Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №10 за 2017 рік

16 S. · 25 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen. 1 von 25 Einträgen werden auf Ukrainisch angezeigt, während ihre Übersetzung aktualisiert wird.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 10 (906), 9—15 marca 2017 Kto jest przeciwko językowi Szewczenki? Szanowna społeczności!

Iryna FARION W 100. rocznicę jego urodzin nazywano go „filologicznym kuriozum”, „dziwakiem”, któremu, jak wszystkim, wypadałoby pisać „wspólnym językiem”. W 200. rocznicę urodzin pełniący obowiązki Prezydenta Ukrainy wetuje uchylenie rusofobicznej, antykonstytucyjnej „ustawy językowej” agentów Rosji Kiwałowa i Kołesniczenki. Za uchyleniem tej ustawy zagłosowało 232 deputowanych. Jest to, moim zdaniem, drugie pod względem wagi państwowej głosowanie po decyzji Rady Najwyższej o usunięciu Janukowycza ze stanowiska Prezydenta. Tymczasem, być może z powodu wiosennej awitaminozy lub czegoś znacznie gorszego, pewna część zmanipulowanego ukraińskiego społeczeństwa przedstawia to wetowanie jako wielką mądrość w kontekście nie „jedności kraju”, a „jedności strony”. Jedyny kraj jest możliwy tylko przy jedynym języku państwowym, tak jak zresztą każdy z nas ma tylko jedną matkę. Można się tylko domyślać, jak ciężko było Szewczence w JEGO czasach, skoro w naszych czasach „nie jest pora” na uchylenie zabójczej dla Ukrainy ustawy, a co za tym idzie, na zniszczenie duchowej podstawy państwa. Można to określić jedynie jako dalszy postęp kurzej mentalności (czyli brak „witaminy narodowej”) w poszczególnych kręgach władzy i społeczeństwa, których nie wstrząsnęła nawet heroiczna Niebiańska Sotnia w styczniowo-lutowe dni 2014 roku. Zatem główne przesłanie Szewczenki przez gąszcz jego 203 lat jest językowe. Dziś jest to adresowane przede wszystkim do poszczególnego establishmentu władzy oraz rozmagnesowanych społecznych środowisk, cierpiących na pseudo-liberalizm i antyukraińskość. Kiedy zapytano Szewczenkę, czym wyjaśnić niesłychaną dotąd popularność jego utworów, odpowiedział: „Wiersze moje podobały się, być może, dlatego tylko, że po małorusku napisane”. Tę myśl Szewczenki w 100. rocznicę jego urodzin rozwija wybitny żydowski działacz Wołodymyr Żabotyński: „...gdyby on to wszystko napisał po rosyjsku, to nie miałby w niczyich oczach tego ogromnego znaczenia, które wszyscy, ze wszystkich stron, przypisują mu teraz”. W XX wieku powtórzył to znany krytyk Jurij Łucki: „Cały sens „Kobziarza” polegał na tym, że był on napisany po ukraińsku!”. Co oznaczała ukraińska mowa Szewczenki? Po pierwsze, narodowy (czy nacjonalistyczny) światopogląd, który kategorycznie odrzucał językowe odstępstwo: „...swego nie wypierajcie się, Bo kto matkę zapomina, Tego Bóg karze, Tego dzieci się wypierają, Do chaty nie wpuszczają”. Powtarzał to również prozą: „Ja niczego nie chcę — tylko, żeby ludzie swego się nie wypierali”. Wyśmiewał renegatów: „...i ziomkowie Gdzieniegdzie wyglądają. Po moskiewsku tak tną, Śmieją się i łają Ojców swoich, których od małego Kwilić nie nauczyli Po niemiecku... może, ojciec Ostatnią krowę Żydom sprzedał, póki nauczył Się moskiewskiej mowy...” („Sen”). O krok od odstępstwa gorliwe uczenie się cudzego kosztem własnego: „I wszystkie języki Słowiańskiego ludu — Wszystkie znacie. A swojej Daj Boże...” („I umarłym, i żywym...”) z wszechwładną pragmatyczną motywacją: „Daremnie praca, panie-bracie: Kiedy chcesz pieniędzy, A jeszcze i sławy, tego dziwa, Śpiewaj o Matrioszy, O Paraszy, radości naszej...” („Hajdamacy”). Po drugie, mowa Szewczenki to duchowo-państwowe straże jego narodu. Po zesłaniu, przebywając w mieście-upiorze, zbudowanym na kozackich trupach, w Petersburgu, zapisał swój językowo-życiowy program: „Dla nich, Ludzi zakutych moich, Ubogich, nędznych... Uwielbię Małych owych niewolników niemych! Ja na straży przy nich Postawię słowo” („Naśladowanie 11 Psalmu”). Znaczna część potomków na poziomie niewolników tak i pozostała, a do tego z żądaniem konserwowania swojego niewolnictwa poprzez język okupanta, i to przedstawione jako wielkie prawo (chyba że dla bardzo nielicznych...). Nie o kołesniczenków oczywiście chodzi. Z tymi wszystko jasne, a o tych, którzy służalczo, po faryzejsku, niby z dobrą motywacją kładą się w 200. rocznicę Szewczenki pod „język”, a co za tym idzie, pod władzę okupacji, przypudrowaną demoliberalizmem. Po trzecie, język staje się konfliktem, z którego rodzi się albo wzlot, albo upadek. Językowy konflikt Szewczenki wybuchł wraz z „Kobziarzem” w 1840 roku. Uznając talent autora, pretensje mieli chyba tylko do języka, który nazwano „okaleczaniem języka rosyjskiego na chłopski sposób”, „narzeczem, którego nawet nie ma”. Jednak była też pocieszająca charakterystyka znanego rusofoba Bielińskiego. Przeczytawszy wiersze Szewczenki, oświadczył, że „odznaczają się najczystszym małoruskim językiem, który jest zupełnie niedostępny dla nas, Moskali, i dlatego pozbawia nas możliwości ocenienia go według zasług”. Nie obyło się też bez największej tragedii ukraińskości — własnego zwalczania i odstępstwa, na tle którego bielińscy są jedynie pozornym zagrożeniem. Chodzi o Gogola, który na pytanie profesora O. Bodiańskiego, co sądzi o Szewczence, odpowiedział: „A i mowa... Nam trzeba pisać po rosyjsku; dla nas, Czechów, Serbów jedyną świętością powinna być mowa Puszkina...”. Oczywiście, takie myślenie prowadzi tylko do jednego — Gogol oszalał z powodu niedopasowania rosyjskiej formy do ukraińskiej treści. W 1844 roku w liście do L. Smirnowej zdążył jeszcze przyznać: „...sam nie wiem, jaka moja dusza: chłopska czy rosyjska”. Szewczenko z tym problemów nie miał. Dlatego jest symbolem narodu, dlatego na rady, by pisać w języku rosyjskim, odpowiedział: „Dzięki za radę. Ciepły kożuch, tylko szkoda — Nie na mnie szyty, A mądre wasze słowo Kłamstwem podbite. Wybaczcie... krzyczcie sobie, Ja słuchać nie będę...”. Jednocześnie słowa Bielińskiego i Gogola dotknęły Szewczenkę do żywego — i wpadł w chwilowe językowe odstępstwo, pisząc po rosyjsku tragedię „Nikita Hajdaj” (1841) i poemat „Tryzna” (1844). Jednak tylko wielkie postacie potrafią naprawiać i przyznawać się do swoich błędów. Swojemu językowemu wykroczeniu Szewczenko sam dał ocenę w liście do przyjaciela J. Kucharenki (30.09.1842 r.): „Przepisałem „Ślepą” i płaczę nad nią. Jaki mnie diabeł spotkał i za jaki grzech, że ja oto spowiadam się kacapom czerstwym kacapskim słowem! Nieszczęście, bracie-atamanie! Na Boga nieszczęście! To prawda, że oprócz Boga i diabła, w duszy naszej jest coś takiego strasznego, że aż chłód idzie po sercu, jak choć trochę go odkryjesz. A niech to: mnie tutaj i ziomkowie, i nie ziomkowie nazywają „głupcem”. Ale czyż ja winien, że urodziłem się nie kacapem albo nie Francuzem! Cóż nam robić... Pchać się przeciw ościeniowi czy zakopać się żywcem w ziemię!”. I pchał się przeciw ościeniowi całą swoją twórczością, zaznaczając to, co najważniejsze: „...na Moskali nie zważajcie, niech oni piszą po swojemu, a my po swojemu: u nich naród i słowo, i u nas naród i słowo” (z przedmowy do niewydanego „Kobziarza” z 1847 roku). Tymczasem dzisiejsze ciągłe zważanie na czynnik moskiewski jedynie potwierdza bardzo głęboki poziom skolonizowania i niesamodzielności ukraińskiego społeczeństwa, nawet pomimo tych niedawnych rewolucyjnych zmian. Wyjście na historyczną arenę realnej militarnej broni i Słowa Szewczenki — broni DUCHA — to znak Pański o niezwyciężoności właśnie SŁOWA-MOWY, jeśli wyłącznie je uważać za podstawę podstaw narodu i państwa. Każde ustępstwo językowe to katastrofalna porażka na przyszłość, którą znów trzeba będzie odkupować Niebiańskim Sotniom i narodowo-wyzwoleńczą wojną. Nie podnieśliśmy się tak masowo w lipcu 2012 roku, kiedy napluto nam w MOWĘ-DUSZĘ brutalną „ustawą językową”. Zbyt drogo płacimy za to dzisiaj. Co jeszcze musi się stać, aby zakończyć bezsensowne procesy „językowypłacenia”? Szewczenko to stała szansa na duchowe odrodzenie się w wielki naród, który w końcu przestanie iść na kompromisy z językowym Bożym darem i ustępować z podstawy podstaw. Oto nadeszły dni szewczenkowskie, które zawsze były dla nas świętem Geniusza ducha narodowego. 203 lata temu Pan Bóg zesłał narodowi ukraińskiemu Wielkiego Kobziarza — Tarasa Szewczenkę. Taras Szewczenko odrodził naród ukraiński, tchnął w niego szacunek do samego siebie oraz dążenie do samodzielnego życia państwowo-politycznego. Obchodów każdej rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki nigdy nie zdradzaliśmy, nawet w najgorszych czasach, stawaliśmy dumnie przed światem, zaświadczając o swojej wierności ideałom Wolności. Teraz, gdy Ukraina zerwała kajdany niewoli, zdobyła niepodległość, lecz znajduje się w warunkach wojny z naszym odwiecznym wrogiem — Moskowią, musimy ze szczególną czcią czcić naszego Poetę, bojownika i męczennika za naród, za jego los. Pamiętajmy o testamentach, które wysyłał w głębiny przyszłości Taras Szewczenko, a zwłaszcza: Swoją Ukrainę kochajcie, Kochajcie ją… w czasie srogim, W ostatniej ciężkiej minucie Za nią Pana Boga błagajcie. Szewczenko — to zjawisko wielkie i wieczne, jego twórczość — niewyczerpana i nieskończona… W te marcowe dni zbierzmy się wspólnotami, przeprowadźmy uroczyście wieczory, dni poezji, zorganizujmy koncerty, zadbajmy i złóżmy kwiaty pod pomnikami Wielkiego Kobziarza, przyozdóbmy narodowymi flagami każdą wieś i miasto, rodzinny dom. Spotkajmy się z uczestnikami walki narodowowyzwoleńczej, Rewolucji Godności, wojny z Moskowszczyzną w latach 2014—2017, pisarzami, przyłączmy nasze dzieci do wielkiej Wiary i Słowa Tarasa Szewczenki. Zwracamy się do oddziałów towarzystwa „Proświta”, kierowników przedsiębiorstw, instytucji, organizacji, przedsiębiorców, wspólnot, duchowieństwa, wszystkich naszych sympatyków — uświęćmy te dni pokojem i zgodą, jednością, dobrem oraz wiarą w naszą niezwyciężoność! Budujmy całą wspólnotą swój dom — w pokoju i miłości, aby nasze dzieci i wnuki otrzymały w spadku państwo, które zapowiedział nam Taras Szewczenko: I na odnowionej ziemi Wroga nie będzie, supoztata, A będzie syn, i będzie matka, I będą ludzie na ziemi. Zarząd Kołomyjskiego miejsko-rejonowego towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Poszukiwanie najlepszego modelu władzy ukraińskiej

Społeczeństwo biednieje i jest gotowe bez końca zmieniać władzę w osobach, nie wiedząc dokładnie, jakiego systemu władzy warto chcieć. Jednomyślności nie ma i dojść do porozumienia jest niemożliwe, ponieważ potrzebne jest inne rozumienie demokracji i państwa. Kryzys ukraińskiej państwowości powstał przez nadmierne zachłyśnięcie się procesem demokratyzacji radzieckiego systemu władzy za pomocą obcych modeli i zewnętrznych porad. Ta droga doprowadziła państwo do stanu niewiarygodnie skomplikowanego przeplatania, delegowania i dublowania uprawnień tak zwanych gałęzi władzy, przekształcenia parlamentu w świętą krowę bez strachu, żalu i gospodarza. Państwo nieuchronnie traci funkcjonalność i właśnie to fatalnie odbija się na dobrobycie i bezpieczeństwie obywateli. Dla narodu dobra jest ta władza, która tanio i niezawodnie pracuje dla dobra obywateli. Dlatego poszukiwanie najlepszego modelu władzy sprowadza się do przywrócenia funkcjonalności struktur państwowych władzy. Jest to w mocy ukraińskiego społeczeństwa, demokracji ludowej. Warto tylko zrozumieć jak i mieć plan zmian... Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk. Na początek należy odrzucić odziedziczone po ZSRR lub narzucone szkodliwe stereotypy. Najszkodliwszy — naród deleguje prawa wybrańcom, którzy tworzą władzę państwową w imieniu narodu, którzy między sobą wymieniają się uprawnieniami, wzajemnie ograniczają się, walczą z korupcją i w rezultacie takie państwo traci funkcjonalność i odpowiedzialność, jest zdolne głównie zaspokajać własny apetyt i powoli reaguje na zagrożenia świata. Drugi szkodliwy stereotyp — próba sprawowania amatorskiej, żywiołowej kontroli społecznej nad władzą w osobach bez racjonalnego planu i środków do jej naprawy oraz doskonalenia. Jest to bardzo podobne do depresyjnego marnowania bezcennego czasu osobistego życia, prowadząc grę z urzędnictwem, której wygrać jest nierealnie. Nadużycia w systemie władzy mają tylko dwie przyczyny — błąd jej funkcjonalności i nieprzestrzeganie zasady odpowiedzialności osobistej ludzi władzy. Warto nie kontrolować działań osób, a monitorować działania władzy. Młode, wysoko wykształcone pokolenie Ukraińców zamiast szukać szczęścia na obczyźnie, może i powinno stworzyć przydatne do tego celu struktury społeczne nowoczesnego typu. Dla ewolucyjnej naprawy funkcji machiny państwowej wystarczy rozsądne (nie żywiołowe), zorganizowane działanie społeczne i jeden-dwa okresy wyborcze, czyli 10—12 lat. Wszystko zależy od tego, ilu obywateli przyjmie ideę rozsądnej transformacji systemu władzy państwowej oraz od determinacji w przełamywaniu oporu wyższego urzędnictwa — pasożytów na budżecie narodu. Nietrudno zgadnąć, że głównym źródłem narastającego błędu funkcjonalności państwa jest ukraiński parlament. Pisze on ustawy, kontroluje ich wykonanie, mianuje władzę wykonawczą, sędziów, CKW, dokonuje podziału zasobów, jak chce ustala wydatki i płace sobie oraz zależnym od siebie urzędnikom. Parlamentarzyści są nietykalni i nie odpowiadają za wynik swojej działalności. Nieograniczone, niepodlegające kontroli funkcje parlamentu w większości ograniczają i dublują funkcje innych struktur władzy, co wprowadza nieład i paraliż w cały system władzy państwowej. Czego warta jest monopolizacja i multiplikacja przez parlament tak zwanej walki z korupcją, choć to elementarna funkcja całej machiny państwowej! Jak wyleczyć parlament? Nie powinien on mianować rządu — na jego działalność może wpływać za pomocą ustaw, nie powinien zatwierdzać budżetu, który wykonuje nie on, a rząd. Parlament nie powinien mianować sędziów, urzędników, a tym bardziej — wszelkich najwyższych bojowników z korupcją. Parlament ma dla kontroli sumienności prezydenta, stymulowania wykonywania ustaw i doskonalenia machiny państwowej oraz sądownictwa jedyne, ale najpotężniejsze narzędzie — ustawy i jeszcze raz ustawy. Żadnego innego sposobu współdziałania z rządem i prezydentem, oprócz uchwalania ustaw, parlament nie może i nie powinien mieć. Nikt nie powinien mieć monopolu na tak zwaną inicjatywę ustawodawczą — to prawo i obowiązek obywatela oraz zrzeszenia obywateli, prezydenta i urzędnika. Nikt nie powinien mieć prawa rozwiązywać parlamentu, za to naród ma prawo bardzo szybko, według określonej ustawą prostej procedury, odwołać deputowanego ludowego, niezależnie od tego, z jakiej wspólnoty wyborców został wybrany. To zwiększy odpowiedzialność parlamentu. Proces wyborów i referendum powinien zapewniać apolityczny urzędnik, a nie upolitycznione CKW i komisje, stworzone przez tych, których wybierają. Termin „władza przedstawicielska” jest od złego, bo każda władza przedstawia naród, ale władza musi być ściśle funkcjonalna. Funkcję parlamentu należy surowo ograniczyć tylko do tworzenia prawa. Przywrócić funkcjonalność parlamentu może siła zorganizowanej opinii publicznej i działania, która będzie wymagać radykalnej zmiany konstytucyjnych funkcji parlamentu, ale przede wszystkim ta idea musi stać się wiodącą w głowach Ukraińców. Przy tym naród nie ma prawa powierzać zmiany Konstytucji adeptom machiny państwowej, bo wynik będzie ten sam lub stokroć gorszy. Nie trzeba wierzyć w niedorzeczności o tym, że konstytucji naród pisać nie może, bo to sprawa akademików prawa konstytucyjnego. Konstytucja w żadnym wypadku nie jest umową społeczną narodu z państwem, a główną ustawą życia narodu i musi być pisana prostym językiem ludowym, łatwo czytana przez prosty lud, postrzegana jednoznacznie, bez żadnych interpretacji. Wszelkie komplikacje i niejednoznaczności tekstu Konstytucji niechybnie będą skutkować błędem funkcjonalności władzy i będą działać przeciwko interesom narodu. Jaka jest rola prezydenta? W nowoczesnym świecie dla każdego narodu jest żywotnie ważne posiadanie narzędzia szybkiego reagowania na zagrożenia zewnętrzne i wewnętrzne, potężnie i natychmiast odpowiadając jednolitym działaniem informacyjnym, gospodarczym i wojskowym, niezwłocznie i korzystnie zmieniając gospodarkę oraz sferę humanitarną społeczeństwa z jedynym celem — aby dobrobyt i bezpieczeństwo obywateli rosły, przynajmniej nie pogarszały się. Odpowiedzialność takiego narzędzia społecznego musi być najwyższa i spersonalizowana. Chodzi o urząd prezydenta, który w informacyjnym, zglobalizowanym świecie powinien dążyć do monarchii proporcjonalnie do wzrostu zagrożeń płynących ze świata. Jeśli parlament ograniczyć tylko do tworzenia ustaw, nikt już nie uwierzy w bajki o uzurpacji władzy przez prezydenta, wszak będzie miał władzę do wykonywania głównych funkcji państwa i osobiście odpowie za odczuwalny wynik — dobrobyt i bezpieczeństwo społeczeństwa. Ta odpowiedzialność musi być najwyższa, musi ją określać ustawa. Aby wypełnić funkcję jedynego spersonalizowanego centrum podejmowania szybkich i żywotnie ważnych dla społeczeństwa decyzji, prezydent musi w pełni odpowiadać za formowanie i działania rządu, jednoosobowo i dlatego odpowiedzialnie mianować oraz zwalniać urzędników sądownictwa i sędziów oraz reprezentować państwo w stosunkach ze światem. Prezydent musi posiadać dar ideologa państwowości i wyraziciela celu społeczeństwa obywatelskiego. Jaka jest rola rządu? Rząd jako władza wykonawcza musi być absolutnie apolitycznym, czysto funkcjonalnym instrumentem osiągania uniwersalnego celu społeczeństwa — rosnącego dobrobytu i bezpieczeństwa ludności państwa. Zmiana i doskonalenie rządu może odbywać się jedynie poprzez mianowanie bardziej efektywnych urzędników. Rząd kieruje się prawami oraz uniwersalną potrzebą społeczeństwa w zakresie bezpieczeństwa i rosnącego dobrobytu, a także wykonuje wytyczne i rozporządzenia prezydenta. Szef rządu stoi poza polityką i pełni funkcje menedżera, który organizuje działalność urzędnictwa, zatwierdza budżet państwowy i jest osobiście odpowiedzialny za oszczędne jego wykorzystanie wyłącznie na osiągnięcie celu społeczeństwa. Płaca urzędników rządu nie może być wyższa od średniej płacy w społeczeństwie i powinna rosnąć w trybie ustalonym przez prawo, proporcjonalnie do wzrostu dobrobytu i bezpieczeństwa obywateli. Jaka jest rola wymiaru sprawiedliwości? Wymiar sprawiedliwości powinien czynić tylko wolę prawa. Sędzia nie może być mianowany decyzją zbiorową, czyli w sposób nieodpowiedzialny. Mianowanie sędziego odbywa się wyłącznie pod osobistą odpowiedzialnością prezydenta. On też ma prawo i obowiązek osobiście i niezwłocznie naprawić błąd — natychmiast zwolnić niegodnego sędziego czy innego urzędnika porządku prawnego. Prokuratura jest zbędną strukturą, nieodpowiadającą zasadzie funkcjonalności państwa. Łamacze prawa powinni być oskarżani w imieniu narodu przez równych sobie narodowych obrońców prawa — prokuratorów, których mianuje prezydent. Hierarchia prokuratorów jest pozbawiona sensu i szkodliwa dla ich niezależności, a ich liczba powinna zapewniać potrzeby sądów proporcjonalnie do liczby adwokatów. Adwokatów mianuje prezydent analogicznie do mianowania prokuratorów. Każdy obywatel powinien mieć prawo bronić siebie i członków swojej rodziny w sądzie osobiście, a także dodatkowo skorzystać z usług adwokata, opłacanych z kasy państwowej tylko dla osób z dochodem niższym od średnio statystycznego w państwie. Jaka jest rola edukacji i informacji? Demokracja ludowa zaczyna się i kończy na kwestii edukacji i informacji. Jeśli informację w pełni kontroluje prywatny właściciel środków jej rozpowszechniania, a edukację kontroluje jednocześnie parlament, rząd i zewnętrzni grantodawcy — demokracja ludowa jest niemożliwa. Cała przestrzeń informacyjna i środki rozpowszechniania informacji powinny być stale kontrolowane przez organizacje społeczne pod kątem wspierania demokracji ludowej z prawem niezwłocznego przerywania naruszeń w trybie określonym przez prawo. Edukacja ma na celu wychowanie i kształcenie aktywnego obywatela, zdolnego wspierać demokrację ludową w celu osiągnięcia sukcesu, dobrobytu, wolności i bezpieczeństwa w ojczyźnie. W warunkach globalizacji społeczeństwo przede wszystkim chroni system edukacji oraz przestrzeń informacyjną, aby nie dopuścić do zewnętrznej eksploatacji swojego potencjału demograficznego i intelektualnego oraz korupcji wyższej władzy. Właśnie w tych dziedzinach społeczeństwa odbywa się walka interesów państw, chronione są dobrobyt i tożsamość obywateli. Bez aktywnej demokracji ludowej, przede wszystkim poprzez domaganie się wzmocnienia funkcji ochronnych państwa, samo państwo z tym sobie nie poradzi. Bo państwo jest bardzo wrażliwe na zewnętrzne wpływy finansowo-informacyjne. Korupcja odbywa się tylko w celu oddania podstaw tożsamości i przestrzeni informacyjnej, a co za tym idzie — stworzenia warunków zewnętrznej zależności finansowej. Wszystkie inne rodzaje korupcji są pochodne i drugorzędne. Demokracja ludowa nie będzie w stanie przezwyciężyć korupcji machiny państwowej, nie chroniąc przestrzeni informacyjnej, edukacji i finansów państwa przed wpływem zewnętrznym. Oczywiście, musi to być demokracja ludowa wyższego poziomu kwalifikacyjnego — systemowo działające organizacje społeczne i partie. Jaka jest rola organizacji społecznej i partii politycznej? Organizacja społeczna nie może mieć innego celu niż osiągnięcie celu społeczeństwa — rosnącego dobrobytu, wolności i bezpieczeństwa życia obywateli. Organizacja starannie śledzi stan funkcjonalności państwa i mobilizuje społeczeństwo do utrzymywania wysokiej zdolności machiny państwowej do zaspokajania potrzeb społeczeństwa i obywateli. Partia — to ta sama organizacja społeczna, która wykonuje misję demokracji ludowej bardziej fachowo, stale i w perspektywie pozytywnego rozwoju oraz doskonalenia celu społeczeństwa. Partie powstają jako ruchy społeczne demokracji ludowej, rozwijając się do wyższego fachowego poziomu działalności społecznej. Gdyby nie światowa moda na politykę partyjną, bez partii można by się obejść. Współczesne partie powinny pozbyć się zasadniczo błędnych ambicji zdobycia władzy w celu realizacji programów w warunkach stałego systemu politycznego władzy. Prawdziwą, pożyteczną dla społeczeństwa rolą partii jest przygotowanie i promowanie w strukturach wyborczych i rządowych wykwalifikowanych i sumiennych obywateli-osobowości, którzy potrafią jak najlepiej wykonywać rolę deputowanego i urzędnika oraz rozumieją pracę jedynego organizmu państwowego. Jeśli partia nie zdołała spełnić oczekiwań społeczeństwa lub nie zrealizowała zobowiązań programowych, de facto zawsze obniża się do poziomu przeciętnej organizacji społecznej lub kończy działalność. Jaka jest rola obywatela? Nikt nie może zmusić obywatela do wzorowego przestrzegania Konstytucji, praw i czynienia aktu demokracji ludowej. Musi on robić to dobrowolnie, osobiście dla siebie i jednocześnie dla wszystkich, jeśli chce mieć możliwość zarobienia na zasób jakościowego dobrobytu, być duchowo wolnym, szczęśliwym i chronionym. Akt demokracji ludowej — to zrozumienie funkcji państwa, propozycja doskonalenia tej funkcji osobistym pomysłem oraz wspieraniem akcji organizacji społecznych w celu realizacji projektów doskonalenia funkcjonalności państwa. Bardzo ważne jest, aby społeczeństwo przekazywało władzy wyborczej i państwu nie pełnomocnictwa, a zadania funkcjonalne, mając wpływać przede wszystkim na funkcje machiny państwowej. P.S. Ukraińskie społeczeństwo, niestety, nie jest gotowe zrozumieć życiowej ważności prawdziwej demokracji ludowej, a tym bardziej nie może samo tak się zorganizować. Niejeden z nas nie doczyta tego tekstu do końca lub odbierze go jako fantazję autora. A niektórzy zrozumieją i prawdziwie przejmą się ideą zmiany systemu politycznego za pomocą demokracji ludowej. Oznaczać to będzie, że oświata państwowa jest potrzebna Ukraińcom i przyniesie swoje owoce.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fakt elektronicznego deklarowania majątku i dochodów w świetle koncepcji czterech poziomów rozwoju duchowego człowieka

Elektroniczne deklarowanie majątku przez wysokich rangą urzędników potwierdziło nie tylko ilość, cenę majątku i rozmiar fortun, ale także poziom moralności i pobudek naszej elity politycznej. W tym ostatnim być może tkwi większy sens niż w tym, że społeczeństwo zobaczyło ich „niebotyczne” zyski. „Elita” społeczeństwa w warunkach dwudziestopięcioletniej walki narodu ukraińskiego o umocnienie państwowości Ukrainy nie zapominała dbać o własne kieszenie i sumiennie okradała państwo oraz nas wszystkich, stwarzając zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego Ukrainy. Zresztą, jeszcze Konfucjusz mówił, że wstyd być bogatym, gdy naród cierpi niedostatek. Naszym wysokim urzędnikom i deputowanym, być może, nie jest wstyd. Ich majątki potwierdzają ich niską moralność. Pojawia się pytanie: czy w warunkach braku umiaru w zdobywaniu dóbr materialnych i braku moralności człowiek będzie osobowością? W poszukiwaniu odpowiedzi zwróćmy się do klasyków filozofii. I. Kant, G. Hegel, F. Nietzsche w sposób uzasadniony twierdzili, że osobowość wyrasta z moralności. Osobowość u Kanta to człowiek, który nie tylko przestrzega absolutnego prawa moralnego, ale także działa zgodnie z nim. Hegel nalegał na to, że osobowość musi podporządkować swoje osobiste potrzeby obiektywnym potrzebom społeczeństwa. Najbardziej bezlitosny wobec szumowin społeczeństwa był Nietzsche, który nazwał przeciętnego człowieka pasożytem, pragnącym żyć z miłości, ale niezdolnym do tworzenia miłości. Zatem, z jednej strony, zdolność do kierowania się interesami społeczeństwa, a z drugiej — wysoka moralność — to niezbędne cechy osobowości. Na podstawie dorobku klasyków można bez wahania wyciągnąć wniosek: nasza polityczna „elita”, część urzędników państwowych i wysokich rangą urzędników jednoznacznie nie osiąga poziomu osobowości. Zresztą, od Platona znana jest myśl, że na stanowiska państwowe można mianować tylko osoby o złotych zdolnościach, tych, którzy nie rozmieniają się na korzyści, a kierują się interesami społeczeństwa, są wzorem sprawiedliwości, mówiąc współczesnym językiem — osobowości. Stepan WOŁKOWECKI, przewodniczący Iwano-Frankiwskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy I—II kadencji; Wołodymyr SABADUCHA, kandydat nauk filozoficznych, docent, członek Zarządu Ługańskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, Ługańsk—Iwano-Frankiwsk Co robić? Wieczne pytanie. Czekać od „elity” na przejrzenie i moralne oczyszczenie — to wykazywać się dziecięcą naiwnością. Trzymać ich przy władzy — to znaczy stwarzać warunki dla dalszej degradacji Ukrainy. Ci ludzie okradli miliony obywateli, którym przysięgali wiernie służyć, doprowadzili ich do nędzy, a część z nich, zdolnych i energicznych, zmusili do szukania lepszego losu za granicą. Ile było programów-projektów dotyczących odrodzenia Ukrainy? Nieszczęśni reformatorzy zapewniali, że mamy wszystko do odrodzenia: zasoby naturalne, ziemię, pracowitych ludzi. Ale cud gospodarczy nie następuje. Dlaczego? Ziemia, zasoby, potencjał gospodarczy, siła robocza — to wszystko przesłanki. Głównym czynnikiem odrodzenia są osobowości, zdolne działać zgodnie z interesami społeczeństwa. A masy krytycznej osobowości wśród politycznej „elity”, wysokich urzędników u nas do tej pory nie ma. Potwierdziło to elektroniczne deklarowanie, które należy postrzegać jako badanie socjologiczne. Jak widzimy, wśród nich przeważają przeciętności. Sytuacja po ogłoszeniu wyników deklarowania to sprawdzian dla społeczeństwa obywatelskiego na obecność w nim masy krytycznej osobowości, która nie tylko poprowadzi walkę z korupcjonistami, ale musi zmienić sytuację społeczno-polityczną i moralną w społeczeństwie. Analizą faktu elektronicznego deklarowania powinny zajmować się nie tylko odpowiednie organy w warunkach ogólnoukraińskiego wsparcia, ale także filozofowie. A czy nie czas zrewidować egalitarną, antynaukową koncepcję osobowości, która twierdzi, że każdy człowiek jest osobowością? W świadomości społecznej do dziś panuje mit o tym, że każdy jest osobowością. Szczególnie ten punkt widzenia był kultywowany w czasach radzieckich. Przypomnijmy powiedzenie Gorkiego: „Człowiek — to brzmi dumnie”. Maszyna ideologiczna w tamtych czasach pracowała potężnie i to absolutnie nienaukowe twierdzenie zakorzeniło się nie tylko w świadomości przeciętnego człowieka, ale stało się jedną z komunistycznych dogmatów. Komuniści, jak i we wszystkim innym, chciane brali za rzeczywiste. Uważamy, że teza o tym, że każdy człowiek jest osobowością, jest nie tylko nienaukowa, ale i szkodliwa. Skomentujemy te wyobrażenia z pozycji współczesnych teorii filozoficznych o człowieku. W latach 80. ubiegłego stulecia w warunkach upadku imperium radzieckiego u wykładowcy katedry filozofii marksistowsko-leninowskiej Ługańskiego Uniwersytetu Maszynowego (obecnie Wschodnioukraiński Narodowy Uniwersytet imienia Wołodymyra Dala, m. Siewierodonieck) Ołeksandra Fenohęnowycza Hreczanego (1934—2002) narodziła się „antyludzka” koncepcja, zgodnie z którą człowiek może znajdować się na jednym z czterech poziomów rozwoju duchowego: 1) człowiek zależny (niewolnik własnych nierozwiniętych potrzeb, albo człowiek cielesny); 2) przeciętny (działa zgodnie z własną korzyścią ekonomiczną, polityczną, prawną, co pozwoliło znanym filozofom i pisarzom nazwać go chamem (W. Łypynśkyj, D. Mereżkowski), biesami (F. Dostojewski), a nawet Antychrystem (W. Sołowjow); 3) osobowość (działa zgodnie z potrzebami drugiego człowieka, państwa, społeczeństwa); 4) geniusz (kieruje się ideałami dobra, piękna i sprawiedliwości). Ta koncepcja dowodziła, że najgłębszą istotą człowieka jest jego skłonność do życiowej aktywności, i poddała w wątpliwość panujący punkt widzenia, że każdy radziecki człowiek jest osobowością. Koledzy-filozofowie jak jeden mąż zaczęli krzyczeć, że to nie tylko antyhumanitarna koncepcja, ale faszystowska idea i autor nie ma prawa klasyfikować ludzi. Koncepcja napotkała emocjonalny, zawodowy, polityczny i administracyjny opór, być może dlatego, że naocznie zademonstrowała prawdziwy portret państwa radzieckiego: kraju niewolników i przeciętniaków, gdzie osobowości uważano za wrogów i prześladowano. Autora koncepcji wykluczono z szeregów KPU i przedterminowo wysłano na emeryturę, aby nie przeszkadzał w procesie komunistycznego wychowania młodzieży. Bez wątpienia w kontekście wzajemnych relacji, w aspekcie psychologicznym, społecznym, prawnym i politycznym, do każdego człowieka należy odnosić się jak do osobowości — to prawo życia. Jednakże stosunku nie należy mieszać z ludzką istotą, która polega na moralnych i duchowych cechach. Niemniej musimy zrozumieć, że ze względu na swoje cechy nie każdy człowiek osiąga poziom osobowości, a dlatego wybierać deputowanych ludowych i mianować na stanowiska w organach władzy państwowej, na stanowiska kierowników przedsiębiorstw państwowych, instytucji, organizacji można tylko osobowości. Reformy na Ukrainie są hamowane nie w ostatniej kolejności dlatego, że filozofowie nie wyjaśnili społeczeństwu, a w szczególności elicie politycznej, że jakiekolwiek zmiany muszą zaczynać się od moralnego i duchowego oczyszczenia, które powinno poprzedzać reformy gospodarcze, polityczne i prawne. Odmowa filozofów od hierarchicznego rozumienia ludzkiej istoty drogo kosztuje samych filozofów: utracili status nosicieli prawdy, duchowych i intelektualnych liderów. Jeśli szukać winnego, to w tej sytuacji winni są filozofowie. To oni nie sformułowali kryteriów: kto jest kim? Jednak znana jest prawda, że jeśli ślepi prowadzą ślepych, to… Rozważmy problem: skąd może wziąć się masa krytyczna osobowości? Ich brak w ukraińskim narodzie można przypisać temu, że imperium rosyjskie, a potem radzieckie (jako odmiana rosyjskiego), planowo je niszczyło, ponieważ rozumiało ich znaczenie w życiowej aktywności narodu. Uwzględniamy ten fakt, ale badamy problem dalej. Osobowości nie spadają z nieba, wychowuje się je w szkole. Dzisiaj szkoła jest w stanie reformowania, jednak z pozycji proponowanej koncepcji nadal wychowuje przeciętniaków. Wniosek: trzeba zaczynać od szkoły. A skąd weźmie się nauczyciel-osobowość, jeśli kandydaci i doktorzy nauk pedagogicznych, psychologicznych i filozoficznych nie uznają hierarchicznego charakteru ludzkich zdolności. Pod pozorem humanizmu uczeni zaprzeczają koncepcji czterech poziomów duchowego rozwoju człowieka, i to w czasie, gdy nie ma ani jednej pracy, która dowodziłaby, że każdy człowiek jest osobowością. To twierdzenie ma czysto ideologiczne pochodzenie. Powstało na żądanie mas i przeciętnego człowieka, jest produktem kolektywnej nieświadomości, która uformowała się w epoki Oświecenia i Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Z drugiej strony, koncepcja poziomów duchowego rozwoju naświetla to, że daleko nie wszyscy filozofowie kierują się prawdą i interesami społeczeństwa. Filozofowie powinni byli powiedzieć, że zasada „każdy człowiek jest osobowością” nie jest naukowym, a ideologicznym hasłem. Trzeba rozróżniać humanitarne podejście do człowieka od naukowego rozumienia ludzkiej istoty. Nasze doświadczenie propagowania hierarchicznej koncepcji osobowości zaświadcza, że naukowcy nie mają argumentów na jej zaprzeczenie: ona ich szokuje. Niektórzy z nich otwarcie pytają: „A do jakiego poziomu pan siebie zalicza?”. Wychodzi całkiem dziecinnie. Problem naukowy przekształca się w psychologiczną konfrontację. Proponowana hierarchiczna koncepcja nie jest sprzeczna z chrześcijańskimi poglądami na ludzką istotę, ponieważ chrześcijaństwo stoi na hierarchicznych pozycjach i wyodrębniło cielesnego, duszewnego (zewnętrznego) i duchowego (wewnętrznego) człowieka, którego nazwało doskonałym i osobowością. Sens życia człowieka ta koncepcja widzi w zbliżaniu się do doskonałości. Zatem z pozycji chrześcijaństwa osobowość to moralnie doskonały człowiek. Według chrześcijańskiej tradycji pierwiastek duchowy jest pierwotny, zatem cielesny człowiek (człowiek masy) nie miał prawa decydującego głosu. A dlatego podczas Wielkiej Rewolucji Francuskiej kolektywna nieświadomość ogłosiła wszystkich osobowościami i zrobiono to rękami filozofów. To odpowiedź na pytanie: dlaczego w filozofii nie ma pracy i filozofa, którzy dowodziliby, że każdy człowiek jest osobowością. Antynaukowe i jednocześnie antychrześcijańskie twierdzenie „każdy człowiek jest osobowością” przypadło do gustu także filozofii marksistowskiej. Ta egalitarna koncepcja dała możliwość dojnej i kucharcze dojść do władzy. Według tej samej „humanitarnej” zasady współcześni ukraińscy niemoralni przeciętniacy otrzymali legitymowane prawo bycia deputowanymi ludowymi i zajmowania stanowisk państwowych. Filozofia marksistowska pod pozorem „jedynie słusznej nauki” zniszczyła u humanistów krytyczny stosunek do prawdy, człowieka i samych siebie w szczególności. Czasy się zmieniają, a mit nadal panuje w świadomości społecznej. Nawet ci, którzy próbują reformować tę czy inną branżę, nie rozumieją, od czego zaczynać. Co mamy dzisiaj? System sądowy zgnił, gospodarczy, polityczny i informacyjny są podporządkowane oligarchom-przeciętniakom. Wszystkie sfery życia społecznego przenika korupcja. Społeczeństwo oplotli niemoralni przeciętniacy w warunkach niedojrzałości społeczeństwa obywatelskiego. Przeciętniacy to nowotwór części poradzieckich republik. Ten nowotwór można pokonać tylko odrodzeniem moralności i nowymi filozoficznymi wyobrażeniami o istocie człowieka. I tutaj swoje słowo powinien powiedzieć Instytut Filozofii NAN Ukrainy imienia Hryhorija Skoworody. (Dla informacji zauważmy, że Skoworoda, ukraiński Sokrates, uznawał hierarchiczny charakter ludzkich cech i wyodrębniał trzy poziomy duchowej dojrzałości człowieka). Jednak filozofowie milczą, bo stoją na „humanistycznych” pozycjach i tak „kochają” człowieka, że nie mogą mu powiedzieć, kim jest ze swojej istoty. Filozofowie wyrzekli się ludzkiej istoty, której poznanie może zachwiać ich iluzorycznymi wyobrażeniami o samych sobie. Niemniej u zarania ukraińskiej niepodległości były zastępca dyrektora Instytutu Filozofii, doktor nauk filozoficznych Serhij Krymski (02.06.1930—30.06.2010) ostrzegał, że jakichkolwiek reform nie robi się tylko ekonomicznymi czy politycznymi środkami. W głębi reform muszą leżeć moralno-duchowe czynniki. Niestety, nawet filozofowie nie usłyszeli tych wniosków, nie mówiąc o elicie politycznej. Jak długo czekać? Społeczeństwu dzisiaj brakuje osobowości, które kierują się interesami społeczeństwa, a my nadal stoimy na populistyczno-humanistycznej pozycji: „Każdy człowiek jest osobowością”. Ta „naukowa zasada” daje wolną drogę przeciętniakom i populistom wszystkich politycznych barw. Pod ich „rządami” Ukraina straciła swój potężny intelektualny, naukowy, ekonomiczny potencjał i znalazła się na granicy przetrwania. Oto cena twierdzenia, że każdy człowiek jest osobowością. Rozumiemy, że koncepcja poziomów duchowego rozwoju nie tylko dotyka ambicji elity politycznej, ale i wielu intelektualistów. Przywraca ona do życia hierarchiczną koncepcję rozumienia ludzkiej istoty, która leżała u podstaw poglądów Konfucjusza, Platona, Arystotelesa, apostoła Pawła, Ojców chrześcijańskiego Kościoła Grzegorza z Nazjanzu, Aureliusza Augustyna, Tomasza z Akwinu, chrześcijańskich myślicieli, ale została zdeptana przez trzeci stan podczas Wielkiej Rewolucji Francuskiej nie bez udziału filozofów. Nawiasem mówiąc, problem panowania przeciętniaków to nie tylko ukraiński problem. Ostatnie wybory w USA, pojawienie się „centrów” rozpowszechniających fałszywe wiadomości i ich rola w zwycięstwie Trumpa, zuchwała kremlowska propaganda mówią o tym, że przeciętny człowiek, te współczesne „biesy” za pomocą internetu otrzymały dodatkowy zasób w manipulowaniu świadomością społeczną i ruszyły do ataku. Podobna sytuacja była w Europie w latach 20.—30. XX wieku, co zakończyło się dojściem do władzy Mussoliniego, Hitlera, Stalina. Przeciętny człowiek na początku XXI wieku ruszył do nowego ataku na moralność, osobowościowe i demokratyczne wartości ludzkiego bytu. Ale filozofowie i psycholodzy nie spieszą się z zaprzeczeniem antynaukowej koncepcji o tym, że każdy człowiek jest osobowością. Jesteśmy przekonani, że koncepcja poziomów duchowego rozwoju człowieka zdoła stworzyć światopoglądowy fundament dla pokonania panowania przeciętniaków we wspólnocie ludzkiej, stawiając przed każdym pytanie: kto jest kim pod względem swojego duchowego potencjału i wyników działalności, albo jak powiedziano w Piśmie Świętym: „Po owocach ich poznacie ich”. Zapraszamy humanistów, filozofów, intelektualistów, polityków, działaczy społecznych do dyskusji. Uważamy, że przyczyni się ona do moralnego oczyszczenia społeczeństwa i uświadomienia konieczności wybierania do władzy szlachetnych obywateli.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

opracowano konkretne, skuteczne środki. Wszystko uwzględniono, zaangażowano niezbędne organizacje i instytucje twórcze oraz naukowo-badawcze, trwały poszukiwania zasobów finansowych i materialnych. W ciągu niespełna dwóch miesięcy wszystko wykonano. W grudniu 2006 roku na brzegu Dniestru, w centrum wsi Unguri, odbyło się wspaniałe święto, podczas którego uroczyście otwarto muzeum, w którego organizacji wielką pracę wykonał dyrektor Muzeum Olhy Kobylańskiej w Czerniowcach, pisarz, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Wołodymyr Wozniuk, a stelę i popiersie wykonał oraz zainstalował członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy Dmytro Horszkowski. Delegacji obwodu na wszystkich uroczystościach w bratnim państwie przewodniczył Ostap Sawczuk, człowiek czynu, odpowiedzialności i wysokiego smaku artystycznego. A ileż ciekawych, niebanalnych przedsięwzięć ma na swoim koncie jako przewodniczący obwodowej „Proświty”. On i najbardziej aktywni proświcianie zawsze są tam, gdzie czci się wybitnych Ukraińców, gdzie mowa o umacnianiu ojczystego języka ukraińskiego, ludowych zwyczajów i tradycji, gdzie wspiera się ideę narodową, wszystko to, co nasze, ojczyste, ukraińskie. Dlatego też naturalne jest, że jako jeden z najaktywniejszych członków „Proświty” został odznaczony jej najwyższym wyróżnieniem – medalem „Budowniczy Ukrainy”. To tylko kilka akcentów życiowego i twórczego portretu Ostapa Wasylijowycza Sawczuka. Nie wyobraża sobie życia bez ukochanej pracy, bez bliskich, przyjaciół. Przeżył wiele osiągnięć i, niestety, niepowetowane straty. Lecz dziś jest szczególną datą w kalendarzu jego życia, które upiększa swoją dobrą duszą, otwierając ją przed ludźmi, których kocha, szanuje i ceni. A ludzie cenią jego talent, własny scenariusz życia bukowińskiego inteligenta. P.S. Naręcze szczerych gratulacji i życzeń z okazji 70-lecia dla Ostapa Wasylijowycza SAWCZUKA, atamana bukowińskich prośwician, przesyłają ludzie myślący podobnie w kwestii idei ukraińskiej, współpracownicy w sprawach, przyjaciele z ducha. Niech Bóg daje zdrowie, natchnienie, wytrwałość na długiej życiowej drodze. Mnoga leta! Bądźmy! Żyjmy! Twórzmy! Syn obejmował ją zielonymi liśćmi, I wiatrem szeptał: „Wróciłem… Czemuż płaczesz, mamo? Pora już późna, Idźże spać. Przyśnię ci się…” Wspaniałe poezje sióstr Hwozdeckich – Albiny i Kariny. Swoimi utworami ucieszyli Denis Kondratenko, Kateryna Melnyk, Karina Heraszczenko, Antonina Owczarenko, Kristina Czernenko, Denis Moskalenko. Na uwagę zasługują także utwory prozatorskie. Uczestników spotkania oraz młodych konkursowiczów powitała również zastępczyni przewodniczącego jury konkursu literackiego, przewodnicząca Rady Weteranów rejonu romeńskiego, córka poety Josypa Dudki, Nadija Karpenko. Zwyciężczyniami konkursu zostały Albina Hwozdecka (klasa 2, Szkoła Ogólnokształcąca w Mykołajiwce) oraz Antonina Owczarenko (klasa 9, Szkoła Ogólnokształcąca w Perechrestiwce). Dzieciom wręczono dyplomy konkursu, zbiór poezji i prozy Josypa Dudki „Zew drogi” oraz właśnie wydany zbiór „Nasze katedry dusz”, do którego weszły utwory zwycięzców konkursu. Ozdobą święta były pieśni w wykonaniu uczniów Wielkobubniwskiej Dziecięcej Szkoły Muzycznej Nazara Płużnyka i Liny Panczenko (nauczyciel O. W. Pereszywajło), uczennicy Bobryckiej Dziecięcej Szkoły Muzycznej Władysławy Jurczenko (nauczyciel N. W. Hreczana) oraz czytanie przez młodych konkursowiczów własnych utworów. Przez czarne muły kłamstwa, Wiem, wyrosną kwiaty prawdy. (J. Dudka) Wyrastają młodzi patriotyczni Ukraińcy, zjednoczeni soborowością dusz w miłości do ojczystej ziemi, do pokoju nad błękitnookim niebem Ukrainy! I niech się dzieje co chce – choć kamienie, choć grad Na naszą ziemię spadają z nieba, Za wszelką cenę nam bardzo trzeba Na kamieniu swój wyhodować sad! (Jewhenija Baranowska) Niech więc spełniają się wszystkie marzenia i nadzieje naszych dzieci! Na zakończenie spotkania uczestnicy przeszli świątecznym pochodem i złożyli kwiaty pod pomnikiem T. H. Szewczenki w mieście Romny.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Scenariusze dobra

Wasyl WASKAN, członek NSPU, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Oto zatem słowo o Ostapie Sawczuku — zasłużonym działaczu sztuki Ukrainy, laureacie obwodowej nagrody literacko-artystycznej im. Sydora Worobkewycza, kierowniku artystycznym obwodowej filharmonii, przewodniczącym obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Wszedł on na bukowiński artystyczny firmament pewnie i naturalnie. Takich nie trzeba ciągnąć. Tacy nie przebijają się łokciami, lecz wchodzą w drzwi, które potem się nie zamykają, bo tacy są potrzebni wszystkim i zawsze. Nie zauważa się ich, gdy są, a katastrofalnie ich brakuje, gdy są nieobecni lub gdy ich już nie ma. Ostap Sawczuk w życiu kulturalnym regionu zajmuje swoje, widoczne i opatentowane miejsce reżyserii dobra. Naturalna inteligencja, przesiąknięta kicmańskimi tradycjami i zasadami duchowości, korzystnie wyróżnia go w każdym rzędzie kulturalnego prezydium, kierując go w sam środek, i to właśnie potem jego niezmienne „Bądźmy! Żyjmy!” kończy każde święto, które bez niego, Ostapa Wasylijowycza, mogłoby się nie odbyć. Wspominam swój wieczór autorski w filharmonii. Mnóstwo wielkich i małych problemów, którymi trzeba było się przejmować, jakby zanurzyło się w cudownie wyreżyserowanym święcie. On, Sawczuk, słuchał moich rozważań o tym wieczorze, o uczestnikach, zaproszonych gościach, elementach widowiska, uśmiechał się przyjemnie, lecz tajemniczo, a w głębi dobrych, mądrych i łagodnych oczu błyszczało żywym płomykiem to, co potem zeszło na scenę, przemówiło, zaśpiewało, zakwitło. Utalentowanie skoordynował poprzez oryginalny scenariusz i wspaniałą prowadzącą, artystkę Marię Fantuch, występy wybitnych wykonawców utworów autora. Brzmiały piosenki estradowe, kameralne, śpiewały chóry i zespoły, obdarowywali piosenkami soliści, brzmiała poezja autora. Prawie cztery godziny obcowania z przepełnioną salą wielbicieli twórczości nie tylko autora, ale i reżysera, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Ostapa Sawczuka. Widz przychodzi, by nacieszyć się widowiskiem, a tworzy je prawdziwy maestro, wspaniały reżyser, subtelny znawca nie tylko scenicznej klasyki, ale i tajemnic gatunku oraz bukowińskiej szkoły artystycznej. Takich szczęściarzy, jakim tamtego wieczoru byłem ja, w Czerniowcach i na Bukowinie jest wielu, bo scenariusze oryginalnych świąt artystycznych, dedykowanych twórcom, którzy wnoszą swój wkład w skarbiec bukowińskiej kultury, jej oryginalnych tradycji, to owoc pracy Ostapa Sawczuka. Albo taki moment. Rodziła się książka piosenek kompozytora i wykonawcy, zasłużonego artysty Ukrainy Iwana Derdy do słów autora tych wierszy „Nieśmiertelna moja Ukraino”, zawierająca dziesięć piosenek o patriotycznym brzmieniu. Ostap Sawczuk pisze słowo wstępne razem z narodowym artystą Ukrainy, laureatem Nagrody Szewczenkowskiej Andrijem Kusznirenką i akademikiem Kostiantynem Popowyczem. Opracowuje scenariusz i organizuje prezentację piosenek w Domu Pisarzy Ukrainy. Dzięki jego talentowi organizatorskiemu i artystycznemu ciepłego kwietniowego wieczoru w pozłacanej sali NSPU w obecności elity ukraińskiego pisarstwa na ulicy Bankowej, naprzeciwko pałacu prezydenckiego, zabrzmiały utwory bukowińskich autorów. Nie zapomniano też o jeszcze jednym wydarzeniu o znaczeniu międzynarodowym. W 2006 roku wspólnymi siłami towarzystw kulturoznawczych Bukowiny i Mołdawii opracowano projekt upamiętnienia w ukraińskich społecznościach sąsiedniego państwa sławnych Ukraińców. Rząd Mołdawii nadał liceum we wsi Unguri w rejonie oknickim imię Olhy Kobylańskiej. Podjęto decyzję o otwarciu we wsi, gdzie mieszka 99% etnicznych Ukraińców, muzeum O. Kobylańskiej, ustawieniu pamiątkowej steli oraz popiersia Górskiej Orlicy. Towarzystwo Kultury Ukraińskiej Mołdawii zwróciło się do obwodowego oddziału towarzystwa „Ukraina—Mołdawia” z prośbą o udzielenie pomocy, ponieważ Czerniowce są centrum dziedzictwa literackiego sławnej pisarki. Ostap Sawczuk, który właśnie objął obowiązki naczelnika wydziału kultury obwodowej administracji państwowej, niezwłocznie podpisał rozporządzenie, zgodnie z którym Ludmiła ROMEN, członek NSPU, laureatka nagród literackich imienia Ołeksandra Olesia oraz Anatolija Pohribnego Imię Josypa Mychajłowycza Dudki – ukraińskiego poety, gorącego patrioty Ukrainy, Nauczyciela przez wielkie „N” znane jest nie tylko na ziemi romeńskiej, ale i daleko poza granicami Ukrainy. Przemilczany za życia, piętnowany i ścigany, bez dostępu do wydawnictw i twórczej samorealizacji, pozostawał i pozostaje światłem prawdy i bezgranicznej miłości do życia, do rodzinnych brzegów Suły, do kraju, do Ukrainy! Ceną poświęcenia, mimo wszystkich ziemskich cierpień, które przypadły mu w udziale, w każdej chwili pracował nad słowem i tym słowem wytyczył nam drogę do nas samych. …bolesną trwogę o naszą drogę, O ojcowskie pole, o rodzinne doliny, O flagę, o kwiat, o kiść kaliny, O każdy twój oddech, O rodzinnego słowa piękno pełnobrzmiące — W sercu będę niósł i szczęście, i mękę. I to jego słowo odzywa się życiodajną siłą, która pozwala rosnąć młodym pędom. Dla życia, dla odnowy — Czuwaj, czuwaj!.. Podnoś czym prędzej Na jasnych źródłach miłości — Sobory jasnych, uczciwych dusz!.. Sto lat po jego urodzeniu twórcza inteligencja, proświcianie obwodu sumskiego wspólnie z Romeńską Rejonową Administracją Państwową dla młodzieży szkolnej zainicjowali konkurs literacki imienia Josypa Dudki „Sobory dusz”. Na Dzień Jedności odbyło się nagrodzenie uczestników pierwszego konkursu — około 30 dzieci — uczniów ogólnokształcących placówek oświatowych rejonu z Mykołajiwki, Perekopiwki, Bobryka, Hajiw, Pustowijiwki, Perechrestiwki, Andrijasziwki, Anastasiwki, Wełykich Bubniw, Pohożej Krynyci, Smiłego oraz Chmełowa. Przewodnicząca jury, poetka Ludmiła Romen, podsumowując konkurs, odnotowała wysoki poziom prac dziecięcych, ich głęboką treść, patriotyczne nastawienie i Jeśli pragnąć pozostawić pisemne świadectwa o ludziach niezwykłego losu i talentu, to muszę przyznać, że nie nadążam czasem za biegiem wydarzeń. A porządnych ludzi w życiu spotkałam niemało i są oni warci niejednego wiersza w czasopiśmie czy książce. Staram się więc nadrobić stracony czas, aby uzupełnić galerię swoich bohaterów, póki oni sami mogą ocenić to, co udało się uchwycić z życia, i ogrzać to, co się zobaczyło, dobrym i świeżym słowem.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Budujmy sobory dusz!

Przewodnicząca jury konkursu L. Romen oraz córka J. Dudki N. Karpenko nagradzają młodą zwyciężczynię jedność w miłości do rodziny, narodu oraz Ukrainy. Utwory zwycięzców pierwszego konkursu, który odbył się w listopadzie-grudniu 2016 roku, przedstawiono na stronach zbioru „Nasze sobory dusz”. Niemało młodych talentów zgłosiło swoje prace, czym ucieszyło członków jury. Dzieci współczesnej Ukrainy bardzo dorosły. Temat wojny, ludzkich cierpień, rozerwanych, rozrzuconych losów, utraty bliskich i krewnych jest głównym przeżyciem autorów. „Jestem jeszcze młodą dziewczyną. Lecz już umiem kochać i nienawidzić. Kocham swój kraj, ojczystą ziemię, swoją rodzinę, przyjaciół, szkołę… A nienawidzę wojny. Teraz wiem, ile smutku i cierpienia przynosi ona ludziom. Wierzę, że nadejdzie czas, kiedy wszyscy ludzie na planecie zjednoczą się w walce ze złem i zwyciężą. Na Ziemi zapanuje pokój, miłość i dobro!” Tak pisze Tetiana Zahorułko, uczennica szkoły w Anastasiwce. Wiersz „Jabłoniowy kwiat” Ludmyły Riabenko — bolesny, przejmujący, artystycznie obrazowy — wzrusza do głębi duszy. Syn zginął… Powrócił do matki wiosną jabłoniowym kwiatem…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Przeklęta wojna nie ustępuje!

Marharyta DOWHAN Zdjęcia Serhija BORYSOWSKIEGO Niełatwa rozmowa Prawnik i prawoznawca, żołnierz ATO rodem z krainy Szewczenki, Wasyl Staryk, walczył od 2014 roku! Już odwalczył swoje. Cieszy mnie poważną rozmową. W krótkim czasie wiele zrobiono dla stworzenia naszych Sił Zbrojnych. W czasie gdy moskal napadł, mieliśmy w jednostkach bojowych tylko 5 tysięcy ludzi. Choć oficjalnie — dla statystycznej pokazówki — pisano 180 tys. I w ciągu dwóch lat na Ukrainie wreszcie stworzono i tworzy się nowoczesną, zdolną do walki armię. Z panem Wasylem rozmawiamy obok gabinetu lekarza Ihora Stanisławowycza Sawki, ordynatora kliniki urazów. Wasyl przyprowadził do niego swoją mamę z problemem kolan, a Ihor Stanisławowycz nikomu nie odmawia, gdy trzeba, nawet nocuje w szpitalu. Rozmawiając z Wasylem, widzę, jak do sali naprzeciwko wwożą chłopaka, na którego czekam, o którym usłyszałam jeszcze jesienią… Odważny syn Ziemi Lwowskiej Nie zdążyłam wyjść z terenu szpitala, jak usłyszałam, że wśród rannych przywieźli chłopaka bez nóg, bez ręki, ślepego… Wchodzę do 8 sali traumatologii, do niego, do Romana Maksymcia, chłopaka z Ziemi Lwowskiej, ze wsi Dawidiw w rejonie pustomyckim. Na łóżku i obok łóżka na podłodze części pierwszej protezy — taka sobie szpitalna egzotyka. Byli protetycy z Włoch, czy Roman tam jedzie? A on żartuje: nie ma nafty na samolot… Pierwsze protezy może nasze zrobią… Poniżej łokcia nie ma prawej ręki, amputowana stopa lewej nogi, prawej nie ma powyżej kolana, lewe oko zupełnie nie widzi… Roman prosi, by podejść bliżej — z bliska prawym okiem trochę widzi. Jego uratowali Romanowi lekarze kliniki Fiłatowa w Odessie. Po raz kolejny przypomina się Marjinka. Właśnie tam, na pozycji, trafił pod ostrzał, ranny miną, która wybuchła. Dalej nic nie pamięta. To już potem żołnierzowi batalionu „Donbas—Ukraina” opowiedzieli o pierwszej pomocy medyków „Alfy” (tak nazywa się wojskowy kontrwywiad), wtedy trafił do szpitala polowego w Kurachowem, potem — do Dniepru, Roman Maksymeć i Mychajło Kuczer do Odessy, teraz — w Kijowie. Przez cały ten czas był w śpiączce. Twarz Romana podziurawiona prochem, w ciemnych plamach. Chudy. Ale z twarzy nie schodzi uśmiech, ciągle żartuje. Wolontariusze przynieśli kawę. Na życiodajny aromat zebrali się chłopcy — sąsiedzi z sali. A do Romana znowu dzwonią. Mama! Powiadamia, że ktoś z rodziny wybiera się do niego do stolicy… Minął czas, obecnie Roman jest już w Irpieniu, w nowym centrum rehabilitacyjnym szpitala. Tam jest więcej przestrzeni. Więcej doskonałego sprzętu rehabilitacyjnego, wózków. W sali jest ich tylko dwóch. Mamie powiedział, żeby na razie nie przyjeżdżała, mówiąc, że nie ma sensu. A tak naprawdę domyślam się, dlaczego Roman nie chce, żeby mama przyjeżdżała. Żeby serce jej nie pękło. „Od siedmiu lat — kołchoźnik” Sąsiad Romana naprzeciwko — Mychajło Kuczer — ma problemy z nogami. Są w żelastwie. Jest z rejonu myroniwskiego na Kijowszczyźnie, z Małego Bukryna rodem. Mychajło opowiada: rodzice byli kołchoźnikami i on od siedmiu lat w kołchozie pracował! „Patyczki” (dniówki) zarabiał. A teraz, kiedy „głowa obecnego moskiewskiego kołchozu” ruszył na ziemie niepokornych Ukraińców, poszedł Mychajło na wojnę. Na poligonie „Desna” wyuczył się na sierżanta, został celowniczym-operatorem bojowego wozu piechoty-2 (BMP-2). W styczniu 2015 roku młody sierżant 93. samodzielnej brygady piechoty zmechanizowanej spotkał się z wrogiem. Pierwsza bitwa w Opytnem… „Ale na tym — kropka… — jakoś szorstko powiedział Mychajło i zamknął się w sobie, a po pauzie kontynuował: — Miałem przyjaciela — afgańczyka. Mówił, że napatrzył się tam strasznych rzeczy, ale takiego, jak tutaj, teraz, nie było — czysta podłość i najnowsza zabójcza technika”. * * * Mnie jakoś przywitał krymczanin Ihor, obecnie połtawianin! Przeczytał mi do słuchawki telefonu Szewczenkowy „Sad wiśniowy koło chaty…”. A potem powiedział: „Miałem prababcię Annę, nauczycielkę. Z „Kobziarzem” się nie rozstawała. To ja po niej taki”. Silne korzenie ma nasz naród. Podleczył się — i znowu do służby wojskowej Moi rozmówcy Wiktor i Luba Batiszczewowie. Wiktor urodzony w Zabajkalu, w tajdze. Dawna tragiczna historia wielu ukraińskich rodzin… A w niedawnej przeszłości — cyborg, obrońca lotniska w Doniecku. W obronie Ukrainy stanął 20 sierpnia 2014 roku. „Batja” — to jego pseudonim w 93. brygadzie. Szalony ostrzał moździerzowy 18 stycznia 2015 roku i ciężka kontuzja. Niemieckim pojazdem opancerzonym (MAN) wywieźli Wiktora spod ostrzału, a potem samolotem — do Dniepru, potem do Kijowa. Długo się leczył. Przejrzał. Usłyszał. W głowie się przejaśniło. Znowu poszedł do służby wojskowej. Ale tym razem został kierowcą. Odwoził poległych żołnierzy do ich małych ojczyzn. Przejmujące spotkania z bliskimi. Smutne procesje pogrzebowe. Do tej pory nie może zapomnieć pogrzebu w Hoholowie młodego odważnego żołnierza Andrija Tapihy… Niezapomniane, jak pod Buczą chowali Saszkę o pseudonimie „Znachor”, który znał się na medycynie, w warunkach bojowych umiał ma- Mychajło Jaszczenko sażami leczyć plecy, ręce żołnierzom. W Krzywym Rogu zebrało się wielu ludzi, kiedy Wiktor przywiózł tam wybitnego dowódcę „Jawę”… Całe martyrologium wyryło się w duszy Wiktora Batiszczewa. Ze zdrowiem znowu kłopoty. I oto on tutaj, w sali neurologii. Z obiecanymi uczestnikom ATO działkami ziemi są problemy. Chodzi i chodzi Wiktor Batiszczew w rodzinnych stronach, które bronił w walkach, po urzędniczych gabinetach po swoje. Jak długo to będzie trwało? Serhij Szych z Umania W 17. sali neurologii poznałam młodszego sierżanta 81. aeromobilnej brygady desantowej SZU, 28-letniego Serhija Szycha. Chwali się, że dziadek miał aż 16 braci i sióstr. Myślę, że dlatego ród przetrwał w latach Hołodomoru. A obecnie Serhij Szych mieszka i pracuje w Umaniu. Jest autoslusarzem. Wojna przerwała spokojną pracę. W armii od marca 2015 roku. Właśnie w Dzień Niepodległości (2016 r.) bandyci urządzili ostrzał pod Awdijiwką. Dalej Serhij nic nie pamięta. Był przy śmierci, długi czas w śpiączce. „Lekarze i mama swoimi modlitwami uratowali. Teraz zaostrzenie z sercem, ale to nie katastrofa” — twierdzi Serhij. Taśma za taśmą… Przy poznaniu przypomniała się powstańcza pieśń: „Taśma za taśmą, amunicję podawaj…”. W czasie pokoju Ołeksandr Jarmoluk był strażakiem. Na froncie został karabinierem. Z życzliwym humorem koledzy nadali mu pseudonim „Maluch”. Tak więc ten „Maluch”, żołnierz 72. samodzielnej brygady zmechanizowanej SZU, kijowianin, na linii bojowej bez przerwy ładował naboje. Nagle nieznośny ból w dłoni, aż do zawrotów głowy… I oto rozmawiam z Ołeksandrem w szpitalu. Rękę już zoperowali. Od początku 2017 roku Ołeksandr znowu jest na froncie. Przeklęta wojna nie ustępuje! Przy wyjściu z neurologii spotykam niebieskookiego chłopaka, który wyszedł zaczerpnąć świeżego powietrza. Piechociarz morski Mychajło Jaszczenko jest tutaj dopiero tydzień. Przez jaką biedę trafił z frontu do neurologii? Odmówiły ręce. Nie działają. Możliwe, że dlatego, iż podnosił duże ciężary… A tutaj jeszcze jeden chłopak, Roman Skrypnyk z Czerniowiec, młody inżynier-mechanik, ma chory kręgosłup. Teraz chłopcy są pod opieką neurochirurgów… Naszą rozmowę przerwały syreny karetek. Dwie przejechały do chirurgii, a trzy zatrzymały się koło oddziału neurochirurgii. I sanitariusze zaczęli wnosić „świeżych”… Przeklęta wojna nie ustępuje! Nie zapominają o mnie moi nowi przyjaciele, odwiedzają, dzwonią. Pewnego razu odwiedził nas kolega i przyjaciel mojej córeczki Katii, artysta i muzyk, żołnierz ATO Wadym Szewczuk. Rok walczył. Nie stwardniał, nie zgrubiał. Taki sam oświecony i dobry, delikatny tata. Słuchaliśmy jego liry. Wszystko tak, jak było. Chyba tylko Wadym chce więcej czasu spędzać z naturą w samotności, w stepie, w lesie... Roman Skrypnyk. Przy okazji wspomnieliśmy wspólnego znajomego, uczestnika ATO — Koreańczyka Andrija. Przekazałam pozdrowienia od Wadyma dla Andrija Nahaja do Łucka. Andrij jest cały w domowych kłopotach. Na razie żyje z emerytury. Pracy w domu nie brakuje. A do tego starszy, 28-letni syn już obdarzył go wnukami — to też radosny kłopot. Niespodziewana wiadomość-pozdrowienie od Sofijki Korejko z obwodu rówieńskiego: „Brata Jurka (pisałam o nim) nie da się utrzymać w domu, ciągle chodzi po przyjaciołach. Bez laski!”. Przypomniało mi się — kiedy po raz pierwszy widziałam bezradne, okaleczone śmiercionośnym żelazem ciało młodzieńca na szpitalnym łóżku, nie wierzyłam, że wstanie! Siostra miesiącami była przy braciszku, lekarze czynili cuda. I oto Jurko ożył. Nawet biega! Prawda, na dniach niemiecki lekarz będzie robił Jurkowi Korejce jeszcze jedną operację. Specjalnie w tym celu przyjeżdża do nas! Odezwał się do mnie czarujący młody żołnierz Serhijko Ilnycki z Mikołajowa. Powiadomił, że został srebrnym medalistą w pływaniu na zawodach paraolimpijskich (nie ma jednej nogi) w Ukrainie! Sport i nauka w Kijowskim Narodowym Uniwersytecie im. T. H. Szewczenki są obecnie głównymi priorytetami 20-letniego bohatera. Piszę o nim i widzę obok Serhijka jego Oksanoczkę, żonę. Szkolna przyjaźń, przypieczętowana straszną próbą — wojną, stała się wielką miłością! Gdzieś tam, w niebiańskich przestrzeniach nad Ukrainą, musi wiecznie płonąć wielka świeca czy niegasnąca gwiazda wdzięczności dla mam i żon naszych żołnierzy! Usłyszałam też silny głos Serhijka Babskiego z Korostenia, tego samego, który kiedyś strasznie poparzył się na wojnie, leczył się w Ukrainie, a jeszcze pół roku w Ameryce! Serhijko jest inżynierem. Zna się na granitach. Pracuje na solidnym stanowisku. W rodzinie wszystko w porządku. Telefony od mamy ochotnika Rusłana Murajewa, Walentyny, mamy Serhijka Perepelyci, Natalii, jeszcze i jeszcze pozdrowienia od moich wnuków-żołnierzy — przeważnie z dobrymi wiadomościami, po prostu grzeją duszę. Pokonawszy ciężkie próby, pewnie idą drogą Życia. Radości, bądź z nimi!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Waga przesłań od rycerzy cywilnej odwagi Słowo pożegnalne na odejście Mykoły Kocia

Łesia KOWALCZUK, zasłużona nauczycielka Ukrainy, działaczka społeczna, honorowa członkini „Proświty” Minęło 40 dni, odkąd nie ma pośród nas niestrudzonego bojownika o ukraińską prawdę Mykoły Heorhijowycza Koca. Na nabożeństwie żałobnym przy trumnie zebrało się niewielu — około dwudziestu osób z kręgu rodziny i przyjaciół o podobnych poglądach. Jednak, jak okazało się już w kolejnych dniach, całkiem sporo ludzi żałowało, że nie wiedząc o tragicznym fakcie, nie mogło po chrześcijańsku pożegnać się ze swoim wybitnym rodakiem. Czy nie dlatego tak się stało, że sam zmarły ani przez całe swoje pełne cierpień życie, ani w ostatnich dniach na ziemi nie uważał za potrzebne zwracać uwagi na własną osobę w czysto fizycznym wymiarze — w kontekście codziennego dyskomfortu czy krytycznego stanu zdrowia? Należał bowiem do tych, którzy wolą zapominać o sobie, gdy wymaga tego sprawa. Najbardziej przekonującym tego świadectwem jest długotrwałe uwięzienie w czasach „rozwiniętego socjalizmu” za działalność antyradziecką — rozpowszechnianie idei „ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalizmu”. A w czasach Niepodległości przywykliśmy widzieć jego wyrazistą postać na wszystkich akcjach patriotycznych jako obowiązkowy składnik, jako organiczny znak ich ideowego akcentowania. I nie tylko widzieć, ale i słyszeć. Mykoła Heorhijowycz uważał za stosowne przy każdej okazji rozmawiać na ostre tematy polityczne nie tylko ze znajomymi, ale i z ludźmi, których spotkał po raz pierwszy, krzewiąc wiarę w narodowy potencjał. W tym kontekście w pamięci pojawia się epizod z obchodów 9 maja 2012 roku. Na Memoriale „Wieczna sława” w Łucku i wokół — pełno ludzi z gieorgijewskimi wstążkami na piersiach. Oznaczeni nimi także szefowie władz, wygłaszający przemówienia w stylu Janukowycza. I generałowie, i prokuratorzy… A pan Mykoła podchodzi to do jednej, to do drugiej grupy młodych ludzi i pyta, po co każdemu z nich ten „nieukraiński znak”? Wyjaśnia, że nimi, młodymi, manipulują, że nie godzi się tak dawać się wykorzystywać. Syczą na niego starsze wiekiem kobiety, ktoś wyzywa od „niedorżniętych banderowców”, a on znowu twardo: „Mylisz się”. W tym tłumie nikt go oczywiście nie wsparł. Ledwo udało się wstawić, gdy dwóch podpitych młodzieńców zaczęło wykręcać do tyłu zniekształcone podagrą, spracowane ręce. Zresztą, ciągłe narażanie się na ryzyko, gdy chodzi o sprawy zasadnicze, uważał za normę, gdyż przywykł żyć według praw „odwagi cywilnej” (wyrażenie narodowej bohaterki Ołeny Telihy). Właściwe Mykole Heorhijowyczowi oddanie patriotycznej działalności do ostatniego tchu potwierdza także uporządkowany przez niego zbiór listów od wspólników w życiowych wyborach. Tytuł jest aż nadto zrozumiały — „Męki więźniów politycznych na zesłaniach i po tak zwanym zwolnieniu — wyjściu na „wolność”. Niestety, wymarzonego wydania autor tak się nie doczekał: przygotowanie do druku zakończyło się na kilka dni przed jego pożegnaniem z tym światem. Zbiegiem okoliczności w tym samym czasie autorowi tych słów przyszło wczytywać się w to, co napisano w odległych już latach 1975—79, w celu skomponowania przedmowy. Tak bardzo chciało się zdążyć na czas, ale… Czytam i czytam ponownie, i nie wychodzi mi z głowy przysłowie: „Powiedz mi, kto jest twoim przyjacielem, a powiem ci, kim jesteś”. Bo oto oni — przyjaciele Mykoły Koca, których podpisy widnieją pod listami do niego: Mychajło Horyń, Łewko Łukjanenko, Opanas Załywacha, Łewko Horochiwśkyj, Jarosław Łesiw, Mykoła Horbal, Iryna Senyk, Mychajło Masiutko, Pawło Kampow (w sumie ponad 50 adresatów!). Czyż to nie prawda — bardzo znaczące nazwiska, bardzo znaczące punkty odniesienia za nimi?! Wydawało się, że nie ma większego sensu w odwoływaniu się do znanych biografii politycznych: dzięki Bogu, działalność ich nosicieli została już należycie oceniona przez społeczeństwo. Niejeden z nich z powodzeniem zrealizował swój potężny potencjał służenia interesom narodowym już w nowych czasach, niektórzy zostali nawet deputowanymi Rady Najwyższej. Ale co było wcześniej, jaką cenę płacono za drogę do celu? Starannie zachowane przez Mykołę Koca listy rzucają światło na ciężar tej ceny. Nie ma tu wzmianek o torturach podczas przesłuchań czy przebiegu śledztwa w sfabrykowanych sprawach, bo o tym pisać surowo zabraniano. Jednak są one źródłem bezcennych informacji o sekretach patriotycznej wytrwałości, o zdumiewającej solidarności między adresatami, o potrzebie wspierania się nawzajem w nieustannych próbach nieludzkimi warunkami egzystencji i skłaniają do odpowiednich przemyśleń. Na to, najwyraźniej, liczył ich strażnik, będąc przekonanym, że także w czasach obecnych trzeba wszystkimi siłami wzmacniać tę „odwagę cywilną”, tak charakterystyczną zarówno dla niego samego, jak i dla autorów tej specyficznej korespondencji. Jednocześnie poprzez dość zdyscyplinowane pod względem treści (zrozumiałych przyczyn) wersy wyłania się niezwykłość osobowości samego Mykoły Heorhijowycza. Wśród jego korespondencji — dziesiątki życzeń z okazji Dnia Anioła, Świąt Bożego Narodzenia i Wielkanocnych, w których nie tylko tradycyjne życzenia, ale i wdzięczność za bezkompromisową postawę. Właśnie dlatego uważa za konieczne okazywać swoją przychylność starszemu wiekiem towarzyszowi legendarny Wiktor Marczenko, pozdrowienia od którego przekazuje jego ciotka Ałła — siostra mamy Walerija, Niny Mychajliwny. Szczodry na listy Jarosław Perczyszyn nazywa byłego współwięźnia nie inaczej, jak „nigdy niezapomnianym nauczycielem”. Wszystko to sprzyjało równowadze duchowej, bo na osiedleniu w robotniczym akademiku wrodzonego intelektualistę nękał także głód duchowy. W otoczeniu moralnych pokrak z ich chronicznymi pijanymi orgiami nie mogło być mowy o pokrewnej duszy. A to — z niewiarygodnym trudem zebrana w więzieniu „biblioteka” z gazet, broszur, czasopism (worek o wadze ponad 100 kg), którą przywlókł ze sobą przez etap, wymagała uzupełnienia. Więc przyjaciele w listach starali się informować o nowościach w życiu kulturalnym, dzielić niepokoje o upadek moralny wśród młodzieży, w której tak wiele nadziei pokładała po chruszczowowskiej odwilży postępowa opinia publiczna. Charakterystyczna jest tutaj reakcja Mychajła Horynia, który żałuje, że w przestrzeni towarzysza „mało miejsca na książki, czasopisma, twórcze dyskusje”. Mimo to radzi nie gryźć nadmiernie duszy smutnymi realiami, brakiem w „jego wysokości klasie robotniczej” „pozytywnego systemu wartości, ideałów, pragnienia poszukiwania wiedzy, sprawiedliwości itp. …Pańscy koledzy z pracy mają, najwyraźniej, swój system wartości, który toruje im drogę do izby wytrzeźwień” (list z 19.03.75 r. z Chodorowa w obwodzie lwowskim, gdzie M. H. pozwolono mieszkać u rodziców po zwolnieniu). „Patrzeć z góry” na właściwe czasom niegodziwości dla zachowania nerwów i zdrowia radzi nieustępliwemu w najdrobniejszych szczegółach ukraińskiemu Don Kichotowi Mychajło Masiutko. „Czyżbyście, pisząc telegram w języku ukraińskim, nie wiedzieli o tym, że na poczcie go nie przyjmą?.. A gdyby w każdej republice język państwowy był własny i wszystko tak, jak tam się chce, to jaka byłaby potrzeba nam tułać się po mordowskich łagrach i Włodzimierskim centralu… Nie chciałbym, żebyście takimi działaniami, swoim ukraiństwem stali się obiektem drwin. Pomyślcie, wśród kogo się znajdujecie, i z góry, i z dołu. Odnośnie tych łotrów, to z nimi też trzeba umieć się obchodzić. Nie trzeba po ichniemu żyć, ale i kłócić się z nimi też nie trzeba, bo to naród pamiętliwy i podły” (z listu M. Masiutki z 18.12.76 r. — w tamtym czasie więźnia politycznego ze stażem). Wszakże, jak okazało się później, na maksymalizm wołyńskiego dysydenta podobne rady wpłynęły nie szczególnie. I po wyjściu na wolność umiał stać na swoim, nie pozwalał znieważać własnej ludzkiej i narodowej godności. Fantastycznym wysiłkiem, przebywając w roli bezdomnego aż pół roku, dopiął swego i zamieszkał blisko rodziny w Łucku. Osiągnąć coś podobnego byłym więźniom politycznym udawało się niezwykle rzadko — zwłaszcza tym, którzy nie skusili się na obiecaną pomoc w ułożeniu dobrobytu i inne dobra dzięki współpracy z KGB. A Mykoła Heorhijowycz w tym względzie doświadczył niemałej presji (oczywiście, było czym szantażować!). Nie zachwiał się. Za to musiał płacić. Jak wspominał później, do takiej rozpaczy, jak poszukiwanie pracy i zameldowania po zwolnieniu, nie dochodziło nawet w czasach niewoli. I krewni, i dawni przyjaciele też odwracali się, bo nie chcieli narażać swoich dzieci na niebezpieczeństwo. Rozumiał ich i nie potępiał… Jednak z własnego gorzkiego doświadczenia wiem, jak boli dusza przy takiej ostracyzmie. Chcesz przywitać się przy spotkaniu ze znajomym, a on pospiesznie przechodzi na drugą stronę ulicy lub udaje, że nie poznał. Do dziś nie zapomniałam, jak bezlitośnie zrugał mnie znany poeta, kiedy po wykluczeniu z Komsomołu podeszłam do niego z „dzień dobry” w centrum Łucka. Zaciągnął za róg sklepu i długo oskarżał, że rzuciłam na niego cień, bo przecież wokół — aż kipi od nadzorców i donosicieli. Od tego czasu całkiem świadomie udawałam sama, że nie poznaję poznawalnych, aby nie sprawiać komuś przykrości. Więc po zwolnieniu ból duszy u Mykoły Koca się powiększył — przez nową próbę samotności. Musiał wyrzucić z głowy wymarzone pragnienie ożenku, bo nie w jego stylu było obciążać sobą innych. W znanym wywiadzie dla Wasyla Owsijenki szczególnie podkreślał, że wykonane przez niego ukrainocentryczne ulotki rozprowadzał sam, powierzyć tego swoim studentom nie mógł, bo oznaczałoby to złamanie czyjegoś młodego losu. Tak, tylko na pierwsze wrażenie wydawał się szorstki, a w rzeczywistości był konsekwentnym arystokratą. Niechże takim pozostanie w pamięci wszystkich, którzy go znali i rozumieli. I tych, którzy za jego życia nie zdołali zrozumieć do końca. …Na koniec przewertujmy strony życia drogiego dla Ukrainy człowieka w chronologicznym powiązaniu. Adres przyjścia na świat Mykoły Koca — wieś Huszcza w rejonie lubomelskim, data — 10 grudnia 1930 r. Zwyczajna, a jednak niezwyczajna jak na tamte czasy poleska rodzina chłopska: tym, że rodzice, zaczynając gospodarowanie od pół hektara ziemi, w ciągu 10 lat stali się zamożnymi i szanowanymi w swojej okolicy ludźmi. Dzięki niestrudzonej pracy i pomysłowemu umysłowi głowy rodziny, jego niesłychanej jak na tamte czasy działalności przedsiębiorczej, powstał dwupiętrowy dom, dorobili się 10 ha ziemi ornej, mieli własne łąki i las. Jednak w wirze znanych wydarzeń lat 1939–1945 zniszczono wszystko, co zostało nabyte, oraz marzenia o przyszłości. W 1940 r. rodzina przez pewien czas mieszkała w polskiej wsi Ostrowki, gdzie mały Mykoła chodził do szkoły. W latach 1942—1944 wieś całkowicie znajdowała się pod kontrolą UPA, ale nie raz przebijali się także czerwoni partyzanci, niszczycielsko grabiąc ludzkie zapasy z domu do domu. Kręcili się po wsi, Niemcy ostrzeliwali i bombardowali. A potem — przymusowa kolektywizacja, wywózka na Sybir, której Kocowie cudem uniknęli, choć ojciec nie uchronił się przed radzieckim więzieniem. Po pięcioletniej niewoli nie wyrównywał rachunków ze „sprzedawczykami”, nie chciał, aby szkodzili dzieciom w zdobywaniu wykształcenia, w czym pokładał wielkie nadzieje, widząc w tym rękojmię ich przyszłości. Od 1950 r. Mykoła Koc odbywał służbę wojskową na Dalekim Wschodzie. Zachorował, został zwolniony z wojska. Powrócił — i do szkoły wieczorowej. Tam zadziwiał nauczycieli szybkością i jakością opanowywania programów nauczania. A dalej były studia na wydziale ekonomicznym, a po drugim roku równolegle — na wydziale mechaniczno-matematycznym na uniwersytecie. Od 1962 r. — praca dydaktyczna w technikum rolniczym, które funkcjonowało w miasteczku Kopyczyńce (ziemia tarnopolska). W czasie studiów, jak mógł, stawiał „opór rusyfikacji uczelni”, nalegając na wykładanie w języku ukraińskim. Dorobił się solidnego „ogona” z KGB i już, nie domyślając się o tym, znajdował się pod czujnym okiem podczas pracy w technikum. Właśnie w tym czasie aktywnie pracuje nad swoim wykształceniem humanistycznym, wyszukuje i studiuje zakazane w ZSRR badania historyczne, słucha „Głosu Ameryki”, zapisuje nowe powstańcze historie z ust otoczenia. Organy rejestrują „niezdrowe” zainteresowania swojego „podopiecznego”, profesjonalnie modelują prowokacyjne sytuacje. Zostaje zatrzymany z przygotowanymi do rozpowszechniania ulotkami w kieszeni. Na nich — tryzub i nieco sparafrazowany wiersz Wasyla Symonenki „Do kurdyjskiego brata” (w redakcji Mykoły Koca — „Do ukraińskiego brata”). Następnie — areszt 26 października 1967 r., śledztwo, sąd i uwięzienie od 11 kwietnia 1968 r. (skazany na 7 lat więzienia i 5 lat zesłania). Na wolności, zaczepiwszy się w Łucku (o czym już pisano), pracował na budowie jako robotnik niewykwalifikowany, chociaż nawet na zesłaniu znalazł posadę wykładowcy w szkole zawodowej. Tak mścili się za to, że nie rozliczył się za „zaufanie” donosicielstwem. Stał się jednym z założycieli Helsińskiej Grupy, Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych, a z czasem — także Ukraińskiej Partii Republikańskiej. W czasach Niepodległości bardzo ciężko odbierał obłudę i waśnie między rzekomo swoimi i zarzekł się bycia członkiem jakiejkolwiek partii. O swojej niezgodzie mówił imitatorom prosto w oczy. To, co wypracował własnym rozumem i talentem, zawarł w książkach: „Wołyń w kleszczach śmierci” (współautorstwo z Leonidem Osaulenkiem), „W łapach czerwonych wampirów” (2015 r.), „Rozstrzelanie więźniów łuckiego więzienia 23 czerwca 1941 roku” (2010 r., współautorstwo z Wołodymyrem Zasiekim), „Schrony (bunkry) Wołynia” (2010 r.). Tak właśnie spotkał swoją śmierć — w statusie zwycięzcy i rycerza cywilnej odwagi. Na zdjęciu z archiwum: takim był Mykoła Koc.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Kijowski komendant Kijowa pułkownik W. Obieruczew napisał: „Wśród delegatów zjazdu panował szowinistyczny kierunek; domagano się, aby ukraińskie wojsko wygnało »kacapów« z Ukrainy”. Ze wszystkich sił rzucili się gasić ukraiński szowinizm, zagrażający północnemu »bratu«, przestraszeni socjaliści W. Wynnyczenko, M. Hruszewski, M. Porsz, dowodzili rozpaczliwie: — Ukrainie wojska nie potrzeba, bo nadchodzi era socjalizmu, a moskale — to nasi bracia, którzy pomogą nam utrwalić »zdobycze rewolucji«. 2 listopada 1917 roku, tracąc cierpliwość, nie zważając na pro-moskiewską Ukraińską Centralną Radę, Trzeci Ukraiński Zjazd Wojskowy, chwyciwszy za broń, wyparł moskiewską władzę z Kijowa. Na dole, w powiatach, tej zmiany prawie nie odczuto. Zarówno powiatowi komisarze, jak i milicja pozostali niezmienni, tylko teraz musieli już podlegać Ukraińskiej Centralnej Radzie. Zdarza się, że trafia Iwan na wartę do Muzeum Pedagogicznego, gdzie mieści się Ukraińska Centralna Rada. Przychodzi widzieć profesora, przewodniczącego Centralnej Rady Mychajła Hruszewskiego z białą, okazałą brodą, ukraińskiego pisarza, szefa Sekretariatu Generalnego Wołodymyra Wynnyczenkę, ministra spraw wojskowych URL, sekretarza generalnego do spraw wojskowych Symona Petlurę w studenckiej czapce i innych. Codziennie widzi korespondentów różnych maści, także dyplomatów, kupców i innych ludzi interesu. Pewnego wieczoru stał Iwan na warcie. Z sąsiedniego gabinetu wyszedł Mychajło Hruszewski, zakładając w biegu płaszcz. Zapinając guziki, zatrzymał się przy Iwanie i zainteresował: — Skąd, żołnierzu, rodem będziecie? Ten odpowiedział: — Z powiatu czyhyryńskiego, ze wsi Werbiwka, która jest koło Kamianki. — O! Ziomek! — Pogładziwszy swoją okazałą białą brodę i poprawiając binokle, wzruszony powiedział Hruszewski: — Mój ród wywodzi swoje korzenie z Czyhyryńszczyzny. Dziadek Fedir służył jako kościelny w cerkwi Świętej Trójcy we wsi Łubenci, a ojciec urodził się już w Czyhyrynie w 1830 roku. A sam ja kiedyś bywałem w waszej Kamiance jeszcze jako młody człowiek, będąc aspirantem na Uniwersytecie Kijowskim. Byłem tam na zaproszenie swojego brata ciotecznego Hryhorija Mykołajowycza Hruszewskiego, który nauczał w Kamiance. Latem 1892 roku chrzcili w cerkwi jego pierworodnego, a mojego bratanka Serhija, a ja byłem jego ojcem chrzestnym. Jeszcze trochę porozmawiali o życiu, aż tu nagle wszędzie trwożnie zadzwoniły telefony, Hruszewskiego zawołano do jego gabinetu, zaczęli biegać ci, którzy znajdowali się w pomieszczeniu. Iwan usłyszał z na wpół otwartych drzwi kancelarii rozmowę, że w rosyjskim Petersburgu doszło do bolszewickiego przewrotu… 7 listopada 1917 roku zbrojnym przewrotem w Piotrogrodzie Rząd Tymczasowy został obalony i władzę przejęli bolszewicy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Poświęcone 100-leciu wydarzeń Rewolucji Ukraińskiej 1917—1921 lat oraz 25-leciu Niepodległości Ukrainy Fragmenty historycznej powieści dokumentalnej Ołeksandra Wietrowa «Na skryżalach losu»

Pewnego razu w koszarach pojawił się dyżurny oficer i butem uderzył w środek portretu cara Mikołaja II, który stoi w pełnej postaci w złoconej ramie między dwoma dużymi oknami. Brzęknęło i posypało się rozbite szkło. Wskazując ręką na rozbity portret, obwieścił: — Ten władca już nie króluje, w Petersburgu trwa rewolucja. Car Mikołaj zrzekł się tronu, jego i całą rodzinę aresztowano. Upadł wreszcie zgniły carat Imperium Moskiewskiego w marcu 1917 roku, od pierwszego uderzenia złożonego z Ukraińców Pułku Wołyńskiego w Piotrogrodzie. A wojna trwa. Komenda szkolna, jak cierń w oku, codziennie na polu, po pas w śniegu. Na najbliższą niedzielę wszyscy szykują się na manifestację z czerwonymi sztandarami. Ukraińscy oficerowie sformowali cały batalion z Ukraińców i chcą wyjść na ten pochód z portretem T. H. Szewczenki, a obrazu nie ma. Przydałoby się ślepemu oko, ale skąd je wziąć. Znaleźli gdzieś okładkę z papierosów, na której była niewielka malowana podobizna Tarasa Szewczenki w czapce i kożuchu, przynieśli do Iwana Charczenki: — Ty się postaraj! Trzeba zdążyć przed wyjściem na demonstrację narysować na arkuszu brystolu powiększoną kopię. Na manifestacji ukraiński batalion szedł pod żółto-niebieskim sztandarem, niesiono z przodu portret T. H. Szewczenki. Mieszczanie, patrząc na niego, rozmawiali między sobą: — To Rodzianko. — Nie, to Taras Bulba. Choć ziemia, spowita białą baśnią śniegów, jeszcze spoczywa w beztroskim śnie, choć twardy lód, jak i wcześniej, skuwa rzeki i jeziora, ale w powietrzu powiało czymś młodym, radosnym, nowym. Wiosna jeszcze daleko, ale wierni jej zwiastuni już gwarzą o tym, że wkrótce, wkrótce przyjdzie… Przyjdzie piękna i młoda i zmieni otaczający świat. Lekkie, ledwo uchwytne powiewy ciepłego wiatru przebiegają polami i dolinami, a od machnięcia ich przezroczystych skrzydeł śnieżna skorupa staje się pulchna; niebo przyjaźniej błękitnieje, a i słońce rzadziej chowa się za chmury. Wróble pierwsze dostały wieść, że czarodziejka się zbliża, i radości tym ruchliwym, zmarzniętym i zgłodniałym stworzeniom nie ma końca. Wkrótce zadzwonią strumienie, zaszumią rzeki, i ziemia obudzi się z zimowego snu. W Petersburgu — rząd tymczasowy z obszarników i kapitalistów na czele z Kiereńskim. Pragnie on doprowadzić wojnę do zwycięskiego końca, wymaga na front żywej siły, z pułków zapasowych idą roty marszowe. Rosja święcie wykonuje swój układ sojuszniczy z Francją. W Aktarsku w kolejce także roty marszowe z młodych rekrutów, ale oficerom nie spieszno na „mięso armatnie”, zwłaszcza Ukraińcom, bo wiedzą, że w Kijowie jest już własna, ukraińska władza! Lider nacjonalistów M. Michnowski w drugi dzień po Rewolucji Lutowej w Rosji zorganizował Ukraińską Centralną Radę (UCR), która miała przejąć na siebie całą pełnię władzy na Ukrainie. Ale później kierownictwo w niej przejęła elita dragomanowców, zorientowana na „moskiewskich braci-socjalistów”. Wtedy rzucił się organizować siły zbrojne Ukrainy, mając nadzieję, że wojsko zmusi Ukraińską Centralną Radę do budowania Samodzielnej Ukrainy, a nie dodatku do Moskowii. W Kijowie 29 marca 1917 roku M. Michnowski założył „Klub Wojskowy im. Hetmana P. Połubotka”. Pomimo oporu rosyjskiej administracji, klub zorganizował pułk im. B. Chmielnickiego w sile 3574 bagnetów z żołnierzy-Ukraińców garnizonu kijowskiego. A w Czernihowie — pułk im. P. Doroszenki, później na całej Ukrainie chłopską kilkutysięczną milicję „Wolne Kozactwo”, a na froncie niemieckim żywiołowo zaczęły organizować się ukraińskie jednostki wojskowe. Tymczasem ukraińskie partie polityczne i organizacje społeczne 17 kwietnia 1917 roku w Kijowie zwołały Ogólnoukraiński Kongres Narodowy. Ponad 1500 delegatów jednomyślnie poparło Ukraińską Centralną Radę i ogłosiło ją najwyższą władzą na Ukrainie. Do nowej Ukraińskiej Centralnej Rady wybrano 90 % dragomanowców, którzy nie śpieszą się zmieniać na całej Ukrainie moskiewskiej administracji na ukraińską. Ta Ukraińska Centralna Rada 23 czerwca swoim I Uniwersałem ogłosiła autonomię Ukrainy w składzie Rosji i wybrała Sekretariat Generalny. Mimo życzeń Ukraińskiej Centralnej Rady w Kijowie 18 maja 1917 roku został zwołany I Ukraiński Zjazd Wojskowy. Ponad 700 delegatów od armii i floty postawiło ostre żądanie: „Rozpocząć organizację ukraińskiej armii bez oglądania się na Rosję!”. A lider Ukraińskiej Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej W. Wynnyczenko całkowicie zneutralizował to wszystko w swoim zbolszewizowanym wystąpieniu, oświadczając: — Nie własnej armii nam, socjalistom-demokratom, potrzeba, a zniszczenia wszelkich stałych armii. … Ukraińska demokracja powinna cały czas dobrze pilnować — ukraińskiego militaryzmu nie było i nie powinno być dalej. Zebrał w Kijowie ponad 2200 delegatów i Ogólnoukraiński Zjazd Chłopski, uczestnicy rzucili się na UCR z oburzeniem za jej żebractwo o prawa Ukrainy w Rosji. Stawiano żądania: „Niezwłocznie ukrainizować szkoły i administrację, oczyścić Ukrainę z przybłędów Moskali, rozdzielić wielkie posiadłości ziemskie i oddać je w wieczną własność prywatną chłopom, niezwłocznie ogłosić państwową samodzielność Ukrainy”. * * * Eszelon śpieszy na front. Żołnierze w nowym umundurowaniu w wagonach towarowych z otwartymi drzwiami śpiewają pieśni. Po obu stronach kolei tłoczno w stepie, zaczęły się żniwa. Chłopi na swoich niwach żną ozime zboże, machają rękami, witają żołnierzy, kto jak może, wołają w ślad: — Życzymy szczęścia i żywymi wrócić do domu! Niektóre z kobiet płaczą. Pod wieczór przybyli do Woroneża, jedzą obiad w punkcie przesiadkowym przy stołach z desek, przed obiadem i po nim śpiewają modlitwy. Drugiego dnia podjeżdżają do Kijowa. Z daleka Iwanowi widać złoty wierzch dzwonnicy Ławry Pieczerskiej. Oto i Dniepr, zagrzmiał most pod kołami wagonów. Eszelon zatrzymał się na stacji Kijów. Obok jeszcze jeden eszelon, taki sam pełny z wojskowymi, stamtąd wołają: — My pułk imienia T. Szewczenki, a wy co za jednostka? Zatem na front ich nie zawieźli, padła komenda: — Z wagonów wyładowywać się! Batalion saratowski wlewa się w pułk imienia T. Szewczenki. I poprowadzili ich gdzieś na skraj miasta do koszar Łuckich. Już tam w miejscowej gazecie Iwanowi wpadły w oczy wersy z telegramu Kijowskiego komisarza gubernialnego (datowanego na 8 lipca 1917 roku). Do komisarza powiatowego w Czyhyrynie: „Dawydow oświadcza, że chłopi Werbiwki zaczęli samowolnie kosić pszenicę. Proszę podjąć środki, powiadomić. Komisarz gubernialny Sukowkin”. Rząd tymczasowy w Piotrogrodzie 16 lipca uznał UCR, a ona ogłosiła swoim II Uniwersałem osiągnięte porozumienia. Zatem na Ukrainie istniała dwuwładza: władza Tymczasowego rządu rosyjskiego i władza Ukraińskiej Centralnej Rady. Jako część garnizonu Kijowa, żołnierze pułku im. T. Szewczenki ochraniają różne obiekty i instytucje. Pełniąc służbę w budynku centrali telegraficznej, Iwan w nocy w gazecie „Wola” natknął się na notatkę z miasta Kamionka w powiecie czyhryńskim. Opowiada ona o przeprowadzeniu w miasteczku 20 lipca 1917 roku „wielkiego święta narodowo-kulturalnego” z okazji „oficjalnego otwarcia” towarzystwa „Proświta”. Choć, jak zauważa autor artykułu, nowo utworzona organizacja „liczy zaledwie kilka tygodni, ale już ma około dwustu członków, niemałe środki, zorganizował się już przy niej dobry chór, dwie orkiestry — dęta i smyczkowa, kółka teatralne i wykładowe, urządzana jest biblioteka i czytelnie. Odbyło się już kilka przedstawień, publicznych odczytów i wykładów o bieżących wydarzeniach…”. Autor zaznacza: „Ciekawie jest zauważyć, że kiedy wieść o założeniu u nas „Proświty” rozeszła się wszędzie, szczerze odpowiedzieli na to dobre dzieło i zaczęli zapisywać się na członków „swojej” „Proświty” oraz przesyłać jej pieniężną i książkową pomoc”. Do działalności towarzystwa przychylnie odniósł się miejscowy ziemianin Dawydow, „pomagając mu materialnie”. W trakcie święta w Kamionce przeprowadzono obiad charytatywny, na którym zebrano 275 rubli. Połowę tych środków wykorzystano „na korzyść „Proświty”, a drugą — wysłano do Ukraińskiej Centralnej Rady”. 17 października 1917 roku w Czyhrynie zebrał się pierwszy zjazd Wolnego Kozactwa, który politykę Ukraińskiej Centralnej Rady potępił bardzo ostro i zażądał od niej w kategorycznej formie: „Wygnać wszystkich Moskali z Ukrainy i wreszcie zorganizować ukraińską armię!”. Pomimo zakazu z Rosji i prób sprowokowania niepokojów w ukraińskiej stolicy, aby siłą rozpędzić przybyłych delegatów, w Kijowie mimo wszystko odbył się II wszechukraiński zjazd wojskowy. 2500 delegatów od 2 500 000 zukrainizowanych frontowców nastawionych jest zapalczywie i zdecydowanie, ostrym tonem ganią Ukraińską Centralną Radę za moskalofilską politykę i jeszcze kategoryczniej powtarzają wobec niej żądanie: „Natychmiast zacząć tworzyć ukraińską armię i flotę!”. A niektórzy mówcy nawet nazywają Ukraińską Centralną Radę „narodowymi zdrajcami” i domagają się natychmiastowego odłączenia od Moskowszczyzny! Rozpisała się cała kijowska prasa: „Duch bojowy delegatów „groźny, szowinistyczny”… Mos-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Svitłana Kornijenko: «Majwo kochanych słów»

* * * Ktoś pukał w dom. Chciał nam coś powiedzieć. Powiedzieć coś, ale czy o to chodzi? Pukał w dom i była na nim pieczęć Nie, nie miłości, a marnej sławy. Pukał w dom, był sam jak palec, Nie prosił o szczęście ani o los, Był jak ból czy jak niemy protest, Czy jak ciągła zmęczona kramoła. I ja mu wody nie podałam, Zamknęłam drzwi i bramy, I gorący dym dotknął mego czoła, I zalała ducha sucha spiekota. …Miałam sen. I sen ten był jak dym, Jak pasmo wiatru czy dusza suchotna. Ktoś pukał w dom i był młody, Był młody i był nieuchronny. Dziewo moja, wino… 1. Późnego światła błysk, późnego światła płomień. Niespopielony wosk w słodkich dłoniach. Tych przelotnych fortun wybuchnie białe lato, Jak mitycznych run na kamieniu wyryte światło. Czysty fasetkowy ból zaciśnięto w palcach biało. I gdzie już ta krymska sól, i gdzie niepokorna siła? Pijesz i już nie wino, jakby dżuma podkosiła. Co to — nabyte mienie? Co to — kobiece ciało? Czarny, jak serce, wiersz wypłynie tak bezlitośnie, Jakby tęgi łyk wypluł krwią w prześcieradła. Staniesz, dziwny imię-rzecz, ciemne imię poetyckie. Każde ze słów w poprzek, każde ze słów nie dotyczy. Staniesz i po raz pierwszy wyrzeczysz, jak kościelne modły, Tekst poetyckich depesz, które przychodzą z nieba. Dźwięk tych melodii smutny, dźwięk tych melodii niedokładny, Jakbyś brnął przez sny, zbolały i niepokalany. Nimfa westchnie w głowach. Anioły staną kołem. I muzyka już gardłowa, i ty przed Bogiem — nagi! 2. Dziewo moja Wino, Dziewo moja Obrazo! Wypito wszystko dawno i nie płacz rzewnie. Ciemny święcony nóż, nocka ciemna. Paluszek tniesz? Tnij! Namiętności zawsze natchnione. To w tobie wino, duch w tobie koniakowy — To w tobie okno w zaświaty pozaziemskie. Mary czerwonej płacz w szklanki bufetowe rozlano. Wataha posiwiałych szkap czy poetycka elita? Dziew poetyckich rój. Można wybrać każdą. Chcesz po prostu ogrzej, choć świętuj wielmożnie. I nie groteskowy szał, już nawet nie dach jedzie. Z tych alkoholowych psot ktoś w zaświaty odejdzie. Ty nie chodź, nie szukaj! Im nie ma ratunku. Dziewa ta powstaje w pijanym wzorze. Dziewa ta wywołuje, jak na ostatnią wieczerzę. Umarłych nie zaczepiaj, jeśli odejdą pierwsi. Wiersze ich trzymaj gdzieś tam, na samym spodzie, Wiersze ich, jak świątynię w Pańskiej gospodzie. Dziewo moja Wino, Dziewo moja Obrazo! Cicho cię wspomnę i — odejdę… * * * Świeże kwiaty w rękach kwiaciarki, Jakby darowała ona miłość W przejściu, gdzie ciemno i gorąco I gdzie ludzkiej marności alkowa, Gdzie kroczą smutni przechodnie, Jakby ożył manekinów rój. Do nikogo oni niepodobni — Nie zakochani i nie starzy. A obejmie ona rękami Złocistych róż wiadro, Jakby światło, i durowe gamy, I zwycięskie żar-ptaka pióro. I ona, jak królewna czy panna, Prowincjonalny huculski szyk, Wam wyciągnie zimową różę, Jakby tu i Paryż, i Notre Dame. Och, jaka złota i jasnolica, Och, który ci już rok! Nie przekupka i nie ladacznica, W przejściu, jak w klasztorze! Kwiaty pachną, jakby oszalałe. O, czekania piekielny szał! A w rękach milczący telefon, A w piersiach — rozdarta dusza. I nic w tobie z bogini, I w modelki ty nie przejdziesz, I te kwiaty w niczym nie winne, I przechodnie nie winni też. Ty stoisz, złota i szalona, Jak szampana gniewny kielich. I auta burżujów nieskończonych Nad tobą, niby rzeka… * * * W tym zmienianiu nocy, czarnym i zgorzkniałym, Suszą piecze niewystana wódka, Jakby smutny świst, jakby smutna fujarka, Jakby przebita gdzieś niemłoda goleń. Światłem gorzkich chorągwi mignie czarna wiewiórka Pod twoim oknem przy twoim przyczółku. Weźmiesz w ciemne ręce kawałeczek białego mydła. Ogolisz się. Co — miłość czy kolejna podściółka? Wyjdziesz na własne podwórko, walonki i bezrękawnik. A tam o, do szkoły biegnie jeszcze młoda nauczycielka. Obcasikami stuk-stuk z górki czy pod górkę. Zielona i żywiołowa, jeszcze ukrainofilka. Co tam? Majdany stoją czy — kolejna pomyłka? Wodę ze studni nalejesz w butelkę po zamrażarce. Och, złoty ogień, ta bezmyślna dziewka! — Z zachwytem przeprowadzisz cień aż do rozwidlenia. Mówią, w kraju wojna, wybuchy i strzelaniny, A tu, we wsi, błogość i gorzałczana spółka. W polu na kartoflach — opaleni tubylcy i tubylczynie, A w domu słoninka i chrzan, kartofelki i żubrówka. Ech, emerytury jeszcze nie dają, zwłoka do poniedziałku. Pieniędzy nie ma na chleb, doładować trzeba telefon. I wieczna, jak pamięć wieków, nad malwą pszczoła, I wojskowe atramentowe tatuaż przy przebitej żyle. * * * Chodź odejdziemy w śnieg, Chodź odejdziemy w jesień! Wiersze te głośne Po raz pierwszy pisać przyszło. Chodź pościelę dywany, Wypiorę niebieski wiatr! W przedczuciu zimy Słychać dzwonienie liter. Wierszy złoty lot, Jak przeciąg śniegów iskrzących! Nieproszonych naszych bied Wyniesie wiatr ościenie. Chodź odejdziemy w deszcz, Schowamy wszystkie parasole! Między tych wypłakanych placów Duszami, jak szczęście, nagimi. Chodź odejdziemy w śmiech, Chodź odejdziemy w święto! Ile za plecami klęsk Już przyszło mieć. Chodź odejdziemy w miłość, Wejdziemy w ciepłe lato! Szczęście moje, hej! Dokąd ty, dokąd ty, dokąd ty? * * * Mój marmurowy muar — ciemny latający batik — Weźmiesz, jak ciepły dar, przy metrze Chreszczatyk. Będziesz szeptać mi dziwne słowa na bulwarze, Słoneczny deszcz zadzwoni od Arsenału do Ławry. Marmur, lody, raj, ryki autobusów-retro… Serca mego nie kraj! Słuchaj, metro to czy metro? Maurzy stoją w rzędach, czarni drżący mężczyźni. Mawka westchnęła: ach, ciemne jakie oblicza! Szlejfy aromatów cierpkich, czarne odświętne szaty, Odblask gorzkiej rzeki, spojrzenie dziwne, ozdoby. Marmur twoich dłoni, spojrzenie młodego maura… Ciemnych oczu ogień i w podniebieniu — Ławra. Wyrwa oświetlonych placów. Spada płaszcz z muaru. Już oddala się deszcz kroplami po chodniku. Drżący delikatny gest… Błądzą wokoło maurzy. Jak migotliwy krzyż, w niebie zimowy skowronek Płacze o kwiatach i miłości, jak o omedze i alfie, Jakby w niebieską alkowę wrzucono na krzyż szale. Tam, gdzie kwitnie mak, gdzie rozkoszują się kochankowie, Wszystko już dawno nie tak i przeziębione palce. Oj, nie pytaj o śnieg, szal marmurowy nie grzeje, Jakby smutny amulet marmuruje. Ciemny chreszczatycki szlejf białych aut tubylczych Pomiędzy zimowymi alejami śledzi nas niezmordowanie. Gdzieś marmoladowy dżem, gdzieś czekolada gorzka, Gdzieś mój jesienny żal będzie ci do kawy. Majwo kochanych słów, majwo kochanych liter, Niby kaprys bogów, niby muarowy wiatr… * * * Och, te gorzkie kobiety po spa-procedurach! Och, te gorzkie kobiety w stylu de Pompadour, Jakby ciepło w nocy i nie trzeba już korektur I francuski perfum na mapie ich partytur. I ten przegorzkiony dym w ciemności ciemnych żalów I ten przegorzkiony dym na tle leopardowych skór, I ten przegorzkiony dym na tle marmurowych rzeźb, I przedmiejski szyk fałszywy, jak z karykatur. Gdzież romantyczny płaszcz i złoty amor, Gdzież zakochany błysk z oczu prowincjonalnych głupich? Ten czarnooki maur czy niezgłębiony giaur Ciebie zabierze z foyer, gdzie miałaś swój przerywnik. A w prowincjonalnej kawiarni między śnieżnych zasp Siorbie cierpkie wino młody wiejski babodur. W nim coś od kozaka czy od kozackich dżur, I — kawior w głowie — pełny, ciągły zamęt.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Petro OSTAPJUK: «U mnie róża płonie pod oknem»

On w swojej wsi, gdzie gospodarstwo natur, Wyjdzie ze snopów pszenicy, jak zza ambrazur. Gdzieś w oborze cielę, gdzieś w zagrodzie knur, Oj, już nie widać nic pośród białych bur! Kto mu wpadł w ręce, która ze szkolnych mazur? Z smutnych pieśni, z gorzkich partytur? Jaki tam stał mur-mur? A kysz, a kysz, a kysz! Panie, gdzieś Ty jest, gorsze niż tortury ten l'amour! …Niby z płócien starych francuski smutny mur, Dziewczynka na dywanach, zapach tajemnych mikstur, I dziwny ateński dziwak słoneczny Epikur, Jak degustator stary, smakuje koniak de leur. Pieśń bożonarodzeniowa Och, jakie one, konie, bystre! Och, jaka ona sroga, zima! I ten wiatr ze styczniowym świstem, Jak wesoły rudy wiedźmak. Och, dźwięczne złote kopyta, Och, świąteczny bożonarodzeniowy pył! Och, lećcie, lećcie, lećcie Ile ducha i ile sił! Och, wy, konie lekkie, bożonarodzeniowe! Och, rękami biedę rozgonię! Och, jak słonecznie i rumiano Kolędnicy prowadzą kolędę. Och, bożonarodzeniowe wesołe konie, Och, choinek zaśnieżony śmiech! I w moich złotych dłoniach — Prezenty wesołe dla wszystkich. Och, jakie one, konie, bystre! Och, jaka ona sroga, zima! I ten wiatr ze styczniowym świstem Jak wesoły rudy wiedźmak… W mieście białego lwa W mieście białego lwa żyje smutna królowa, I tajemnica tam południowa, i smutek tam nie powierzchowny. I zimno w mieście tym, niby w przytułku cudzym, Nie Lwów to i nie Oklahoma, i od chłodu tam aż skręca. Żyją tam powolne cienie w kurzu gorzkim pajęczynnym, I patrzą oczy dziecinne z otchłani starej winy. Tam szafy stoją zwierciadlane, chociaż ani łóżek tam, ani sypialni, I listy ktoś czyta pożegnalne, i — znaki w całości pytające. Smutna królowa i ciemna listy komuś pisze tajemne, W niej siły nurtują daremne i uczucia nieodwzajemnione. U niej we włosach wiatr i toczy się paciorek z liter, Dusza jej nie ogrzana i za nią u niej już lato. W mieście białego lwa żyje smutna królowa. A u lwa głos stalowy i policzki jedwabno-baranie. I pełno u niego roboty, i po prostu ciągłe troski. Pałac jego w stylu gotyk i na każdym szczycie — kotek. Aleje w parkach stylowe, tam wiatr hasa swawolnie. Powszechnie łączność jest mobilna i egzotyczne rośliny. U lwa życiowa karma — zrzucać z szyi jarzma, U niego brak hamulców i zawsze zaniepokojona mama. Ta mama — stara lwica, niby medialna kapłanka, Tak równo chodzi, jak szpica, lecz lew niczego nie uczy się. U niego młodzieńcze głupoty, choć śluby jego wszystkie de iure. I trzepoczą ciepłe amury, i aromatyczne olejki wciąż kurzą. I tylko w gotyckie noce pod księżycem światło-mlecznym Lew zagląda im w oczy i o czymś potajemnym szepcze. A lekkomyślne amury, niby glamour lemury, Plują na smutek i żal i śpiewają jakieś kalambury. I co im wszystkie tajemnice, i co im te ślubne kunice, Miejscowe i zamorskie żar-ptaki, piękne i nie bardzo te twarze, Jeśli w tym mieście lwa żyje dziwna królowa, U której smutek południowy i niewydolność sercowa. Ona nie wychodzi z domu: u niej wszechświatowe zmęczenie. I kto wie, gdzie kropka, gdzie przecinek, i przytomna ona czy drgawkowa. I tylko w dni noworoczne cichy odchodzi rozpacz I drżą te chude przedramiona, i błyskają białe świece. — O, masko białego lwa, smutku mój migdałowy, — W lesie szepczą drzewa i między nimi — smutna królowa. I w to noworoczne miasto z mroźnym i delikatnym świstem Wchodzi znowu iskrzasto ten, co lata przekartkowuje… Jesienny liść do werandy wbiegł Jesienny liść do werandy wbiegł, Zadeptane widziadło słońca i gromu. Pewnie, od zimnicy uciekał z wszystkich nóg, A ludzkie ślady pozostały na nim. Widocznie, pomocy u wiatru prosił. I ten dopomógł, pamiętając lato, Gdzie rano z liści kropelka rosy W wiatrowe oczy dzwoniła powitaniem. Umywała-budziła: — Obudź się, prędzej! Ty i tak przespałeś już całą minutę. Drzewom i ludziom zabrakło deszczów. Możliwie, spotkasz zabłąkaną chmurę? Możliwie, próżnuje w niebie przyjaciel, Co ma chłodny i powściągliwy charakter. Proś, niech ostudzą upał wokół. Potem i ja ci jakoś odwdzięczę się. A powiew liściowi poradził z góry: — Także nie leniuchuj. Umywaj się rano, Pod wieczór u słońca pożycz kolory, Maskuj, do czasu, zajączka i opieńkę, Dopóki jeszcze jesień i sieje, i żnie. — A co to jest “jesień”? — Pytanie ciekawe. Wtedy już nieprosto spotkać mnie. Ubiorą się w słońce drzewa i trawy, W to, podwieczorne. A ty — polecisz… — …No jak mi wiedzieć, dokąd? Tajemnica. Ty tylko swój głos na wspomnienie zostaw: Możliwie, i tobie, i mnie przyda się… …Jesienny liść do werandy wbiegł… W pogoni za pieśnią …Postawili Morozenkę Na Sawur-mogile… Pieśń ludowa “Oj Moroze, Morozenku” Coś, panie pułkowniku, długo śpicie: Już prawie cztery stulecia. Cztery… Coś waszego serca płonięcie święte Zakrzepło w sawurskim złocie szczerym. A głos dotknął struny kobziarza, Rozrósł się wiatrami, surmi do dzisiaj, W dzwony i dusze echem uderza — W ewszanowej przestrzeni i połoninie. A nieprzyjaciele dzwonią, że wy — już nie wy. Że niebo pożyczone. Pieśń — jesienna. I mogiła Sawur — z cudzej trawy, Która nazywa się “noworosja”. Oj zbyt chińszczyzną pieni się gra. Oj zbyt styczniowe hasają zawieje. To, może, obudźcie się? Może, pora, Żywy Morozenku Ojczyzny żywej? * * * …Niech jabłka ostatniego dostojeństwa w moje, czerwonobokie, wiszą sny. Wasyl Stus Takie to w ludziach: niby i nie obcy, A spowinowacić, wszak, nie udało się — Posrebrzone i złote kłosie W snop nie zawiązały się na miedzy. Krążą, niby satelity Ziemi, Maskowani od siebie i od świata, Dwa ptaki (rodem z eneolitu) Z pieczęcią przemijania na skrzydle. Jeden upadnie wcześniej, wszak wznak. Na drugiego — kolej w tym-że stuleciu, W upalnym styczniu czy mroźnym lecie. To jak nazwą: los, planida, znak? Na rozum komu wpadnie wiązać ich? Chyba że przycmentarnemu ogrodzeniu, Które przygarnie dusze nie wrogie I przygasi planetarny śmiech. …Takie to w ludziach. W planetach też. A — wierzchołkują, gnani marnością, Niby jabłka ostatniego dostojeństwa, Które raczej głosem nie dotkniesz. Bożonarodzeniowe Budźmy się. Do świątyni pójdziemy. Nie poblaknie, chyba, bujny Eden, Jak ziarenko z drzewa Edenu Na bożonarodzeniowy kołacz położymy. …Przekasłuje świt siny. Sinuławe i śniegi na drodze. Nie gwiazda drzemie w chmurze — Pszenica wczorajsza z kutii. Nie dostało się, widać, adresatowi — Ani spoczywającej duszy, ani królowi. Zaczeka na drugą, dziesiątą, Na milionową przedwiosenną gwiazdę. Pospieszmy. Bożonarodzeniowa kantata — Oczyszczająca dla serca i ust! Nie z szopki — z wysokości — rączęta Wyciąga ziemianom Jezus. Zimowa droga Związywały horyzonty w śniegach. Ziemia i niebo — biało-białe. W bieli sztychują drogę Szczyty topoli osierocone. Rokocze ściszony silnik: Także boi się oderwać Zaśnięte strzępy letnich ech Od kokonów żywej waty. Zmiata mąkę cherubin Z żaren wieczności świętych. Tak niby całuny żywym. Tak niby suknie narzeczonym… * * * U mnie róża płonie pod oknem. W sezonie z plusami, zapewne, ostatnia. Taki sobie lateczka-losu genom. Deszcze, wichury, a — kwitnie. Hosanna! Przypomina troszkę polaty moje: Kwitnie — wypłonie — zapadnie pod śniegami… Zegar na kuczkach chwilę dziobie — Czyjeś i moje nieosłowione gamy. …Kwitnie róża. Aż prosi ciepła. Aż marzy sierpniowym słońcem, jak świętem. To tak jej z nieba? Przeszkoda zła? Czy pierwszą marzy wiosnę powitać? My, kwiatku, z tobą podobni-jednak. Wszakże, nie pięknością — czekaniem i bólem. Za chwilę do mrozu. Na krok od ręki, Która umie ogrzać skrzydłem nieostygłym. Na własny wybór w „grubym” czasopiśmie …Oto doczekałem się. Sława sław? Najadło się dzwonu ambitne pragnienie? Czyż po to za każdym razem spalałem się, Aby zadziwić ludzkość? Papier — zimny. Biel Pomiędzy koronkami niebiańskimi. Lecz czy ogrzeje się ONA? Lecz czy choćby lutowo rozmarznie? Czy milcząc nie obróci w drwinę, Ale i nie błysnie, jak rosa, W chusteczkę splunie: „Tępy umysł. Wymarzył siwo, do ogrodu się prosi”? Mnie, niestety, nie wszystko jedno, Choć los rzucony niby: Nie zamroził mróz okna, Gdzie wiśnia marcowo płacze. Gdzie z beznadziei — ciepło kwitnie. Gdzie nie zasnęły hymeneje. Contra spem spero. A jednak — Wszystkie moje słowa — dla NIEJ.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Taras Szewczenko: „Sobór Mazepy jaśnieje, bieleje…”

W lutym doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Wołodymyr MELNYCZENKO opowiadał o gogolowskim szkicu „Rozmyślania Mazepy”. W tym artykule analizuje on dokumentalne świadectwa szewczenkowskiej wizji postaci wybitnego hetmana. Prawdziwy stosunek Szewczenki do Mazepy wyjaśnimy, odcinając się od utrwalonego przez dziesięciolecia rosyjsko-imperialnego i radzieckiego stereotypu. Powiedzmy, w „Słowniku Szewczenkowskim” (1976) dokonano takiego uogólnienia: „Szewczenko w poemacie „Mnich” przeciwstawił zdrajcy narodu ukraińskiego Mazepie mężny obraz S. Palija, a w powieści „Muzyk” — pułkownika G. I. Gałagana, podkreślając ich walkę o nienaruszalność sojuszu narodów ukraińskiego i rosyjskiego. W „Irzawcu” poeta wspomniał, jak Szwedzi z Mazepą uciekali spod Połtawy do Bender. W powieści „Bliźniacy”, w „Notatkach archeologicznych”, w zapisach twórczości ludowej Szewczenko nazywał Mazepę „anatemą”, „przeklęty Mazepa”, „wrogi Mazepa”. Wyjaśnijmy, co było naprawdę. Spójrzmy najpierw na szewczenkowski „Irzawiec” (1847): Narobili kiedyś Szwedzi Wielkiej sławy, Uciekali z Mazepą Do Bender spod Połtawy. W tej poetyckiej konstatacji brak oskarżenia Mazepy o zdradę narodu ukraińskiego, co było twierdzone. Z drugiej strony, sama w sobie nie potwierdza ona wniosków niektórych współczesnych publicystów, że Szewczenko „przychylnie odnosił się do I. Mazepy”. Inna sprawa, jak słusznie zauważa Wołodymyr Panczenko, „za brak jednomyślności Szewczenko wyrzuca obu, i Palijowi, i Mazepie”. Lecz najważniejsze w tym, że za tymi postaciami — cały naród ukraiński, który powinien był wokół nich obu się zjednoczyć: Doradziła matka, Jak pszeniczkę pożąć, Połtawę dostać. Oj pożęliby, gdyby byli Jednomyślnie stanęli I z fastowskim pułkownikiem Hetmana jednali. Jeśli chodzi o powieść „Bliźniacy”, to w rzeczywistości Szewczenko konstatuje w jednym przypadku, że sobór Wniebowstąpienia w Perejasławiu wzniesiono „słynną anatemą Iwanem Mazepą…” (on, jak wiadomo, na wszelkie sposoby sprzyjał budowie świątyń), a w innym tak samo mowa o budowie świątyni przez perejasławskiego pułkownika Iwana Myrowycza — „przyjaciela i współuczestnika przeklinanego Iwana Mazepy”. W utworze artystycznym, obliczonym na publikację, Szewczenko jedynie utrwalał oficjalny punkt widzenia na Mazepę. Wszakże w wierszu „Sen” („Góry moje wysokie…”), napisanym w twierdzy Orskiej w 1847 r., poeta otwarcie zachwycał się soborem Wniebowstąpienia w Perejasławiu: Wieczorne słoneczko gaj złociło, Dniepr i pole złotem kryło, Sobór Mazepy jaśnieje, bieleje… Zaglądając do „Notatek archeologicznych”, przekonamy się, że w naukowym opisie tej samej świątyni i jej świętości również nie ma żadnej negatywnej oficjalnej oceny hetmana. Przeciwnie, hetman wspominany jest jako twórca i mecenas: „Były monaster, obecnie Soborna cerkiew pod wezwaniem Wniebowstąpienia Pańskiego, zbudowana w 1701 roku przez hetmana Mazepę, wspaniała z zewnątrz i do niemożliwości zniekształcona wewnątrz odnowieniami. W zakrystii przechowuje się zadziwiająca pod względem wykonania Ewangelia, dar hetmana Mazepy”. Tak samo naukowo dokładny jest Szewczenko w opowieści o Ewangelii Peresopnickiej, przekazanej swego czasu przez Mazepę do perejasławskiego tronu biskupiego: Osyp Kurylas. Portret Iwana Mazepy, 1909 “Drugie Ewangelie, również na pergaminie, wytworniejsze i bardziej luksusowe od pierwszego, pisane małoruskim narzeczem w 1556 roku, z napisem na brzegach pierwszych kart: To Ewangelie przysłane i dane od Jasniewielmożnego Jego miłości pana, pana Iwana Mazepy, wojsk jego carskiego prześwietnego majestatu zaporoskich, obu stron Dniepru Hetmana, i sławnego zakonu Świętego Apostoła Andrzeja kawalera do tronu perejasławskiego biskupiego, który od jegoż miłości stworzony, odnowiony i drogocennymi sprzętami ozdobiony…” Jeśli chodzi o powieść “Muzyk” (1854—1855), to wspomniano w niej budowę cerkwi przez “pułkownika przyłuckiego Ignata Gałagana, tego samego, który pierwszy odłączył się od Mazepy i przeszedł do cara Piotra…” Czyli żadnych bezpośrednich ocen osoby samego hetmana ze strony Szewczenki. Za to wiadomo, że wcześniej w poemacie “Irzawiec” Szewczenko nazwał Gałagana “przyłuckim pułkownikiem podłym”, a w wierszu “Bywały wojny i wojskowe swary…” (1860) faktycznie zaliczył go do zdrajców narodu ukraińskiego. Teraz o zapisach twórczości ludowej. Rzeczywiście, w albumie Szewczenki z lat 1846—1850 znajduje się notatka, sporządzona nieznaną ręką, w której czytamy między innymi: “Przepadła Mazepowa sława, na wieki przepadła, a Palijowi Królestwo Niebieskie i wieczna sława”. Ten zapis nie jest datowany, zaznaczono jedynie: “Od Martyna Łypśkiego”2. Chodzi o wątek z ukraińskiego folkloru, w którym imię Mazepy często wspominano właśnie z epitetem “przeklęty”, na przykład: “Oj nie wiedział, nie wiedział przeklęty Mazepa, jak Palija zwoływać” albo “A sam jedzie pies Mazepa do osudara na stolicę”. Nieprzejednany krytyk ukraińskiego hetmana Mykoła Kostomarow jadowicie pisał o nim: “W pieśniach ludowych i podaniach — to jakieś zło i wroga istota, ale nawet nie człowiek, a jakaś zła, przeklęta siła: “Przeklęty Mazepa!”. Głębsze, a zarazem lapidarne wyjaśnienie złożonego fenomenu hetmana zaczerpnę od Mychajła Hruszewskiego: “I ta uprzedzająca gotowość, z jaką Mazepa szedł naprzeciw moskiewskiemu rządowi, nie żałując ludzi i kosztów, wysyłając kozackie pułki to na wyprawę, to do różnych prac wojennych, oraz jego służalczość wobec pańszczyźnianych dążeń starszyzny niezwykle nastawiały przeciw niemu lud. Nieustanne coroczne dalekie wyprawy w wojnach, które wcale nie dotyczyły interesów Ukrainy i były dla Ukrainy zupełną nowością, starcia z wielkoruskimi naczelnikami i cała w ogóle nieciekawa sytuacja piotrowskiej żołnierki wzbudzały na Ukrainie silne niezadowolenie nie tylko przeciwko moskiewskiemu rządowi, ale i przeciwko niepomiernie gorliwemu pachołkowi jego, hetmanowi. Ale być może jeszcze bardziej nie lubiano go w ludzie: jako protektora starszyzny, przedstawiciela i sprawcy wciąż rosnącej zależności chłopskiej ludności i szeregowego kozactwa od ziemian-starszyzny, wciąż wzrastającego obciążenia, ucisku bezpośrednimi i pośrednimi podatkami, daninami w naturze i pańszczyzną. I tak niepopularny, Mazepa stawał się celem wszelakich oskarżeń”3. Między Mazepą a Palijem były nieproste relacje: długi czas kontaktowali się, współpracowali, pomagali sobie nawzajem, a potem zrodziła się niechęć, która przerodziła się w otwartą wrogość. Korzystając z wtargnięcia wojsk Karola XII, Mazepa usunął przywódcę prawobrzeżnego kozactwa. Oskarżył Palija przed Piotrem I o kontakty z polskim hetmanem koronnym H. Lubomirskim, który był po stronie szwedzkiego króla Karola XII, i aresztował go, a Piotr I zesłał Palija na Sybir. Pantełejmon Kulisz pisał, że “za czasów Palija byli ziomkowie, którzy nawet i “prawego cara” podpuszczali, by zsyłał dobrych sług na Sybir”. Orest Subtelny odnotował, że Mazepa zrobił to, “aby zagwarantować sobie bezpieczeństwo przed zagrożeniem ze strony popularnego w ludzie Palija”. Po wystąpieniu Mazepy przeciwko carowi zesłaniec został uwolniony i wziął udział w bitwie pod Połtawą po stronie Piotra I. W rezultacie, w przeciwwadze do Mazepy, Semen Palij został upoetyzowany w folklorze. Tak samo u Szewczenki. Na podstawie legendy o Paliju stworzył poemat “Mnich” (1847), w którym kozacki przywódca “Semen Palij, zaporoziec” wystąpił jako bohater ludowy. W roku następującym po poemacie “Mnich”, w poezji “Szwaczka” (1848) Szewczenko pisał o “pułkowniku fastowskim sławnym Semenie”, “sławnym Paliju”, który zmagał się z Polakami. Wprawdzie w komentarzach do poematu “Mnich” w drugim tomie Pełnego zbioru dzieł Tarasa Szewczenki słusznie zaznaczono, że poeta “dawał mu negatywną ocenę za to, że nie jednoczył się z I. Mazepą, był prorosyjskiej orientacji”. A kiedy po raz pierwszy pojawiło się nazwisko Mazepy w poetyckim utworze Szewczenki? W “Wielkim lochu”, gdzie mowa była o “pałacach Mazepowych”. Lecz ciekawa jest poprawka, dokonana przez Szewczenkę w rękopiśmiennym odpisie “Wielkiego lochu” Iwana Łazarewskiego z końca lat 1850. W tym miejscu, gdzie 1. (ukraińska) wrona opowiada o znęcaniu się nad kozakami, czytamy: I żyjąceż, przeklęte! Myślałam, z Bohdanem Już-już pochowała. Nie, wstali, podli, Ze szwedzką przybłędą… Okazuje się, że ostatni wers we wspomnianym rękopiśmiennym odpisie Szewczenko poprawił: “Z Mazepą przybłędą”. Lecz ten mimowolny ruch nie odbił się w ostatecznym tekście. Jurij Muszketyk w naszych czasach ogłosił swoją wizję postrzegania Mazepy przez Szewczenkę: “Szewczenko… bardzo ostrożny wobec, powiedzmy, Mazepy. Bo przecież gorliwie służył Mazepa Piotrowi, bardzo długo lawirował i przechytrzył samego siebie. Piotr rozciągnął całe jego wojsko — do walki z korpusem, który szedł na pomoc Szwedom, do kopania kanałów, i kiedy w ostatniej chwili Mazepa poprowadził garstkę kozaków na połączenie z Karolem, oni nie wiedzieli, dokąd idą. A pomocy Baturynowi nie udzielił, zostawił go na pastwę losu, i pogrom Baturyna bardzo negatywnie wpłynął na ukraińskich kozaków. I milczał hetman nawet wtedy, gdy Piotr rozsyłał po Ukrainie relacje, w których pisano, jakoby Mazepa samowolnie wprowadza pańszczyznę, a on, Piotr, był zawsze przeciwko temu; Mazepa nie prostował tego, nie prowadził swojej zdecydowanej “agitacji”. Jestem pewien, Szewczenko nie raz zastanawiał się nad tym. Tak, w historii są sytuacje, kiedy człowiek jednym zdecydowanym czynem, jedną słuszną decyzją odkupuje wcześniejsze błędy i działania, ale to nie wystarcza do pozytywnej oceny całej jego działalności”4. W historii w ogóle nie było męża stanu, który zasłużyłby na jednoznacznie pozytywną ocenę rzeczywiście całej swojej działalności, jednak właśnie Iwan Mazepa nie tylko odkupił swoje grzechy przed narodem, ale i obiektywnie zaświadczył, jak stać się w tej hipostazie bohaterem narodowym. I właśnie Szewczenko głęboko to zrozumiał. Nie przypadkiem literaturoznawca, historyk Dmytro Doroszenko zaznaczał, że “w ocenie historycznej roli Mazepy Szewczenko wyprzedził swoich uczonych przyjaciół-historyków: Kostomarowa, Kulisza i Maksymowicza, bo uznania swojego patriotyzmu Mazepa doczekał się od ukraińskich historyków dopiero pod koniec XIX wieku”. Przypomnę, że w wierszu “Bywały wojny i wojskowe swary…”, napisanym już pod koniec życia, Szewczenko nazwał, że tak powiem, antybohaterów historii narodowej, ludzi, którzy niszczyli państwowość Ukrainy, zdradzali naród: Bywały wojny i wojskowe swary: Gałagany, i Kisiele, i Koczubeje- Nagaje- Było dobra tego niemało. Minęło wszystko, lecz nie przepadło. Zostały korniki… ............................................... Ludzkie korniki. Nianie, Wujkowie ojczyzny cudzej! Nie stanie idola świętego, I was nie stanie, — osty I pokrzywa — a więcej niczego Nie wyrośnie nad waszym trupem5. Jak wiadomo, sędzia generalny Lewobrzeżnej Ukrainy Wasyl Koczubej (nazywając Koczubejów Nahajami, Szewczenko podkreślił ich tatarskie pochodzenie), doniósł Piotrowi I o tajnych planach Mazepy wyprowadzenia Ukrainy spod władzy Rosji i został stracony przez Mazepę. Nie ma żadnych wątpliwości, po czyjej stronie są sympatie poety. Wystarczy, aby je odnotować i o nich pamiętać, chociaż w twórczości Szewczenki rzeczywiście nie ma rozwiniętej analizy czy bezpośredniej oceny działalności hetmana. Za to zachowały się w tej kwestii przynajmniej trzy ważne świadectwa historyczne. Pierwsze — świadectwo członka Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego, studenta Heorhija (Jurija) Andruzskiego podczas przesłuchania w III Oddziale tajnej policji politycznej w trakcie śledztwa w sprawie Bractwa w kwietniu 1847 r. o tym, że „ganiąc Chmielnickiego, Szewczenko wywyższał Mazepę”, powtórzone przez Andruzskiego podczas konfrontacji z Szewczenką w maju 1847 r.: „Szewczenko spośród małorosyjskich hetmanów wywyższał Mazepę…”. Ten niezaprzeczalny dowód stosunku Szewczenki do Mazepy cytuję z wydania Mychajła Hruszewskiego „Materiały do historii Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego. Zeznania cyrylo-metodiańczyków” (1915)6. Dalej — dwa świadectwa pamiętnikarskie. Najpierw — wspomnienia Petra Sełeckiego7, który opowiedział ciekawy epizod z pobytu poety w Jahotynie w 1843 r.: „Kilka razy grałem na fortepianie w Jahotynie i muzyka moja bardzo się podobała; Warwara Nikołajewna zaproponowała mi napisanie opery, libretto podjął się ułożyć Szewczenko, na temat wybraliśmy Mazepę. Temat dla opery rzeczywiście bogaty. Dużo dramatyzmu, akcji, różnorodne elementy: wielko- i małorosyjskie, szwedzkie, polskie. Ale w opracowaniu dramatu i w języku libretta różniliśmy się. Wszyscy obstawali za postacią Mazepy i chcieli przedstawić go jako bojownika o wolność w walce z despotyzmem Piotra. Chociaż Piotr nigdy nie był moim bohaterem, ale w działaniach Mazepy nigdy nie znajdowałem także niczego heroicznego i pragnąłem przedstawić go takim, jakim był w rzeczywistości. W ferworze sporu wyrwało mi się słowo: zdrajca, i o mało przez to się nie poróżniliśmy”. Oto znowu naprawdę ważny dowód stosunku Szewczenki do Mazepy! Ostatnie trzy zdania w czasach radzieckich tradycyjnie cenzurowano i zastępowano kropkami, co łatwo zrozumieć. Dziwne, że zrobiono to również we „Wspomnieniach o Tarasie Szewczence”, wydanych w 2010 r. W każdym razie będę kontynuował cytowanie już za wspomnianymi „Wspomnieniami”: „Warwara Nikołajewna i Szewczenko chcieli, żeby libretto było napisane w języku małorosyjskim, ja byłem przeciwnego zdania i zapewniałem, że Szewczenko władał na tyle językiem rosyjskim, że dobrze napisze libretto; jeśli pisać operę, mówiłem, to pisać operę poważną i w języku ogólnodostępnym, a nie jakąś tam »Natalkę Połtawkę«. Każdy pozostał przy swoim zdaniu, na tym sprawa się w Jahotynie skończyła”. Pewnie, że Tarasa Hryhorowycza odpychały także te lekceważące opinie o utworze Iwana Kotlarewskiego, który zapoczątkował nową ukraińską dramaturgię. Jeszcze wyraźniej daje się prześledzić

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Stanowisko Szewczenki wobec Mazepy w ostatnich latach życia poety (w zestawieniu z Puszkinem) w relacji rosyjskiego pisarza Jakowa Polońskiego: „Siedząc u Szewczenki w gościach, dowiedziałem się z jego słów, że nie lubi naszego poety Puszkina, i nie dlatego, żeby uważał go za złego poetę, lecz po prostu dlatego, że Puszkin jest autorem poematu »Połtawa«: Szewczenko patrzył na Kocubeja jedynie jako na donosiciela, Puszkin zaś widział w nim wiernego towarzysza Piotra Wielkiego, oszczerczo oskarżonego i straconego przez Mazepę… Szewczenko tym mocniej łajał Puszkina, im gorliwiej ja go broniłem”⁸. Oczywiście w czasach sowieckich podobne informacje przemilczano albo zwalczano siłą: „Przez całe stulecie ukraińscy burżuazyjni nacjonaliści przeciwstawiali Szewczenkę Puszkinowi. Wymyślili wersję, jakoby Szewczenko negatywnie odnosił się do twórczości wielkiego rosyjskiego poety, zwłaszcza do jego poematu »Połtawa«. Tymczasem fakty świadczą o czymś przeciwnym. Szewczenko lubił ten utwór Puszkina, znał go na pamięć, rysował do niego ilustracje”⁹. Rzeczywiście, twierdzenie, że Szewczenko „nie lubił” Puszkina, jest bezpodstawne nawet przy wszystkich wyjaśnieniach¹⁰. Chodzi właściwie o to, że wielki ukraiński poeta inaczej oceniał bitwę pod Połtawą niż wielki rosyjski poeta, lecz nie było to przejawem niechęci do twórczości Puszkina. Można tu powiedzieć słowami Wołodymyra Sosiury z jego poematu „Mazepa”: „O Puszkinie, kocham cię, lecz prawdę kocham jeszcze bardziej!” Jak wiadomo, Puszkin nie zagłębiał się szczególnie w historię hetmanatu Mazepy: „»Połtawę« napisałem w kilka dni, dłużej nie mógłbym się nią zajmować…”. Mychajło Maksymowicz, dowiedziawszy się, że Puszkin stworzył „Połtawę”, nie przeczytawszy „Historii Rusów”, podarował mu jeden z odpisów tego dzieła. Sam jednak Aleksander Siergiejewicz pisał: „…Mazepa działa w moim poemacie dokładnie tak jak w historii, a jego mowy objaśniają jego historyczny charakter”. I choć Puszkin nie szczędził najczarniejszych barw do charakterystyki hetmana, nazywając go Judaszem, pamiętajmy, że to właśnie on zupełnie trafnie sformułował historyczne przyczyny wyboru hetmana Mazepy oraz nadrzędny cel, jaki ten sobie stawiał: Bez miłej swobody i chwały Długo schylaliśmy głowy Pod opieką Warszawy, Pod samowładztwem Moskwy. Lecz niepodległym państwem Ukraina być już powinna: I sztandar krwawej wolności Podnoszę przeciw Piotrowi. Odpowiadając swoim krytykom, Puszkin zwracał uwagę na to, że Mazepa został wychowany w Europie „w czasie, gdy pojęcia o szlacheckim honorze były na najwyższym stopniu siły…”, a poeta mimochodem wymieniał także, jego zdaniem, charakterystyczne cechy hetmana: „…Mazepa mógł długo pamiętać krzywdę moskiewskiego cara i pomścić ją przy sposobności. W tej cesze cały jego charakter: skryty, okrutny, wytrwały”¹¹. Taki historyczny „przypadek” się zdarzył: Teraz bylibyśmy wojną uderzyć Na znienawidzoną Moskwę! Inna rzecz, że ponad sto lat po Mazepie Puszkin z przekonaniem prorokował w „Połtawie”: „Zapomniany Mazepa od dawna…” I przegrał z historią! Zakończę tę opowieść słowami Hruszewskiego, który naukowo trafnie odnotował wyjątkowość fenomenu Mazepy w obu jego ipostasiach — ciemnej i jasnej: „…Ogólnie rzecz biorąc, poglądy na Mazepę jako na człowieka pozostały niechwalebne i nieprzychylne; lecz jako postać historyczna, jako idea — był otoczony wysokim szacunkiem — domy starszyzny, inteligencji i półinteligencji zdobiły się portretami przeklętego hetmana, a ukraińscy patrioci składali wysoką cześć jego pamięci”¹². Mazepa jako idea! Znakomity temat dla współczesnej monografii i nowego spojrzenia na działalność hetmana! ___ 1 Przy okazji, w cerkwiach, których wiele ufundował Mazepa na Ukrainie, codziennie w modlitwach wspominano jego imię jako „fundatora i dobroczyńcy”, a raz w roku w tych samych cerkwiach ogłaszano Mazepę wiecznie przeklętym. Tę sprzeczność zauważył kiedyś nawet car Mikołaj I podczas jednego ze swoich przyjazdów do Kijowa. Oglądając wojskowy sobór św. Mikołaja na Peczersku, wzniesiony za pieniądze Mazepy, car zapytał przełożonego: „Kto zbudował tę cerkiew?” „Mazepa” – odpowiedział przerażony przełożony. „Czyż więc modlicie się za niego?” – zapytał car. „Modlimy się, kiedy zgodnie z ustawem cerkwi wygłaszamy »o twórcach i dobroczyńcach tej świątyni«” – odpowiedział odważniej ksiądz, widząc, że Mikołaj I się nie gniewa. „Módlcie się, módlcie”, westchnął cesarz i szybko wyszedł z soboru. 2 Lipski Martyn Iwanowicz (1772–1852) – chłop ze wsi Fastiwiec, znajomy Szewczenki. 3 Hruszewski M. S. Zarys historii narodu ukraińskiego. K.: Łybid, 1991. S. 231–232. 4 Muszkietyk J. Otchłań-studnia // Kijów. 2013, nr 11–12. – S. 3. 5 Jak zaznacza Mykoła Żulinski, „Szewczenko po raz pierwszy napiętnował u swoich rodaków złowrogi kompleks »małorosyjstwa«, który Imperium Rosyjskie konsekwentnie i celowo zaszczepiało Ukraińcom, wypierając z ich myśli i uczuć ducha narodowego, honor narodowy i godność”. 6 Hruszewski M. Dzieła w 50 tomach. T. 8. Lwów: Svit, 2007. – S. 419, 523. 7 Selecki Piotr Dmytrowicz (1821–1880) – ziemianin, kompozytor-amator, kijowski wicegubernator w latach 1858–1866. W 1859 r. kierował tajnym nadzorem nad Szewczenką podczas jego pobytu w Kijowie. Szewczenko poznał Seleckiego w 1843 r. lub na początku 1844 r. Wiadomo, że poeta nie lubił Seleckiego i nie krył tego. Nawet pod koniec życia, w liście do Bartłomieja Szewczenki z 23 grudnia 1860 r., pisał: „Wolałbym trzy razy pocałować diabła w … niż mam pisać do tego podłego Seleckiego”. 8 Wspomnienia o Taraszu Szewczence. K.: Dnipro, 2010. – S. 384–385. 9 Dmyterko Ja. A. Społeczno-polityczne i filozoficzne poglądy T. H. Szewczenki. M.: Wydawnictwo Uniwersytetu Moskiewskiego, 1951. – S. 118. 10 Przypomnę przy tej okazji, że do poematu Puszkina „Połtawa” Szewczenko stworzył akwarelę „Maria” (1840), na której przedstawiono dramatyczną scenę: matka przyszła prosić Motrię, by nakłoniła Mazepę do ratowania jej ojca, Wasyla Kocziubeja, którego Piotr I kazał stracić. 11 U Puszkina w „Połtawie” Mazepa mówi: Carze posłany jestem na karę, Jestem cierniem w liściach jego wieńca: Oddałby grody rodowe I najlepsze godziny życia, Byle znów jak za dawnych dni Trzymać Mazepę za wąsy. 12 Hruszewski M. Dzieła w 50 tomach. T. 2. Lwów: Svit, 2005. – S. 201. Wołodymyr i Borys zginęli w 1944 roku z rąk polskich nacjonalistów. Wcześniej, w 1943 roku, na froncie poległ brat Mykoła, oficer Armii Czerwonej. Aleksander Mykołajowicz wraz z żoną Reginą przeżył powstanie warszawskie w 1944 roku, choć archiwum uczonego zostało utracone. Swoje prace naukowe odtwarzał z pamięci. Po wojnie małżeństwo przeniosło się do Krakowa. Cynkałowski pracował wytrwale i niestrudzenie. I przez cały czas pamiętał o Wołyniu. Utrzymywał kontakty z ukraińskimi naukowcami, korespondował z wołyńskimi krajoznawcami. Przy każdej okazji przyjeżdżał do Włodzimierza, do siostry Oleny i bratanicy Natalii. Rezultatem ponad trzydziestoletniej mozolnej pracy Aleksandra Mykołajowicza był opis 1442 miejscowości zaludnionych na Wołyniu. Dziesiątki, a nawet setki kilometrów pokonał pieszo uczony, przechodząc najdalsze zakątki kraju. Opisywał, notował zabytki architektury, urochyszcza, kurhany, rzeki, jeziora. I wszędzie rozmawiał z ludźmi. W 1968 roku słownik krajoznawczy, praca całego życia badacza, był gotowy. Aleksander Mykołajowicz natychmiast zawiózł go do Kijowa, do Akademii Nauk. I czekał. Długie sześć lat. Jednak, jak się okazało, w Związku Radzieckim ta praca naukowa nie była potrzebna. „Petlurowiec”, „białoemigrant”, „burżuazyjny nacjonalista”: Cynkałowski był obcy radzieckiej ideologii. Słownik „Stara Wołyń i Wołyńskie Polesie” ujrzał światło dzienne w dalekiej Kanadzie dzięki staraniom przyjaciół z diaspory. Ale Aleksandrowi Mykołajowiczowi nie było dane tego zobaczyć. Wycieńczony chorobą, badacz umiera 19 kwietnia 1983 roku. Pochowano go w Warszawie, na Wolskim cmentarzu prawosławnym. Według naszego głębokiego przekonania Aleksander Cynkałowski zasługuje na to, by mu wzniesiono pomnik. Oczywiście, ci książęta to nasi chwalebni przodkowie, ale pomniki Danyłowi Halickiemu i Włodzimierzowi Wielkiemu stoją w różnych miastach Ukrainy. Z historyków godnie uczczono chyba tylko Mychajła Hruszewskiego, i to raczej jako polityka niż naukowca… Na naukowych osiągnięciach Cynkałowskiego opiera się dziś cała plejada współczesnych badaczy, nie tylko na Wołyniu, lecz także w Równem, Tarnopolu, Żytomierzu i Kijowie. A czy należycie uczczono pamięć wybitnego uczonego jego ziomkowie? Tablica pamiątkowa Cynkałowskiemu została odsłonięta w Kowlu; we Włodzimierzu Wołyńskim imię badacza nosi gimnazjum. Na jego cześć nazwano jedną z ulic miasta, choć do biografii uczonego nie ma ona związku, przecież Cynkałowscy mieszkali na ulicy Ostrowieckiej (obecnie ul. 20 Lipca). Mieszka tam bratanica uczonego, Natalia Nazarowna Hrabarczuk, którą nazywa się strażniczką rodu Cynkałowskich. Ona przechowuje pamięć o stryju, chętnie dzieli się wspomnieniami z młodym pokoleniem. Dlatego uważamy, że pomnik Aleksandrowi Cynkałowskiemu może i powinien być godną ozdobą Włodzimierza Wołyńskiego, miasta, które otworzyło mu drogę w życie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Ołeksandr Cynkałowski, syn Włodzimierza-Wołyńskiego

Ostatnio wśród mieszkańców naszego miasta toczą się zacięte dyskusje wokół różnych projektów zagospodarowania przestrzeni miejskiej: omawiane są pomysły budowy fontanny, pomnika bohaterów Niebiańskiej Setki, rekonstrukcji placu Bohaterów, możliwości przeniesienia rzeźby młodych książąt Danyła i Wasylka. Ale Włodzimierz-Wołyński zasługuje nie tylko na upamiętnienie książąt i wojowników. Nasze miasto dało światu wybitnego uczonego, badacza historii Wołynia. Właśnie dzięki jego badaniom Włodzimierz zyskał wizerunek „stołecznego grodu książęcego”. Chodzi o utalentowanego historyka, archeologa, krajoznawcę Ołeksandra Mykołajowycza Cynkałowskiego (1898–1983). Ołeksij PIETRUNIN, pracownik naukowy Wołyńskiego Muzeum Historycznego im. O. M. Dwernyckiego Urodził się 9 stycznia 1898 roku we Włodzimierzu Wołyńskim. Ojciec, Mykoła Cynkałowski, był wysokiej rangi urzędnikiem państwowym. Dziad, Pawło Nitecki, znany wołyński regionalista i kolekcjoner zabytków. Rodzice przykładali wielką wagę do wychowania i wykształcenia dzieci. A było ich siedmioro: pięciu synów i dwie córki. Pragnienie poznawania historii pojawiło się u Ołeksandra jeszcze w dzieciństwie. Niepowtarzalna atmosfera starożytnego miasta, legendy i podania, opowieści dziadka inspirowały chłopca do coraz lepszego poznawania przeszłości. W przededniu pierwszej wojny światowej rodzina Cynkałowskich przeniosła się do Kowla. Tam Ołeksandr uczył się w gimnazjum. Groźne wydarzenia 1914 roku zmusiły do ewakuacji w głąb Rosji, do Kazania. Tam Ołeksandr Cynkałowski ukończył gimnazjum, świetnie zdał egzaminy wstępne na Uniwersytet Kazański. Ale studiować tam nie było mu dane: rodzina wracała na Ukrainę. Przez pewien czas mieszkali w Żytomierzu, później w Zwiahlu (obecnie Nowogród Wołyński). Tam też Ołeksandr jako ochotnik wstąpił do wojska UNR, służył w wydziale kulturalnym armii. Ta karta biografii uczonego była jedną z przyczyn, dla których jego prace naukowe nie były drukowane w ZSRR. W wyniku klęski UNR i nadejścia bolszewików Ołeksandr wraz z bratem Wołodymyrem przekroczył radziecko-polską granicę, aby dotrzeć do Włodzimierza Wołyńskiego. Wkrótce do miasta przeprowadziła się cała rodzina Cynkałowskich. Życie w powojennym Nadbużu było ciężkie, ale nie tracili ducha. Ołeksandr uczył w wsi Osmyłowicze, ojciec — Mykoła Mykołajowicz — pracował jako księgowy w polskim banku komercyjnym. Praca pedagogiczna pomogła zdobyć życzliwość wśród miejscowych mieszkańców, przyniosła nowe znajomości, nauczyła słuchać ludzi. Młody badacz zaczął poszukiwania regionalne. Pieszo wędrował po wsiach Wołynia, zbierając różnorodne zabytki, przedmioty codziennego użytku, artefakty. W polu widzenia Ołeksandra pojawiały się rzeczy na pierwszy rzut oka niezauważalne. Zainteresował się historią wsi Niskinicze i świątynią-grobowcem wojewody Adama Kisiela, dopytywał starszych mieszkańców o przeszłość starożytnej wsi Budiatycze, szukał starożytnego Wsewołoża — miasta owianego legendami. Cynkałowski przyjaźnił się ze szlachecką rodziną Karawajewych ze wsi Kreczów. Ta przyjaźń trwała wiele dziesięcioleci. Rozumiejąc, że bez wyższego wykształcenia nie uda mu się przeprowadzić bardziej gruntownych badań, w 1925 roku Ołeksandr wstąpił na Uniwersytet Warszawski. Studiował na wydziale teologicznym, ponieważ prawosławnym zamknięto wstęp na wydział historyczny. Poważnie zajął się archeologią, współpracował z Muzeum Archeologicznym w Warszawie, otrzymywał mądre wskazówki od profesora Antonowicza. Często bywał w rodzinnym Nadbużu. Wkrótce znaleziska badacza wzbogacały zbiory muzeów we Lwowie, Łucku, Warszawie. Na początku lat 30. wzrok Ołeksandra Cynkałowskiego skierował się ku wołyńskiemu Polesiu. Tu, w odległych wsiach, zagubionych wśród bezkresnych lasów, uczony rozmawiał z miejscowymi mieszkańcami. Ze zdumieniem i zachwytem odkrywał legendy i podania, które jakby przenosiły w zamierzchłą przeszłość. Wędrując wśród bagien i puszcz, natrafiał na ciekawe znaleziska: stojany kupieckie, skarby z rzymskimi monetami i bronią, łódź z bursztynem. Zatem wiele wieków temu Poleszucy handlowali nawet z odległymi krajami Europy. W 1935 roku ukazała się monografia „Княжий город Володимир” — praca naukowa, którą Ołeksandr Mykołajowicz poświęcił rodzinnemu miastu. Ta książka do dziś pozostaje „drogowskazem” dla każdego, kogo interesuje historia naszego miasta, od najdawniejszych czasów do początku XX wieku. W latach 1936—1938 Ołeksandr Cynkałowski pracował w Krzemieńcu. Stworzył wydział archeologii przy miejscowym liceum, wkrótce stanął na czele muzeum. Konsekwentnie prowadził badania terenowe: tylko w powiecie krzemienieckim uczony odnalazł 27 średniowiecznych osad. W 1939 roku na Wołyń przyszła władza radziecka. Choć badacza zapraszano na konferencje naukowe do Leningradu, Kijowa, Cynkałowski szybko zrozumiał, że z nową władzą nie jest mu po drodze. Ze względu na jego służbę w wojsku Symona Petlury i otwarcie proukraińskie poglądy radzieccy funkcjonariusze odnosili się do niego z pogardą, nazywając go „burżuazyjnym nacjonalistą”. Wiosną 1940 roku Ołeksandr Mykołajowicz wraz z żoną wyjechał do Warszawy. Wojna, jak śmiercionośna burza, przeszła przez wielką rodzinę. Rodzice badacza, bracia Wołody­myr

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Tiutiunników”. Uczonego boli, że na Połtawszczyźnie nie ma literacko-memorialnego muzeum braci Tiutiunników. Proponuje on realny wariant rozwiązania tego ważnego problemu: „W grudniu 2016 roku w Szkole Ogólnokształcącej w Szyłówce otwarto nową ekspozycję muzeum literackiego braci Hryhorija i Hryhora Tiutiunników. Na dawnym budynku szkoły w Szyłówce znajduje się teraz tablica pamiątkowa, więc w tym pomieszczeniu należy urządzić nowoczesne muzeum, do którego mogliby przyjeżdżać ludzie z całej Ukrainy”. Pomimo różnorodnego kręgu zainteresowań naukowych, zdumiewającej wyczerpującości każdego badania i projektu, Ołeksijowi Neżywemu udaje się do dziś być nowatorem w dziedzinie literatury. Jego rozprawa doktorska, nosząca tytuł „Naukowa biografia i spuścizna twórcza Hryhora Tiutiunnyka: problematyka źródłoznawcza i tekstologiczna”, jest pierwszą na Ukrainie dotyczącą tego problemu. Praca ta jest znacząca, ponieważ wyznacza kompleksową analizę problemów tekstologicznych twórczości literackiej Hryhora Tiutiunnyka w organicznej syntezie z badaniami źródłoznawczymi nad życiową i twórczą drogą pisarza. Po raz pierwszy do obiegu naukowego wprowadzono znaczną część dorobku twórczego artysty: w solidnych wydawnictwach naukowych opublikowano 120 listów, wszystkie dzienniki i notatniki, scenariusz filmowy na podstawie powieści Hryhorija Tiutiunnyka „Wir”, a także na podstawie autografu przeprowadzono analizę tekstologiczną i przygotowano do druku nowelę „Krwawnik”, zaś na podstawie zapisu audio — nowelę „Trzy kukułki z pokłonem”. W wielu archiwach i muzeach, państwowych i prywatnych, odkryto, a następnie udostępniono szerokiemu ogółowi czytelników źródła literackie i historyczne, dotyczące biografii pisarza oraz jego osobowości twórczej. Dzięki niestrudzonej pracy badacza wszystkie te materiały pozwoliły na przeprowadzenie kompleksowego opisu naukowego dorobku twórczego Hryhora Tiutiunnyka i usystematyzowanie ważnych stron biografii artysty. „Jeśli powiedzieć krótko — konstatuje Ołeksij Iwanowycz — głównym dla mnie było i pozostaje upublicznienie mało znanej lub wręcz nieznanej spuścizny Hryhora Tiutiunnyka. We współczesnym literaturoznawstwie stosuje się niemało metod badawczych, ale przykro bywa, gdy zamieniają się one w swoistą matrycę, a nawet stempel dla kolejnego interpretatora”. Ważne jest również to, że twórczym inspiratorem pracowitego pisarza i literaturoznawcy stał się jeszcze jeden wybitny działacz naukowy i kulturalny — Borys Hrinczenko. To osobne, poważne studium naukowe na setki stron. My podkreślimy jedynie to, że niemały rezonans w świecie naukowym wywołała rozprawa kandydacka Ołeksija Neżywego na temat „Spuścizna pedagogiczna Borysa Hrinczenki”, a wysoką ocenę otrzymały prace „Borys Hrinczenko — strażnik ojczystego słowa” (2003, 2007, 2013), „Borys Hrinczenko w badaniach i wspomnieniach” (2013). Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy rekomendowało je jako podręczniki dla studentów szkół wyższych. Do powyższego dodajmy również to, że od 2003 do 2014 roku Ołeksij Neżywy pełnił obowiązki sekretarza odpowiedzialnego czasopisma „Bachmutśkyj szlach”. Przez tę dekadę czasopismo stało się prawdziwie ogólnoukraińskim. Jego autorzy pochodzą zewsząd:

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Rycerz ojczystego słowa

Mykoła STEPANENKO, doktor nauk filologicznych, profesor, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Przykładem tego, jak trzeba żyć i pracować dla Ukrainy, jest los profesora Ołeksija Neżywoho, który po okupacji Ługańska powrócił na rodzinną Połtawszczyznę i pracuje z podwojonymi siłami, utrzymując przyczółek Ukraińskiej Wolności, Ukraińskiej Wiary i Honoru. Tak jak utrzymywali go Hryhir Tiutiunnyk, Feodosij Rohowyj, Petro Rotacz oraz inni rycerze prawdziwego Słowa! Jurij Antypowycz Takim „malarzem prawdy”, którego wzrok jest jednak skierowany w błękit nieba, jest także Ołeksij Neżywy, który całe życie poświęcił badaniu spuścizny Hryhora Tiutiunnyka, aby nie została zapomniana żadna szczegółowa informacja z jego ziemskiej drogi, aby nie pozostał nieprzeczytany żaden wiersz i nie został nieodszyfrowany żaden symbol, żaden obraz artystyczny niepowtarzalnej małej prozy twórcy. Jak jego poprzednik Tiutiunnyk, Ołeksij Iwanowycz przejmuje się nie tyle problemami codziennymi, co wiecznymi, nigdy nie szczyci się zdobytymi tytułami i zasługami, pozostaje człowiekiem prostym, bliskim tym, którzy są obok niego, bliskim ziemi, wsi, stara się swoją niestrudzoną codzienną działalnością literaturoznawczą i społeczną sprzyjać utwierdzaniu wiecznych ideałów, budować wspaniałą świątynię literatury ukraińskiej. Jak Hryhir Tiutiunnyk, dobrodziej Ołeksij przez całe swoje świadome życie pragnie przywrócić sprawiedliwość historyczną, ukraińską, w zrusyfikowanym Donbasie i już zrobił bardzo wiele w tym kierunku. Ołeksij Iwanowycz Neżywy — naukowiec i krajoznawca, pisarz i dziennikarz, a także podróżnik-badacz, jeden z tych świadomych inteligentów, którzy pielęgnowali na wschodzie naszego państwa rodzime słowo i hartowali ukraińskiego ducha, stali na straży interesów suwerennej Ukrainy. Urodzony na Połtawszczyźnie, od 1980 roku aż do początku wojny, narzuconej Ukrainie przez Moskwę, mieszkał w Ługańsku, gdzie przeszedł drogę od studenta miejscowego instytutu pedagogicznego do doktora nauk filologicznych, profesora znanego uniwersytetu narodowego. Ołeksij Neżywy jest krwią związany z Łubieńszczyzną nie tylko dlatego, że jest to jego mała ojczyzna, ale także dlatego, że swoimi studiami literaturoznawczymi uwiecznił artystyczny wyczyn niejednej dziesiątki wybitnych rodaków. Obecnie kontynuuje twórczą współpracę z wieloma wyrazistymi osobistościami, które godnie reprezentują literaturę tego regionu. Bada historię wsi Chytci, opowiada o jej przeszłości i teraźniejszości z nieukrywanym zachwytem, jak prawdziwy poeta, bo ona, niczym gniazdko wśród bujnych gałęzi, przyczaiła się w zacisznym zakątku Połtawszczyzny. Wiosną wyśpiewują tu dźwięcznogłosowe słowiki, a w porannej mgle niesie swoje wody niegdyś jeszcze jakże zarybiony Udaj, przepuszczając fale w trzcinach i dąbrówkach. Chytci przyciągają swoją pierwotną pięknością, zapachami ziół, krystalicznie czystą wodą, kwitnącymi sadami przy chatach. Zrozumienie filologii przyszło do Neżywego przez miłość do czytania: „I to nie jest przesada, bo książka towarzyszyła mi od dzieciństwa. Może to i dobrze, że w naszej wsi telewizory pojawiły się dopiero w 1968 roku, a do tego czasu nawet elektryczności nie było… Pamiętam, jak po raz pierwszy przyszedłem do wiejskiej biblioteki w październiku 1964 roku. Bibliotekarz, a był to mężczyzna, jego nazwisko Jurczenko, szybko sprawdził moje umiejętności czytelnicze i zaproponował pierwszą dla pierwszoklasisty-czytelnika książkę Wasyla Symonenki „Podróż do krainy Naopak”. Już w siódmej klasie czytałem pełne zbiory dzieł klasyków literatury ukraińskiej. Lekcje języka z jakiegoś powodu wydawały się nudne, bo w podręcznikach wtedy przeważały monotonne ćwiczenia, które nie miały treści. Jednak zadania twórcze były mi bliskie, a już od dziewiątej klasy pierwsze notatki, korespondencje, szkice zaczęły pojawiać się w gazecie miejsko-rejonowej”, — opowiada, nie ukrywając radości i zadowolenia z podróży w dzieciństwo, Ołeksij Iwanowycz. Po ukończeniu szkoły średniej w Kałajdyńcach młodzieniec początkowo pracował jako mechanizator w kołchozie, a potem w ośmioletnich szkołach w Chytciach i Tyszkach. Specjalistów z odpowiednim wykształceniem wtedy na wsi brakowało. I dzisiaj z ciepłem wspomina swoje pierwsze kroki pedagogiczne w rodzinnej szkole, która dała mu przepustkę w życie, odkryła tajemnicę świata, pomogła znaleźć siebie w jego zawirowaniach, do najdrobniejszych szczegółów odtwarza ówczesne ciekawe i niebanalne sytuacje pedagogiczne: „Z pierwszych lat nauczania zapamiętałem wycieczki turystyczne po rodzinnym kraju. Jak teraz widzę zimowy poranek przy szkole. W sadzie dziesiątki karmników, a w naszej klasie, to już 1980 rok, całą zimę spał jeż. Dopiero 22 marca się obudził, bo zaczęła się wiosna. Lekcje rozwoju mowy prowadziłem w szkolnym sadzie, nad rzeką, w lesie, proponując tematy do przemyśleń, prac twórczych”. Po powrocie ze służby wojskowej jesienią 1977 roku Ołeksij Iwanowycz kontynuował nauczanie języka i literatury ukraińskiej w Chytciach i jednocześnie studiował na wydziale zaocznym Charkowskiego Uniwersytetu Państwowego. Najbardziej lubił pracować w charkowskich bibliotekach, zanurzać się w ich bogaty cudowny świat. Jednak wymarzone przeniesienie na studia dzienne odsuwało się w czasie. Dlatego w 1980 roku został studentem Woroszyłowgradzkiego Państwowego Instytutu Pedagogicznego imienia T. H. Szewczenki, a już po pół roku łączył codzienne wykłady, zajęcia praktyczne i seminaryjne z pracą w gazecie wielkonakładowej „Trybuna studenta”. Przez wszystkie lata nauki czuł wsparcie dziekana wydziału filologicznego Ołeksija Andrijowycza Michna. Właśnie dzięki jego rekomendacji został oficjalnie skierowany do pracy w instytucie pedagogicznym. W ramach dodatkowego zatrudnienia pracował jako nauczyciel języka i literatury ukraińskiej w szkole nr 18 oraz w szkole specjalistycznej nr 1 w Ługańsku, wykładowca Ługańskiego Instytutu Podyplomowej Edukacji Pedagogicznej. Jak widzimy, sam los sprawił, że przyszłemu wybitnemu uczonemu przyszło znaleźć się w Ługańsku, kraju rażąco odmiennym od „najbardziej ukraińskiej Ukrainy”, gdzie się urodził. Prawie trzy i pół dekady Ołeksij Iwanowycz czynił ukraińską sprawę w zrusyfikowanym Donbasie. Zrobił wiele, miał dobre plany na dni przyszłe, ale nie wszystkie się spełniły: zaczęła się wojna rosyjsko-ukraińska. O współpracy z okupantem, na którą, jakkolwiek dziwnie by to nie brzmiało, zgodzili się niektórzy z kolegów, nie mogło być mowy. Rodzina Neżywych, porzuciwszy zaciszne domostwo w Ługańsku, przeniosła się do Połtawy. „Tutaj zdarzało się bywać i wcześniej, — mówi głowa rodziny, — najczęściej, chyba, w bibliotece obwodowej i bibliotece uniwersytetu pedagogicznego. Nasza przeprowadzka do Połtawy latem 2014 roku była niespodziewana. Najważniejsze jest to, że ja i żona mamy pracę w zawodzie. Tutaj, jak to mówią, nie obyło się bez pomocy dobrych ludzi. Najbardziej irytuje połtawski surżyk, zwłaszcza mowa ustna uczniów i młodzieży”. Marzenie o powrocie na Ługańszczyznę nie opuszcza Ołeksija Iwanowycza. Najbardziej martwi się o to, aby nie przepadł jego najcenniejszy skarb — biblioteka, którą zaczął zbierać jeszcze w latach szkolnych. Ołeksij Neżywy jest autorem ponad 380 prac naukowych i popularnonaukowych z zakresu literaturoznawstwa, historii pedagogiki, folklorystyki, metodyki nauczania języka i literatury ukraińskiej, a także ponad 700 publikacji w prasie periodycznej. I w każdej sferze swojej działalności osiąga poważne sukcesy. Na pytanie o jednoczesne łączenie w życiu kilku ważnych spraw Ołeksij Iwanowycz odpowiada tak: „Ono, chyba, jest po prostu wywołane specyfiką naszego zawodu pedagogicznego, wszak nigdy nie wątpiłem, że nauczać przyszłych nauczycieli nie sposób bez ciągłego kontaktu z uczniami. Jeśli chodzi o prace literacko-krytyczne, znów, ich pojawienie się jest spowodowane przede wszystkim zainteresowaniem zawodowym współczesnym procesem literackim, próbą powiedzenia swojego słowa. Myślę, że czasami się to udaje, zwłaszcza w recenzjach o charakterze tekstologicznym”. Głównym przedmiotem badań literaturoznawcy jest spuścizna artystyczna Hryhora Tiutiunnyka. Przekazał współczesnym w najczystszej postaci prozę, epistolografię, żywe spojrzenie swojego sławnego rodaka. Ołeksij zaczął interesować się tym pisarzem jeszcze w dzieciństwie, kiedy przeczytał jego książkę „Ojcowskie progi”, której bohaterowie literaccy byli bardzo podobni do żywych, bliskich chytciowskiemu chłopcu ludzi. Właśnie to uderzyło wtedy przyszłego naukowca, poruszyło struny jego wrażliwej duszy. Fascynowała także prawda życiowa, czyli to, czego spragniony wiedzy młodzieniec nie mógł znaleźć w ówczesnych podręcznikach. Zainteresowanie twórczością Tiutiunnyka-młodszego przerodziło się w pragnienie zbadania związków pisarza z Donbasem po przeprowadzce Neżywego w górniczy kraj. Za swoje główne osiągnięcie Ołeksij Iwanowycz uważa to, że po raz pierwszy udało mu się wydać listy, dzienniki, notatniki Hryhora Tiutiunnyka, scenariusz filmowy na podstawie powieści starszego brata Hryhorija Tiutiunnyka „Wir”, zbadać podstawowy tekst utworów artystycznych „Trzy kukułki z pokłonem”, „Derewij”. Znalazłszy się nie z własnej woli na Połtawszczyźnie, profesor Neżywy kontynuuje pracę nad projektami związanymi z postacią i twórczością jednego z najbardziej utalentowanych współczesnych nowelistów ukraińskich. W pierwszorzędnych planach ma wydanie pełnego zbioru dzieł Hryhora Tiutiunnyka, a także nieskażonego tekstu powieści Hryhorija Tiutiunnyka „Wir”, co, jego zdaniem, należy zrobić „właśnie na rodzinnej ziemi braci Tiu- Wybitnego mistrza małej prozy, jednego z najbardziej utalentowanych przedstawicieli pokolenia lat sześćdziesiątych, Hryhora Tiutiunnyka, Ołes Honczar nazywał „malarzem prawdy” — i jest w tym wielka prawda, gdyż cała jego działalność twórcza to godna podziwu i najwyższych pochwał praca duszy, nieustanna próba sportretowania prostego człowieka, jego radości i bólów, odtworzenia autentyczności życia i przedstawienia na jej podstawie nowej rzeczywistości artystycznej, która jednak nie wyrywałaby czytelników z wiecznego nurtu bytu, lecz pomagała im poznać prawdziwy świat, stać się lepszymi, bardziej uważnymi wobec siebie nawzajem. Artysta wychodzi na bój z fałszem, próbując oczyścić literacką świątynię z grafomaństwa, dążąc do dochodzenia się sprawiedliwości dziejowej i znalezienia miejsca Ukrainy, języka ukraińskiego, literatury ukraińskiej, kultury ukraińskiej w naszej przestrzeni duchowej i światowym obszarze. Twórczość Hryhora Tiutiunnyka autor „Soboru” nazywał jeszcze „niebosztuką” ze względu na jej napełnienie ideałami duchowymi, ze względu na dążenie mistrza słowa ku bezdennemu niebu, ku prawdom nieprzemijającym na wszystkie czasy, na wszystkie pokolenia i wieki.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

«Хатки біленькі виглядають, мов дітки в білих сорочках…» Образ хати в житті та творчості Тараса Шевченка

Lwów, Odessa, Kijów, Połtawa, Krzemieńczuk, Łubnie, Donbas, Ługańszczyzna. “Niestety, teraz czasopismo nie wychodzi i to też mój smutek” — z bólem i niepokojem mówi profesor. Krąg zainteresowań naukowych Ołeksija Neżywoho poszerza krajoznawstwo, które jest nierozerwalnie związane z życiorysem i twórczością tych postaci literackich, którymi tak zachwyca się uczony. Pragnąc rozpowszechnić i unowocześnić krajoznawstwo literackie na Połtawszczyźnie, inicjuje on w Połtawskim Obwodowym Instytucie Kształcenia Podyplomowego im. M. W. Ostrogradskiego serię książek “Wybitni pedagodzy Połtawszczyzny”. Staraniami krajoznawcy ukazały się już dwie książki poświęcone znanym pedagogom z Połtawszczyzny — Karpowi Chodosowi (z Chorola) oraz Hryhorijowi Surmile (z Łubni). Wydano również szkic biograficzno-krajoznawczy o Hryhorze Tiutiunnyku “Pokłon rodzinnej ziemi połtawskiej”, opublikowano badania o własnym rodowodzie i historii wspomnianej już rodzinnej wsi — “Komunia z rodzinnym krajem”. Obecnie twórca pracuje nad portretem literackim pisarza-ziomka Jurija Slipka, który pochodzi ze wsi Wynnyky w rejonie kozelszczyńskim. Sam badacz przyznaje, że jego najdroższym i najpiękniejszym dziełem krajoznawczym jest sad na ojcowskim podwórzu i szczerze zaprasza: “Przyjedźcie wiosną lub latem, sami się przekonacie”. To, co zrobił Ołeksij Neżywyj, nie może nie budzić podziwu. Owoce jego błyskotliwej pracy będą wychowywać niejedno pokolenie wdzięcznych Ukraińców. Jest on literaturoznawcą, pedagogiem, pisarzem, krajoznawcą i dziennikarzem z Bożą iskrą. Czego w tym człowieku jest więcej, trudno powiedzieć, gdyż jest on człowiekiem-uniwersum, uczonym o szerokim zakresie myślenia. Jego książki, artykuły, recenzje, przedmowy, teksty artystyczne są wzorem harmonii: w każdej z wybranych dziedzin twórca jest łatwo rozpoznawalny, oryginalny, przekonujący, umiejętnie łączy wysokie emocje, które magnetycznie przyciągają czytelników, z ważkimi argumentami, które potwierdzają tę lub inną prawdę, nadają jej wagę. Gdyby szczegółowo scharakteryzować wszystkie wektory twórczości Ołeksija Neżywoho, powstałaby, bez przesady, mini-encyklopedia, doskonały wielotomowy zbiór, na wskroś przesiąknięty autorskimi prawami, opartymi na prawach ogólnoludzkich. Czytasz prace profesora Neżywoho i myślisz: jak mogła jedna osoba zdążyć tyle ogarnąć i zrobić? I wydaje mi się, parafrazując Hryhora Tiutiunnyka, że sekret talentu uczonego tkwi w jego nieobojętności, w jego serdecznym płonięciu, w wielowymiarowej miłości: do wybranej pracy, do życia, do ludzi, do połtawskiego kraju i całej ziemi ukraińskiej. W tym roku 9 marca (w dzień Tarasa!) Ołeksij Neżywyj świętuje swój 60-letni jubileusz. Życzymy więc jubilatowi, aby nie wysychały rzeki miłości, dobra i ciepła wokół niego, aby żywi i zdrowi byli jego najbliżsi, aby rozrastało się w górę i wszerz jego drzewo literaturoznawcze i pisarskie, chłonąc życiodajne soki rodzinnej ziemi i rozprzestrzeniając się swoimi gałęziami do najskrytszych wyżyn ukraińskiej duchowości! Julia JERMOLENKO, kierownik muzeum pamięci Tarasa Szewczenki “Chata na Priortsi” Minęły lata młode, Zimnym wiatrem od nadziei Już powiało. Zima! Siedź sam w zimnej chacie, Nie ma z kim cicho rozmawiać, Ani poradzić się. Nie ma, Nikogo nie ma! Te wersy Taras Szewczenko napisał w ponury dzień 18 października 1860 roku, na kilka miesięcy przed swoją śmiercią. Patrzył z okna swojej pracowni, najsmutniejszego i ostatniego swojego mieszkania, na zimną petersburską jesień, wciąż na nowo wspominając swoją narzeczoną, z którą “nie pobrawszy się, rozstali się” i co stało się przyczyną fatalnego smutku dla 46-letniego “siwowłosego sieroty”, człowieka bez rodziny… Dla niego, uznanego poety, utalentowanego malarza, już znaczącej osobistości, nie spełniło się za życia naturalne ludzkie pragnienie — mieć swoje domostwo, przytulną własną chatę, gdzie można by było “z żoną jedyną cicho rozmawiać”, gdzie rozbrzmiewałyby dźwięczne dziecięce głosy… Pierwsze świadome dziecięce wspomnienia Tarasa o ojcowskiej chacie z całą rozpaczą i smutkiem wypływają na zesłaniu w znanej programowej poezji “Gdybyście wiedzieli, panicze…” (1850, Orenburg): Za co, nie wiem, nazywają Chacinę w gaju cichym rajem. Ja w chacie męczyłem się kiedyś, Moje tam łzy przelały się, Najpierwsze łzy… Ze wspomnień krewnych i ziomków wiadomo, że Taras przyszedł na świat w chacie swojego dziadka, ojca matki (który miał wtedy już ponad siedemdziesiąt lat) — Jakyma Iwanowycza Bojki. W 1964 roku na jej miejscu ustawiono kamień pamiątkowy, a na 175-lecie od dnia urodzin Szewczenki chata została odnowiona wraz z chatą Kopija, gdzie mieszkała rodzina Szewczenków w Moryńcach. Zatem można uznać, że pierwszą chatą Tarasa nie była rodzinna siedziba, a cudza chata rozbójnika Kolesnyka… Oto tak było pisane Szewczence przeżyć “cały wiek w cudzej chacie…”, jak bohaterce jego “Najemnicy”, która, w odróżnieniu od Tarasa, wiedziała, za co jest karana. Pod koniec 1815 roku Hryhorij Iwanowycz Szewczenko wraca z rodziną do chaty swojego ojca w Kyryliwce i wkrótce po przyjeździe kupuje (za 200 rubli) od sąsiada-współmieszkańca Teteryuka chatę z gospodarstwem. Wspomnienie o niej Szewczenko pozostawi na stronach powieści “Księżna”: “Wieś! Ile drogich, cudownych wizji budzi się w moim starym sercu przy tym drogim słowie! Wieś! I oto stoi przede mną nasza biedna, stara biała chata, z pociemniałym słomianym dachem oraz czarnym kominem, a obok chaty na szczycie jabłoń z czerwonobocznymi jabłkami, a wokół jabłoni kwietnik, ulubieniec mojej niezapomnianej siostry, mojej cierpliwej, łagodnej piastunki!” W tej chacie 9-letni “białogłowy chłopczyna” Taras w 1823 roku na zawsze pożegna się ze swoją matką, za dwa lata odprowadzi na miejscowy cmentarz ojca… Do chaty-piekła do macochy on już nie wróci. Będzie w jego sierocej tułaczce i chata wuja Pawła Szewczenki (który został opiekunem dzieci brata), a potem chaty bakałarzy — “nauczycieli”, a dalej — cierniowa droga do marzeń w obcych ziemiach, u obcych ludzi, w obcych chatach… Od pierwszego utworu “Przyczynna” (1837 rok) do ostatniej poezji “Czy nie porzucić nam, niebogo…” (1861 rok) słowo “chata” w “Kobzarzu” wspominane jest 230 razy. Obraz chaty jako makrorodziny (według W. Szewczuka) pojawia się już w poemacie “Hajdamacy”, gdzie ojciec, błogosławiąc rycerzy, ostrzega: Poczekajcie… świat — nie chata, A wy małe dzieci, Nierozumne… Tutaj pojawia się i obraz z twórczości ludowej — mogiły — “ciemnej chaty” (gdzie Honta chowa zabite przez siebie dzieci). Taki sam obraz widzimy i w poemacie “Slepaia” (“osiedlił się w ciemnej chatce za cichym Dunajem”), a potem w poezji “Czy nie porzucić nam, niebogo…” (“wesoła chata, żebyś wiedziała”). Współbrzmią z tym epitety-określenia “nowa chycina” (“Utopiona”). Ale w większości obraz chaty u Szewczenki jest nierozerwalnie związany z pojęciem rodziny, jej całości. To chata-raj: chata “cicha, wesoła”, przeciwieństwem której jest chata-piekło: chata-pustka (“Rano-wcześnie nowożeńcy”), “chata pustką śmierdziała” (“Wiedźma”), “wdowia chata” (“Sowa”), gdzie nędza, żal, gdzie nie ma prawdziwej silnej rodziny (macocha lub wdowa), gdzie nie ma prawdy. Taki motyw pojawia się w poezji “Trzy lata” (22 grudnia 1845 roku): Niewielkie trzy lata Marnie przeleciały… A wiele w mojej chacie Złego narobiły. Nieszczęście czekało na Tarasa nie tylko w sercu, ale i w życiu… W wierszu „Nie porzucaj matki!” o „pustce opuszczonej chaty” (Swerstjuk) z cyklu „W kazamacie”, Szewczenko już czuje, że przyjdzie mu być „w obcej ziemi, w obcej rodzinie…”. Zaznaczmy tutaj kontrast „chata-pałace”, który wybrzmi także później w poemacie „Kniaź”, napisanym już na zesłaniu w Twierdzy Orskiej w 1847 roku: Wiosko! Wiosko! Wesołe chaty! Wesołe z daleka pałace, obyście cierniem zarosły! Motyw „nieogrzewanej chaty”, tęsknoty za wygasaniem niegdyś żywej wsi brzmi także w kazamatowym wierszu „Och, trzy drogi szerokie”: Programowy wiersz „Sad wiśniowy koło chaty…” — idylliczne marzenie o Ukrainie, o jej odwiecznej istocie. A dalej — zesłanie. Los sieroty, który musi tułać się wśród obcych ludzi w obcej ziemi, wybuchł jeszcze w „Katerynie” (1838 rok): „Ani rodziny, ani chaty; drogi, piaski, żal...”. W swojej rozprawie „Idea rodziny jako podstawy społeczności” W. Szewczuk podkreśla: „...kiedy nie będzie w makrorodzinie miłości, wzajemnego zrozumienia i jedności, zaczną rozpadać się i mikrorodziny...”. W swojej chacie swoja i prawda, I siła, i wola… („I umarłym, i żywym…”, 1845) Te słowa (właściwie ludowa mądrość) stały się poetyckim credo Szewczenki. A ja tak mało, niewiele Błagałem u Boga. Tylko chatę, Jedną chateczkę w gaju, I dwie topole koło niej… Nie po prostu chata marzy się poecie, a jednak rodzinne gniazdo, i nie na obczyźnie, a na ojczystej ziemi, z jej mogiłami, historią, czyli wpisane w swój naród — to także jest obraz „raju”. Proroczymi stają się wersy programowego wiersza „Mijał mi trzynasty rok…”, napisanego w 1847 roku w Twierdzy Orskiej: Odwróciłem się na chaty — Nie mam ja chaty! Nie dał mi Bóg niczego!.. I spłynęły łzy, Ciężkie łzy!.. Wtedy pocieszył go pocałunek dziewczyny, pierwszej nieświadomej miłości… Dalej w życiu osobistym nie zazna już takiego szczęścia… Opisy posiadłości i chaty — tego epicentrum rodziny, które charakteryzuje jej członków w ogóle, a gospodarza w szczególności, pojawiają się w powieściach Szewczenki, napisanych w Twierdzy Nowopietrowskiej. „Tarasa Szewczenkę… uważa się za niedoścignionego mistrza szczegółu artystycznego… Czy nie najbardziej produktywne w powieściach T. Szewczenki są szczegóły obyczajowe — zaznacza Roksana Charczuk. — Jest to naturalne, ponieważ przeważająca większość jego rosyjskojęzycznych powieści, napisanych na ukraiński temat, ujawnia etnograficzne upodobania autora… Na czystości T. Szewczenko akcentuje praktycznie w każdym swoim utworze. U właściciela farmy, Niemca Antona Adamowicza (powieść „Muzyk”) jest „czyściutki bielutki domek”, u Nykyfora Sokyry (powieść „Bliźniacy”) — „ta sama niemiecka czystość i porządek we wszystkim”. Podróżnego z powieści „Kniaź” przyjemnie dziwią „czyste duże chaty i nieuszkodzone płoty” we wsi w pobliżu Trubajły… Jeszcze wyraźniej estetyka obyczajowa przejawia się w szczegółach staroświeckiego wnętrza, które zajmuje w powieściach T. Szewczenki znaczące miejsce. Przy tym autor często podkreśla, że dom ukraińskich chutorzan czy księży mało czym różni się od chaty bogatego chłopa”. Oblicze ukraińskiej chaty jako czysto narodowej cechy spotykamy także w „Dzienniku”. Oto taki zapis poczynił Szewczenko 14 lipca 1857 roku: „Niezależnie od tej głębokiej polityki, w wielkoruskim człowieku jest wrodzona antypatia do zieleni, do tej żywej błyszczącej szaty uśmiechniętej matki-natury. Wielkoruska „dieriewnia” — to, według wyrażenia Gogola, nawalone kupy szarych kłód z czarnymi otworami zamiast okien, wieczny brud, wieczna zima!.. W Małorosji wcale nie jest tak. Tam wieś lub nawet miasto schowały swoje białe przyjazne chaty w cieniu czereśniowych i wiśniowych sadów. Tam biedny nieuśmiechnięty chłop otoczył się cudowną, zawsze uśmiechniętą naturą i śpiewa swoją smutną, serdeczną pieśń w nadziei na lepsze istnienie”. Czy wierzyło się wtedy zmęczonemu wspomnieniami Szewczence, że za cztery lata zobaczy ten wymarzony obraz na dacznych obrzeżach „złotogłowego, topolami uwieńczonego i sadami powitego Kijowa”, dokąd ucieknie od sierpniowego upału. Taras osiedli się na posiadłości z krzakami bzu po obu stronach furtki, cudownym ogródkiem, białą chatą z drewnianymi okiennicami, wygonem i starym dębem na górze. „Po zesłaniu pojawił się rzeczywiście inny Szewczenko, — pisze Jewhen Swerstjuk, — oświecony cierpieniem i jakby jakoś wyobcowany od barw życia… Ja nie znam nic bardziej dramatycznego i przerażającego, niż trzy ostatnie lata życia Szewczenki „na wolności”. Kulminacja tego dramatu — ostatnia jego podróż na Ukrainę. Wymarzone, pielęgnowane w snach powroty „do domu”, na Ukrainę, obmarzoną do każdej ścieżki, do każdego człowieka i każdego drzewa. Wrócić, osiedlić się na Ukrainie, ożenić się na Ukrainie — „oby choć na diabelskiej siostrze”. To była jakaś natrętna idea, krzyk istoty — przeciw wszystkim logikom, wszystkim wiatrom, wszystkim przeszkodom, które piętrzyły się górami. Całe życie on przelatywał nad tymi górami w poetyckim locie, a teraz zapragnął przelecieć realnie, w życiu, i już co sił rozkręca gorączkową działalność, błaga pośredników, żeby szukali wśród ziomków żonę, chatę, sam nakreślił plan przyszłej chaty… W rzeczywistości nie było nic… W tej ostatniej zimnej łzie powtórzyły się wszystkie wielkie tragedie Szewczenki — od „Kateryny” do „Neofitów” („nie ma rodziny, nie ma chaty”) i „Marii” — w niej podsumowano całą historię Ukrainy, jako zasiew bez żniw i zamknięte koło sieroctwa”. Te niepełne trzy miesiące 1859 roku, które los przeznaczył 45-letniemu Tarasowi na ostatnią podróż do ojczyzny, stały się ostatnim spotkaniem jego z krewnymi i przyjaciółmi, z rodzinną wsią, z „chateczkami bielutkimi”. Jedna z takich chateczek, która była na malowniczych obrzeżach Kijowa — Priorce — przy ul. Wyszhorodzkiej 5, szczególnie przyciągnęła Tarasa Szewczenkę. „Szedłem i szedłem — widzę chata stoi, nie to pańska, nie to chłopska, biała-biała, jak śmietana, a jeszcze i sadem obrosła, a na podwórku dziecięce koszulki suszą się — rękawami machają — mnie wołają: ja i wszedłem!” — tak wyjaśnił Szewczenko swoją wizytę w domu jego gospodyni Warwarze Matwijiwnie Paszkowskiej, która mieszkała tutaj ze swoją rodziną latem 1859 roku i od razu poprosił się do niej na mieszkanie. Ostatnie kijowskie schronienie poety stało się dla jego siercej duszy pociechą i prawdziwą chatą-marzeniem. Teraz tutaj jest muzeum, gdzie zachował się obyczaj kijowskich obrzeży, tak wzruszający i bardzo bliski Tarasowi Szewczence, który po żołnierskim obyczaju i petersburskiej urzędowej kwaterze trafił wreszcie do prawdziwej chaty. Cały 1860 rok na Ukrainę z Petersburga lecieć będą listy od Tarasa do jego krewnego Warfołomija, który troszczył się o sprawy budowy chaty. Marzenie tak i pozostanie marzeniem… Ono spełniło się już po śmierci poety, on jednak odnalazł wymarzoną chatę na rodzinnej Czerkaszczyźnie, na wysokiej górze, „gdzie Dniepr i urwiska było widać…”. Temat „samotnego istnienia w starości” (według Szewczuka) — to wiodący temat ostatnich poezji, „obraz chaty z sadem zdobywa znaczenie nie tylko symbolu rodzinnego gniazda, ale i duchowego domu, który człowiek buduje jako „raj”, który, w końcu, pozostaje w wieczności…”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Serhij Melnyczenko: «Jestem szczęśliwym człowiekiem»

Serhij Melnyczenko — solista-wokalista Kijowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Operetki, zasłużony artysta Ukrainy. W jego twórczości przejawia się dążenie do silnych charakterów scenicznych, pozbawionych monotonii ról, które wymagają wyrazistych emocjonalnych wzlotów. Tacy artyści mają talent od Boga. Dla wielbicieli gatunku operetkowego stało się zwyczajem chodzenie „na Melnyczenkę”. 27 lutego pan Serhij świętował swój jubileusz 80-lecia. — Od czego zaczęła się Pana fascynacja teatrem? — Od dzieciństwa lubiłem wymyślać scenki i pokazywać je przyjaciołom. Już wtedy miałem swojego widza. Znaczącym dla mnie dniem stał się ten, kiedy starsza siostra zabrała mnie do Chmielnickiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego na spektakl „W niedzielę rano kopała ziele”. Bardzo spodobała mi się forma podania materiału z muzyką i tańcami, zapadł mi w serce gatunek komedii muzycznej. Właśnie wtedy postanowiłem poświęcić się sztuce teatralnej. Po ukończeniu szkoły zdawałem do Kijowskiego Instytutu Teatralnego, nie dostałem się. Przed wojskiem poszedłem na kierowcę. Służyłem w rezerwach Naczelnego Dowództwa. Nasza dywizja brała udział w paradach. Po wojsku znów pracowałem jako kierowca. Ale pewnego razu przeczytałem ogłoszenie o naborze do studia teatralnego imienia Panasa Saksahanskiego. Postanowiłem spróbować, chociaż miałem wtedy już 28 lat. Lecz mimo wieku, Wasyl Kozeracki przyjął mnie na swój kurs. W studiu wykładali wtedy pedagodzy z Kijowskiego Instytutu Teatralnego imienia I. Karpenki-Karego: Bykoweć, Sokołow, Jesypenko. Uczyliśmy się trzy lata, wykładano nam tylko przedmioty zawodowe. Kierownikiem studia był Iwan Łucyk. Każdego wieczoru występowaliśmy na scenie. Po nauce miałem osiem zaproszeń z różnych teatrów Ukrainy. Lecz Borys Szarwarko (ówczesny dyrektor teatru) przekonał mnie, bym został w Kijowskiej Operetce. W teatrze jestem już 50 lat. — Czy pamięta Pan swój aktorski debiut? — Podczas nauki w studiu powierzono mi trzymanie kandelabru w operetce „Marica” Imre Kálmána. Bardzo się denerwowałem. Wydawało mi się, że patrzy na mnie cała publiczność na sali… Znaczącą stała się rola koniuszego w spektaklu „Księżna z Chicago”, którego inscenizację przeprowadziła wspaniała reżyserka Iryna Mołostowa. A od roli Żupana w „Baronie cygańskim” zaczyna się dla mnie odliczanie bardzo ciekawych prac. Swoją karierę aktorską zacząłem, wykonując role dziadów. Szczodrze się charakteryzowałem… W tamtych latach bardzo chciałem być podobny do aktora komediowego Teatru Operetki Mykoły Właszczuka. — Już trzydzieści lat wykonuje Pan rolę Żory w musicalu Ihora Pokłada „Takie żydowskie szczęście”. Proszę opowiedzieć o tej pracy. — Nie tylko gram tę rolę trzydzieści lat, ale wykonuję ją bez dublerów. To oczywiście trudne i odpowiedzialne: wszak jeśli z jakichś powodów nie wyjdę na scenę, to zawiodę zespół. Spektakl jest specyficzny, ponieważ gramy Żydów. Staramy się oddać obyczaje i osobliwości języka tego narodu. Ale tutaj najważniejsze to nie popadać w skrajności. Myślę, że wyszły nam wiarygodne życiowe obrazy. Przez trzydzieści lat dorastałem ja, dorósł też mój bohater. Ale wielkich zmian ten obraz nie przeszedł. Ze spektaklem odwiedziliśmy Polskę, Czechosłowację, prawie wszystkie centra obwodowe Ukrainy. W niektórych regionach inscenizację przyjmowano powściągliwie, w innych — emocjonalnie. Zapewne zależy to od kultury widzów. — Od 1989 roku wykonuje Pan rolę księcia Liperta Wolapüka w operetce Imre Kálmána „Silva”. — Od 1989 roku idzie ostatnia inscenizacja tej operetki. A ja zacząłem wykonywać tę rolę znacznie wcześniej. Wychowałem się w prostej rodzinie i dopiero po latach zrozumiałem swojego bohatera, który należy do możnych i arystokratów. Stosunek do postaci jest dobry, gdyż mimo wysokiego stanowiska społecznego, nie stracił on ludzkich cech. Książę to człowiek dobry i wesoły. świat naszego miasta, który znajduje się obok — na miejskim podwórku. To świat złożony z przeróżnych historii, czasem tragicznych, a czasem komicznych, czasem takich, które nawet trudno sobie wyobrazić. Spróbowaliśmy odtworzyć ten świat na scenie teatru w foyer Narodowej Operetki Ukrainy. Co prawda, nasza apteka jest starodawna i mieści się na — Wystawienie „Silvy” w 1989 roku to pierwsza klasyczna operetka w tłumaczeniu na język ukraiński. Trzeba było mieć odwagę, aby w tamtym czasie zdecydować się na taki krok. — Pod koniec lat 80. rozpoczął się proces odrodzenia narodowego. I nasz teatr aktywnie włączył się w ten proces. Były pewne obawy, jak widz przyjmie ukraińskojęzyczną „Silvę”, byli też szczerzy sceptycy, którzy mówili, że nic z tego nie wyjdzie. Ale przeliczyli się. Ostatnia inscenizacja tej operetki od prawie trzydziestu lat cieszy się wielkim powodzeniem. Dzisiaj zdecydowana większość naszych spektakli jest ukraińskojęzyczna. — Grał Pan w spektaklach stworzonych na podstawie ukraińskich klasycznych wątków? — Wśród zagranych ról zapadła mi w pamięć postać Hołowy z „Nocy majowej” według M. Łysenki. Szczególnie podoba mi się rola Cybuli w „Jarmarku soroczyńskim” O. Riabowa. Stworzyłem również tę postać w filmie o tym samym tytule, który wszedł na ekrany w 2004 roku. Czasami i teraz gram w kinie, ale są to role epizodyczne. — Co Pana inspiruje do twórczości? — Każda rola jest wypełniona moim wewnętrznym „ja”, oczywiście w ramach zadania reżysera i zgodnie z tekstem. Zawsze staram się odejść od schematów. Wielką rolę w twórczości odgrywa doświadczenie. Przez pięćdziesiąt lat służby w Operetce ograłem prawie cały repertuar komediowy. Za każdym razem, wychodząc na scenę, marzę o tym, by moja gra zachwyciła widza. Nawet jeśli jest to rola Dyżurnego w „Zemście nietoperza” Johanna Straussa. — „Zemsta nietoperza” to pierwsza praca reżyserska ludowej artystki Ukrainy Tamary Tymoszko-Horiuszko. Jak się z nią pracowało? — Tamara Mychajliwna od wielu lat gra w naszym teatrze. To artystka z wielkim doświadczeniem, bardzo dobrze rozumie swoich kolegów. Początkowo nie byłem pewien, czy zdołam dobrze zagrać rolę Dyżurnego: przecież bardzo trudno jest grać pijanego człowieka. Jednak rola się udała, nawet wielokrotnie pytano mnie, czy nie pijemy przed takimi rolami. Oczywiście, że nie, ale udaje nam się stworzyć iluzję i to cieszy. — Czy były role, o których marzył Pan od wielu lat? — Jeszcze od 1961 roku chciałem wcielić się na scenie w postać Alfreda Doolittle’a z musicalu Fredericka Loewe „My Fair Lady”. Pamiętam występy amerykańskiej trupy, które odbywały się w Pałacu Październikowym (obecnie Międzynarodowe Centrum Kultury i Sztuki). Wtedy bardzo spodobała mi się gra aktora, który wykonywał rolę Alfreda Doolittle’a, a profesor Henry Higgins zachwycił mnie wtedy swoją elegancją. Moje marzenie spełniło się dopiero w XXI wieku. Alfred Doolittle to bardzo mądra postać. To śmieciarz, który rozumuje jak wielki fizyk. Rola nie należy do łatwych, trzeba być bardzo ostrożnym, aby nie popaść w skrajności. Uważam, że mi się to udało. I chociaż nie gram już w musicalu „My Fair Lady”, to z przyjemnością wspominam tę pracę. — Jak zmienił się teatr przez pięćdziesiąt lat? — Każdy okres jest unikalny na swój sposób. Pracowałem z wieloma wspaniałymi reżyserami. A z aktorów zapadła mi w pamięć praca z Wirą Nowinską, Mykołą Błoszczukiem, Dmytrem Szewcowem, Lidiją Zaporożcewą. Były też trudne czasy, ale zespół przetrwał. Nowe odrodzenie teatru rozpoczęło się od momentu, gdy na jego czele stanął Bohdan Strutyński. — Czy teatr pomógł Panu poznać żonę? — Mam wspaniałą żonę, Walentynę Antoniwnę. Z zawodu jest inżynierem. Gdyby nie ona, nie spełniłbym się jako artysta. Po raz pierwszy zobaczyła mnie wiele lat temu w spektaklu „Lubow Jarowa”, gdzie grałem negatywną postać, i zapamiętała mnie. A przy poznaniu powiedziała, że jestem utalentowany. Jesteśmy razem już ponad trzydzieści lat. — Jakie są plany twórcze? — Człowiekowi w moim wieku trudno już snuć jakiekolwiek plany. Chciałbym, żeby Bóg dawał zdrowie, abym mógł dłużej wychodzić na scenę i dawać widzowi cząstkę swojej duszy. Chcę jeszcze długo służyć teatrowi, bez którego nie wyobrażam sobie swojego życia. Nigdy na nikogo nie chowam urazy. Jeśli się z kimś pokłócę, to pierwszy proponuję zgodę. Być może ktoś powie, że jestem idealistą, ale uważam, że nie ma złych ludzi, po prostu nie każdemu ułożył się los. Uważam się za szczęśliwego człowieka. W życiu i twórczości spełniłem się. Mam wspaniałą żonę, pracuję w dobrym zespole. O czym jeszcze można marzyć w wieku osiemdziesięciu lat?

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Wesoła opera z filozoficznym podtekstem

W Kijowskim Narodowym Akademickim Teatrze Operetki odbyła się premiera opery komicznej Gaetano Donizettiego „Dzwonek” w ukraińskim tłumaczeniu Jany Iwanickiej. Operę-farsę na scenie teatru w foyer wystawił młody reżyser Witalij Palczykow. „Do wystawienia tej światowej sławy opery zaprosił mnie dyrektor artystyczny Kijowskiego Teatru Operetki Bohdan Strutyński. Opera „Dzwonek” to interesująca propozycja twórcza. Aby zbadać materiał, przez pewien czas obserwowałem pracę apteki w jednej z sypialnych dzielnic Kijowa. Mogę powiedzieć, że to osobne włoskie podwórko, ale historie mogą wydać się widzowi podobne do współczesnych” — powiedział w przeddzień premiery reżyser-inscenizator Witalij Palczykow. „Wystawienie „Dzwonka” od dawna było w planach teatru, ale czas, kiedy zamysł wcielił się w życie, nadszedł właśnie teraz. I zapewne jest to znaczące, ponieważ obecnie na świecie obserwuje się przypływ niesamowitego zainteresowania muzyką klasyczną, a zwłaszcza operetką i operą. Pracując nad spektaklem, zwróciliśmy się do pierwowzoru napisanego przez Donizettiego, dla którego wartości rodzinne były ponad wszystko. Dlatego można twierdzić, że jest to pierwsza europejska wersja autorskiego oryginału Gaetano Donizettiego. Do twórczości Gaetano Donizettiego zwracamy się po raz pierwszy. Do wystawienia tej opery zaprosiliśmy Witalija Palczykowa, ponieważ jest on reżyserem operowym i dobrze zna fakturę operową. To właśnie on zaproponował dość ciekawe rozwiązanie reżyserskie i wygrał konkurs” — zaznaczył dyrektor artystyczny Narodowej Operetki Ukrainy Bohdan Strutyński. Operę-farsę kompozytor Gaetano Donizetti „Dzwonek” napisał do własnego libretta w 1836 roku. W połowie XIX wieku zyskała ona pewną popularność na scenach operowych, głównie we Włoszech. Potem pojawiała się w afiszach europejskich teatrów niezbyt często. W latach 60. ubiegłego wieku jej wystawienie zostało zrealizowane na scenie teatru „La Scala”. W 1973 roku siłami Wielkiej Opery Rzymskiej „Dzwonek” nagrano dla włoskiego radia. Do udziału w nowym spektaklu przygotowano trzy składy artystyczne. Pierwszymi egzamin przed widzami zdawali zasłużona artystka Ukrainy H. Dowbnia, soliści-wokaliści teatru J. Hadzecki, O. Chardamow, O. Kyryłow, O. Arbuzowa i inni. Publiczność miała okazję podziwiać atmosferę starodawnego włoskiego podwórka, wypełnionego wesołą, lekką muzyką. Widzowie zasiedli przy stolikach, a przed nimi rozegrano dynamiczne i zabawne widowisko z dowcipnymi żartami i niespodziewanymi przebraniami, przez które, zgodnie z zamysłem reżyserskim, przebijał się również filozoficzny podtekst. Sądząc po ciepłej reakcji widzów, inscenizacja się udała. A obecnie w teatrze pracują nad wystawieniem jeszcze jednej opery komicznej, tym razem będzie to dzieło Gioacchino Rossiniego „Cyrulik sewilski”. Materiały przygotował Eduard Owczarenko

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Słowem oszlifowanym talentem Mykoła Dmytrenko. Poezje. — Kijów: “Stal”, 2017. — 252 s.

Switłana MACHOWSKA, kandydat nauk filologicznych, docent, m. Chmielnicki. W wierszach z czasów szkolnych przeważają motywy miłości do rodzinnego kraju, wyboru przyszłych życiowych dróg, pierwsze poruszenia uczuć zakochania. W tych próbach czuć wpływ pieśni ludowych i autorskich, niekiedy opis przeważa nad obrazowaniem, ale obserwuje się też oznaki oryginalnego wyrazu, poszukiwania i utwierdzania własnego twórczego Ja (“Woda pluszcze falą”, “Deszczyku! Padaj na żyto…”, “Podwieczorek, mgły wstają…” i in.). Liryczny bohater 18-letniego poety Mykoły Dmytrenki jest skierowany na działanie, energiczną samorealizację: “Życie kochać — nie siedzieć /Z zgasłym ognikiem w oczach, /A iść na deszcz, na śnieg, na wiatr…”. Czyny są logiczne po zamiarach, planach. Nie można sobie wyobrazić lirycznego bohatera Dmytrenki bezczynnym, obojętnym. On szczerze i prosto deklaruje: “We mnie zaś kipią czasowniki!”. Ten bohater jest młody, zawzięty, celowy: “Ja w drodze, w ruchu, w szale, /I w tańcu, walce całe życie”. Zatem mamy lirykę o szerokim zakresie tematycznym. W rozdziałach “Wierzę w słońce, wierzę w niebo”, “Nieśmiertelną świecę zapalę”, “Dusza moja — kosmiczny wybuch bólu”, “Serce w ruchu się weseli”, “Niech cicho złoci się liść” głęboko odkrywa się liryczny talent poety. Liryka Mykoły Dmytrenki jest napełniona szczerością i żarliwością uczuć, myśli, niepokojem i troską o Ukrainę, naród ukraiński. “Ja nie z wózka — z kołyski, /Wyrósł w chacie wiejskiej /Nie pod gwiezdne skronie — /Pod kołysanek śpiew”, — to początek wiersza “Jestem Ukraińcem!”. Silny duch, głęboko patriotyczna postawa obywatelska wyrażone są w poezjach “Narodowi”, “Ukraińska droga”, “Mnie nie wybiorą na prezydenta”, “Na wybory, na przepychanki”, “Urzędnicy w ciemnym ubraniu”, “Kaukaz”, “Państwa straż i znak”, “Konstatacja”, “Za naszą Ukrainę”, cyklu “Na Majdanie, koło serca” i in. Za każdym wierszem, obrazem — miłość do tego, co bliskie, pogarda dla “przedstawicieli-mącicieli”, którzy nie są zdolni budować państwo ukraińskie i zapewniać narodowi dobrobyt. Niemało poezji poświęcono matce, ojcu, rodzinnemu Podolu (“Synowska modlitwa”, “Zbliża się ten dzień”, “Mamine oblicze”, “Nie ma urody nad kalinę”, “Pieśń o mamie”, “Rodzicom”, “Pamięć”, “Podole”, “Ręczniki”, “Życie jego — pieśń”, “Strażnik ognia”, “I znów wieś — dusza moja, pociecha”, “Pieśń o rodzinnej wsi”, “Pieśń o Ziatkiwcach”). Nie na darmo w zbiorze niemało utworów nazwano pieśniami: z dziesięć tekstów Mykoły Dmytrenki zostało ułożonych do muzyki. Czy nie najsłynniejszy tutaj liryczno-filozoficzny majstersztyk “Nie tęsknij, nie smuć się” (“Odlatują w wyraj myśli moje letnie”), który często brzmi w ukraińskim radiu, — do niego napisał cudowną melodię znany kompozytor Ołeksij Kerekesza, pieśń weszła do albumu “Dwa światy”. Liryka miłosna Mykoły Dmytrenki zaświadcza o wysokim napięciu uczuć, czułości, niepokoju, radości spotkań i bólu rozstań, nadziei, marzeniach, grze fantazji. Bogactwo stanów emocjonalnych, wzruszeń, przeżyć, rozczarowań i utwierdzeń — wszystko to zapala serce i rozum, niepokoi duszę tajemnicami, za którymi to wyrzuty sumienia z powodu straconego, to jasne odczucia szczęśliwych chwil, to nadzieje miłości. W wierszach niemało intrygi, ciekawych obrazów i wersów (“Ty mnie w sobie nie rozkochuj”, “Zapatrzę się w twoje niebiosa”, “Stare listy miłości”, “Nie bój się zmęczenia od ognia”, “Zapalę cię, jak świecę”, “Był czas, mnie ty pożałowałaś…”, “Kocham twój uśmiech zagadkowy”, “Nie błagaj żarliwymi ustami”, “Sikorka zapukała w okno”). Wiele wersów zawiera swoiste formuły-konstatacje, formuły-wskazówki: “Kochaj, kochaj, bo czas ciebie nie czeka, /On zabiera dni twoje i noce. Dopóki ciało spragnione, młode, /Kochaj! W starości kochają oczy”. Oryginalnym zjawiskiem we współczesnym procesie literackim uznano niewielki zbiór poetycki Mykoły Dmytrenki “Czasami…” (2012), który jako osobny rozdział podano w recenzowanej książce. To utwory o charakterze filozoficzno-ironicznym, ciekawe parafrazy na różne tematy. Każdy wiersz zbudowano na znaczeniowym koncepcie “czasami”. Bez cytatów nijak nie da się obejść: “Czasami /Mówią: ryba psuje się od głowy. /Czasami /Wydaje się: nasza ryba bezgłowa”. Ulubiony autorski zabieg porównania jest właściwy wielu “czasami”: Czasami Ptaki podobne są do ludzi: To śpiewają, to kraczą. Czasami Ptaki nie są podobne do ludzi: Ludzie na zimę Nie lecą do wyraju. Zresztą latają oni Czasami. Albo jeszcze taka typowa życiowa obserwacja, wyrażona lakonicznie głęboką formułą-uogólnieniem: Czasami Złoto oślepia oczy – Odwracam się. Czasami Sam staję się złoty – Odwracają się ode mnie. Poeta słyszy, jak “czasami skrzydła anioła szeleszczą”, rozumie, że człowiekowi “czasami liść laurowy potrzebny bardziej niż wieniec laurowy”… Kończy zbiór rozdział “Z życiowego nurtu”. Tutaj wyróżnia się cykl niedawno napisanych wierszy o Majdanie. Osobne utwory zbioru mają właściwe humorystyczno-satyryczne intonacje, co zaświadcza o bogactwie środków wyrazowo-obrazowych i umiejętności oszlifowania nie tylko lirycznego emocjonalno-obrazowego, ale i ironicznego słowa (“Kto winien?”, “Preambuła do ankiety”, “Piosenka o mażorze”, “Zebrali się przyjaciele i rodzina”, “Dzisiaj w świątyni naukowej”, “Samoironiczne”). Na końcu książki zamieszczono artykuł językoznawcy Wałentyny Filiniuk “Konstrukcje porównawcze w poetyckim idiolekcie Mykoły Dmytrenki”, w którym odkryto niektóre osobliwości stylu artysty. Zatem zbiór Mykoły Dmytrenki “Poezje” zaświadcza: życie poświęcone twórczości w imię Ukrainy, jej kultury, — wspaniały wyczyn. Niech służy ludziom słowo oszlifowane talentem! Najpełniejszy zbiór poezji znanego pisarza i naukowca-folklorysty Mykoły Dmytrenki to nie wybór, a część tego, co zostało napisane na przestrzeni wielu lat, ułożona chronologicznie: od 1970 do 2016 roku. W ośmiu rozdziałach, które otwierają strony tytułowe i które ozdobiono portretami autora odpowiednio do okresu życia, zamieszczono ponad trzysta wierszy. Rzadko kiedy pisarze publikują pierwsze próby pióra. Mykoła Dmytrenko przedstawił trzy tuziny utworów, które świadczą o utalentowanych początkach (rozdział „Na niwie poezji się uczę. Ze szkolnego zeszytu”). Jest on przedstawicielem „cichego pokolenia” lat 70., kiedy to po głośnych aresztowaniach ukraińskiej inteligencji rozpoczynali swoją drogę literacką Wasyl Szklar, Mychajło Słaboszpycki, Wasyl Portiak, Wasyl Herasymiuk, Kateryna Motrycz, Wasyl Osadczyj, Oksana Zabużko, Mychajło Wasyłenko, Anton Morhowski, Wasyl Kliczak i inni.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Łuk woltaiczny wrogości

…nakręcają sami Moskale. „W Rosji nigdy i nigdzie nie było i nie ma przyjaciół. Ma ona albo wrogów, albo lokai” (Sołżenicyn). Nie będę przytaczać strasznych faktów ani zabójczej statystyki, którą częściowo podaje w swoich esejach Dmytro Jusyp: warto przeczytać tę książkę! Autor przekonująco dowodzi, że wolna Ukraina jest potrzebna światu, że oś światowych antagonizmów przechodzi przez ukraińskie serce. W swojej książce autor nie mógł nie dotknąć procesu literackiego i nie stwierdzić, że mimo pewnych osiągnięć nasza literatura jest ospała i nie spełnia swojego przeznaczenia. Grafomani byli zawsze. Wszyscy my w pewnym sensie jesteśmy grafomanami, czyli ludźmi, którzy graficznym sposobem usiłują wypowiedzieć niewypowiedziane. Jednak nie wszyscy grafomani stają się geniuszami. Już nie mówię o tym, że obserwuje się chorobliwą tendencję do łączenia się w bezdarne tusowki i agresywny napór wierszopisarskich kołchozów na wszystko, co indywidualne i niepowtarzalne. Jasne, że Dmytro Jusyp bierze sobie na pomoc Szewczenkę, Franka, Stusa, innych autorytetów, aby choćby jakoś ukierunkować sytuację na optymalne tory, żebyśmy wiecznie nie przegrywali w wirtualno-ideologicznych starciach. O Majdanie Dmytro pisze nie po raz pierwszy i znów zarówno jako o jego nieuniknionej konieczności, jak i z racji jego unikalności. Majdan, oczywiście, jest kamieniem milowym na drodze naszej walki o własną tożsamość i dążenia do wyzwolonej Europy. Otóż z Moskwą nam nie po drodze, jak mówił Chwylowy („Precz od Moskwy!”), a „rosyjska inteligencja jest drapieżna i sprzedajna!” (Wernadski), pasożytnicza i agresywnie łupieżcza. U podstaw tej chorobliwej manii grandiozy leżą nie tylko błędne przekonania (nie jeść, by żyć, lecz żyć, by żreć, i ta nienasycenie przenosi się na płaszczyznę zaborczą!), ale też obce, ukradzione wartości i podmienione, a raczej wyobrażane ideały, gdy zło traktuje się jako najwyższe dobro, a to już przepaść i czarne dziury satanizmu. Bacyl imperszowinizmu i nekrofilska mania sfałszowanej wielkości zaraziły prawie wszystkich znanych Moskali (Puszki-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Marijka Pidhirjanka wraca znowu

Wasyl BABIJ, laureat obwodowej nagrody im. Marijki Pidhirjanki, członek NSPU Po raz kolejny robi to znany badacz twórczości Marijki Pidhirjanki, Wasyl Lewycki. To on, jeszcze jako dyrektor muzeum tej pisarki w Białych Ołavach w rejonie nadwórniańskim, opracował nowe wydanie wybranych utworów. Są to poezje, proza i sztuki dla dzieci, które nie były drukowane w czasach niepodległej Ukrainy. Czytelnicy otrzymali wspaniały prezent z okazji 135. rocznicy urodzin M. Pidhirjanki. Wśród utworów zamieszczonych w książce szczególnie aktualnie brzmi wiersz „Nie sprzedam ziemi ojczystej”. Jest on przepełniony gorącą miłością do ojczystej Ukrainy. Książka została wydana z funduszy obwodowego programu druku książek (500 egz.), a pozostałe 500 egzemplarzy z funduszy posła do Rady Najwyższej Ukrainy Jurija Derewjanki oraz sześciu przedsiębiorców z Białych Ołavów. Tysiąc książek dla bibliotek obwodu to dobry wkład w popularyzację literatury ukraińskiej i jej upowszechnianie wśród czytelników.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert

Лесь Курбас — дослідження і таємниці

Едуард ОВЧАРЕНКО На відкритті виставки “Курбас у Києві” виступили Богдан Струтинський, голова Національної спілки театральних діячів України; Ірина Дробот, директор Музею театрального, музичного та кіномистецтва України; Вірляна Ткач, художній керівник Ярої Мистецької Групи (США) та Тетяна Руденко, головний зберігач фондів Музею, які розповіли про внесок Леся Курбаса у розвиток українського та світового театру. В експозиції представлені ескізи костюмів, які викликали захоплення публіки і мистецьких критиків, а також оригінальні й реконструйовані костюми, макети сценографії, афіші, режисерські примірники п’єс із нотатками Курбаса, ноти, документальні фотографії з вистав. Виставка розпочинається розповіддю про роботу Леся Курбаса в Молодому театрі та розгортається довкола трьох його постановок у Мистецькому об’єднанні “Березіль”: “Газ” (1923), “Джиммі Хіггінз” (1923) та “Макбет” (1924). Кожен період творчості Курбаса відзначається інноваціями. Але саме на час праці у Мистецькому об’єднанні “Березіль” (1922—1926) припадає найбільший розквіт його творчості. Режисер починає переосмислювати фундаментальну логіку театрального простору та представлення тіла на сцені. Курбас співпрацює із художником-авангардистом Вадимом Меллером, створюючи сценічні конструкції, які починають нагадувати скульптури чи навіть інсталяції, більше ніж театральні лаштунки. Своїм головним завданням організатори ювілейної виставки вважають продемонструвати саме ті театральні модерні інновації, які репрезентують Курбаса як одного із митців при витоках мультимедійних течій у театрі тав мистецтві загалом, ставлять його в один ряд із найбільш знаними авангардистами першої половини ХХ сторіччя. Заходи зі вшанування видатного режисера продовжилися в Національному центрі театрального мистецтва, що носить його ім’я. “Наш Центр вивчає в чому Лесь Курбас випереджав свій час. Коли ми дивимося на європейський театр ХХІ століття, то бачимо в ньому мову Курбаса. Сьогодні вивчення творчості митця вимагає нових підходів від наших театрознавців. Кожен наш дослідник одночасно теоретик і практик. Але наразі потрібно все більше переключатися з теорії на практику”, — зазначила заслужений діяч мистецтв України Неллі Корнієнко. Директор видавництва “Смолоскип” Ростислав Семків презентував книжку “Лесь Курбас і театр “Березіль”, що вийшла у Фото автора серії “Архів Розстріляного Відродження”. До цього унікального видання увійшли архівні документи, які висвітлюють складні перипетії театрального життя “Березолю”, розкривають таємниці слідчої справи Леся Курбаса та його реабілітації. Також книжка містить численні фотоматеріали. Більшість документів оприлюднено вперше. “Нове видання — це продовження великого проекту, що розпочався ще в діаспорний період нашого видавництва у 50-ті роки минулого століття. Крім численних перевидань книжки “Розстріляне відродження”, побачили світ видання забутих авторів. І не лише тих, хто був репресований, а й тих, чиї імена з якихось причин вилучили з літературного процесу. До першого тому “Архіву Розстріляного Відродження” уві- Відповідальний секретар Ірина ШЕВЧУК Відділ просвітянської роботи Надія КИР’ЯН Відділ культури Едуард ОВЧАРЕНКО Відділ коректури Тетяна ЩЕРБАК Ірина СТЕЛЬМАХ Комп’ютерна верстка Ірина ШЕВЧУК Володимир ЖИГУН Інтернет-редактор 279-39-55 йшло сім карних справ українських письменників. Другий том складають понад 500 сторінок документів, пов’язаних з іменем Леся Курбаса. Перша частина книжки присвячена театру “Березіль”, друга — карній справі Л. Курбаса, а третя — реабілітації митця”, — розповів пан Ростислав. А модератор вечора Олег Миколайчук розповів ще про одне видання, підготовлене Центром Курбаса — книжку “Таїна буття” — першу антологію української біографічної драми про великих українців, одна з п’єс якої “Гайдамаки. Інші” Олега Низовця пов’язана також із творчістю Леся Курбаса. Дослідник Микола Шкарабан представив проект “Акторська школа Леся Курбаса від Молодого театру до “Березолю”. Пан Микола, який здійснив новітнє дослідження школи “Розумного Арлекіна” Л. Курбаса, розповів про акторський тренінг видатного режисера, ілюструючи відеопоказами з кіноролей “березільців”. Президент студії “ВІАТЕЛ” Василь Вітер презентував документальний фільм “Перетворення” із серіалу “Гра долі”, в якому показана історія кохання Леся Курбаса і його дружини Валентини Чистякової. Завершився вечір презентацією художнього фільму “Лесь. Маленька драма”, створеного у Київському національному університеті театру, кіно і телебачення ім. І. Карпенка-Карого. Як відомо, у юності Лесь Курбас ледь Черговий редактор Едуард ОВЧАРЕНКО Бухгалтерія 279-41-46 Адреса редакції: вул. Хрещатик, 10-Б, м. Київ, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Видрукувано з готових фотоформ у ТОВ “Поліграфцентр” у середу. Загальний наклад у березні — 20 000 Листування з читачами — тільки на сторінках газети. не вмер від кулі в серці. Цей випадок став поштовхом до створення стрічки. У детективно-психологічній драмі переплелися любовна історія, в якій дійовою особою виступає Лесь Курбас у ролі жандарма Михайла з “Украденого щастя” і реальна історія з пострілом та слідчим. Чи справді це була спроба самогубства, чи замах на Курбаса? Що сталося насправді, хто винен? Відповіді на ці запитання намагається знайти молодий режисер Маркіян Мірошниченко. Модератор вечора Неда Неждана зазначила, що цей фільм створений на волонтерських засадах, а його творці намагалися розгадати одну з таємниць життя видатного митця. Оскільки ж документальних свідчень про зображувані події зовсім мало, це розширило поле для творчої фантазії, а поштовхом до ідеї стала творчість Івана Франка. Відповідальність за достовірність інформації несуть автори. Редакція залишає за собою право редагування та скорочення текстів. Редакція не завжди поділяє погляди своїх авторів. При використанні наших публікацій посилання на “Слово Просвіти” обов’язкове. І н д е к с г а з е т и “Слово Просвіти” — 30617 Музей театрального, музичного та кіномистецтва України та Яра Мистецька Група (США) відкрили виставку “Курбас у Києві”, а в Національному центрі театрального мистецтва ім. Леся Курбаса відбувся мистецький вечір “Під знаком Леся Курбаса”. Заходи приурочили до 130-річчя від дня народження видатного українського режисера. Книжка “Лесь Курбас і театр “Березіль” Відкриття виставки “Курбас у Києві” 9 березня 2017 року о 14.00 “Українська альтернатива” спільно з національно-патріотичними організаціями запрошує до пам’ятника Тарасу Шевченку для відзначення 203-ї річниці від дня його народження. 10 березня 2017 року о 18.00 ВУТ “Просвіта” ім. Тараса Шевченка запрошує до Київського міського будинку вчителя на вечір вшанування пам’яті Кобзаря. Мистецька частина — за участю зразкового художнього колективу театру пісні “Ладоньки” (художній керівник С. Садовенко). Оргкомітет
Seite · S. 16Originalseite ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks)

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn