo jest to dobra, uczciwa, szczera i utalentowana osoba. Jestem dumny z tego, że przez te lata zdążyłem wiele razy przeprowadzić z nim wywiad. Patrzę na jego dzieła oczami całej dynastii artysty. — Eduard Meżul zmienił moje wyobrażenie o kolorze, farbie i harmonii — wyznał zasłużony artysta Ukrainy Ołeh Pinczuk. — Ma litewskie korzenie, ale ukraińskiego ducha, ukraiński światopogląd. Córka artysty Alina podziękowała ojcu za to, że zaszczepił w niej miłość do sztuki, do rodziny, kraju. A zasłużony artysta Ukrainy Anatolij Burtowy zaznaczył, że Eduard wzbogaca Ukrainę swoimi dziełami. — Ten projekt odpowiada mojemu stylowi życia — opowiedział Eduard Meżul. — Dla mnie najważniejsi są moja rodzina, moi przyjaciele, studenci, ludzie o podobnych poglądach. Na tej wystawie zaprezentowane są dzieła nie tylko moich uczniów, ale i kolegów, z którymi uczyłem się razem, tych, którzy i dziś pomagają w pracy twórczej, działalności wykładowej. Chcę, aby przyjaciele, koledzy, ludzie o podobnych poglądach, którzy mnie otaczają, pozostawali ze mną, pozostawali w kręgu sztuki. Jestem za uczciwą sztuką i za uczciwym życiem. Brzmiały gratulacje od kolegów, przyjaciół, uczniów artysty. A otwarcie wystawy zakończyło się niewielkim koncertem. „Moja babcia Fani Kaplan”, „Poziom czerni”): — Jeśli opuszczasz jeden dzień treningu, zauważasz to tylko ty, dwa — twój nauczyciel, a jeśli trzy — to wszyscy. Więc codziennie pracuję nad sobą. Dla mnie wielkim zaszczytem jest to, że na tej wystawie wśród kolegów zaprezentowano także moje zdjęcia. Lilija Jacenko, aktorka teatru i kina („Obca modlitwa”): — Zdjęcia w kinie — to spełnienie mojego wielkiego dziecięcego marzenia, że pokażą mnie na całą Ukrainę, na wielkim ekranie w ukraińskim filmie. Dla każdego aktora bardzo ważne jest branie udziału w tak prestiżowych wystawach. Achtem Seitabłajew, aktor i reżyser krymskotatarskiego pochodzenia („Mistrzowie powietrza”, „Chajtarma”, „Obca modlitwa”, „Zachar Berkut”, „Cyborgi”, „Do domu” i inne): — Dziękuję organizatorom, przede wszystkim kinu „Żowteń”. Tutaj zaprezentowałem swój pierwszy pełny metraż. Przez wiele lat to kino jest dla mnie miejscem, z którym związane są i radość, i wzruszenie, i znajomość ze wspaniałymi ludźmi. Dziękuję Iho- Irma Witowśka-Wanca, Natalija Waśko, Rymma Ziubina, Lilija Jacenko oraz Kateryna Mołczanowa

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Artysta i pedagog

W Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridze otwarto jubileuszową wystawę artysty, pedagoga i działacza społecznego Eduarda Miezuła „Rodzina i przyjaciele”. Oprócz prac twórcy prezentowane są tu obrazy jego przyjaciół, kolegów i uczniów. Eduard Mieżul jest pejzażystą, w jego twórczości znajdują odzwierciedlenie ludzie, architektura i przyroda miast Ukrainy. Jego liryczne pejzaże i martwe natury są znane daleko poza granicami Ukrainy, w Stanach Zjednoczonych, Europie i Chinach. Na twórczość artysty wielki wpływ wywarł jego dziadek, znany malarz Ilja Sztylman, jeden z liderów ukraińskiej szkoły pejzażu XX wieku. Ale akademicka specjalność Eduarda to grafika. Ta, w przeciwieństwie do malarstwa sztalugowego, wymaga większej precyzji w oddawaniu form. To symbioza: klasyczne malarstwo, impresjonistyczne elementy kolorystyczne i dążenie do precyzyjnego rysunku, co wyróżnia niepowtarzalny styl artysty. Pedagogiczną działalność Eduard Mieżul rozpoczął już w wieku 18 lat, po ukończeniu Republikańskiej Szkoły Artystycznej im. Tarasa Szewczenki na wydziale malarstwa (nauczycielem specjalności był Oleg Żywotkow), jako nauczyciel sztuk plastycznych. Przez dwa lata odbywał staż u wybitnego artysty i pedagoga Wiktora Zareckiego, następnie studiował w Narodowej Akademii Sztuki Plastycznej i Architektury Ukrainy (kierownik – profesor Andrij Czebykin), gdzie uzyskał dyplom artysty grafika. Oprócz pracy twórczej i nauczania malarstwa, rysunku i kompozycji, artysta od 1988 roku bierze udział ze swoimi pracami w Ogólnoukraińskich wystawach sztuki. Eduard Mieżul zasiada w jury konkursów prac twórczych młodzieży, uczestniczy w otwarciach wernisaży, a często zaprasza się go jako eksperta na rozmaite konkursy. Wystawa indywidualna w Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridze jest dziesiątą w dorobku pana Eduarda. W galerii przy Andrijiwskim Uzwozie 21 przedstawiona jest niewielka, ale jaskrawa część twórczego dorobku rodziny artysty. Są to dziadek jubilata Ilja Sztylman, jego mama Lauma Mieżule ze szkicami z połowy poprzedniego wieku, brat Ilja Mieżul – przewodnik-podróżnik i fotograf, córka Alina – graficzka projektantka, fotograf i projektant Ruslan Syngajewski. Bliscy przyjaciele-koledzy to już znani artyści i pedagodzy: artystka grafik, ilustratorka Natalia Zakrewska, doświadczona nauczycielka szkoły sztuk pięknych Halyna Tomaszczuk, mistrzyni techniki akwareli Maryna Olchowa, znana z nowoczesnych projektów Walentyna Zasućka, wszechstronna artystka w dziedzinie grafiki i malarstwa Natalia Lewitasowa. Interesujące osobowości twórcze, które nie wyobrażają sobie życia bez sztuki plastycznej – Iryna Danyszewska, Anna Jelenewycz, Olena Dmytrijewa-Anżeurowa, Maria Jelenewycz, a także młodzi talenty, które obecnie studiują w NAOMA i DCHSzSz im. Tarasa Szewczenki i dopiero stawiają pierwsze kroki w sztuce plastycznej – Anna Prontenko, Olha Klymenko. A także zupełnie młode Sofija Li i Maria Bratusz. Oleksandr Junin, dyrektor Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridze, podziękował artyście za wspaniałą wystawę. – Wystawa jest niezwykle ciepła, z pozytywną energetyką, tym spojrzeniem na świat, które mój brat przekazuje swoim uczniom. Cieszę się, że na otwarcie wystawy przybyło tak wielu gości – zaznaczył Ilja Mieżul. – Poznałem Eduarda Mieżula na jednej z jego wystaw – wspomniał zasłużony

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Ziemskie skrzydła

W Centrum Kultury i Sztuki Ukraińskiej w ramach projektu „Ziemskie skrzydła Ukrainy” otwarto wystawę „Wiatraki w graficznych pracach studentów KNUBA”. Wśród jej organizatorów, obok CUKM, Kijowski Narodowy Uniwersytet Budownictwa i Architektury oraz Katedra Urbanistyki Wydziału Architektury tej uczelni. Na ekspozycji zaprezentowano prace z zasobów Katedry Urbanistyki Wydziału Architektury KNUBA, powstałe w latach 2018—2019. Temat znaczenia zabytków architektury ujawniają prace wykładowców oraz studentów 1 roku, poświęcone krajowym wiatrakom. Dzięki rysunkom i szkicom studentów przed widzem stają wyjątkowo racjonalne i estetycznie wyraziste dzieła inżynierskie utalentowanych ludowych mistrzów. Znaczna część ekspozycji składa się z axonometrycznych przekrojów wiatraków, aby zapoznać przeciętnych widzów z konstrukcjami młynarskich maszyn, które obecnie nie są dostępne do bezpośredniego oglądu. Ekspozycja wystawy zwraca uwagę na szczególne cechy konstrukcji budowlanych i formy architektoniczne wiatraków, które mają głębokie korzenie i są bliskie tradycyjnemu zamkowemu i sakralnemu budownictwu drewnianemu. Na wystawie zaprezentowano główne typy wiatraków przechowywanych w Narodowym Muzeum Ludowego Bytu i Architektury Ukrainy. Zaprezentowano prace Maksyma Biłostockiego, Kateryny Wołoch, Ołeksandra Halipczaka, Danyła Hultiajewa, Wiktorii Łoszak, Walerija Majera, Mykoły Nikołajewa, Hiorhija Parfeniuka, Sofii Pajas, Jehora Pliuszcza, Kyryła Prowotorowa, Kateryny Raszkiwskiej, Wasyla Trochymenka, Nazara Szachraja, Denysa Szelesta, Serhija Juzkowa oraz wykładowców H. A. Nosenko, M. A. Larionowej. Prace graficzne wykonano na

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Niespodzianki od sklerozy

Maja Michajłowna — główna bohaterka niezwykłej komedii, która skończyła 88 lat, twierdzi, że miłość to najcenniejsze, co los daruje człowiekowi. Kobieta przeżyła długie życie i czuje, że wkrótce odejdzie w zaświaty. Niestety, nie ma z kim podzielić się swoimi wspomnieniami. I rozmówcą staje się jej własna skleroza. — Kiedy mnie pytają, o czym będzie spektakl, zawsze mówię: o miłości — opowiada pani Taisija. — Niedawno wystawiałam bajkę dla dzieci „Calineczka i Motyl”. Mnie też pytano, o czym będzie ta historia. Odpowiadałam: „Jak to o czym? O miłości. Jeśli nie ma tego składnika, to nie warto brać się za materiał”. „Selfie ze sklerozą” — to hymn miłości, którą kobieta niosła przez całe życie. Nie chodzi o sklerozę, nie o choroby. Poruszył mnie temat wierności pierwszej miłości. Artyści, którzy biorą udział w tym spektaklu, to czołowi aktorzy naszego teatru. Ludowa artystka Ukrainy Kławdija Baril gra Maję Michajłownę. Reżyser i aktor Hryhorij Syrotjuk (Skleroza) oraz Ołeksandr Radźko (Roma Ośkin, Arcził Ołeksandrowycz Mikeltadze, Weniamin Ionowycz Jesafow). Współpracujemy z artystką Tetianą Husiewą-Kowtun. To była nasza trzecia wspólna praca. Rozumiemy się z nią bez słów. Dekoracje to sześciany różnych rozmiarów. Każdy z nich to pewien kawałek życia bohaterki. Mamy dużo takich kostek. Razem tworzą one jej życiowy labirynt. Dodaliśmy także lustra. Istnieje niepowtarzalny efekt małej sceny, na której gramy ten spektakl. Jednak pokazywaliśmy go też na dużej podczas benefisu Kławdiji Baril. Graliśmy także „Selfie ze sklerozą” na dużej scenie podczas tournée w Kropywnyckim. Spektakl rozwija się, żyje. Planujemy dalej służyć sztuce, pracować, wystawiać nowe spektakle. Na kwiecień zaplanowana jest premiera inscenizacji „Za dwoma zającami” Mychajła Staryckiego. My, prawdopodobnie, jesteśmy jedynym ukraińskim teatrem, który jeszcze nie sięgał po ten utwór. Zrozumieliśmy, że dzisiaj ten materiał jest aktualny jak nigdy. Znany ukraiński reżyser, mój pedagog Wałerij Pacunow pracuje nad spektaklem „Gra w detektywa” według sztuki Anatolija Diaczenki. Na Międzynarodowy Dzień Teatru przygotowujemy wielki program koncertowy „Magia teatru”. Na kijowski pokaz spektaklu przyszedł autor, którego poprosiliśmy o podzielenie się swoimi wrażeniami. — Ta bohaterka ma pierwowzór — moją macochę Marię Michajłownę — opowiedział Ołeksandr Wołodarski. — Napisałem o niej wiele opowiadań i miniatur. Teraz ma 92 lata. Zaproponowano mi stworzenie sztuki o tej kobiecie. „Selfie ze sklerozą” napisałem w 2014 roku. Obecnie wystawiono ją już w Kijowskim Narodowym Akademickim Młodym Teatrze, a także w teatrach Odessy, Winnicy, Mariupola, Kiszyniowa, Chicago, Błagowieszczeńska. Widziałem wszystkie ukraińskie inscenizacje. Jeśli artystka z Winnicy, która wykonuje rolę głównej bohaterki, ma 70 lat, to kijowska — 28, a mariupolska — 85. Wszystkie one stworzyły niepowtarzalne kreacje. Winnicki teatr zrobił wspaniały spektakl. Piękny zespół aktorski. Szczególnie zapada w pamięć Kławdija Baril, która gra Maję Michajłownę… Stołeczny widz miał możliwość obejrzeć spektakl „Selfie ze sklerozą” na scenie Kijowskiego Akademickiego Teatru „Koło” w ramach Ukraińskiego formatu Międzynarodowego festiwalu teatralnego spektakli kameralnych AndriyivskyFest. Życzymy utalentowanej pracy winniczanom trafienia do finałowej, międzynarodowej części festiwalu. Zdjęcie Ołeksandra BIEŁEŃKIEGO nia wokół Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Opuszczona wieś niedaleko rzeki Prypeć, mały chutor, ślepy zaułek, uciekać nie ma dokąd, wokół lasy i bagna… Baba Prisia, jej córka Sława oraz wnuk Wowczyk chcą po prostu żyć, ale muszą walczyć o przetrwanie. I walczyć nie z promieniowaniem — babcia wie, jak dogadać się z naturą, rusałkami i innymi „mieszkańcami” lasu (czy to jej wyobraźni). Rodzina zmuszona jest bronić swój mały świat przed wielkim społeczeństwem: przed dzielnicowym, który cały czas próbuje ich wysiedlić, przed „myśliwymi”, którzy dla rozrywki odstrzeliwują zwierzynę. I pomocy nie ma skąd oczekiwać. Rolę baby Prisi wykonuje aktorka teatru i kina, zasłużona artystka Ukrainy Irma Witowśka. Jej bohaterka jest prawie dwa razy starsza wiekiem od wykonawczyni. Ale dzięki mistrzowskiej grze u widzów powstaje wrażenie, że na scenie jest stara kobieta. Nie pozostawią obojętnymi także kreacje stworzone przez Witalinę Bibliw (Sława), Władysława Pysarenka (Wowczyk i Ojciec) oraz Ołeksija Nahrudnego (Dzielnicowy). Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO. Pod sąd teatralnej publiczności Kijowa niedawno przedstawiono spektakl Winnickiego Akademickiego Ukraińskiego Muzyczno-Dramatycznego Teatru imienia Mykoły Sadowskiego „Selfie ze sklerozą”. Spektakl wyreżyserowała główna reżyserka teatru, ludowa artystka Ukrainy Taisija Sławinśka według sztuki naszego współczesnego pisarza-humorysty Ołeksandra Wołodarskiego.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

«Miłość nie potrzebuje łatwej drogi…»

Kijowski Akademicki Teatr Dramatyczny na Podolu zaprasza 29 lutego oraz 1 marca na premierę spektaklu „Kamienny gospodarz” według sztuki Łesi Ukrainki, która odbędzie się na Nowej Scenie teatru. Reżyser i autor oprawy muzycznej Iwan Urywśkyj jest znany stołecznemu widzowi z inscenizacji „Łymeriwny”, której premiera odbyła się w minionym sezonie teatralnym na Scenie Kameralnej imienia Serhija Danczenki Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki. W nowym spektaklu role wykonają czołowi aktorzy teatru: Roman Chałaimow (Komandor don Gonzalo de Mendoza), Dasza Małachowa (Donna Anna), Wiaczesław Dowżenko (Don Juan), Kateryna Rubaszkin (Dolores), Wołodymyr Kuznecow (Sganarelle, sługa Don Juana). Nad spektaklem pracują scenograf i kostiumograf Tetiana Owsijczuk, choreograf Pawło Iwliuszkin, reżyser światła Serhij Newhadowśkyj, reżyser dźwięku Serhij Szewczenko oraz asystenci reżysera Lubow Skirko i Sofija Ludwiczenko. ...Poetka przełomu wieków. Tak nazywają Łesię Ukrainkę, która bardzo subtelnie odczuwała i opisywała naturę ludzkich relacji. Obecnie przed widzem staje wersja szalonego dramatu miłosnego w inscenizacji Iwana Urywśkiego. W centrum fabuły znajduje się uwodziciel Don Juan, egoistyczna Donna Anna oraz kamienny, konserwatywny komandor don Gonzalo de Mendoza. Don Juan u pisarki jawi się nie takim, jak jego literackie pierwowzory autorstwa Hoffmanna, Moliera, Mozarta, Byrona czy Puszkina. Przecież trzyma się dumnie, pragnie wolności i podąża za szczerym głosem swojego serca! W tej miłosnej przygodzie każdy pragnie szczęścia… Ale za jaką cenę? I czyje zasady życiowe okażą się silniejsze? Materiał o premierze „Kamiennego gospodarza” czytajcie w następnych numerach „Słowa Proświty”. Zdjęcie Ira MARCONI

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert

П Прроо ллю юддеейй,, яяккиихх ннааччееббттоо ннеее ііссннууєє

Хто вже бачив “Сталкерів”, знає, як складно підібрати до них слова. Ніколи не забуде, де таємна гілка метро і де час біжить по колу, а не лінією. Хто бачив цю виставу, знає, що в сірій зоні, на своїй землі, живуть люди. І що в людей стріляти не можна. Ця історія про забутих, нікому не потрібних чудернацьку бабу Прісю, хворобливу матір і придуркуватого сина. Це специфічна комедія, де міф та реальність мають однакову силу, де радіоактивний гумор межує з правдою нашого життя. — Пишу про те, що болить, турбує, не дає спокою. Тоді пишеш без прикрас про те, що точно знаєш, а якщо не знаєш, виникає необхідність дізнатися, — зізнався Павло Ар’є. — Обрав писати про ліквідаторів аварії. Але як писати, якщо я там не був? Відтак вирішив поїхати в Чорнобиль, тоді це можна було зробити лише нелегально. Там познайомився зі стакерами, побачив місцевих, зрозумів їхні проблеми. Через маму, яка поїхала туди і там втратила здоров’я, осягнути це все було легше. Більшість загону, з яким вона тоді їздила, уже не живе. І вона б не жила, якби ми з братом не докладали багато зусиль до її лікування. Спершу не було жодної фінансової допомоги від державних органів — це теж викликало внутрішній процес, нерозуміння, де ж правда. Тих людей, ліквідаторів, залишилося дуже мало. Це була маленька проблема маленьких людей. Але маленьких проблем немає, діяти треба через проблему кожної людини. Я так і пишу: не про катастрофу, а про людей — бабу Прісю, її онука, їхні проблеми. І через свою маму, через її біль я побачив цих людей. Забутих, здичавілих, водночас у тисячі разів чистіших, моральніших, адже в нелюдяних умовах вони все одно залишаються людьми. У Чорнобильській зоні виживають лише дуже сильні. Жінка, яка може на собі цілий світ втримати. Це ті бабусі, які, попри все, йдуть уперед, борються, вони оптимістичні і вважають, що бездіяльність — найбільший гріх. Ось такий збірний образ жінки, яка вже навіть не жінка, а така собі матір-земля, у якій проявляються і чоловічі риси. Баба Пріся каже: “В зоні круглий час, коло, ау них там — лінія. Ми встаємо з сонцем, лягаємо з місяцем. Працюємо весною й влітку, а восени і взимку відпочиваємо. У нас Різдво зимою, а полуниця — літом, ау них там навпаки. Вони спішать, нікуди не встигають…” Це все про нас. А там по-іншому плине час. Вони працюють за циклом природи, а людство уже вийшло за межі цього циклу, воно створює іншу природу — людську. І таке порівняння мене дуже вразило. За кілька років після цього я потрапив на лекцію австрійського науковця, вона була про лінійний час. І професор, який все життя присвятив вивченню цього питання, і бабуся, яка закінчила чотири класи, дійшли до однакових висновків, щоправда, різними шляхами. “Сталкери” — це вистава про дивну сім’ю, яка мешкає в 30-кілометровій зоні відчужен- Репертуар Київського академічного театру драми і комедії на лівому березі Дніпра поповнила вистава “Сталкери” за п’єсою сучасного українського драматурга Павла Ар’є “На початку та наприкінці часів”.
Seite · S. 16Originalseite ↗

Pierwsza ukraińska „Szkoła gry na fortepianie”

W Domu Muzyki Organowej i Kameralnej w Białej Cerkwi odbyło się niezwykłe wydarzenie w dzisiejszej przestrzeni muzycznej — prezentacja unikalnego pod względem zamysłu wydawnictwa „Szkoła gry na fortepianie” autorstwa zasłużonego działacza sztuki Ukrainy, laureata nagród im. I. Ohijenki i A. Wedela, docenta Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego, Ołeksandra Jakowczuka. Prezentację, zainicjowaną przez dyrektor Białocerkiewskiej Szkoły Sztuk nr 1 Łesię Kryżeszewską, przeprowadzono w ramach posiedzenia obwodowego zrzeszenia metodycznego sekcji „fortepianu specjalistycznego” placówek początkowej edukacji artystycznej obwodu kijowskiego, gdzie z nowym zbiorem artysty zapoznali się pedagodzy-pianiści wielu szkół Kijowszczyzny. Olha KUSZNIRUK, kandydat nauk o sztuce W słowie wstępnym dotyczącym idei bezpośredniego spotkania z Ołeksandrem Mykołajowyczem, Ł. Kryżeszewska, przedstawiając gościa, opowiedziała o dobrych relacjach twórczych zespołu szkoły z kompozytorem, wielkim zainteresowaniu pedagogów i dzieci jego muzyką oraz chętnym włączaniu jej do repertuaru pedagogicznego. Wystąpienie kandydatki nauk o sztuce, starszego pracownika naukowego Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Olhy Kuszniruk, dotyczyło stałych estetycznych postaci artystycznej O. Jakowczuka. Muzykolog ukazała zebranym cechy uniwersalizmu postaci artystycznej twórcy, które przejawiają się w szerokiej palecie wyboru gatunkowego (oratoria, symfonie, koncerty, kantaty kameralne, opracowania pieśni ludowych, kompozycje duchowe, muzyka kameralno-instrumentalna itp.). Przeprowadzając paralelę z założycielem ukraińskiej świeckiej szkoły kompozytorskiej Mykołą Łysenką, zauważyła jako cechę priorytetową wielowektorowe opracowanie i przewartościowanie źródeł narodowych, pielęgnowanie ukraińskiej intonacyjności jako wyrazu mentalnej etnoreprezentacji w muzyce, a także wyczucie przez kompozytora wymogów współczesności (w wyborze tematyki i środków jej wcielenia). Swoimi wnioskami dotyczącymi aprobaty „Szkoły gry na fortepianie” O. Jakowczuka podzieliła się wykładowca-metodyk, kierowniczka wydziału fortepianu Białocerkiewskiej Szkoły Sztuk nr 1 T. Jewdokimowa. Akcentowała ona uwagę zebranych na pedagogicznym znaczeniu zbioru, kształtowaniu jego zawartości na zasadach dydaktycznej zasady „od prostego do złożonego”, na wielości obrazów artystycznych, obecności niezbędnych w klasie fortepianu rozdziałów (utwory, tańce dawne, sonatiny, formy polifoniczne, zespoły, etiudy). Najcenniejszą częścią wydarzenia była natchnienie przygotowana, dość nasycona premiera — program koncertowy z udziałem uczniów Białocerkiewskiej Szkoły Sztuk nr 1 (wykładowcy R. Łysenko, T. Jewdokimowa, I. Nekryłowa, O. Kluszniczenko, N. Akastiołowa, W. Borodina, T. Szadrina, L. Mychajluk, O. Jesypenko, S. Neczypurenko, I. Sanżarowa, T. Tkaczowa, W. Czepinoh, A. Baranowa, O. Pidstepna, A. Beń), w całości ułożony z utworów „Szkoły gry”. Prawie cztery dziesiątki utworów fortepianowych, które stanowiły zaledwie jedną czwartą zasobu zbioru, po raz pierwszy zademonstrowały cały wykorzystany przez autora wachlarz materiału dydaktycznego, pokazując wspaniałą sprawność młodych wykonawców zarówno w technicznym wcieleniu, jak i w celowym rozumieniu obrazów artystycznych. Tak więc barwne przykłady wykorzystania programowości, co jest niezwykle ważne dla dziecięcej percepcji, stanowiły utwory „Żabi duet”, „Taniec gnomów”, „Zięba i czarny niedźwiedź”, „Sikorki”, „Burunduk”, „Bałwan”, „Jeżyki”, „Taniec pszczółki”, „Mały słonik”, „Sowa śnieżna”, „Kot z kłębkiem”, „Jeleń wirginijski” itp. Spośród gatunków tanecznych pokazano kilka walców, szereg wzorów o dawnym pochodzeniu — menuet, ecossaise, polonez, gawot, tarantela, bourrée. Dzieci-pianiści wykonali kilka miniatur o charakterze polifonicznym (fugetta, kanon) i instruktywnym (etiudy), a także bardziej złożone pod względem kompozycyjnym sonatiny. W rozdziale poświęconym zespołom fortepianowym młodzi muzycy za pomocą barw dźwiękowych niezwykle wyraziście nakreślili obrazy wymarłych zwierząt prehistorycznych — dinozaurów („Iguanodon”, „Ichtiozaur”, „Brontozaur”, „Pterodaktyl”). Efektowne okazały się zrealizowane w manierze jazzowej zespołowe opracowania kilku ukraińskich pieśni ludowych na fortepian na cztery ręce — „We Włodzimierzu” (kolęda), „Bóg się rodzi” (kolęda), „Rekrucka”, „Jak szedłem z Debreczyna”. Na zakończenie programu do występu dołączył duet fortepianowy w składzie: żona kompozytora, zasłużona artystka Ukrainy, kandydatka nauk o sztuce, docent Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego Nadija Jakowczuk oraz Olha Kuszniruk, które wirtuozowsko wykonały ze wspomnianego opusu „Wesniankę” oraz „Szczedryk”. Ciekawy i nadzwyczaj ważny projekt artystyczny Ołeksandra Jakowczuka jest skierowany na wzbogacenie repertuaru dydaktycznego małych pianistów, poszerzenie ich światopoglądu muzycznego o intonacyjnie nowatorski materiał muzyczny, z wykorzystaniem technik polifonicznych z uwzględnieniem dokonań austriackiej „drugiej szkoły wiedeńskiej”, z elementami sonorystyki, techniki modalnej, współczesnej harmonii. W muzyce ukraińskiej jest to pierwszy przykład kompozytorskiej „Szkoły gry na fortepianie”, co daje prawo uznać jej autora za odkrywcę nowych perspektywicznych dróg na niwie ukraińskiej sztuki muzycznej, co z powodzeniem potwierdziła premiera-prezentacja podręcznika O. Jakowczuka dla młodych zdobywców gry na fortepianie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Składamy nasze głębokie kondolencje Jurijowi Szczerbakowi i jego rodzinie w wielkim smutku — śmierci syna Jarosława

Wiaczesław Brzuchowiecki, Mykoła Hołomsza, Lubow Hołota, Bohdan Horyń, Pawło Hrycenko, Wołodymyr Zahorij, Switłana Koronenko, Pawło Mowczan, Dmytro Pawłyczko, Wadym Skuratiwski, Mychajło Słaboszpycki, Serhij Trymbacz, Mykoła Cymbaluk Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OW CZARENKO Dział korekty Olha ŻMUDOWSKA Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55 Redaktor dyżurny Eduard OW CZARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do “Słowa Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y “Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. “Mega-Poligraf”,

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Mykoła CYMBALIUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALIUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn